Pokolenie niepokornych



Pobieranie 40.26 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar40.26 Kb.
od ugody Do buntu

Pokolenie niepokornych

Początki nowoczesności na ziemiach polskich przypadły na okres przygnębienia po klęsce powstania styczniowego, za­ostrzenia ucisku narodowego w zaborach rosyjskim i pruskim oraz stabilizacji stosunków międzynarodowych. Pamięć o powstańczych ofiarach, konieczność obrony przed wy­narodowieniem i brak nadziei na pomoc z zagranicy sprawiły, że większość polskich elit przyjęła program minimalny - przetrwania pod zaborami. Pod koniec lat 70. XIX w. do głosu zaczęło dochodzić jednak pokolenie wolne od powstańczych wspomnień. Młoda inteli­gencja, zafascynowana nowymi ideami, zbuntowała się przeciwko zastanym porządkom. Jak napisał Andrzej Chwalba:



Z goryczy beznadziei i małej skuteczności dotychczasowych propozycji ideowych rodził się bunt przeciwko kapitalistycznemu wyzyskowi; przeciwko obcym, Żydom i Niemcom, przeciwko staroszlacheckim gustom i nowobogackim konwenansom, przeciwko zaborcy i lojalistycznym ro­dzicom.

W odróżnieniu od działających oficjalnie konserwatystów i liberałów, kierujących swe programy do elit, młodzi niepokorni za główną siłę uznali masy robotnicze, chłopskie i drobnomieszczańskie, których znaczenie rosło wraz z postępem cywilizacyjnym. Ich pozyskaniu służyć miały już nie tylko hasła patriotyczne, ale przede wszystkim idee socjalistyczne, komunistyczne i nacjonalistyczne. Z czasem konspiracyjne kółka zaczęły rozrastać się w ma­sowe partie, wyrażające interesy poszczególnych grup społecznych. Powstające w ten sposób nowoczesne ruchy polityczne miały podjąć na nowo kwestię niepodległości.

Przy Tobie, Najjaśniejszy Panie, stać chcemy"

Zanim doszło do przełomu ideowego, wśród polskich elit dominowały nastroje ugodowe, których wyrazicielami były głównie konserwatywne środowiska ziemiańskie. Ugodowcy widzieli w monarchiach zabor­czych ostoję ładu społecznego, zagrożonego przez prądy rewolucyjne oraz przemiany cywilizacyjne. W zamian za deklaracje lojalności li­czyli na ustępstwa wobec Polaków. W zaborach rosyjskim i pruskim nadzieje te rozbijały się o nieprzejednaną postawę władz. Program ugody doczekał się realizacji jedynie w Galicji, która po powstaniu Austro-Węgier otrzymała autonomię. Na mocy poro­zumienia między dworem wiedeńskim a polskim ziemiaństwem rządy w dzielnicy przejęli miejscowi konserwatyści. Z nadzieją na posze­rzenie otrzymanych przywilejów 10 grudnia 1866 r. Sejm Krajowy wystosował do cesarza adres*, kończący się słowami:



Bez obawy odstępstwa od myśli naszej narodowej, z wiarą w posłannictwo Austrii i z ufnością w stanowczość zmian, które Twoje monarsze słowo jako niezmienny zamiar wyrzekło, z głębi serc naszych oświadczamy, że przy Tobie, Najjaśniejszy Panie, stoimy i stać chcemy.

Dzięki poparciu władz austriackich oraz korzystnej dla siebie ordyna­cji wyborczej, konserwatyści zdominowali, instytucje i urzędy w Gali­cji. Z grona ugodowców wybierani byli namiestnicy dzielnicy, a także większość polskich posłów do wiedeńskiego parlamentu. Niektórzy galicyjscy konserwatyści objęli również najwyższe stanowiska w ce­sarstwie, łącznie z urzędem kanclerza. Całkowita dominacja ugodow­ców w zaborze austriackim trwała do początku XX w., gdy doszły do głosu masowe ruchy polityczne.

Najważniejszym środowiskiem polskich konserwatystów byli kra­kowscy stańczycy - grupa polityków, publicystów i uczonych, któ­rych manifestem stała się opublikowana w 1869 r. Teka Stańczyka -pamflet na tradycje powstańczo-spiskowe. Własne doświadczenia konspiracyjne oraz badania nad dziejami Polski doprowadziły stańczyków do wniosku, iż przyczyną nieszczęść Polaków był brak szacunku dla państwa. Jako współtwórcy krakowskiej szkoły histo­rycznej głosili opinię, iż upadek Rzeczpospolitej spo­wodowała szlachecka anarchia, której zgubną kontynuację widzieli w spiskach i powstaniach. Panowanie Habsburgów w Galicji miało -zdaniem stańczyków - sprzyjać wyrobieniu w Polakach postaw oby­watelskich, a zarazem chronić kulturę polską przed „azjatyckimi" rządami Rosjan. W oczekiwaniu na wybuch wojny austriacko -rosyjskiej krakowscy konserwatyści opowiadali się za trójlojalizmem, czy­li dążeniem do ugody na wzór galicyjski w pozostałych zaborach. Mimo narastających nastrojów nacjonalistycznych starali się też do­prowadzić do porozumienia polsko-ukraińskiego pod berłem Habs­burgów. Próby te przerwała jednak I wojna światowa, która położyła kres działalności stańczyków.

Trzeba z żywymi naprzód iść"

Najważniejszym środowiskiem polskich liberałów byli pozytywiści warszawscy, którzy w latach 70. i 80. XIX w. zdobyli wpływy wśród inteligencji Królestwa Polskiego. W Europie Zachodniej pozytywizm był wyrazem fascynacji postępem nauko­wym i technicznym. W Polsce stanowił przede wszystkim reakcję na klęskę ruchu powstańczego. Idee pozytywi­styczne znalazły zwolenników głównie wśród absolwentów war­szawskiej Szkoły Głównej. Zgodnie ze słowami poety (byłego po­wstańca) Adama Asnyka: „Trzeba z żywymi naprzód iść", zamiast poddawać się nastrojom rozpaczy, postulowali oni skupienie się na pracy organicznej. W swych pismach propagowali kult nauki i pracy, które służyć miały unowocześnieniu Polski. Zadanie podnoszenia poziomu cywilizacyjnego kraju wyznaczyli przede wszystkim inteligencji, powierzając jej misję pracy u podstaw, czyli oświecenia ludu i upowszechnienia zdobyczy nauki i techniki. Pod wpływem prądów liberalnych pozytywiści opowiadali się też za laicyzacją kultury i obyczajów, równouprawnieniem Żydów oraz emancypacją kobiet. Równo­cześnie atakowali szlachecko-romantyczny system wartości - jako współwinny powstańczej tragedii oraz zacofania kraju.

Pozytywiści upowszechniali swój program w literaturze i publicystyce, nie zdołali jednak przekonać wielu rodaków. Wobec słabości mieszczań­stwa liberalne hasła trafiać mogły jedynie do wąskiego kręgu inteligen­cji. Postulaty harmonijnej współpracy różnych grup społecznych oraz asymilacji Żydów rozmijały się z rzeczywistymi, coraz ostrzejszymi konfliktami. Wezwania do rezygnacji z romantycznych marzeń na rzecz codziennej pracy nie uwzględniały roli tradycji jako duchowego oparcia narodu w czasach niewoli. Wszystko to przesądziło o nieskuteczności pozytywistów, których szeregi od końca lat 70. XIX w. zaczęły topnieć.



Czerwone czy biało-czerwone?

Zwiastunem przełomu ideowego było pojawienie się w Polsce w latach 70. XIX w. pierwszych działaczy socjalistycznych. Początki polskiego socjalizmu wiązały się z rozwojem przemysłu i powstaniem wielkich skupisk-robotniczych w Królestwie-Polskim. Pod rząda­mi rosyjskimi robotnikom nie przysługiwały żadne prawa, a protesty tłumiono siłą (podczas rozruchów w 1892 r. w Łodzi zginęło kilkudzie­sięciu demonstrantów). Sytuacja ta tworzyła podatny grunt dla agitacji rewolucyjnej. Socjaliści, wywodzący się głównie z inteligencji, starali się docierać do środowisk robotniczych, zakładając kółka propagandowe oraz kolportując gazetki i ulotki. Członkowie pierwszych partii socjali­stycznych - I i II Proletariatu - za przykładem anarchistów nie stro­nili też od akcji terrorystycznych. Organizacje te były jednak nieliczne i pozbawione większych wpływów. Dopiero pod koniec XIX w., na skutek żywiołowego rozwoju ruchu robotniczego, socjaliści stali się znaczącą siłą polityczną. W 1900 r. podczas manifestacji pierwszomajo­wej w Warszawie zdołali wyprowadzić na ulice już ponad 10 tyś. ludzi.

Polski ruch socjalistyczny dzielił się na dwa główne nurty, różniące się stosunkiem do sprawy niepodległości. Zwolennicy odłamu niepodległoś­ciowego uważali odrodzenie Polski, jako republiki demokratycznej, za warunek wprowadzenia socjalizmu. Agitację socjalistyczną łączyli więc z hasłami patriotycznymi, podkreślali też swą odrębność od rewolucjoni­stów z państw zaborczych. Poglądy te reprezentowało przede wszystkim największe ugrupowanie polskich socjalistów - aktywna od 1893 r. Pol­ska Partia Socjalistyczna (PPS), działająca w zaborze rosyjskim (nie­legalnie) i pruskim. Do jej kierownictwa należeli m.in.: Józef Piłsudski - redaktor partyjnego organu „Robotnik", przyszły dowódca Legionów Pol­skich, Naczelnik Państwa, Marszałek i premier wolnej Polski, oraz Stanisław Wojciechowski - przyszły prezydent II Rzeczpospoli­tej. Podobne stanowisko w kwestii niepodległości co PPS zajmowała po­wstała w 1897 r. Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPS-D), działająca legalnie w zaborze austriackim. Na jej czele stali m.in. przyszli premierzy: Ignacy Daszyński (1866-1936) i Jędrzej Moraczewski.

Przeciwny odłam ruchu socjalistycznego tworzyły środowiska, które uznały postulat odzyskania przez Polskę niepodległości za sprzeczny z marksistowską wizją międzynarodowej rewolucji proletariatu. Traktując państwa narodowe jako narzędzie kapitalistyczne­go ucisku, zwolennicy tego nurtu wyznawali internacjonalizm*, co w praktyce oznaczało współdziałanie z rewolucjonistami rosyjskimi i niemieckimi. W odpowiedzi na program PPS przeciwnicy walki o nie­podległość założyli własną partię, która od 1900 r. nosiła nazwę Socjal­demokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL). Z ugrupowa­niem tym związani byli m.in.; Róża Luksemburg, Julian Marchlewski i Feliks Dzierżyński. Zbliżoną linię polityczną prezentowała największa żydowska partia socjalistyczna - Bund.



Z narodem i z ludem

Na przełomie XIX i XX w. wpływy wśród Polaków zaczął zdobywać ruch nacjonalistyczny, reprezentowany przez narodo­wą demokrację (endecję). Walka z rusyfikacją i germanizacją, rodzące się konflikty narodowościowe na Kresach, wreszcie zaostrzająca się rywalizacja ekonomiczna z ludnością żydowską - sprzy­jały hasłom obrony interesu narodowego. Idea zjednoczenia narodu sta­nowiła alternatywę dla socjalistycznej ideologii walki klas, a program rozbudzenia świadomości narodowej ludu wychodził naprzeciw zmia­nom na wsi. Nacjonalizm zdobywał więc wielu zwolen­ników w różnych grupach społecznych.

Korzenie narodowej demokracji sięgają 1887 r., gdy grupa emigrantów -weteranów powstania styczniowego założyła w Szwajcarii Ligę Polską. Organizacja ta odrzucała zarówno natychmiastową walkę zbrojną, jak też pracę organiczną. W zamian proponowała „obronę czynną", czyli mo­bilizowanie wszystkich sil narodowych przeciwko zaborcom (zwłaszcza przez unarodowienie ludu) z myślą o przyszłym powstaniu. W Króle­stwie Polskim członkowie Ligi utworzyli tajne stowarzyszenie studenc­kie Zet (Związek Młodzieży Polskiej), organizujące m.in. manifestacje patriotyczne i akcje zastraszania lojalistów. W 1893 r. młodzi działacze Ligi dokonali „przewrotu" w kierownictwie ruchu, zakładając Ligę Na­rodową, która z czasem zaczęła propagować idee nacjonalistyczne. Do czołowych postaci nowej organizacji należeli: Zygmunt Balicki, Jan Lu­dwik Popławski oraz Roman Dmowski - główny ideolog polskich naro­dowców. W opublikowanych w 1903 r. Myślach nowo- czesnego Polaka napisał on słowa, które stały się dewizą polskich nacjo­nalistów:

Jestem Polakiem - to znaczy, że należę do narodu polskiego na całym jego obszarze i przez cały czas jego istnienia, zarówno dziś, jak w wiekach ubieg­łych i w przyszłości, to znaczy, że czuję ścisłą łączność z cala Polską, z dzi­siejszą, z przeszłą, z przyszłą. Jestem Polakiem - więc cala rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, jej uczuciami i myślami, jej potrzebami i aspiracjami. Jestem Polakiem - więc mam obowiązki polskie.

Organem narodowców był „Przegląd Wszechpolski", którego tytuł pod­kreślał trójzaborową aktywność ruchu. Wokół tajnej Ligi Narodowej zaczęły powstawać towarzystwa i pisma, przeznaczone również dla ro­botników i chłopów. Chcąc pozyskać bardziej umiarkowane grupy spo­łeczne, polscy nacjonaliści stopniowo porzucali metody konspiracyjne na rzecz działalności legalnej. Dawny program niepodległościowy zastąpio­ny został taktyką walki o ustępstwa ekonomiczne i kulturalne. W 1897 r. narodowcy utworzyli Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe (SD-N), które po kilku latach było już masową partią polityczną, działającą we wszystkich zaborach. Nie bez wpływu na rosnącą popularność endecji pozostawała agitacja antysemicka (w Królestwie Polskim), antyniemiecka w zaborze pruskim i na Górnym Śląsku) oraz antyukraińska (w Gali­cji). W przeddzień I wojny światowej endecja stanowiła już największy polski obóz polityczny.

Inną masową siłą polityczną stał się ruch ludowy, będący wyrazem usa­modzielniania się ludności wiejskiej. Ukształtowanie się warstwy za­możnych gospodarzy, częstsze kontakty chłopów z miastem i światem, stopniowe podnoszenie poziomu oświaty - wszystko to wpłynęło na bar­dziej świadomą postawę mieszkańców wsi. Ważną rolę w tym procesie odegrali przedstawiciele inteligencji, nieraz pochodzenia chłopskiego, którzy działali wśród ludu jako nauczyciele, inicjatorzy różnych stowa­rzyszeń, redaktorzy gazet, wreszcie organizatorzy partii politycznych. Głównym ośrodkiem ruchu ludowego była Galicja, gdzie tradycje oporu wobec szlachty, autonomiczny ustrój i sytuacja na wsi sprzyjały uaktywnieniu się chłopów. Największe wpływy wśród nich zdobyło utworzone w 1903 r. Polskie Stronnictwo Ludo­we (PSL), którego program łączył postulaty społeczne z narodowymi. Za ostateczny cel ludowcy uważali powstanie niepodległej Polski Ludowej. Do czołowych działaczy partii należał Wincenty Witos (1874-1945) -przyszły trzykrotny premier II Rzeczpospolitej. W 1913 r. w efekcie spo­rów personalnych w Stronnictwie doszło do rozłamu, który z czasem za­czął pokrywać się z podziałami na wsi. PSL-Piast, kierowane przez Wi­tosa, reprezentowało raczej bogatszych, bardziej konserwatywnych chłopów. PSL-Lewicę poparli głównie ubożsi mieszkańcy wsi, akcentują­cy konieczność dalszych reform rolnych. Również w zaborze rosyjskim ruch ludowy miał bardziej radykalny, antyklerykalny charakter, bliższy socjalizmowi. Natomiast w zaborze pruskim, gdzie wśród Polaków do­minował solidaryzm narodowy, ludowcy nie utworzyli odrębnego ruchu politycznego.

Ważnym etapem krystalizowania się polskich ruchów politycznych stalą się rewolucja z lat 1905-1907. Podobnie jak znaczną część Imperium, Królestwo Polskie ogarnęła fala strajków oraz demon­stracji robotniczych, uczniowskich i chłopskich. Robotnicy domagali się poprawy warunków życia oraz przyznania swobód obywatelskich. Stu­denci i gimnazjaliści żądali wprowadzenia polskiego szkolnictwa. Chłopi występowali o przywrócenie języka ojczystego w szkołach i urzędach. Do protestów przyłączały się także środowiska inteligenckie. Kolejne strajki i demonstracje przeradzały się w starcia uliczne z wojskiem i żandarmerią.-Oprócz kamieni, ze strony demonstrantów padały także strzały, oddawane przez bojówki rewolucyjne. Do najkrwawszych walk doszło w czerwcu 1905 r. w Łodzi, gdzie przez trzy dni trwało powsta­nie, w którym życie straciło ok. 200 robotników. W październiku w kilku ośrodkach rewolucjoniści przejęli przejściowo władzę, tworząc własne rady i milicje. Podobnie jednak jak w Rosji, w 1906 r. wystąpie­nia robotnicze, pozbawione poparcia innych grup społecznych, stopnio­wo wygasały. Skuteczniejsze okazały się działania chłopów i młodzieży szkolnej, które zmusiły władze do złagodzenia polityki rusyfikacyjnej Zdobyczą rewolucji było też poszerzenie praw obywatel­skich, m.in. legalizacja części polskich organizacji: partii, związków za­wodowych i stowarzyszeń.

Poszczególne ruchy polityczne zajęły różne stanowiska wobec wydarzeń z lat 1905-1907. Partie socjalistyczne włączyły się w wystąpienia robot­nicze, organizując manifestacje i strajki, W efekcie ugrupowania te znacznie poszerzyły swe wpływy, zrzeszając łącznie ponad 100 tyś. członków. Większość ..socjalistów- uważała rewolucję polską za część re­wolucji w Rosji, opowiadała się więc za współdziałaniem z robotnikami rosyjskimi. Odrębne stanowisko zajęła Organizacja Bojowa PPS, kierowa­na przez Józefa Piłsudskiego. Jej członkowie początkowo głównie ochra­niali manifestacje robotnicze, później rozwinęli też szeroko zakrojoną działalność terrorystyczną i rabunkową (w celu zdobycia środków na­padali na pociągi, banki i sklepy monopolowe). W odróżnieniu od więk­szości socjalistów kierownictwo Organizacji Bojowej dystansowało się od rewolucji w Rosji, traktując swe działania jako przygotowanie do przy­szłego powstania narodowego. W 1906 r. doszło na tym tle do rozłamu w PPS. Grupa Piłsudskiego, skupiona w PPS-Frakcji Rewolucyjnej, zaczęła stopniowo odchodzić od socjalizmu, koncentrując się na walce o niepod­ległość. Pozostała część partii, jako PPS-Lewica, zbliżyła się do SDKPiL.

Przeciwko rewolucji wystąpili natomiast narodowcy. Kierownictwo en­decji poparło walkę o polonizację szkół i urzędów, ale zdecydowanie po­tępiło strajki robotnicze i akcje zbrojne. Według endeków rewolucja dzieliła naród zgodnie ze szkodliwą ideologią klasową, dawała caratowi pretekst do nowych represji oraz groziła zbliżeniem rosyjsko-niemieckim, prowadzącym do podziału Królestwa Polskiego. W odpowiedzi na socjalistyczne demonstracje narodowcy zorganizowali własne manifestacje patriotyczno-religijne. Związane z endecją bojówki robotnicze wy­stępowały czynnie przeciwko socjalistom, co prowadziło do krwawych bratobójczych walk. Równocześnie SDN przejęło częściowo dawną tak­tykę ugodowców, starając się legalnie wywalczyć ustępstwa od słabnące­go caratu. Po ogłoszeniu wyborów do Dumy kierujący partią Roman Dmowski zadecydował, iż narodowcy wezmą w nich udział. W ten sposób endecja zaczęła przyjmować kurs prorosyjski, co do­prowadziło do rozłamu w jej szeregach, zakończonego secesją środowisk niegodzących się z polityką ugodową. Większość obozu narodowego pozo­stała jednak przy Dmowskim, którego linia polityczna wywrzeć miała du­ży wpływ na sprawę polską w okresie I wojny światowej.



Leksykon

Daszyński Ignacy (1866-1936) - działacz socjalistyczny i niepodległościowy, przywód­ca PPS-D; w latach 1897-1918 poseł do parlamentu austriackiego; podczas l wojny świa­towej zwolennik orientacji antyrosyjskiej; w 1918 r. premier lewicowego rządu tymczasowego ; w II Rzeczpospolitej członek władz PPS, poseł i marszałek sejmu; po zamachu majowym przeszedł do opozycji, broniąc konstytucyjnych praw sejmu

Liga Narodowa - tajna organizacja kierująca narodową demokracją w latach 1893-1928; utworzona w 1893 r. z inicjatywy Romana Dmowskiego przez członków Ligi Polskiej z zaboru rosyjskiego; głównym celem Ligi było koordynowanie wszystkich przed­sięwzięć endecji; działania organizacji objęły wszystkie zabory, a także Śląsk oraz emigra­cję; do Ligi należeli przyszli czołowi politycy II Rzeczpospolitej, m.in.: Wojciech Korfanty, Stanisław i Władysław Grabscy, Marian Seida

narodowa demokracja (endecja) - obóz polityczny reprezentujący polski ruch nacjo­nalistyczny, największe "polskie ugrupowanie polityczne okresu rozbiorów i II Rzeczpo­spolitej; narodowa demokracja została zapoczątkowana w 1893 r. wraz z powstaniem Ligi Narodowej, działała w kraju aż do okresu po II wojnie światowej, kiedy to rozbili ją komuniści; program endecji ewoluował - jego stałymi, najważniejszymi elementami byty: obrona polskiego interesu narodowego, solidaryzm narodowy, uznanie Niemiec za głów­ne zagrożenie dla Polski, wrogość wobec ruchów socjalistycznych i komunistycznych oraz walka z wpływami żydowskimi; podczas l wojny światowej endecja opowiedziała się za ententą (zob. rozdz. 54); w okresie międzywojennym część narodowej demokracji broniła parlamentaryzmu, część zaś zbliżyła się do programów dyktatorskich i faszystow­skich; podczas II wojny światowej endecy współtworzyli Polskie Państwo Podziemne; obecnie do spuścizny endecji nawiązują różne ugrupowania i środowiska prawicowe

Polska Partia Socjalistyczna (PPS) - największe polskie ugrupowanie socjalistyczne, działające od 1893 r. do 1948 r, kiedy to zostało zmuszone do połączenia się z komuni­styczną Polską Partią Robotniczą; najważniejszymi elementami programu partii byty: odrodzenie Polski jako niepodległej republiki demokratycznej, wprowadzenie reform społecznych (m.in. częściowego upaństwowienia przemysłu oraz parcelacji majątków zie­miańskich), poszerzenie swobód obywatelskich, walka z wpływami ugrupowań prawico­wych; podczas l wojny światowej PPS opowiedziała się za orientacją antyrosyjską {zob. rozdz. 54); w okresie międzywojennym większość partii broniła parlamentaryzmu, część zaś zbliżyła się do idei komunistycznych lub poparta rządy dyktatorskie; podczas II wojny światowej PPS współtworzyła Polskie Państwo Podziemne; do PPS należeli m.in.: Józef Piłsudski, przyszły prezydent Stanisław Wojciechowski, przyszli premierzy Walery Sławek i Tomasz Arciszewski oraz przyszły Wódz Naczelny Kazimierz Sosnkowski; obecnie do spuścizny PPS nawiązują różne ugrupowania i środowiska lewicowe

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) - największe ugrupowanie ludowe, powstałe w 1903 r. z przekształcenia istniejącego od 1895 r. Stronnictwa Ludowego; ludowcy doma­gali się m.in. reformy rolnej, demokratyzacji, inwestycji w rozwój wsi oraz zakazu przekazy­wania ziemi w obce ręce, za ostateczny cel uważali powstanie niepodległej Polski Ludowej; na skutek kolejnych rozłamów PSL rozpadło się na kilka ugrupowań chłopskich; po zjedno­czeniu w 1931 r. weszły one w skład Stronnictwa Ludowego, które podczas II wojny świa­towej współtworzyło Polskie Państwo Podziemne; w 1945 r. nazwę PSL przyjęli działacze skupieni wokół Stanisława Mikołajczyka; po podporządkowaniu komunistom partia została przemianowana na Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL); w 1990 r. z połączenia dawne­go ZSL i części opozycyjnych ludowców powstało aktualnie działające PSL

pozytywiści warszawscy - działająca w latach 70.-80. XIX w. grupa publicystów, pisarzy i uczonych, zwłaszcza absolwentów warszawskiej Szkoły Głównej, którzy po upadku po­wstania styczniowego przyjęli program pozytywistyczny (por. rozdz. 49) jako alternatywę dla idei spiskowych i powstańczych; polscy pozytywiści głosili kult nauki i pracy, postulowa­li oświecenie ludu i unowocześnienie kraju, opowiadali się za emancypacją kobiet i równo­uprawnieniem Żydów, krytykowali szlachecką mentalność, odrzucali zbrojny opór wobec zaborcy; swoje idee propagowali głównie na łamach prasy i kartach literatury; ich organem był „Przegląd Tygodniowy"; najwybitniejszymi pozytywistami byli: Aleksander Świętochowski, Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Adolf Dygasiński, Eliza Orzeszkowa



Proletariat l (Wielki) i II (Mały), właśc. Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat i Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat - pierwsze polskie partie socjalistyczne, działające w latach 1882-1886 oraz 1888-1893; głosiły program marksistowski i rewolucyj­ny, pod wpływem anarchizmu stosowały terror; l Proletariat został rozbity przez policję, a jego najważniejszych działaczy (m.in. Ludwika Waryńskiego, Stanisława Kunickiego, Marię Bohuszewiczównę) skazano na śmierć, więzienie lub zesłanie; członkowie II Proletariatu (m.in. Ludwik Kulczycki, Julian Marchlewski, Adolf Warski) działali w PPS lub Socjaldemokracji.Królestwa Polskiego -

Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL) - rewolucyjne ugrupowanie marksistowskie, działające w latach 1900-1918, powstałe z przekształcenia Socjaldemokra­cji Królestwa Polskiego (istniejącej od 1893 r.); SDKPiL głosiła hasła międzynarodowej re­wolucji robotniczej, zwalczała postulat niepodległości Polski; od 1906 r. stanowiła część SDPRR, bliską bolszewikom (por. rozdz. 51); działacze SDKPiL wzięli udział w rewolucji w Rosji i Niemczech (por. rozdz. 51); w 1918 r. połączyła się z PPS-Lewicą, tworząc Komu­nistyczną Partię Robotniczą Polski

stańczycy - środowisko krakowskich konserwatystów - polityków, publicystów i uczo­nych - powstałe po upadku powstania styczniowego, działające w okresie autonomii galicyj­skiej; do czołowych przedstawicieli tego kręgu należeli: Józef Szujski, Stanisław Tarnowski, Stanisław Koźmian i (nieco później) Michał Bobrzyński; stańczycy krytykowali tradycje ro­mantyczne i powstańcze, deklarowali lojalność wobec Habsburgów, postulowali politykę trójlojalizmu; dzięki porozumieniu z dworem wiedeńskim sprawowali władzę w Galicji; pró­bowali doprowadzić do ugody z Ukraińcami; po powstaniu masowych ruchów politycznych i reformie prawa wyborczego zaczęli tracić wpływy

Witos Wincenty (1874-1945) - polityk i publicysta, najwybitniejszy działacz ruchu lu­dowego, przywódca konserwatywnego odłamu ludowców; w latach 1908-1918 poseł do sejmu galicyjskiego, a w latach 1911-1918 do parlamentu austriackiego; w czasie l wojny światowej reprezentant orientacji antyrosyjskiej (zob. rozdz. 54); w II Rzeczpospolitej przy­wódca PSL-Piast i Stronnictwa Ludowego, poseł, premier w latach 1920-1921, 1923 i 1926; po zamachu majowym w opozycji; skazany w procesie brzeskim, schronił się za granicą; w latach 1939-1940 więziony przez Niemców; w 1945 r. został prezesem odnowionego PSL; przez cały okres działalności politycznej gospodarzył osobiście na roli



: materialy
materialy -> Wykład czwarty
materialy -> Projekt wirtualnej współpracy jednostek am w Lublinie w zakresie dokumentacji dorobku naukowego I przygotowania danych do oceny parametrycznej Uczelni
materialy -> Rozwiązania zadań
materialy -> Spis treści: lokalizacja cele I zadania
materialy -> Sytuacja na rynkach zmusza firmy do szukania oszczędności. Przedsiębiorstwa zmniejszają koszty, tnąc zatrudnienie i zamówienia
materialy -> Budowa autostrady A4 Zgorzelec – Krzyżowa Studium wykonalności spis treśCI
materialy -> Wydawnictwo Centrum Szkolenia Policji w Legionowie Druk: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie. Nakład 500 egz
materialy -> Andrzej Nowakowski Biblioteka Uniwersytecka
materialy -> Wielowymiarowa analiza porównawcza cz. II analiza danych panelowych
materialy -> Wielowymiarowa analiza porównawcza cz. II analiza związku korelayjnego




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna