Prawne podstawy bezpieczeństwa publicznego Stan nadzwyczajny



Pobieranie 37.17 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar37.17 Kb.
dr Mariusz Paździor

Prawne podstawy bezpieczeństwa publicznego

Stan nadzwyczajny jest to pewny reżim prawny ustanawiany w przypadku wystąpienia szczególnego zagrożenia, którego usunięcie jest możliwe wyłącznie przy zastosowaniu środków o wyjątkowym charakterze z reguły, gdy zwykłe środki konstytucyjne okazują się nie wystarczające. (Jest to odstąpienie od normalnego trybu sprawowania władzy.)


Zasady ogólne:
1. zasada wyjątkowości, która stanowi, że wprowadzenie określonego stanu nadzwyczajnego może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych zagrożeń i jedynie w przypadku, gdy zwykłe środki konstytucyjne okazują się nie wystarczające.
2. zasada legalności, określa sposób wprowadzenia stanów nadzwyczajnych tzn. tylko na podstawie ustawy w drodze rozporządzenia. Zasada ta wskazuje także podstawy dla szczegółowych regulacji dotyczących ograniczenia praw i wolności oraz zasad działania władzy publicznej.
3. zasada proporcjonalności, która formułuje nakaz użycia jedynie takiego środka, który jest najmniej uciążliwy dla społeczeństwa, jeżeli istnieje możliwość osiągnięcia zamierzonego celu środkami nie uciążliwymi to należy z nich skorzystać. Zasada ta odnosi się do:
a. do prezydenta RP oraz rady ministrów w zakresie podejmowania decyzji o wprowadzeniu określonego stanu nadzwyczajnego
b. do organów władzy publicznej wykonujących kompetencje w tym okresie
c. do odpowiedzialności osób, wykonujących zadania w tym czasie
d. do Trybunału Konstytucyjnego przy rozpatrywaniu zgodności z Konstytucją aktów prawnych wydawanych w tym okresie
4. zasada celowości, nakazująca, by działania podejmowane w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego zmierzały do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa. Wszystkie środki powinny być skierowane zatem na jak najszybsze usunięcie skutków istniejącego zagrożenia.
5. zasada ochrony podstaw systemu prawnego, która wprowadza zakaz zmiany w czasie stanu nadzwyczajnego uregulowań mających fundamentalne znaczenie dla ustroju państwa. Nie dopuszczalna jest zatem zmiana Konstytucji, ordynacji wyborczej do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego, ustawy o wyborze Prezydenta RP oraz ustaw o stanach nadzwyczajnych.
6. zasada ochrony organów przedstawicielskich, która ustanawia w czasie trwania stanu nadzwyczajnego zakaz dokonywania zmian w strukturze organów przedstawicielskich. W czasie stanu nadzwyczajnego jak również w ciągu 90 dni po jego zakończeniu, nie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzone referendum ogólnokrajowe, wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta. Kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu.

Przesłanki wprowadzenia stanu wojennego:
1. zewnętrzne zagrożenie państwa w tym spowodowane działaniami o charakterze terrorystycznym lub działaniami w cyber przestrzeni. Przez zewnętrzne zagrożenie państwa rozumie się celowe działania godzące w niepodległość, niepodzielność terytorium, ważny interes gospodarczy Polski, lub zmierzające do uniemożliwienia albo poważnego zakłócenia normalnego funkcjonowania państwa podejmowane przez zewnętrzne podmioty.
2. zbrojna napaść na terytorium RP
3. zobowiązanie wynikające z umowy międzynarodowej do wspólnej obrony przeciwko agresji
W przypadku wystąpienia powyższych przesłanek Prezydent na wniosek Rady Ministrów może podjąć decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego, zatem inicjatywa w tym zakresie należy do Rady Ministrów, która przedstawiając stosowny wniosek powinna określić przyczyny i obszar na którym ma być wprowadzony stan wojenny a także odpowiednie do stopnia i charakteru zagrożenia rodzaje ograniczeń praw i wolności człowieka i obywatela. Prezydent może odmówić wydania rozporządzenia.
Stan wojenny obowiązuje od dnia ogłoszenia w Dzienniku ustaw. Poza tym rozporządzenie powinno być podane do publicznej wiadomości w drodze obwieszczenia właściwego Wojewody poprzez rozplakatowanie w miejscach publicznych, ponadto ustawa nakłada obowiązek na redaktorów naczelnych gazet oraz nadawców programów radiowych oraz telewizyjnych do publicznego podania wiadomości o rozporządzeniu.
Stan wojenny może być wprowadzony na części bądź całości terytorium państwa. Rozporządzenie o wprowadzenie stanu wojennego musi być przedstawione Sejmowi w ciągu 48h od podpisania. Sejm może uchylić te rozporządzenie bezwzględną większością głosów.
Rozporządzenie z mocą ustawy wydaje Prezydent RP, jeżeli spełnione są 3 poniższe przesłanki:
1. rozporządzenia mogą być wydane tylko w czasie stanu wojennego, co oznacza, że stan wojenny musi być już wprowadzony
2. rozporządzenia te mogą być wydane tylko wtedy, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzenie
3. rozporządzenia te mogą być wydane, gdy do prezydenta skieruje stosowny wniosek Rada Ministrów w formie uchwały. Wniosek ten jest dla Prezydenta wiążący. Wniosek nie może być blankietowy, co oznacza, że musi zawierać projekt przyszłego rozporządzenia i rozporządzenie to podlega kontrasygnacie premiera. Rozporządzenia z mocą ustawy podlegają zatwierdzenia przez Sejm na pierwszym posiedze niu, które odbywa się po ich wydaniu w trybie uchwały i odmowa zatwierdzenia przez Sejm oznacza utratę mocy prawnej. Rozporządzenia z mocą ustaw mają charakter prawa powszechnie obowiązującego.


Stan wyjątkowy
Przesłanki:
1. zagrożenie konstytucyjnego ustroju państwa
2. zagrożenie bezpieczeństwa obywateli
3. zagrożenie porządku publicznego
Stan wyjątkowy jest wprowadzany przez Prezydenta na wniosek Rady Ministrów na części bądź całości terytorium państwa na czas oznaczony nie dłuższy jednak niż 90 dni. Może być jeden raz przedłużony maxymalnie o 60 dni.

Stan klęski żywiołowej wprowadzany przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia z własnej inicjatywy lub na wniosek właściwego wojewody. Ten stan nadzwyczajny wprowadza się na czas oznaczony, niezbędny dla usunięcia skutków klęski żywiołowej nie dłuższy jednak niż 30 dni. Może zostać przedłużony na czas oznaczony również w drodze rozporządzenia Rady Ministrów po wyrażeniu przez Sejm na to zgody. Ten stan nadzwyczajny może być wprowadzony dla zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu usunięcia tych skutków.

Prezydent
Konstytucja określa Prezydenta jako najwyższego reprezentanta państwa oraz jako gwaranta ciągłości funkcjonowania organów władzy państwowej. Prezydent w czasie stanu wojennego i wyjątkowego wprowadza stan nadzwyczajny. W czasie stanu wojennego wydaje rozporządzenie z mocą ustawy.

Prezydent jest również najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, jest to model zwierzchnictwa biernego. W okresie pokoju sprawuje je za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej, któremu zostało przekazane faktyczne kierowanie Siłami Zbrojnymi i dowodzenie za pośrednictwem wojskowych struktur dowodzenia. Natomiast w okresie wojny kierownictwo sprawowane jest przez Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych, którego Prezydent mianuje na wniosek Prezesa Rady Ministrów i na jego wniosek może go odwołać. Siły zbrojne zgodnie z konstytucją służą ochronie niepodległości państwa, niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic.

Ponadto Konstytucja nakłada obowiązek zachowania neutralności w sprawach politycznych oraz formułuje zasadę podlegania cywilnej i demokratycznej kontroli. Wymogi neutralności może być w 2 aspektach:

- materialny oznacza zakaz uzewnętrzniania postaw ocen publicznych odnoszących się do wszystkich wymiarach polityki państwa

- formalny oznacza zakaz wykorzystania przez siły zbrojne, uprawnień i możliwości określonych w rozdziale II konstytucji np: zakaz strajku, zgromadzeń.

Zwierzchnictwo prezydenta nad siłami zbrojnymi wyraża się w:

- uprawnieniu do mianowania szefa sztabu generalnego i dowódców sił zbrojnych

- minowania na wniosek ministra obrony narodowej na pierwszy stopień oficera i na stopień generałów i admirałów

- zarządzenie częściowej lub powszechnej mobilizacji

- określa stan gotowości sił zbrojnych

- zatwierdza strategię bezpieczeństwa narodowego

- postanawia na wniosek Prezesa Rady Ministrów o wprowadzeniu albo zmianie określonego stanu gotowości obronnej państwa

- uprawnienia do wydania postanowienia o użyciu jednostek wojskowych poza granicami państwa na wniosek RM w celu podziału w konflikcie zbrojnym lub misji pokojowej i na wniosek RM w celu udziału w akcji zapobiegania udziału w akcji lub ich skutkom

Organem doradczym Prezydenta Rzeczypospolitej w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego (Prezydent ma obowiązek powołania takiego organu).

Do zadań Rady należy wyrażanie opinii w sprawach wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa, a w szczególności:


  • rozpatrywanie ogólnych założeń bezpieczeństwa państwa,

  • założeń i kierunków polityki zagranicznej w zakresie bezpieczeństwa państwa,

  • określanie zagrożeń bezpieczeństwa oraz środków przeciwdziałania im,

  • rozpatrywanie kierunków rozwoju Sił Zbrojnych.

Członków rady powołuje i odwołuje Prezydent. W posiedzeniach Rady na zaproszenie Prezydenta mogą uczestniczyć także byli Prezydenci, byli Premierzy, a także inne osoby których udział okaże się niezbędny. Sekretarzem rady jest szef biuro bezpieczeństwa narodowego (biuro bezpieczeństwa narodowego zapewnia obsługę organizacyjną, techniczną i finansową Rady Bezpieczeństwa Narodowego)

Skład Rady Bezpieczeństwa Narodowego:

  • Prezes Rady Ministrów

  • Minister Spraw Zagranicznych

  • Minister Obrony Narodowej

  • Minister Spraw Wewnętrznych

  • Minister Finansów

  • Prezes NBP

  • Szef BBN

Kompetencje Rady Ministrów (art. 146 Konst.):

1. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Do Rady Ministrów należą sprawy polityki państwa nie zastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego.

3. Rada Ministrów kieruje administracją rządową.

4. W zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach Rada Ministrów w szczególności:

  1)   zapewnia wykonanie ustaw,

  2)   wydaje rozporządzenia,

  3)   koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej,

  4)   chroni interesy Skarbu Państwa,

  5)   uchwala projekt budżetu państwa,

  6)   kieruje wykonaniem budżetu państwa oraz uchwala zamknięcie rachunków państwowych i sprawozdanie z wykonania budżetu,

  7)   zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz porządek publiczny,

  8)   zapewnia bezpieczeństwo zewnętrzne państwa,

  9)   sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi,

  10)  zawiera umowy międzynarodowe wymagające ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy międzynarodowe,

  11)  sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju oraz określa corocznie liczbę obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej,

  12)  określa organizację i tryb swojej pracy.
Rada Ministrów wykonuje swoje kompetencje za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.

Kompetencje Ministra Obrony Narodowej m.in. :



  • kierowanie w czasie pokoju całokształtem działalności Sił Zbrojnych; przygotowywanie założeń obronnych państwa, w tym propozycji dotyczących rozwoju i struktury Sił Zbrojnych;

  • realizowanie generalnych założeń, decyzji i wytycznych Rady Ministrów w zakresie obrony państwa;

  • sprawowanie, w zakresie powierzonym przez Radę Ministrów, ogólnego nadzoru nad realizacją zadań obronnych przez organy administracji państwowej, instytucje państwowe, samorządy, podmioty gospodarcze itp.;

  • sprawowanie ogólnego kierownictwa w sprawach wykonywania powszechnego obowiązku obrony;

  • zawieranie umów międzynarodowych, wynikających z decyzji Rady Ministrów, dotyczących udziału polskich kontyngentów wojskowych w międzynarodowych misjach pokojowych i akcjach humanitarnych oraz ćwiczeń wojskowych prowadzonych wspólnie z innymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi.

Siły Specjalne:

  • Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

  • Agencja Wywiadu

  • Służba Kontrwywiadu Wojskowego

  • Służba Wywiadu Wojskowego

  • Centralne Biuro Antykorupcyjne

Kolegium ds. Służb specjalnych – jest to działająca przy RM organ opiniodawczo – doradczy w sprawach programowania, nadzorowania i koordynowania w sprawie działalności służb specjalnych oraz innych działań różnych instytucji podejmowanych dla ochrony bezpieczeństwa państwa

Zadania Kolegium


  1. Koordynowania działalności Służb Specjalnych a także ich działalności z Policją, Strażą graniczną, Żandarmerią Wojskową, Biurem Ochrony Rządu, Służbą Cywilną, urzędami skarbowymi, izbami skarbowymi, organami kontroli skarbowej, organami informacji finansowej oraz służbami rozpoznania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej a także ich współdziałania w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa państwa.

  2. Powoływania i Odwoływania Szefów ABW, AW, SKW, SWW oraz CBA.

  3. Budżetu Służb Specjalnych.

  4. Projektów aktów normatywnych i wszelkich innych dokumentów rządowych dotyczących działalności Służb Specjalnych.

  5. Wykonywania przez Służby powierzonych im zadań a także ich współdziałania z odpowiednimi organami i służbami innych państw.

  6. Ochrony niejawnych informacji oraz organizacji ich wymiany między organami administracji rządowej.

Skład Kolegium

  • przewodniczący - Prezes Rady Ministrów

  • sekretarz Kolegium

  • członkowie:

    • minister właściwy do spraw wewnętrznych

    • minister właściwy do spraw zagranicznych

    • minister właściwy do spraw obrony narodowej

    • minister właściwy do spraw finansów publicznych

    • Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego

  • minister - członek Rady Ministrów właściwy do spraw koordynowania działalności służb specjalnych - jeśli został wyznaczony przez Prezesa Rady Ministrów.

W posiedzeniu Kolegium uczestniczą także szefowie ABW, AW, CBA, SKW, SWW oraz przewodniczący Sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych. Prezydent w wyjątkowych okolicznościach może delegować swojego przedstawiciela do udziału w posiedzeniach Kolegium.

Szczegółowy tryb określa RM w drodze rozporządzenia.



Komisja do spraw Służb Specjalnych (KSS) – stała komisja sejmowa zajmującą się :

- opiniowaniem projektów ustaw i rozporządzeń dotyczących służb specjalnych oraz oceną aktów normatywnych o charakterze ogólnym w sprawach działalności tych służb

- opiniowanie kierunków pracy służb specjalnych w oparciu o informacje przedstawiane przez szefów tych służb,

-rozpatrywanie corocznych sprawozdań szefów tych służb,

- opiniowanie wniosków w sprawie powołania poszczególnych osób na stanowiska szefów i zastępców szefów służb specjalnych,

- opiniowanie projektu budżetu w zakresie dotyczącym służb specjalnych oraz sprawozdania z jego wykonania,

- ocena współdziałania służb specjalnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrowi Obrony Narodowej oraz współdziałania tych służb z innymi służbami i jednostkami wojskowymi nadzorowanymi przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji,

- ocena współdziałania służb specjalnych z organami administracji państwowej i organami ścigania oraz badanie skarg dotyczących działalności służb specjalnych.

Posiedzenie komisji są zamknięte.

Agencja Bezpieczeństwa Narodowego

Do zadań ABW należy:



  • rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, a w szczególności w suwerenność i międzynarodową pozycję, niepodległość i nienaruszalność jego terytorium, a także obronność państwa

  • rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw (oraz ściganie ich sprawców):

    • szpiegostwa, terroryzmu, naruszenia tajemnicy państwowej i innych przestępstw godzących w bezpieczeństwo państwa

    • godzących w podstawy ekonomiczne państwa

    • korupcji osób pełniących funkcje publiczne

    • w zakresie produkcji i obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa

    • nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, bronią masowej zagłady oraz środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, w obrocie międzynarodowym

  • realizowanie, w granicach swojej właściwości, zadań służby ochrony państwa oraz wykonywanie funkcji krajowej władzy bezpieczeństwa w zakresie ochrony informacji niejawnych w stosunkach międzynarodowych

  • uzyskiwanie, analizowanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom informacji mogących mieć istotne znaczenie dla ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego

  • podejmowanie innych działań określonych w odrębnych ustawach i umowach międzynarodowych

Agencja działa głównie na terytorium Polski. Poza granicami może być prowadzona w związku z jej działalnością podstawową i tylko w zakresie jej w/w przestępstw.

Na czele agencji stoi szef ABW którego powołuje i odwołuje Prezes RM po zasięgnięciu opinii Prezydenta, Kolegium i Sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych . Prezes Rady Ministrów powołuje i odwołuje zastępców szefa ABW na wniosek szefa agencji po zasięgnięciu opinii Sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych.



Siły zbrojne stoją na straży suwerenności i niepodległości narodu polskiego oraz jego bezpieczeństwa. Mogą ponadto brać udział w zwalcznaiu klęsk żywiołowych, działaniach antyterrorystycznych, oczyszczaniu z materiałów wybuchowych.
Rodzaje sił zbrojnych:
1. wojska lądowe
2. siły powietrzne
3. marynarka wojenna
4. wojska specjalne
Ponadto w skład sił zbrojnych wchodzi również żandarmeria wojskowa jako jej wyodrębniona i wyspecjalizowana służba. W przypadku ogłoszenia powszechnej lub częściowej mobilizacji oraz w czasie wojny służba kontrwywiadu wojskowego i służba wywiadu wojskowego z mocy prawa staja się częścią sił zbrojnych.
Stany gotowości obronnej państwa:
1. stan stałej gotowości obronnej państwa
(utrzymuje się w czasie pokoju, gdu nie stwierdza się istotnych zagrożeń bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. W stanie stałej gotowości obronnej realizowane są zadania planistyczne, organizacyjne, szkoleniowe i kontrolne, które mają na celu utrzymanie sprawności systemu obronnego panstwa)
2. stan gotowości obronnej państwa czasu kryzysu (wprowadza się w razie zaistnienia zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa panstwa, wymagającego uruchomienia wybranych elementów systemu obronnego lub realizacji zadań ustalonych dla tego stanu. W tym czasie realizowane są zadania zapewniające przygotowanie do przeciw działania zewnętrznym zagrożeniom bezpieczeństwa państwa oraz usuwaniu skutków ich wystąpienia)
3. stan gotowości obronnej państwa czasu wojny (wprowadza się w celu odparcia bezpośrednich zbrojnych napaści na terytorium RP lub gdy z umów międzynarodowych wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji. W tym czasie realizuje się zadania umożliwiające przeprowadzenie powszechnej mobilizacji, wprowadzenie stanu wojennego oraz pełne rozwinięcie systemu obronnego panstwa do odparcia agresji militarnej)
Prezydent na wniosek rady ministrów wprowadza te stany.









©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna