Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona11/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   68

Zastosowanie. Ergometryna jest stosowana w celu zatrzymania krwawień poporodowych, przyspieszenia zwijania się macicy, po instrumentalnym usunięciu płodu, również po całkowitym lub niezupełnym poronieniu, zapobiegawczo nawet przed oddzieleniem się łożyska oraz w nadmiernych krwawieniach miesiączkowych. Obecnie nie stosuje się w celu wywołania lub wzmocnienia rytmicznych skurczów mięśnia macicy, ponieważ lekiem z wyboru jest oksytocyna. Ergotaminę stosuje się doustnie w zapobieganiu oraz zwalczaniu ataków migreny (często w preparatach wraz z kofeiną, kwasem acetylosalicylowym, luminalem, papaweryną); również w; krwawieniach macicznych i w celu pobudzenia ruchów macicy w końcowej fazie porodu. Analogicznie działa ergotoksyna.

Dwuhydroergotaminę i dwuhydroergotoksynę podaje się jako leki z wyboru w migrenie, w celu usunięcia bólów naczyniowych i naczynioruchowych, w bólach głowy pourazowych, zespole Hortona, zwiększonej pobudliwości nerwów współczulnych (np. w nadczynności tarczycy, dystonii wegetatywnej). Również w celu poprawienia krążenia mózgowego krwi w wyniku procesu hemodynamicznego (ogólne i miejscowe przemieszczenie krwi) oraz procesu biochemicznego organizmu (lepsze dotlenienie i odżywienie tkanki nerwowej), także w zatruciu ciążowym, stanach przedrzucawkowych.

113

Dwuetyloamid kwasu lizergowego stosuje się niekiedy w przejściowych zaburzeniach psychotycznych, w neurozach z komponentą łąkową lub fobią, w obsesji, dewiacjach seksualnych, nadużywaniu alkoholu, zależnościach lękowych (np. barbiturany, kofeina, psychedryna i in.) oraz jako adiuvans w celu leczniczej aktywacji przewlekłych procesów patologicznych. Bromokryptynę (2-bromo-α-ergokryptynę) zaleca się obecnie w celu zahamowania nadmiernej laktacji po porodzie, również w samoistnym wycieku pokarmu (galactorrhoea), w gigantyzmie spowodowanym nadczynnością przysadki mózgowej (acromegalia) i w niektórych zaburzeniach neurologicznych, np. w samoistnej drżączce porażennej (paralysis agitans) łącznie ze swoistymi lekami (np. L-Dopa).



Przeciwwskazania. Dla wszystkich alkaloidów sporyszowych — ciąża z równoczesną niewydolnością naczyń obwodowych lub wieńcowych, pierwsza i druga faza porodu, ostra lub przewlekła posocznica, niewydolność wątroby lub nerek, krwawienia wewnętrzne niemaciczne, choroby płuc i zastawki pnia płucnego oraz naczyń obwodowych.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Tak zwane „martwe palce” i nocne drętwienie rąk, polegające na chorobliwym skurczu naczyń włosowatych i przedwłosowatych; 2. Chromanie przestankowe, choroba Raynauda, zgorzel na tle cukrzycy, choroba Beurgera, choroba Meniere'a.

Postacie leku. Ergotaminum tartaricum (draż. 1 mg, amp. 0,5 mg) — dawki doustne 1 mg pro dosi, 2—4 mg pro die; podskórnie lub domięśniowo 0,25 mg pro dosi, 0,5 mg pro die; dawki maksymalne; doustnie 2 mg pro dosi, 6 mg pro die; podskórnie lub domięśniowo 0,5 mg pro dosi, 1 mg pro die. Ergometrinum maleinicum (draż 0,5 mg, Polfa; amp. 0,2 mg WRL) — dawki doustne 0,5 mg pro dosi, 1,5 mg pro die; podskórnie i dożylnie 0,25 mg pro dosi, 0,75 mg pro die. Dawki maksymalne: doustnie 1 mg pro dosi, 2 mg pro die; podskórnie lub dożylnie 0,5 mg pro dosi, 1 mg pro die. Preparaty zawierające m.in. zespół alkaloidów sporyszowych — Bellergot draż., Bellacorn draż., Bellergot retard draż., Resergot draż., Ergotalum tabl., amp. (ZSRR), Belloid tabl. (WRL) — stosowane w migrenie, dystonii wegetatywnej itp. Preparaty zawierające m.in. ergotaminę — Coffecorn draż. (Herbapol), Secado1 tabl. (WRL), Kefalgin tabl. (WRL), Bellaspon draż. (CSRS), Ergofein (CSRS), Neo-Secatropin draż. (NRD) — stosowane w migrenach, bólach naczyniowych, jako sedativum. Dihydroergotarninum methanosulfonicum — krople 2 mg/ml, amp. 1 mg/ml, tabl. 1 mg (zawierają sól winową) — dawki doustne 10—20 kropli lub 1/2—2 tabl. pro dosi 1—3 razy dz.; podskórnie lub domięśniowo 0,25 — 1 mg 1—3 razy dz. Dihydroergotoxinum aethanosulfonicum — tabl. podjęzyk, 0,25 mg, krople 1 mg/ml, amp. 0,3 mg (CSRS) — dawki pod-

114


językowo 1 tabl. pro die lub doustnie 5 kropli pro dosi 3 razy dz., zwiększając codziennie o 1 tabl. lub 5 kropli do dawki 6—-8 tabl. pro die lub 40 kropli 3 razy dz. W zatruciach ciążowych 3—6 tabl. pro die lub 10—20 kropli 3 razy dz. W przypadkach ciężkich podskórnie 1/3—1 amp. nawet 2 razy dz. Preparaty zawierające m.in. dwuhydroergotaminę — Hydacorn draż., Sedacorn draż., Ergoseda1 draż. (CSRS). Preparaty zawierające dwuhydroergotoksynę — Hydergin (Szwajcaria) — krople 1 mg/ml, tabl. podjązyk. 0,25 mg, amp. 0,3 mg/ml. Preparaty zawierające m.in. dwuhydroergokrystynę — Venacorn draż., stosowane w zakrzepowym zapaleniu żył i in.; Crystepin (CSRS) draż. jako obniżający ciśnienie tętnicze krwi. Preparaty zawierające dwuetyloamid kwasu lizergowego — Lysergamid (CSRS) amp. 0,1 mg. Preparaty zawierające 2-bromo-a-ergokryptynę — Parlodel (Szwajcaria) tabl. 2,5 mg, dawki ½—1 tabl, 3 razy dz.

CNICUS BENEDICTUS — DRAPACZ LEKARSKI

Ang. Blessed Thistle; franc. Chardorn-beni; niem. Benediktendistel; ros. Benedłkt aptecznyj.



Występowanie. W Basenie Morza Śródziemnego, w Polsce uprawiany.

Surowiec. Ziele drapacza lekarskiego — Herba Cnici benedicti (wskaźnik goryczy = 20).

Główne związki. Glikozyd goryczowy meniantyna, pochodne germakranu (knicyna, knicynolid i benedyktyna), flawonoidy pochodne apigeniny i kemferolu, substancja antybiotyczna (dodekadienotetraina), sole mineralne do 12% (m.in. jod), garbniki do 8%, ślady olejku eterycznego.

Działanie. Amarum, stomachicum, tonicum, antibioticum.

Ziele drapacza należy do grupy surowców szczerogorzkich, tzw. amara pura (patrz: Gentiana lutea), zwiększających wydzielanie soku żołądkowego (stomachicum). Omawiany surowiec ma również właściwości antybiotyczne wobec niektórych bakterii Gram-dodatnich (np. gronkowców) i wirusów (np. Brucella, Herpes zoster), a nawet pałeczek gruźlicy (jako czynnik patogenny w skazie limfatycznej u dzieci). Wywiera korzystny wpływ na błony śluzowe i skórę. Drapacz zwiększa też wydalanie moczu (flawonoidy) i powinien być traktowany jako skuteczny środek regulujący przemianę materii (metabolicum) oraz uzupełniający nasz organizm w mikroelementy.



Zastosowanie. Analogiczne jak Herb. Centaurii — dla pobudzenia łaknienia, wydzielania soku żołądkowego oraz zmniejszania nadmiernej fermentacji w jelitach; pomocniczo — w przewlekłych stanach nieżytowych w przewodzie

115


pokarmowym. Wyciągi z drapacza są szczególnie wskazane dla osób w wieku podeszłym z zanikowym nieżytem błony śluzowej żołądka i jelit, upośledzonym przyswajaniu oraz dla rekonwalescentów z niedoborem soli mineralnych i ogólnym osłabieniem na tle metabolicznym. Ziele drapacza wchodzi w skład ziółek Digestosan, a wyciąg suchy w skład proszku Gastrochol.

Postacie leku. Dec. Herb. Cnici bened. — 1—11/2 łyżki ziela na szklankę gorącej wody, gotować 5 minut, pić ¼ szklanki 2—3 razy dz. 30 minut przed posiłkami jako stomachicum, natomiast jako metabolicum i tonicum pić ½—1/3 szklanki dz. między posiłkami. Zewnętrznie — odwar do okładów i przemywań w niektórych schorzeniach skórnych. Ziele drapacza stosuje się wyjątkowo per se, zwykle w postaci recepturowych mieszanek ziołowych: pobudzającej trawienie, np. wraz z Herb. Absinthi, Fruct. Coriandrii, Herb. Millefolii, Rad. Taraxaci, Rad. Archangelicae, Fol. Salviae, Rad. Primulae; antybiotycznej, np. wraz z Herb. Hyperici, Anth. Chamomillae, Herb. Thymi, Fol. Menthae pip., Fol. Rosmarini, Fol. Juglandis, Rhiz. Iridis; metabolicznej, np. wraz z Fucus, Fol. Urticae, Herb. Polygoni avic., Herb. Millefolii, Rad. Glycyrrhizae, Herb. Violae tric., Fruct. Rosae, Cort. Salicis.

COLA ACUMINATA — KOLA ZAOSTRZONA

Ang. Cola; franc. Kola; niem. Kolabaum; ros. Kola zaostriennaja.



Występowanie. W tropikalnej Afryce zach., uprawiana w niektórych krajach o takim samym klimacie.

Surowiec. Zarodki koła — Embryo Colae; analogicznego surowca dostarczają pokrewne gatunki Cola vera (syn. Cola nitida) i Cola ballayi.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów purynowych do 3% (m.in. kofeiny do 2,5%, teobrominy ok. 0,1%, ślady teofiliny). garbniki katechinowe ok. 4%, skrobia ok. 20%.

Działanie. Stimulans, stomachicum.

Wyciągi z surowca, zawierające głównie kofeinę, działają ośrodkowo i obwodowo. Pobudzają liczne ośrodki w mózgu, wzmagają ich aktywność, zwiększają zdolność do dłuższego wysiłku umysłowego oraz szybkość kojarzenia i zapamiętywania. W wyniku ich stosowania niektóre zmysły, np. wzrok, słuch są bardziej wyostrzone, następuje też pogłębienie oddechu, a tym samym większe doprowadzenie tlenu do krwi. Pobudzony zostaje mięsień sercowy i ośrodek naczynioruchowy z równoczesnym mało uchwytnym rozszerzeniem drobnych naczyń obwodowych. U części osób przyjmujących wyciągi z zarodków koła, może nastąpić mało znaczące pod-

116

wyższenie ciśnienia krwi. Omawiany surowiec w niewielkim stopniu zwiększa kurczliwość mięśni prążkowanych, ilość wydalanego moczu oraz wzmaga wydzielanie soku żołądkowego.



Zastosowanie. W stanach przemęczenia po dłuższym wysiłku umysłowym, w zmniejszonej zdolności kojarzenia faktów i rozumowania, trudnościach w zapamiętywaniu, ogólnym znużeniu lub nawet wyczerpaniu, bólach głowy, senności i apatii. Jako objawowy środek poprawiający samopoczucie dla osób w wieku podeszłym z zaawansowanymi zmianami ogólnoustrojowymi, dla rekonwalescentów po przebytych poważnych chorobach i zabiegach chirurgicznych, korzystnie łącznie z innymi lekami z grupy tonica i roborantia.

Postacie leku. Embryo Colae pulv. — doustnie 0,2—0,5 g pro dosi w opłatkach 2—4 razy dz. (dawki można zwiększyć do 1,0—1,5 g pro dosi). Extr. Colae fluid. — doustnie 20—60 kropli do ½ łyżeczki pro dosi w kieliszku wody 2—3 razy dz. Extr. Colae siec. — doustnie 0,3—0,6 g pro dosi w opłatkach 2—4 razy dz.; dawka dobowa 1,5—2,5 g. Wymienione wyciągi stosuje się również do różnych recepturowych preparatów złożonych, niekiedy, np. razem z kofeiną, benzoesanem sodowym, kwasem cytrynowym.

COLCHICUM AUTUMNALE — ZIMOWIT JESIENNY

Ang. Meadow Saffron; franc. Colchique d’automne; niem. Herbstzeitlose; ros. Bezwriemiennik osiennij.



Występowanie. W Polsce dość rzadko w rejonach podgórskich; znajduje się pod stałą ochroną, jest uprawiany.

Surowiec. Nasienie zimowita — Semen Calchici; służy do otrzymywania kolchicyny (również z cebuli zimowita — Bulbus Colchici).

Główne związki. Mieszanina alkaloidów tropolonowych do 0,6%, zawierająca jako główne związki kolchicynę i N-dezacetylornetylokolchicynę (kolchamina) oraz małe ilości dezacetylokolchicyny i glikozydu kolchikozydu. W cebulach jest ok. 0,2% kolchicyny.

Działanie. Antiarthriticum, cytostaticum.

Kolchicyna działa przeciwbólowe i przeciwzapalnie jedynie w ostrych atakach dny, chociaż nie ma wpływu na wydzielanie i metabolizm moczanów. Następuje b. szybkie ustąpienie bólu oraz zmniejszenie, w czasie 12—24 h, charakterystycznego dla skazy moczanowej stanu zapalnego stawów. Kolchicyna hamuje in vivo oraz in vitro podział jąder komórkowych w stanie metafazy (antimitoticum), hamuje również rozwój komórek nowotworowych (cytostaticum). Analogicznie działa kolchamina i jest 7—8 razy mniej toksyczna od kolchicyny.

117

Działania uboczne. Nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, a w ostrym zatruciu hematuria i oliguria, szok, postępujące porażenie ośrodkowego układu nerwowego, krwawa biegunka.

Zastosowanie. Jako przeciwbólowy lek w ostrych atakach dny (diathesis urica) oraz jako środek diagnostyczny-do różnicowania skazy moczanowej od schorzeń gośćcowych. Obecnie nie stosuje się przedłużonego podawania kolchicyny w dnie ani też w celach profilaktycznych; istnieją mniej niebezpieczne leki syntetyczne (np. Allopurinol, Probenecid). Kolchicyna nie jest już podawana w ostrych i przewlekłych białaczkach szpikowych, w raku skóry lub w stanach przedrakowych, gdyż korzystniej działa kolchamina (demekolcyna), którą wg badań przeprowadzonych w ZSRR, podaje się doustnie m.in. w raku przełyku i żołądka, zewnętrznie — w postaci maści w raku skóry.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Objawy gośćcowe i stany gośćcopodobne przy dnie, nasilające się przy ruchu. Szybko zmieniające miejsce z jednego stawu na drugi, z jednej strony ciała na drugą, z kończyn górnych na dolne i odwrotnie, z obrzękami lub bez; 2. Głód z jednoczesnym jadłowstrętem, nudności i wymioty wywołane widokiem lub zapachem pokarmów; 3. Przewlekłe stany zapalne żołądka i jelit z wodnistymi i bardzo cuchnącymi rozwolnieniami z przezroczystym śluzem; 4. Ostre zapalenie mięśnia sercowego, towarzyszące dnie.

Postacie leku. Colchicinum — tabl. 1 mg, w ostrym ataku dny najpierw 1 mg, następnie 0,5 mg co 2 h, aż do ustąpienia bólu lub wystąpienia nudności, nie przekraczając 4—5 mg dz. Dawka maksymalna 1,5 mg pro dosi, 5 mg pro die. W następnym dniu 3 mg pro die, w 3 dniu 2 mg pro die, następnie 1 mg pro die w ciągu kilku dni. W różnicowaniu dny od chorób gośćcowych podaje się 0,5 mg co 1—2 h do chwili zmniejszenia bólu (skaza moczanowa) lub wystąpienia objawów ubocznych (gościec stawowy). Colchaminum (ZSRR) — tabl. 2 mg, dawki dzienne 6—10 mg przyjmowane w 2—3 porcjach, korzystnie z innymi cytostatykami. Ung. Colchamini 0,5% (ZSRR) — maść do stosowania zewnętrznego.

CONVALLARIA MAJALIS — KONWALIA MAJOWA

Ang. Llly-of-the-Valley; franc. Muguet; niem. Maiglöckchenp ros. Łandysz majskij.



Występowanie. Na półkuli półn., w Polsce w lasach liściastych (pod częściową ochroną), również uprawiana.

Surowiec. Ziele konwalii (liście i kwiatostany) — Herba Convallariae.

118


Główne związki. Liczne glikozydy kardenolidowe (m.in. konwalatoksyna, konwalatoksol), flawonoidy (m.in. pochodne kwercetyny), saponiny (m.in. konwalaryna), kwasy organiczne (m.in. kw. chelidonowy), ślady olejku eterycznego, sole mineralne.

Działanie. Cardiotonicum, diureticum.

Surowiec oraz jego wyciągi mają wpływ tonizujący na mięsień sercowy, ponieważ zawierają ok. 17 kardenolidów, zbliżonych budową chemiczną do ouabainy i cymaryny, a działaniem do mało kumulujących się glikozydów miłka (patrz: Adonis vernalis). Wykazują także bardzo słabe działanie uspokajające i moczopędne. Glikozydy konwalii odznaczają się. znaczną rozpiętością terapeutyczną, czyli różnicą między dawką leczniczą a toksyczną. Przy zalecanym dawkowaniu nie występują objawy nietolerancji.



Zastosowanie. W niewydolności serca z mniej lub bardziej zaznaczonym częstoskurczem, również w skłonności do zaburzeń czynnościowych związanych z zakłóceniem przewodzenia bodźców nerwowych. Wyciągi z ziela konwalii są szczególnie zalecane dla osób z nadwrażliwością na inne kardenolidy (np. naparstnicowe lub z cebuli morskiej), z uszkodzeniem serca przez endogenne i egzogenne trucizny, z niewydolnością prawokomorową w przypadku zwężenia ujścia żylnego lewego oraz w tzw. sercu płucnym i ewentualnie po przebytym zawale mięśnia sercowego. Omawiany surowiec i jego przetwory znalazły szczególnie szerokie zastosowanie u osób w wieku podeszłym, u których występują objawy zmęczenia serca (tzw. serce starcze), np. napadowe kołatanie serca mniej lub bardziej zaawansowana niemiarowość, skłonność do obrzęków na tle niewydolności krążenia lub nerek, nadciśnienie, bóle i objawy, duszności wywołane osłabieniem i powiększeniem mięśnia sercowego. Przetwory konwalii mogą być podawane nawet przez długi okres, bez konieczności stosowania przerw w leczeniu.

Przeciwwskazania. Daleko posunięte zwyrodnienie mięśnia sercowego, silne zwężenie lewego ujścia żylnego, blok serca i zawał mięśnia sercowego. Ostrożność jest wskazana w znacznie zaawansowanej miażdżycy, zmianach zwyrodnieniowych w aorcie, bezpośrednio po zawale serca oraz po uprzednio stosowanych kumulujących się glikozydach naparstnicy. Należy uwzględnić możliwość interakcji kardenolidów konwalii z lekami hipotensyjnymi (np. Raupasil, Guanethidin, Serpadex) i preparatami wapniowymi.

Ziele konwalii wchodzi w skład mieszanki ziołowej Cardiosan, służy do otrzymywania wyciągu suchego (draż. Convafort), do izolowania konwalatoksyny i oczyszczonego zespołu glikozydów oraz do sporządzania Tinct. Convallariae, która z kolei wchodzi w skład preparatów ziołowych — kropli Cardiol, Kelicardina, Neocardina i Guttae cardiacae.

119

Postacie leku. Napar lub odwar z ziela konwalii, jako mało skuteczne i mało trwałe nie są obecnie stosowane. Tinct. Convallariae — doustnie dla dorosłych: 0,5 g pro dosi, 2,5 g pro die; dawki maksymalne: 1,5 g pro dosi, 5,0 g pro die. Dzieciom zależnie od wieku 2—12 kropli w kieliszku wody lub soku owocowego 2—3 razy dz. Korzystnie jest łączyć nalewkę konwaliową z Tinct. Valerianae, Tinct. Crataegi, Tinct. Passiflorae, Tinct. Belladonnae lub Tinct. Chelidonii. Wyciąg z ziela konwalii suchy — prep. Convafort, draż. 15,7 mg wyciągu; Extr. Convallariae siec. (ZSRR) — proszek do receptury i tabl. 0,1 g wyciągu prep. Convacard (RFN) —. draż 1,2 mg glikozydów, krople 5 mg/1 ml. Dawki dla dorosłych 1—2 draż. lub tabl. 2—3 razy dz. przed jedzeniem. Zespół glikozydów izolowany z ziela konwalii pozbawiony substancji balastowych — prep. Korglikon (ZSRR) amp. 0,6 mg/1 ml. Konwalaktosyna (ZSRR) amp. 0,3 mg/1 ml dożylnie dorosłym 0,15—0,3 mg pro dosi; 0,3—0,45 mg pro d/e.

CORIANDRUM SATIVUM — KOLENDRA SIEWNA

Ang. Corianderj franc. Coriandre; niem. Koriander; ros. Koriandr posiewnoj.



Występowanie. Wschodni rejon Morza Śródziemnego, powszechnie uprawiana, również w Polsce.

Surowiec. Owoc kolendry (odmiana drobnoowocowa) — Fructus Coriandrii; służy do otrzymywania olejku kolendrowego — Oleum Coriandrii.

Główne związki. Olejek eteryczny do 1,5% (m.in. do 70% linalolu oraz α-pinen, terpinen, geraniol), związki kumarynowe (m.in. umbeliferon, skopoletyna), trójterpeny (m.in. koriandrol), flawonoidy, fitosterole (m.in. 3-sytosterol), olej tłusty do 20%, związki białkowe do do 17% i cukrowe.

Działanie. Carminativum, spasmolyticum, stomachicum.

Owoc kolendry zmniejsza lub nawet znosi stany skurczowe mięśni gładkich przewodu pokarmowego, przywraca perystaltykę jelit (spasmolyticum) oraz ułatwia odprowadzenie gazów, jest wiać typowym środkiem wiatropędnym (carminativum). Pobudza również wydzielanie soku żołądkowego, ułatwia trawienie i przyswajanie składników pokarmów (stomachicum). Związki czynne kolendry pobudzają łaknienie i regulują wypróżnienia, znoszą uczucie sytości i niechęci do pokarmów.



Zastosowanie. W nieswoistych zaburzeniach żołądkowo-je-litowych z objawami niedokwaśności (hypoaciditas), wzdęciami (flatulentia), nudnościami i brakiem łaknienia, a nawet kolką jelitową. Wyciągi z owoców kolendry są składnikiem

120


Tinct. Cinchonae comp., Tinct. Rhei vinosa i płynu Cholesol. Olejek kolendrowy jest stosowany w farmacji jako corrigens zapachowy i smakowy do mikstur.

Postacie leku. Owoce kolendry są składnikiem recepturowych mieszanek ziołowych; wiatropądnej, np. wraz z Anth. Anthemidis, Herb. Serpylli, Herb. Origani, Fruct. Carvi, Fol. Menthae pip., Herb. Majoranae, Rad. Glycyrrhizae; pobudzającej trawienie, np. wraz z Rad. Taraxaci, Herb. Millefolii, Rad. Archangelicae, Herb. Centauri, Rad. Inulae, Herb. Cnici bened., Herb. Hyperici.

CRATAEGUS OXYACANTHA — GŁÓG DWUSZYJKOWY

Ang. Common Hawthorn; franc. Aubepine epineuse; niem. Weissdorn; ros. Bojarysznik koliuczyj.



Występowanie. W Europie, Azji i półn. Afryce; w Polsce dość pospolity w zaroślach i na brzegach lasów, często hodowany w parkach.

Surowce. Kwiatostan głogu (wraz z kilkoma liśćmi) — Inflorescentia Crataegi; owoc głogu — Fructus Crataegi. Równowartościowy surowiec otrzymuje się z Crataegus monogyna — Głóg jedno-szyjkowy.

Główne związki. Kwiatostany zawierają 0,8—1,0% flawonoidów (m.in. witeksyna, izowiteksyna, orientyna i apigenina oraz ich glikozydowe połączenia i dimery), leukoantocyjanozydy (m.in. połączenia dwu-, oligo- i polimeryczne), katechinę, epikatechinę i ich pochodne, trójterpeny ok. 0,3% (m.in. kw. ursolowy, kw. krategolowy), związki aminowe (m.in. cholina, acetylocholina), związki purynowe (m.in. adenina, guanina, kw. moczowy), nukleozydy (m.in. adenozyna, guanozyna), kwasy polifenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), związki kumarynowe m.in. eskulina), fitosterole (m.in. β-sytosterol). Owoce głogu zawierają te same związki, lecz w mniejszych ilościach i innych proporcjach.

Działanie. Cardiacum, spasmolyticum, hipotonicum, sedativum.

Kwiatostany głogu wywierają bezpośredni tonizujący wpływ na mięsień sercowy (obecność flawonoidów), nieznacznie zwiększają siłą jego skurczów (działanie inotropowe dodatnie) i zmniejszają ich częstotliwość (działanie chronotropowe ujemne). Mechanizm tego działania różni się od mechanizmu typowych związków kardenolidowych lub digitanolowych (glikozydy konwalii, miłka wiosennego). Jednak między substancjami czynnymi głogu i glikozydami nasercowymi istnieje naturalny synergizm uzasadniający równoczesne podawanie obu grup leków. Głóg działa również przeciwskurczowo na mięśnie gładkie jelit, macicy, dróg moczowych oraz naczyń krwionośnych. Szczególne znaczenie ma zdolność zmniejsza-

121

nią napięcia naczyń wieńcowych serca, powodująca ustąpienie bólu i uczucia duszności oraz wzmożenie przepływu krwi. Również naczynia mózgowe reagują korzystnie na flawonoidy głogu i umożliwiają doprowadzenie do tkanek mózgowych dostatecznie dużej ilości krwi. Flawonoidy przeciwdziałają anemizacji mózgu i zmniejszają oporność naczyń, zwłaszcza u osób w wieku podeszłym, jak również z nadciśnieniem tętniczym i urazami głowy. Korzystną właściwością tych związków jest ich łagodne, powolne działanie, utrzymujące się dostatecznie długo, bez obawy uszkodzenia ścian drobnych naczyń krwionośnych, zwłaszcza po zajściu w nich zmian miażdżycowych. Działanie spazmolityczne na drogi moczowe nieznacznie zwiększa ilości wydalanego moczu. Następuje obniżenie tętniczego ciśnienia krwi (jeśli nie jest ono pochodzenia nerkowego). Wyciągi alkoholowe z głogu mają również właściwości uspokajające, lecz dwukrotnie słabsze niż wyciągi z Rad. Valerianae, napary natomiast są mało aktywne. Owoce głogu działają tak samo jak kwiatostany, niemal w równym stopniu tonizują czynność serca, lecz są dwukrotnie słabsze jako spasmolyticum i hypnoticum.



Zastosowanie. W schorzeniach serca; postępującym osłabieniu mięśnia sercowego na tle zaburzeń metabolicznych, zespołu tarczycowo-sercowego i przekwitania, w starczej niewydolności serca, w tzw. sercu płucnym, wczesnych objawach zwyrodnienia mięśnia sercowego, zakaźnym zapaleniu mięśnia sercowego oraz w przypadku braku tolerancji na kardenolidy digitalisowe i strofantynę. W zaburzeniach przepływu wieńcowego: w lekkich przypadkach niewydolności naczyń wieńcowych lub z równoczesną niedomykalnością zastawek sercowych i zwężeniem ujścia lewego serca. W zaburzeniach ciśnienia krwi, głównie w niewyrównanym nadciśnieniu tętniczym, oraz w upośledzeniu krążenia mózgowego i w stwardnieniu mózgowym. Również w zaburzeniach rytmu serca wywołanych podnieceniem nerwowym, uczuciem strachu i stanem zagrożenia, w napadowym kołataniu serca i przedwczesnych skurczach serca. Brak działań ubocznych.

Kwiatostany głogu są składnikiem mieszanek ziołowych Cardiosan i Sklerosan, służą do otrzymywania Intr. Crataegi i Tinct. Crataegi (wchodzących w skład kropli Cardiol, Neocardina i Guttae cardiacae) i wyciągu użytego do produkcji prep. Kelicardina, Neospasmina i Passispasmin. Owoce głogu wchodzą w skład mieszanki ziołowej Sklerosan.





1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna