Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona10/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   68

Przeciwwskazania. Końcowy okres ciąży, ostre zapalenie żołądka, choroba wrzodowa, jaskra.

Ziele glistnika jest składnikiem Spec. cholagogae nr 2,

103

a wyciągi wchodzą w skład. Sir. Pini comp., tabl. Azarina i proszku Gastrochol.



Zastosowanie w homeopatii. 1. Przy wszelkich schorzeniach wątroby i dróg żółciowych (zwłaszcza wtedy, gdy towarzyszy im silny, głęboki ból pod prawą łopatką) z jednoczesną skłonnością do rozwolnień; 2. Stany nieżytowe błon śluzowych.

Postacie leku. Tinct. Chelidonii — 10—30 kropli 2—4 razy dz. przed jedzeniem; dawka maksymalna 1,5 g pro dosi; 4,5 g pro die. Nalewka działa skuteczniej przeciwskurczowo razem z Tinct., Belladonnae (synergizm alkaloidów). Maść Chelifungin (Herbapol) zawiera mieszaniną alkaloidów i jest stosowana w grzybicach skóry. Maść Chelivag zawiera sangwinarynę i chelerytryną i jest stosowana w zakażeniach i zapaleniu pochwy i sromu. Chelidoninum hydrobromicum — 1—2 tabl. 20 mg 1—3 razy dz. po jedzeniu jako środek przeciwskurczowy i żółciopędny.

CHRYSANTHEMUM CINERARIAEFOLIUM — ZŁOCIEŃ DALMATYŃSKI

Ang. Dalmatian Pyrethrum; franc. Pyrethre de Dalmatie; niem. Dalmatische Insektenblüme; ros. Piretrum czinerarielistnij.



Występowanie. Na wybrzeżu Adriatyku; uprawiany w wielu krajach, również w Polsce.

Surowiec. Koszyczek kwiatowy złocienia dalmatyńskiego — Anthodium Pyrethri (syn. Flos Pyrethri).

Główne związki. Estry kwasu chryzantemowego z alkoholami pyretrolonem i cinerolonem, stanowiące mieszaninę pyretryn I i II oraz cineryn I i II w ilości 0,5—1,5%.

Działanie. Insecticidum.

Sproszkowane kwiaty złocienia lub wyciągi benzynowe są silnie trujące dla zwierząt zimnokrwistych, głównie dla insektów i niektórych, robaków (np. owsiki, glisty ludzkiej. W zetknięciu z owadami lub robakami związki czynne szybko wchłaniają się, hamują aktywność enzymów oddechowych i powodują ich śmierć, natomiast nie działają na organizmy ciepłokrwiste, bowiem jako połączenie estrowe po podaniu doustnym są łatwo hydrolizowane przez enzymy krwi lub tkanek oraz przez soki trawienne, i tracą swą aktywność. Nie ulegają też resorpcji przez błony śluzowe i skórę i ciepło-krwistych.



Działania uboczne. Niektóre osoby wykazują nadwrażliwość na pyretryny i po zetknięciu się z nimi reagują zapaleniem skóry o charakterze rumieniowym lub pęcherzykowym.

104


Zastosowanie. Zewnętrznie — przeciw pasożytom człowieka (wszy głowowe, łonowe, odzieżowe, ich gnidy, pchły, świerzbowce) i przeciw pasożytom zwierząt domowych oraz bydła (wszy, wszoły); również przeciw insektom (np. mrówki, pająki, pluskwy, karaluchy).

Postacie leku. Tinct. Pyrethri — tylko zewnętrznie przeciw wszawicy do nacierania lub zwilżania owłosienia skóry 2—3 razy dz.; przeciw świerzbowcom — wcierać w skórę 2 razy dz. w ciągu 2—3 dni; również do opryskiwania bydła przeciw wszom i wszołom. Do zwalczania insektów domowych służą sproszkowane kwiaty (tzw. „proszek dalmatyński”) i roztwór pyretryn w nafcie lub benzynie (do rozpylania).

CICHORIUM INTYBUS — CYKORIA PODRÓŻNIK

Ang. Chicory; franc. Chicoreé; niem. Gemeine Wegwarte; ros. Cikorij obyknowiennyj.



Występowanie. W wielu rejonach półkuli półn.; w Polsce powszechnie na łąkach, miedzach.

Surowiec. Korzeń cykorii (podróżnika) — Radix Cichorii.

Główne związki. Sok mleczny (w nim gorzkie związki: laktucyna, laktukopikryna) fitosterole (m.in. taraksasterol), cholina, kwasy polifenolowe, gorzki glikozyd intybina, cukry redukujące, inulina do 40%, ślady olejku eterycznego, sole mineralne.

Działanie. Cholereticum, stomachicum, diureticum.

Surowiec pobudza czynność wątroby, nieznacznie i krótkotrwale zwiększa wytwarzanie żółci (cholereticum) oraz wzmaga wydzielanie soku żołądkowego. Ponadto stwierdzono słabe i dość nieregularne zwiększenie diurezy.



Zastosowanie. Jako pomocniczy środek żółciotwórczy w mało nasilonych przewlekłych zaburzeniach czynności wydzielniczej wątroby, także w utrudnionym trawieniu wywołanym niedoborem kwasu solnego i pepsyny w żołądku oraz w osłabieniu filtracji w kłębkach nerkowych. Ze względu na ogólne słabe działanie surowca, jest stosowany wyłącznie w zestawieniu z innymi ziołami. W lecznictwie ludowym używany jako środek poprawiający przemianę materii i uzupełniający niedobór mikroelementów. Świeże ziele cykorii służy jako jarzyna, natomiast korzenie odmian uprawianych są przerabiane na „cykorię”.

Postacie leku. Wyłącznie jako składnik mieszanek żółciotwórczej i żółciopędnej, np. wraz z Fol. Menthae pip., Herb. Abrotani. Infl. Helichrysi, Herb. Hyperici, Herb. Chelidonii, Herb. Millefolii; jako składnik moczopędnej mieszanki Urosan (Species diureticae), granulatu Urogran oraz ziółek na przemianę materii (np. wraz z Fol. Urticae, Rad. Taraxaci, Rad.

105


Saponariae, Herb. Cnici bened., Herb. Polygoni avic., Fucus, Fl. Callunae).

CINCHONA SUCCIRUBRA — CHINOWE DRZEWO

Ang. Cinchona; franc. Quinquina; niem. Chinabaum; ros. Chinnoe dieriewo.



Występowanie. W Ameryce Południowej w stanie naturalnym, natomiast odmiany wysokoalkaloidowe są uprawiane w Indiach i na Jawie. Znane są też pokrewne gatunki drzewa chinowego służące do izolowania alkaloidów chininy i chinidyny.

Surowiec. Kora chinowa — Cortex Cinchonae (syn. Cortex Chinae).

Główne związki. Mieszanina alkaloidów chinolinowych ok. 10% (m.in. chinina, chinidyna, cynchonina), garbniki katechinowe do 10%, związki trójterpenowe (jako wolne kwasy chinowowy i cincholowy oraz jako kwasy związane), kwasy organiczne (m.in. kw. chinowy), sole mineralne.

Działanie. Kora — stomachicum; chinina — amoebicidum, uterotonicum, antipyreticum; chinidyna — cardiosedativum

Wyciągi z kory chinowej zawierają alkaloidy związane z garbnikami i odznaczające się b. gorzkim smakiem. Pobudzają one wytwarzanie soku żołądkowego, przyspieszają trawienie oraz przyswajanie składników odżywczych, dzięki czemu działają wzmacniająco (tonicum, roborans). Chinina zabija bezpłciowe erytrocytarne formy wszystkich rodzajów Plasmodium, działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowe, pobudza mięsień macicy, zwiększa też amplitudę i czas trwania potencjału czynnościowego mięśni szkieletowych. Chinidyna jest prawoskrętnym izomerem chininy i działa m.in. przeciw-arytmicznie.



Działania uboczne. Chinina wywołuje szum w uszach, zawroty głowy, bicie serca, drżenie rąk, wymioty, bezsenność, a przy idiosynkrazji również pokrzywkę, podwyższa temperaturę ciała, pobudza krwawienia maciczne, obniża poziom hemoglobiny, a po dłuższym stosowaniu działa niekorzystnie na wątrobę i nerki; Chinidyna w dawkach wyższych od leczniczych i przy nadwrażliwości osłabia czynność serca, powoduje niekiedy drżenie włókienkowe komór serca, podwójne widzenie, upośledzenie oddechu oraz alergiczne reakcje skóry.

Zastosowanie. Wyciągi z kory chinowej stosuje się jako środek goryczowy w niedokwaśności, braku łaknienia, zmniejszonej tolerancji na tłuszcze, w mało nasilonych zaburzeniach jelitowych z objawami sytości i bólu brzucha, w nieregularnym wypróżnieniu. Chinina, jako chlorowodo-

106


rek, siarczan lub glukonian, jest stosowana doustnie i poza-jelitowo przeciw szczepom Plasmodium opornym na leki przeciwmalaryczne (np. Arechin), w postaci wlewów dożylnych w leczeniu zimnicy mózgowej oraz we wszystkich innych postaciach zimnicy (np. w Wietnamie stosowano siarczan chininy 14 dni, pyrimethamine 3 dni i diaphenylsulfon 28 dni) w tzw. leczeniu skojarzonym z lekami syntetyczaymi. Chininę stosuje się także w niektórych schorzeniach serca, np. w napadowym kołataniu serca (tachycardia paroxysmalis), korzystnie łącznie z preparatami naparstnicowymi, również w praktyce ginekologicznej w celu pobudzenia i wzmocnienia skurczów w początkowej fazie porodu (zwykle łącznie z oksytocyną) oraz w atonii macicy we wczesnym okresie po porodzie. Ponadto w lecznictwie wykorzystuje się właściwości przeciwgorączkowe chininy, jako składniki różnych specyfików, oraz jej wpływ na mięśnie szkieletowe w leczeniu miotonii wrodzonej (myotonia congenita), dystrofii mięśniowej (myotonia atrophica), dystonii torsyjnej samorodnej (dystonia musculorum delormans) i w kręczu karku kurczowym (torticollis spastica). Chinidyna jest stosowana w arytmiach komorowych serca, takich jak częstoskurcz komorowy (tachycardia ventriculis), migotanie komór (fibrillatio ventricularis), w zapobieganiu arytmii u osób z niewydolnością wieńcową, lecz bez objawów zawału serca, lub u osób poddających się zabiegowi nacięcia spojenia brzegów zastawki serca (commisurotomia). Również w arytmiach przedsionkowych, migotaniu przedsionków (fibrillatio atriorum), trzepotaniu przedsionków (vibratio atriorum), zarówno w przypadkach wczesnych, jak i przewlekłych, a nawet opornych na różnego rodzaju leki przeciwarytmiczne. Ostatnio wykazano przydatność chinidyny w niemiarowości serca w okresie ciąży (oprócz końcowego okresu) pod warunkiem ścisłego dawkowania.

Przeciwwskazania. Dla chininy — końcowy okres ciąży, schorzenia ucha wewnętrznego i nerwu wzrokowego, nadwrażliwość, obniżony poziom hemoglobiny, poważne schorzenia wątroby i nerek, niedobór enzymu xglukozo-6-fosfo-dehydrogenazy; Dla chinidyny — całkowity blok serca, zaburzenia przewodnictwa wewnątrzkomórkowego, podostre i ostre zapalenia wsierdzia na tle bakteryjnym, przedawkowanie preparatów naparstnicy, nadczynność tarczycy z migotaniem zatokowym, silne rozszerzenie serca, zwężenie zastawki dwudzielnej, idiosynkrazja na chinidynę.

Interakcje chinidyny. Z doustnie podawanymi środkami alkalizującymi mocz (zwiększenie reabsorpcji i wzrost kardiotoksyczności), z antybiotykami — neomycyną (zwiększenie osłabienia mięśni), z glikozydami nasercowymi i propranololem (zwiększenie toksyczności chinidyny),

107


z garbnikami (po podaniu doustnym zanik aktywności wskutek tworzenia nierozpuszczalnych połączeń).

Zastosowanie w homeopatii. 1. Następstwa utraty płynów ustrojowych, krwi, długotrwałych i obfitych stanów ropnych, zbyt długo przeciągającego się karmienia dziecka piersią, obfitych długotrwałych upławów, biegunki lub wymiotów; 2. Krwawienia i krwotoki ze wszystkich jam ciała, jak również do jam ciała czy też mięśni lub tkanki podskórnej i ich następstwa; 3. Nieżyty błon śluzowych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, szczególnie dróg żółciowych; 4. Okresowość występowania objawów z dużą dokładnością co 1 lub kilka dni czy tygodnia. Periodyczność nie jest objawem koniecznym przy ordynowaniu tego leku.

Postacie leku. Tinct. Cinchonae — doustnie 15—30 kropli w kieliszku wody 2—3 razy dz. przed jedzeniem jako stomachicum; zewnętrznie — jako środek lekko drażniący w chorobach włosów; Tinct. Cinchonae comp. — doustnie 20—40 kropli 2—3 razy dz.; Extr. Cinchonae fluid. — doustnie 0,2 g pro dosi do receptury, również zewnętrznie. Chininum hydrochl. — subst. i draż 0,05 g i 0,3 g doustnie w zimnicy, ginekologii i chorobach gorączkowych. Dawki maksymalne doustne 0,5 g pro dosi, 2,0 g pro die; ampułki 1 ml/250 mg (CSRS), dożylnie w malarii. Preparaty zawierające chininą: Amidochin — draż. stosowane w przeziębieniach, grypie itp.; Camphochin — amp. 1 ml i 2 ml stosowane domięśniowo jak wyżej; Isochin — draż. w stanach gorączkowych; Scorbopyrin — draż. w przeziębieniu, nieżytach górnych dróg oddechowych. Chinidinum sulf. — subst. i draż., zwykle 0,2—0,4 g doustnie 2—3 razy dz. zwiększając stopniowo do 1,5 g pro die, a po uzyskaniu poprawy dawki podtrzymujące 0,2—0,4 g pro die. Konieczne jest uprzednie wykonanie testu uczuleniowego (½ drażetki).

C1NNAMONUM CAMPHORA — CYNAMONOWIEC KAMFOROWY

Ang. Camphor-tree; franc. Camphrier; niem. Kampferbaum; ros. Kamfornoe dieriewo.



Występowanie. W płdn. Chinach, Japonii i na Tajwanie, również uprawiany, m.in. na wyspie Cejlon i we wsch. Afryce.

Surowiec. Z pni drzew otrzymuje się olejek eteryczny, a następnie z niego krystaliczny składnik kamforę — Camphorum.

Główne związki. Kamfora, stanowi do 50% olejku eterycznego i jest prawoskrętnym ketonem terpenowym. Kamfora racemiczna jest otrzymywana półsyntetycznie z borneolu lub pinenu. Obie odmiany kamfory działają identycznie.

108


Działanie. Stimulans, spasmolyticum; zewnętrznie — derivans, analgeticum, antisepticum.

Kamfora, podana doustnie lub pozajelitowe, działa na ośrodkowy układ nerwowy, podwyższa nieznacznie próg wrażliwości kory mózgowej oraz ośrodków podkorowych i wywołuje stan pobudzenia psychicznego i ruchowego, którego nasilenie zależy od dawki. Kamfora ma również wpływ na wegetatywne ośrodki mózgowe, szczególnie na ośrodek oddechowy i naczynioruchowy, wywołuje nieznaczne przyspieszenie i pogłębienie oddechu oraz poprawę krążenia krwi, a przez to wzmożenie procesów utleniania i przemiany materii w samym mięśniu sercowym. Liczne badania sercowo-naczyniowego działania kamfory dały jednak rozbieżne wyniki, wobec czego brak jest przekonującego farmakologicznego dowodu, że kamfora ma wartość leczniczą jako środek pobudzający serce lub krążenie. Kamfora zmniejsza również napięcie mięśni gładkich żołądka, pęcherzyka żółciowego, oskrzeli i naczyń krwionośnych, lecz zbyt słabo, aby ją można wykorzystać do celów leczniczych. Zewnętrznie kamfora drażni skórę, wskutek rozszerzenia naczyń włosowatych powoduje jej zaczerwienienie, łatwo przenika przez naskórek, dociera do zakończeń nerwów czuciowych i częściowo poraża je, działa więc jako środek przeciwbólowy. Ma ona również właściwości antyseptyczne. Chociaż ilość kamfory wchłaniająca się przez skórę jest zbyt mała, aby mogła bezpośrednio wywrzeć działanie ogólnoustrojowe, to u niektórych osób zauważono reflektoryjne pobudzenie oddechu.



Działania uboczne. Po podaniu doustnym lub pozajelitowym większych dawek następuje podrażnienie żołądka (nudności, wymioty), pobudzenie ośrodków podkorowych (skurcze kloniczne, zawroty głowy, zaburzenia mentalności, zapaść), uszkodzenie wątroby (gdy brak zdolności szybkiego wiązania kamfory z kwasem glukuronowym) i nerek (wydalanie kamfory z moczem). Zewnętrznie, po wielokrotnie powtarzanym wcieraniu, może nastąpić bolesne zapalenie skóry.

Zastosowanie. Zewnętrznie — w postaci maści, mazideł, roztworów do wcierań wywołujących zaczerwienienie i przekrwienie skóry oraz złagodzenie bólu w nerwobólach (neuralgia), zapaleniu korzeni nerwowych rdzenia (radiculitis), postrzale (lumbago), zapaleniu tkanki łącznej włóknistej (fibrositis), bólach mięśniowych (myalgia), bólach gośćcowych, uporczywym świądzie skóry. Ponadto wraz z innymi substancjami w nieżytach górnych dróg oddechowych, odmrożeniach oraz do celów stomatologicznych. Domięśniowo — roztwory olejowe kamfory, wyłącznie jako środek pomocniczy, w chorobach zakaźnych, w nieznacznym upośledzeniu oddechu i osłabieniu czynności serca. Doustnie —

109


tylko jako składnik preparatów złożonych, działających wykrztuśnie, przeciwbakteryjnie i przeciwskurczowo.

Przeciwwskazania. Ostre zapalenie skóry, oparzenia II i III stopnia, rany otwarte.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Przy zapaściach naczynioruchowych; 2. Jako lek przeciwskurczowy i przeciw kolce; 3. Na początku nieżytu nosa i stanów grypopodobnych, 4. Choleryna.

Postacie leku. Zewnętrznie do wcierań przeciwbólowych: Spir. camphoratus, Ol. camphoratum 10%, Ung. camphoratum, Linim. ammoniato-camphoratum, Linim. saponato-camphora-tum; ponadto inne złożone preparaty zawierające kamforę — maść Histadermin, Ung. contra congelationem, Spir. Angelicae comp., Linim. restaurans oraz prep. zawierające kapsaicynoidy (patrz: Capsicum annuum). Ponadto jako składnik preparatów stomatologicznych — Camphenol, Chakaem i Kamfokrezol. Domięśniowo; Soi. camphorae oleosae 20% pro inject. (ZSRR) — amp. 1 ml 2 ml; prep. Camphochin (Polfa) — amp. 1 ml i 2 ml w wirusowych i bakteryjnych schorzeniach płuc i oskrzeli.

CIRSIUM OLERACEUM — OSTROŻEŃ WARZYWNY

Ang. Cabbage Thistle; franc. Cirse maraicher; niem. Kohldistel.



Występowanie. W środk. i wsch. Europie oraz na Syberii; w Polsce powszechnie na łąkach i w zaroślach.

Surowiec. Całe ziele zebrane w czasie kwitnienia — Herba Cirsii oleracei.

Główne związki. Trójterpeny (m.in. β-amyryna), flawonoidy (m.in. linaryna i pektolinaryna), fitosterole (m.in. 0-sytosterol), związki garbnikowe -pochodne pirokatechiny (4—5%), substancje żywicowe, sole mineralne.

Działanie. Diureticum, adstringens, antibioticum.

Wyciągi z ziela ostrożenia działają moczopędnie (flawonoidy) wskutek zwiększania filtracji w kłębkach nerkowych i zmniejszania resorpcji zwrotnej. Działają również przeciw-zapalnie w przewodzie pokarmowym, hamują nadmierny wzrost flory bakteryjnej, regulują resorpcję w jelicie cienkim. Wyciągi te są pomocne w usuwaniu szkodliwych produktów przemiany materii w formie rozpuszczalnych połączeń. Z powodu małej ilości garbników surowiec działa zewnętrznie słabo ściągające.



Zastosowanie. W lekkich dolegliwościach przewodu pokarmowego, m.in. w zaburzeniach trawienia i przyswajania składników pokarmów, pomocniczo — w chorobie reumatycznej, skazie moczanowej i zaburzeniach metabolicznych uwidaczniających się odczynami skórnymi. Surowiec stosuje się z reguły w recepturowych zestawieniach ziołowych, wyjątko-

110


wo tylko per se. Dawniej, w okresie głodu, ziele ostrożenia było traktowane jako warzywo.

Postacie leku. Dec. Herb. Cirsii oleracei z 11/2 łyżki ziela na 2 szklanki wody, pić ½ szklanki 2—3 razy dz. Przeważnie stosuje się w mieszankach ziołowych.

CITRUS AURANTIUM SUBSP. AMARA — POMARAŃCZA GORZKA

Ang. Bitter Orange; franc. Oranger amer; niem. Pomeranze; ros. Apielsin goikij.



Występowanie. Indie i Chiny, obecnie uprawiana, zwłaszcza w rejonie Morza Śródziemnego. Odmiana słodka pomarańczy dostarcza owoców jadalnych.

Surowiec. Owocnia pomarańczy gorzkiej — Pericarpium Aurantii amari.

Główne związki. Olejek eteryczny do 2,5% (m.in. do 90% limonenu, dwupenten, nerol, citral i estry kwasu antranilowego), substancje goryczowe ok. 0,5% (trójterpeny typu limoniny), flawonoidy 5—10% (m.in. hesperydyna, naryngenina), karotenoidy (m.in. zeaksantyna, kryptoksantyna), pektyny.

Działanie. Amarum, aromaticum, stomachicum.

Wyciągi z surowca, ze względu na obecność goryczy, zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiają i przyspieszają proces trawienia oraz przyswajania składników odżywczych (patrz: Gentiana lutea). Działają również nieznacznie spazmolitycznie na mięśnie gładkie żołądka i jelit oraz słabo przeciwbakteryjnie. Znaczenie mają także flawonoidy (tzw. bioflawonoidy, czyli witamina P), które zmniejszają przepuszczalność ścian naczyń włosowatych (patrz: Viola tricolor), pod warunkiem, że przetwory z owoców pomarańczy będą przyjmowane przez dłuższy okres.



Zastosowanie. W zbyt skąpym wydzielaniu soku żołądkowego (hypoaciditas), braku łaknienia, przejściowych zaburzeniach trawiennych (zmniejszona tolerancja na tłuszcze, nieregularne wypróżnienia, odbijanie), a nawet w stanach skurczowych jelit (ból brzucha i wzdęcia). Również w celu poprawiania smaku i zapachu mikstur oraz syropów. Surowiec służy do otrzymywania olejku pomarańczowego — Oleum Aurantii, stosowanego do aromatyzowania leków i stanowiącego składnik pasty Fitolizyna.

Postacie leku. Tinct. Auranti amari — doustnie 15—30 kropli w kieliszku wody 2—3 razy dz. przed jedzeniem jako stomachicum; również jako corrigens do leków recepturowych i jako składnik Tinct. amara, Tinct. Cinchonae comp. i Tinct. Rhei vinosa; Extr. Aurantii fluidum — jako corrigens do kropli i mikstur; Sir. Aurantii amari — jako corrigens

111


do leków dla dzieci i jako składnik prep. Citropepsin i Sir. Kalii guajacolosulfonici.

CLAVICEPS PURPUREA — BUŁA WINKA CZERWONA

Ang. Ergot of Rye; franc. Ergot de seigle; niem. Mutterkorn; ros. Sporynia.



Występowanie. Grzyb pasożytniczy na kłosach żyta i innych traw, wytwarza ciemne przetrwalniki w kształcie rożków, zwane sporyszem.

Surowiec. Sporysz (wysuszone przetrwalniki) — Secale cornutum.

Główne związki. Mieszanina ok. 30 alkaloidów indolowych pochodnych kwasu d-lizergowego (do 0,8%) złożona z trzech grup; proste amidy (m.in. ergotyna), alkaloidy peptydowe (m.in. ergotamina i ergotoksyna, stanowiąca mieszaninę ergokrystyny, ergokryptyny i ergokorniny), alkaloidy klawinowe (m.in. chanoklawina, agroklawina, elimoklawina). Ponadto aminy biogenne (m.in. tyra-mina, histamina), związki barwne (m.in. endokrocyna, klaworubina, ergoflawina), fitosterole (m.in. sytosterol, ergosterol), olej tłusty ok. 30%

Działanie. Sympatolyticum, angiotonicum, uterotonicum.

Peptydowe alkaloidy sporyszowe oraz ergometryna wywierają różnorodne, nawet częściowo przeciwstawne działania, przy czym mechanizm niektórych z nich nie jest dostatecznie poznany. Pobudzają one wszystkie mięśnie gładkie, wywołując ich skurcz, niezależnie od różnic w unerwieniu lub od obecności jakiegokolwiek mediatora chemicznego. Szczególną wrażliwość wykazuje mięsień macicy, zwłaszcza w okresie ciąży, natomiast macica nieciężarna lub na początku ciąży, reaguje znacznie słabiej. Alkaloidy sporyszu (głównie ergometryna) nie mogą jednak służyć jako środek poronny. Związki te powodują ponadto skurcz naczyń krwionośnych, również tętnic i letniczek nadmiernie rozszerzonych, co wyraża się niewielkim podwyższeniem ciśnienia krwi, a w przypadku tętnic wewnątrzczaszkowych zmniejszeniem ataków migreny. Omawiane alkaloidy blokują α-receptory adrenergiczne, hamują ich wrażliwość na działanie amin sympatomimetycznych, znoszą kurczący wpływ adrenaliny lub noradrenaliny, a nawet odwracają działanie tych amin na ciśnienie krwi, lecz dopiero po dawkach wyższych od prawidłowo stosowanych w lecznictwie. Alkaloidy sporyszu wywierają również działanie na ośrodkowy układ nerwowy, lecz znacznie słabsze niż półsyntetyczne dwuhydropochodne. Różnice w działaniu między poszczególnymi alkaloidami są zasadniczo niewielkie i tylko ilościowe, np. ergotamina jest skuteczniejsza w zapobieganiu i znoszeniu ataków migreny, ergometryna — w działaniu kurczącym na macicę. Półsynte-

112

tyczne dwuhydropochodne ergotaminy lub ergotoksyny wykazują ograniczone działanie kurczące na mięśnie gładkie, wskutek zmniejszenia wpływu nerwów współczulnych, natomiast znacznie silniej rozszerzają naczynia i wywołują mały spadek ciśnienia krwi. Półsyntetyczny dwuetyloamid kwasu lizergowego (LSD), wprawdzie również kurczy mięśnie gładkie, tak jak inne alkaloidy sporyszu, lecz dopiero po dawkach większych; natomiast już nadzwyczaj małe dawki wywołują uczucie zatraty osobowości, oderwania od otoczenia i halucynacje. Półsyntetyczna bromokryptyna hamuje wytwarzanie hormonu prolaktyny w przysadce mózgowej oraz jest agonistą dopaminy, czyli aktywuje pozazwojowe dopaminergiczne receptory.



Działania uboczne. Ergotamina i ergotoksyna wywołują nudności, wymioty, ból brzucha, drżenie rąk i jako wczesne objawy zwężenie naczyń, ziębnięcie kończyn, chromanie (claudicatio). Po przedawkowaniu występuje podostra lub ostra okluzja naczyń i szereg znanych objawów, natomiast po długotrwałym stosowaniu (od 6 miesięcy do 4 lat) może wystąpić zwłóknienie pozaotrzewnowe (retioperitoneal fibrosis), a nawet typowy ergotyzm, objawiający się zgorzelą lub drgawkami. Ergometryna w dawkach leczniczych wywołuje jedynie umiarkowane podwyższenie ciśnienia krwi bez innych toksycznych reakcji.




1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna