Pozytywizm I jego przedstawiciele w polsce



Pobieranie 24.39 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar24.39 Kb.
POZYTYWIZM I JEGO PRZEDSTAWICIELE W POLSCE.

  • ŚWIĘTOCHOWSKI,

  • DYGASIŃSKI,

  • WERNIC,

  • PRUS

Pozytywizm.

W epoce pozytywizmu ośrodkiem najwyższego rozwoju polskiej myśli pedagogicznej staje się Warszawa. Kult oświaty i nauki musiał skierować zainteresowania pozytywistów także ku problematyce pedagogicznej .Zagadnieniami wychowawczymi i oświatowymi zajmują się nie tylko zawodowi pedagogowie ,których zresztą jest stosunkowo niewielu, oraz nauczyciele, pisarze , uczeni – specjaliści w różnych dziedzinach nauk, krytycy i publicyści. Sprawy bowiem oświatowe stanowią ważną część pozytywistycznego programu pracy organicznej -pracy od podstaw. Pozytywiści formują nowe ideały wychowawcze, proponują nowe wzorce osobowe człowieka użytecznego –uczonego, fachowca, działacza-społecznika, oświatowca, lekarza, inżyniera itd, opracowują i realizują nowe programy wykształcenia ,zbliżające to kształcenie do życia, walczą o zrównanie prawach do najwyższego nawet wykształcenia kobiet z mężczyznami (ruch emancypacyjny kobiet), popierają oświatowy ruch emancypacyjny klas uciśnionych .Zapoznanie się pokrótce z niektórymi przedstawicielami pozytywistycznej myśli pedagogicznej pozwoli nam bliżej zorientować się w charakterze, problematyce i stanowisku pedagogiki.

Czołowym ideologiem pozytywizmu warszawskiego był: Aleksander Świętochowski (1849-1938).Swoje pedagogiczne credo wyłożył on w rozprawie pt. „Nowe drogi”- opublikowanym w kilku czasopismach „Przegląd Tygodniowy” w 1874 . Rozprawa ta była jednym z głośnych manifestów tzw. obozu młodych . Świętochowski, ”entuzjasta nauk przyrodniczych ,wróg wszelkiej idealistycznej spekulacji , usiłuje nadać wychowaniu realny i życiowo przydatny kierunek, poszukując w naukach ścisłych wskazówek dla rozstrzygnięcia problemu granic , możliwości i środków wychowania. Jego rozprawa jest pierwszą która jasno w naszej literaturze formułuje założenia nowej pedagogiki . Świętochowski wyraźnie powiada, że nie idzie mu...o „systematyczny wykład pedagogiki lecz o spopularyzowanie prawd jej zasadniczych i dla naszego ogółu największe znaczenie mających „. Rozprawa Świetochowskiego –jako deklaracja programowa-stała się jednym z elementów walki ideowej przybierającej coraz bardziej na sile burżuazyjnej polski, podporządkowującej wszystkie dziedziny zycia , w tym oczywiści i wychowanie swoim interesom i potrzebom .

Do „zawodowych pedagogów” którzy przeszli ewolucję od pedagogiki romantycznej do „utylitarystycznej” pedagogiki pozytywistycznej , zaliczyć należy Henryka Wernica (1829-1905). Pracował on jako nauczyciel gimnazjalny i domowy w kraju , jakiś czas był nauczycielem w Anglii w pensjonacie dla chłopców w Guilden-Hall pod Londynem, przez pewien okres brał udział w pracach klubu nauczycielskiego w Dreźnie .Wykształcił się na pedagogicznych i filozoficznych pismach Trentowskiego , a więc wszedł od pedagogiki romantycznej , później przejął pedagogikę Herberta oraz prądami wychowawczymi i naukowymi panującymi w Anglii , wreszcie oddziałania nań atmosfera ideowa , jaka zapanowała w Polsce po upadku powstania 1863 r. Przezwyciężając wpływ pedagogiki romantycznej , w swoich pismach pedagogicznych przechodzi coraz bardziej na pozycje realizmu i utylitaryzmu mieszczańskiego. Do najważniejszych prac pedagogicznych należą: „Nauka o rzeczach” ,”przewodnik wychowania ”, „Praktyczny przewodnik wychowania ”.Wernic pragną wzorem Herberta oprzeć pedagogikę na etyce i psychologii. Etyka miałaby wskazać cele wychowaniu , a psychologia oświetlać drogi prowadzące do tych celów. Wychodząc z tego założenia dal pierwszą w Polsce próbę opracowania pedagogiki na podstawie psychologii . W określeniu celów wychowania kłócą się u Wernica maksymalistyczne tendencje romantyczne z minimalistycznymi tendencjami pozytywistów. O romantycznej wierze w misje narodu nie ma tutaj już mowy, niemniej Wernic broni potrzeby ”zacnych i wielkich ” ideałów w wychowaniu i miłości uważa za pierwotną i zasadniczą siłę każdego wychowania. Jednocześnie jednak stwierdza , że ..każdy człowiek musi być wychowywany dla swego czasu, dla swego narodu i dla stosunków , w których ma żyć i działać „. Pragnąłby przesycić całe wychowanie dziecka idealizmem, równocześnie zdaje sobie sprawę i akceptuje konieczność przygotowania młodzieży do życia praktycznego.

W zakresie pedagogiki praktycznej Wernic zajmował się szczególnie problematyką wychowania domowego dzieci i młodzieży i problematyką kształcenia praktyków rzemieślniczych oraz propagandą rzemiosł i wytwórczości przemysłowej . Sprawom tym poświęcił książkę „Co i jak robią rzemieślnicy ”-1898i „Znakomici rzemieślnicy i przemysłowcy”. W poglądach społecznych nie był Wernic postępowy. Akceptując potrzebę włączenia młodzieży w rozwijający się świat przemysłowy , w nurt walki konkurencyjnej równocześnie w okresie narastających konfliktów między kapitałem a pracą autor poradników o wyborze praktycznego zawodu dla młodzieży sankcjonuje tradycyjne formy terminowania rzemieślniczego , co jest równoznaczne z sankcjonowaniem tradycyjnych form nierówności społecznych.

Właściwym przedstawicielem i propagatorem pedagogiki pozytywizmu stał się Adolf Dygasiński (1839-1902)-wychowanek Szkoły Głównej , uczestnik powstania styczniowego, wieloletni nauczyciel autor licznych prac i poradników pedagogicznych, aktywny publicysta pedagogiczny propagujący w różnych czasopismach przewodnie myśli i program pedagogiki pozytywizmu, w późniejszych latach swej twórczości świetny powieściopisarz i nowelista. Do najważniejszych dzieł i rozpraw Dygasińskiego należą : „Listy o naszym wychowaniu” , „O nauczaniu poglądowym w szkole elementarnej ”-(1881), „Rzut oka na gazetę duszy ludzkiej”, „Co to jest dusza” , „Jak się uczyć i jak uczyć innych?”. Dygasiński przeszczepił również na grunt polski zachodnią pedagogikę mieszczańska poprzez tłumaczenia i streszczenia licznych dzieł i rozpraw pedagogicznych obcych . Do najważniejszych z nich należą : „Nowe myśli o wychowaniu”-(streszczenie myśli ogólnych zasad pedagogiki H. Spensera), „Główne zasady wychowania fizycznego ”-(Fryderyka Dittesa), „Psychologia współczesna ”-(Th. Ribota).



Dygasiński nie był samodzielnym badaczem zagadnień pedagogicznych , natomiast stał się doskonałym popularyzatorem i propagatorem problematyki wychowawczej i dydaktycznej . Wychodził z założeń filozoficznych i światopoglądowych materializmu przyrodniczego, jakkolwiek wyznawanego niekonsekwentnie. W poglądach społecznych reprezentował umiarkowana postępowość. Dźwignięcie postępu widział w nauce i badaniach naukowych, dlatego też duże znaczenie przywiązywał do upowszechnienia oświaty. „Trzeba budzić masy ”- pisał – bo w masach znajdują się przyszli pracownicy , ..„o ich wychowanie należy prowadzić spór zacięty”. Stanowisko pedagogiczne Dygasińskiego charakteryzują m.in. następujące wartościowe momenty :-szczery humanizm i wielkie umiłowanie dzieci i młodzieży , swoiste duże własne mistrzostwo nauczycielskie, żądanie powiązania teoretycznej pracy szkoły z praktyką życiową, walka o naukowe podstawy programów szkolnych, próba wypracowania teorii nauczyciela opartej na psychologii, propagowanie zasady poglądowości i innych nowoczesnych zasad i metod nauczania, postępowe stanowisko w kwestii kobiecej , antyklerykalizm, odrzucenie pozycji ugodowości w stosunku do zaborcy.

Oprócz Dygasińskiego spośród wybitnych pisarzy okresu pozytywizmu swoje miejsce w dziejach myśli pedagogicznej maja ponadto Eliza Orzeszkowa i Bolesław Prus.

E. Orzeszkowa (1841-1910) – zapisała się przede wszystkim w walce kobiet o prawo do nieskrępowanego żadnymi przesądami rozwoju duchowego.

Zagadnienie reformy wychowania dziewcząt w Polsce swoimi tradycjami sięga wstecz co najmniej do czasów Komisji Edukacji Narodowej . (KEN niewiele zrobiła w tym kierunku ani nie stworzyła nowego systemu wychowania kobiet , ani nie zorganizowała szkłó dziewcząt , choć wzięła pod dozór tzw . pensje ).



Klementyna z Tańskich Hofman (1798-1845)-poruszony i przedstawiony przez nią problem kształcenia kobiet był postępowy. Zwalczając kosmopoliczne wychowanie francuskie , sentymentalną egzaltację i zewnętrzną dewocję zalecała i propagowała wychowanie z ducha polskie i praktyczne. Nie był to program obszerny , lecz stanowił niewątpliwy postęp w stosunku do ówczesnego stanu . W wyniku zabiegów Tańskiej został nawet w roku 1825 utworzony w Warszawie Instytut Rządowy Wychowania Panien.

Zagadnienie reformy wykształcenia dziewcząt i uprawnień kobiet szczególnie ostro wystąpiło w dobie pozytywizmu. W wyniku gwałtownych przeobrażeń społeczno-ekonomicznych rozwijającej się epoki burżuazyjnej praca kobiet w różnych dziedzinach wytwórczości i na różnych stanowiskach stawała się coraz bardziej powszechna i konieczna, ale system kształcenia kobiet i ich uprawnienia ulegały głębszym przemianom. Nauczanie na pensjach czy w sześcioletnich gimnazjach żeńskich było bardzo tradycyjne, ograniczone. Ruch feministyczny i pozytywizm postawiły w swoich programach na naczelnym miejscu walkę o przyznanie kobietom prawa do pełnego wykształcenia średniego , odpowiadającemu wykształceniu młodzieży męskiej, walkę o dopuszczenie kobiet do studiów wyższych oraz naukę o pełnię praw społecznych dla kobiet.

Przyznania kobiecie praw do wykształcenia średniego i wyższego domaga się w odczytach i artykułach główny „herold” pozytywizmu Aleksander Świętochowski . Szeroki program koniecznych reform w sprawie wychowania dziewcząt opracował Edward Prądzyński .Nikt jednak nie zabrał w tej sprawie głosu z taką siłą i nie zilustrował jej tak przejmująco , jak to uczyniła E. Orzeszkowa („Kilka słów o kobietach”).Orzeszkowa żądała ażeby kobiety mogły się uczyć -„wszystkiego czego uczą się mężczyźni, wszystkiego co kobiety uczynić może prawego i rozumnego człowieka , wszystkiego na koniec , na czym wesprzeć się ma przyszły jej byt moralny i materialny..” , oraz domagała się , aby kobieta mogła i miała prawo pracować na wszystkich tych odcinkach działalności ludzkiej ..., które stoją otworem przed mężczyznami , na wszystkich na których człowiek może stać się szczęśliwym i użytecznym , a jedyną w wyborze jednej z nich wskazówką mają być wrodzone zdolności, skłonności jednostki i okoliczności jej społecznego położenia ”. „Niepodobna straszniej wydziedziczyć człowieka – pisała –jak nie dać mu na drogę życia zdolności i miłości do pracy i odjąć do niej siły i środki” . Orzeszkowa pragnęłaby widzieć kobiety-doktorów, profesorów, adwokatów, urzędników itd., zdaje jednak sobie sprawę że jest niemal niemożliwe gdy szkoły wyższe są przed kobietami zamknięte ; dlatego w swym programie pracy kobiet ogranicza się raczej do wskazania im dziedzin praktycznie dostępnych; nauczycielstwa, rzemiosła , przemysłu, artyzmu .

Pozytywistyczny program reformy wychowania dziewcząt i emancypacji kobiet był klasowo ograniczony , odnosił się niemal wyłącznie do kobiet pochodzących z mieszczaństwa lub podupadającego ziemiaństwa, nie ujmował kobiet – chłopek.



Bolesław Prus (1845-1912)wszedł do naszej kultury jako znakomity pisarz, jednak do pracy społeczno-wychowawczej przywiązywał większe znaczenie niż do twórczości literackiej ; całe życie przez swoją publicystykę pragną oddziaływać na kierunek życia oraz wychowanie i postępowanie społeczeństwa . Zagadnienia wychowawcze zajmują w jego poglądach jedno z naczelnych miejsc i wiążą się z całokształtem jego poglądów społecznych i filozoficznych. Za początek społeczno – wychowawczej pracy publicystycznej Prusa może być uważany artykuł pt. „Nasze grzechy.”. Za główne grzechy naszego życia uważał on : próżniactwo, życie nad stan , zaniedbanie pracy wytwórczej , niechęć do zajmowania się przemysłem i handlem, brak wykształcenia zawodowego u rolników ,stąd niski poziom rolnictwa , niski również poziom dziennikarstwa , nie rozumiejącego swoich zadań wychowawczych itd. Wychodził więc wyraźnie z płaszczyzny propagandowej pozytywistów , chociaż nigdy oficjalnie się z nimi nie wiązał . W naszym ruchu pozytywistycznym zajął stanowisko odrębne . Najwyraźniej zaznaczyło się to w okresie , gdy był redaktorem dziennika „ Nowiny ”. Obóz „młodych ” oburzyło wtedy szczególnie to, że Prus ośmielił się krytycznie spojrzeć na jeden z niewzruszonych i niemoralnych dogmatów pozytywistycznych, wygłaszając mianowicie pogląd , że od samej oświaty nie można się spodziewać automatycznie podniesienia moralności w społeczeństwie , uczynić to może dopiero odpowiednie wychowanie etyczne. A te sprawy widział zawsze na szerokim tle rozwoju społecznego .

Zasady programu społecznego sformułował Prus w broszurze pt. „Szkic programu w warunkach obecnego rozwoju społeczeństwa (1883)”, a najpełniejsze teoretyczne ujęcie swojego poglądu na świat dał w książce pt. „Najogólniejsze ideały życiowe 1901”. Ideałem w ogóle nazywa Prus ideę , czyli obraz rzeczy upragnionych , a ideałami życiowymi te idee , które są potrzebne (użyteczne) i dadzą się w życiu urzeczywistnić . U podstaw systemu filozoficznego pisarza leży jego koncepcja trzech najwyższych „ideałów życiowych ” : doskonałości , szczęścia i użyteczności oraz jego teoria czynu jako pracy samodzielnej , użytecznej i odpowiedzialnej , którą powinny cechować : jasność wyraźność pobudek, celów i rezultatów, ważność indywidualna lub społeczna oraz harmonia w działaniu. Teorię poznania Prusa można scharakteryzować jako idealizm realistyczny ; wywodziła się ona od Locke'a,. Teorię społeczeństwa oparł Prus głównie na teorii Spensera pojmowania społeczeństwa jako organizmu posiadającego właściwe sobie prawa rozwoju. Wszelkie rozważania Prusa przepaja etyka . Nosi ona charakter utylitarno - optymistyczno –altruistyczny . Zastosowana do teorii o społeczeństwie i teorii postępu nie zadawala się tzw. Solidaryzmem społecznym w konwencjonalnym znaczeniu solidaryzmu liberalistycznego, lecz dochodzi do koncepcji przebudowy społecznej za pomocą uspołecznionego ustroju gospodarczego.

Teoretyczne rozważania pedagogiczne Prusa są formatem ogólnej jego teorii o społeczeństwie i postępie wynikają jednak zawsze z obserwacji rzeczywistych skutków , a nie spekulacji . Ideę reformy wychowywania łączy Prus z ideą przebudowy obyczajowo-społecznej i strukturalno-gospodarczej . W rozważaniach pedagogicznych Prusa dadzą się zawsze wyróżnić dwie strony : socjologiczna i filozoficzno-etyczna. Nie wystarcza mu skrajny intelektualizm pozytywistyczny ale – chociaż niejednokrotnie i z naciskiem podkreśla potrzebę „porządnego myślenia ”, potrzebę wykształcenia filozoficznego , psychologicznego i logicznego – niemniej silnie akcentuje potrzebę i znaczenie kształcenia woli i uczuć . Jest zwolennikiem „nieustannego samokształcenia młodych i dorosłych , umysłowego i w pracy nad charakterem , na tle realnych stosunków życiowych w społeczeństwie podczas aktywnego działania ”, docenia znaczenie społeczne i kulturowe nauczyciela , pragnie aby wychowanie „przyczyniło się do rozwoju dusz społecznych” zdaje sobie sprawę z konsekwencji pedagogicznych i kulturowych zacofanych stosunków gospodarczo-społecznych. Dlatego przede wszystkim żąda „dobrobytu mas, sprawiedliwego rozdziału dochodu społecznego , reform higienicznych , udziału w czynnym życiu publicznym” wszystkich obywateli. W następstwie takich wyobrażeń – wierzy- „człowiek prosty” sam sobie kulturę wytworzy.

W ostatniej obszerniejszej pracy publicystycznej „Nasze obecne położenie ”- stwierdził Prus brak naszego wyrobienia w polityce i marnowanie krwi i sił w bezpłodnych walkach oraz ponownie nawoływał do działania trzeźwego, spokojnego ,systematycznego i wytrwałego .Pragną skupić się na upowszechnieniu kultury , był bowiem ostatecznie przekonany , że naród jako całość stanowi „materiał zdrowy , silny i zdolny do przyjmowania cywilizacji ”




: baza -> g-15




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna