Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona12/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   68

Zastosowanie w homeopatii. Zaburzenia krążenia w starszym wieku, nieznaczne osłabienie mięśnia sercowego, objawy wczesnej niewydolności krążenia, zwyrodnienie mięśnia sercowego, otłuszczenie mięśnia sercowego.

Postacie leku. Intr. Crataegi — 30—40 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz. między posiłkami jako cardiacum, seda-

122


tivum i hypotonicum. Tinct. Crataegi — 20—50 kropli w kieliszku wody 2—5 razy dz. jak wyżej. Wyciągi wodne (napar, odwar) są przetworami przestarzałymi, natomiast wartość mają preparaty zawierające oczyszczone wyciągi z kwiatostanów i owoców głogu, standaryzowane na zawartość związków flawonoidowycłi: Esbericard (RFN) — krople draż i amp.; Crataegutt (RFN) — krople, draż i amp.; również preparaty z dodatkiem wyciągu z kwiatów arniki — Arnitaegus (RFN) lub wyciągu z ziela jemioły — Craviscum (RFN).

CUCURBITA PEPO — DYNIA ZWYCZAJNA

Ang. Field Fumpkin; franc. Courge pepon; niem. Kurbis; ros. Tykwa obyknowiennaja.



Występowanie. Pochodzi z Meksyku, często uprawiana w wielu krajach, również w Polsce.

Surowiec. Nasienie dyni świeże (pozbawione łupiny nasiennej) — Semen Cucurbitae recens.

Główne związki. Mieszanina kukurbitacyn (trójterpenów czteropierścieniowych), olei tłusty do 37%, fitosterole (m.in. β-sytosterol), fityna (sól wapniowa i magnezowa kwasu inozytosześciofosforowego), glikozyd peponozyd, nieokreślony alkaloid do 0,12%.

Działanie. Vermifugum.

Świeże nasiona dyni były w medycynie ludowej od dawne znanym środkiem przeciwrobaczym. Ostatnio stwierdzono, że związkami czynnymi są kukurbitacyny o wysokiej skuteczności, łatwo rozpuszczalne, szybko przenikające do ciała pasożytów i porażające ich system nerwowy. Związki te nie drażnią przewodu pokarmowego nosiciela, nie resorbują się. w jelicie i nie wywierają działania ogólnoustrojowego. Stwierdzono jednak znaczną nieregularność ich działania wynikającą z różnej zawartości kukurbitacyn w ogrodowych odmianach dyni hodowanych w Polsce. Analogicznie do omawianego surowca działają nasiona arbuza (Citrullus vulgaris) i ogórka (Cucumis sativus). Wysuszone nasiona dyni jako lek są bezwartościowe, służą jedynie jako łatwo przyswajalny środek odżywczy.



Zastosowanie. Do zwalczania tasiemców — Taenia solium i Taenia saginata, zarówno u małych dzieci, młodzieży, jak i u dorosłych. Brak działania ubocznego i brak przeciwwskazań. Nasiona dyni można też stosować przeciw glistom ludzkim (Ascaris lumbricoides hominis), owsikom (Enterobius vermicularis), a nawet przeciw tęgoryjcowi (Ancylostoma duodenale). Obecnie do lecznictwa wprowadzono preparaty syntetyczne (np. Combantrin), które już po jednorazowej dawce zabijają wymienione pasożyty, oprócz tasiemców.

123


Postacie leku. Sem. Cucurbitae recens — 150—250 g świeżych nasion pozbawionych łupin uciera się z wodą na papkę, dodaje łyżkę syropu owocowego i przyjmuje na czczo, najlepiej rano, w dwu porcjach w odstępie 30 min. Po 2—3 h przyjmuje się 30 g oleju rycynowego (Ol. Ricini). Dla dzieci 30—100 g nasion i odpowiednią ilość środka przeczyszczającego. Kurację można powtórzyć po 2—3 dniach.

CURCUMA XANTHORRHIZA — KURKUMA JAWAJSKA

Ang. Curcuma; franc. Curcuma; niem. Kurkuma; ros. Kurkuma.



Występowanie. Indonezja, głównie wyspa Jawa, tamże uprawiana; pokrewny gatunek — Curcuma longa — występuje w płdn. Azji, w Chinach, Indiach.

Surowiec. Kłącze kurkumy jawajskiej (kłącze ostryżu) — Rhizoma Curcumae (Temoe — lawak).

Główne związki. Pochodne dwuferuloilometanu do 2% (kurkumina, p-hydroksycynamoiloferuloilometan), olejek eteryczny 7—11% (m.in. do 85% L-cykloizoprenomyrcenu, 5% p-toliłometylokarbinolu). W gatunku pokrewnym — Curcuma longa — występuje do 4% pochodnych dwuferuloilometanu, lecz jeden ze związków (p,p'-dwu-hydroksydwucynamoilometan) hamuje przepływ żółci, zmniejszając tym samym wartość leczniczą surowca, który zawiera tylko 3—5% olejku eterycznego.

Działanie. Cholereticum, spasmolyticum, antisepticum, stomachicum.

Wyciągi alkoholowe z kurkumy działają żółciotwórczo (cholereticum), pobudzają czynność wątroby i zwiększają wytwarzanie kwasów żółciowych, w tym również kwasu chenodezo-ksycholowego, uznanego za najbardziej skuteczny naturalny związek w zwalczaniu kamicy żółciowej o charakterze cholesterolowym. W wyciągach tych znajduje się p. tolilometylokarbinol o silnym działaniu żółciotwórczym oraz kurkumina i produkt jej rozkładu — kw. ferulowy, działające żółciopędnie (cholagogum). Związki te mogą zmienić strukturę kamieni żółciowych i spowodować ich solubilizację, działają one również przeciwskurczowo, zmniejszają napięcie mięśni gładkich w obrębie dróg żółciowych, przywracają naturalną kurczliwość pęcherzyka żółciowego, przeciwdziałają zastojowi żółci i umożliwiają jej szybszy przepływ. Ważne znaczenie ma działanie bakteriobójcze omawianych związków na niektóre drobnoustroje wywołujące zakażenia przewodu pokarmowego (np. Salmonella typhi) i dróg żółciowych (np. Staphylococcus aureus). Ogólnie kłącza kurkumy wykazują właściwości przeciwzapalne. Przyjmowane doustnie wyciągi pobudzają również wytwarzanie soku żołądkowego i śluzu.

124

zwiększają łaknienie i ułatwiają trawienie (stomachicum i carminativum); w dawkach leczniczych nie wywołują szkodliwych działań ubocznych.



Zastosowanie. W niewydolności wątroby z niedostatecznym wytwarzaniem żółci, w stanach zapalnych miąższu wątroby, żółtaczce mechanicznej (icterus obstructivus), pomocniczo w zapaleniu wątroby z żółtaczką (icterohepatitis), a nawet w żółtaczce hemolitycznej wrodzonej (icterus haemolyticus congenitus). Drugą grupę schorzeń stanowią: stany zapalne dróg żółciowych (cholangitis), pęcherzyka żółciowego (cholecystitis), zastój żółci (cholestasis) oraz kamica żółciowa (cholelithiasis), zarówno pęcherzyka żółciowego, jak i przewodu żółciowego wspólnego. Trzecia grupa schorzeń obejmuje: nieżyt żołądka z upośledzeniem wytwarzania soku trawiennego, osłabienie perystaltyki jelit, skłonność do zaparć, wzdęć, zwłaszcza u osób starszych.

Przeciwwskazania. Ciężkie uszkodzenia i marskość wątroby, stan ropny pęcherzyka żółciowego, niedrożność dróg żółciowych.

Postacie leku. Wyciąg alkoholowy z kłączy kurkumy — prep. Solaren, dawki 30—50 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz. Preparaty złożone jako główny składnik zawierają związki czynne kurkumy — prep. Cholagol (CSRS) krople, prep. Temoebilin (RFN), draż.

CYNARA SCOLYMUS — KARCZOCH ZWYCZAJNY

Ang. Artichoke; franc. Artichaut commun; niem. Artischocke; ros. Artiszok posiewnoj.



Występowanie. Uprawiany w krajach śródziemnomorskich; pokrewny gatunek — karczoch hiszpański (Cynara cardunculus) — występuje w stanie naturalnym.

Surowiec. Ziele karczocha — Herba Cynarae scolymi (część nadziemna, zebrana przed kwitnieniem); służy również do izolacji cynaryny.

Główne związki. Cynaryna, czyli kwas 1,5-dwukawowochinowy, oraz produkty jego rozpadu — kw. kawowy i kw. chlorochinowy. Ponadto flawonoidy (m.in. cynarozyd i skolimozyd), trójterpeny (m.in. laktucerol), związki śluzowe, pektyny, garbnik, kwasy organiczne (m.in. kw. glikolowy i glicerowy), sole mineralne.

Działanie. Cholereticum, metabolicum, diureticum.

Wyciąg z karczochów wywiera bezpośrednie działanie na wątrobą, zwiększa wytwarzanie żółci (cholereticum) oraz jej przepływ przez drogi żółciowe (cholagogum). Stwierdzono także działanie ochronne na miąższ wątroby. W licznych doświadczeniach wykazano, że nawet wówczas gdy czynności

125

wątroby zostały w znacznym stopniu upośledzone, np. wskutek zatrucia parami dwusiarczku węgla lub w wyniku alkoholizmu, podawanie wyciągu z karczochów wywierało zdecydowanie korzystny wpływ na wiele fizjologicznych i biochemicznych parametrów wątroby. Wymienić również należy nieznaczne działanie przeciwcukrzycowe i moczopędne.



Zastosowanie. Głównie w wielu schorzeniach wątroby i dróg żółciowych; żółtaczce, kamicy żółciowej, zastoju żółci i atonii pęcherzyka żółciowego, postępującej marskości wątroby, uszkodzeniach wątroby spowodowanych przez egzogenne czynniki chemiczne oraz przez czynniki endogenne. Ponadto w zmniejszonej tolerancji na różne pokarmy, utrudnionym trawieniu i przyswajaniu składników pokarmów. Również w skazie moczanowej, hipercholesterolemii, hiperazotemii, hiperlipidemii i cukrzycy. Nie stwierdzono jakichkolwiek szkodliwych objawów ubocznych, nawet po dłuższym podawaniu wyciągów z surowca.

Postacie leku. Prep. Cynarhein, zawiera m.in. suchy wyciąg z ziela karczochów, dawki po 1 draż. 3 razy dz. w czasie posiłku, w ciągu 15—30 dni; prep. Cynarzym (RFN) draż., analogiczne dawkowanie.

DATURA STRAMONIUM — BIELUŃ DZIĘDZIERZAWA

Ang. Thorn-apple; franc. Stramoine; niem. Stechapfel; ros. Durman obyknowiennyj.



Występowanie. Ameryka Środkowa; pospolity chwast w całej niemal Europie i w Polsce, również uprawiany.

Surowiec. Liście bielunia — Folium Stramonii; nasiona służą do izolowania atropiny. Z liści pokrewnych gatunków Datura metel lub Datura innoxia izoluje się skopolaminę.

Główne związki. Alkaloidy tropanowe 0,2—0,6% (wg FP IV 0,25%), głównie L-hioscyjamina i skopolamina oraz atropina i apoatropina, ponadto garbniki, flawonoidy, hydroksykumaryna, sole mineralne.

Działanie. Parasympatolyticum, spasmolyticum, mydriaticum.

Liście bielunia zawierają te same alkaloidy co liście po-krzyku i działają porażająco na zakończenia nerwów przy-współczulnych (patrz: Atropa belladonna). Ponieważ mają więcej skopolaminy, lepiej zwalczają ataki dychawicy oskrzelowej. Skopolamina działa porażająco, zarówno na obwodowe nerwy przywspółczulne, jak i na ośrodkowy układ nerwowy, powodując znaczne zaburzenia intelektu, otępienie i dezorientację.



Działania uboczne. Patrz: Atropa belladonna.

126


Zastosowanie. Jako środek przeciwastmatyczny. Wypalenie 1,25 g liści bielunia w papierosie, co odpowiada ok. 3,2 mg alkaloidów, powoduje osłabienie lub zniesienie skurczu mięśni gładkich oskrzeli i przerwanie ataku dychawicy oskrzelowej. W tym samym celu wdycha się dym z zapalonych sproszkowanych liści bielunia, zmieszanych z azotanem potasowym.

Przeciwwskazania. Takie same jak dla Fol. Belladonnae.

Liście bielunia wchodzą w skład tytoniu i proszku Astmosan oraz papierosów Neoastmosan, służą też do sporządzania Tinct. Stramonii, która wchodzi w skład kropli Motolutan. Skopolamina jest składnikiem prep. Eucodamin forte, Morphinum hydrochl. cum scopolamina, Scophedal, Sedacorn.



Postacie leku. Fol. Stramonii pulv. — dorosłym doustnie 0,05—0,1 g pro dosi, 0,25 g pro d/e; dawki maksymalne 0,25 g pro dosi, 0,75 g pro die jako przeciwskurczowy. Tinct. Stramonii — dorosłym 15—25 kropli w kieliszku wody 1—3 razy dz.: w stanach skurczowych. Astmosan — proszek (wziewanie dymu), tytoń — zastosowanie jako broncholyticum.; Neoastmosan — papierosy. Scopolaminum hydrobromicum — dorosłym doustnie 0,1—0,5 mg pro dosi, 0,25—1 mg pro die, podskórnie 0,25—0,5 mg pro dosi; dawki maksymalne doustnie 0,5 mg pro dosi, 3 mg pro die, podskórnie 0,5 mg pro dosi, 1,5 mg pro die. Do zakrapiania do oczu 0,1% roztwór. Preparaty zawierające N-butylobromek skopolaminy: prep. Scopolan — draż., czopki, amp., działa spazmolitycznie; Buscopan (RFN) — draż., czopki, amp. działa analogicznie.

DAUCUS CAROTA — MARCHEW SIEWNA

Ang. Carrot; franc. Carotte; niem. Möhre; ros. Morkow posiewnaja.



Występowanie. Odmiana ogrodowa jest powszechnie uprawiana, natomiast odmiana dzika jest pospolita na łąkach i przydrożach.

Surowce. Korzeń marchwi świeży — Radix Dauci recens; owoc marchwi — Fructus Dauci.

Główne związki. W świeżych korzeniach: karotenoidy (m.in. β-karoten), witaminy B1 i B2, węglowodany (m.in. glukoza, sacharoza), substancje siarkowe pobudzające wzrost Lactobacillus bifidus (m.in. 4-fosfo-D-pantetoino-S-sulfonian), pektyny (ponad 11%), substancja o działaniu insulinopodobnym, ślady olejku eterycznego, sole mineralne (m.in. mangan, wapń, miedź). W owocach występują: związki flawonoidowe, olejek eteryczny do 2,4% (m.in. karotol, octan geranylu, limonen), olej tłusty 13%, związki białkowe, octan choliny.

Działanie. Korzenie — digestivum, metabolicum, anthelminthicum; owoce (frakcja flawonoidowa) — spasmolyticum. W świeżych korzeniach marchwi oraz w soku znajdują się

127


specyficzne związki siarkowe zwane „czynnikami bifidus”, które pobudzają wzrost Bifidobacterium bifidum (syn. Lactobacillus bifidus). Czynniki te odgrywają poważną rolę w zapobieganiu i zwalczaniu zaburzeń trawiennych u dzieci. Marchew działa również witaminizująco (β-karoten), przeciw-miażdżycowo, przeciwcukrzycowo i przeciwrobaczycowo (Oxyuris, Ascaris). Ostatnio wykazano, że obecność pektyn w marchwi spożywanej przez osoby w wieku podeszłym obniża poziom cholesterolu we krwi, działa więc jako czynnik przeciwmiażdżycowy. Tak samo działają pektyny zawarte w innych roślinach i owocach. Owoce marchwi są źródłem zespołu flawonoidów, działających przeciwskurczowo na naczynia wieńcowe serca 2,5 rażą silniej niż teobromina. Po podaniu doustnym flawonoidy dobrze wchłaniają się w jelicie i zwiększają przepływ krwi do serca w sposób zbliżony, lecz znacznie skuteczniejszy niż kellina (patrz: Ammi visnaga).

Zastosowanie. Dla niemowląt w zaburzeniach trawiennych, zwłaszcza wtedy, gdy nie są one karmione naturalnie. Dla małych dzieci i młodzieży w przypadkach niedożywienia, niedokrwistości, stanów zapalnych skóry, skrofuloz spowodowanych dłużej trwającą biegunką i zaburzeniami przemiany materii oraz w początkach awitaminozy A. Również jako pomocniczy środek przeciw owsikom i glistom ludzkim. Dla dorosłych i osób w wieku podeszłym jako środek dietetyczny, poprawiający perystaltykę jelit, wzmacniający odporność i elastyczność skóry oraz nabłonka w błonach śluzowych, wreszcie jako adiuvans w początkowym okresie cukrzycy i miażdżycy. Wyciągi z owoców marchwi stosuje się w lekkich i przewlekłych postaciach choroby wieńcowej oraz jako lek pomocniczy i wspomagający w przypadkach cięższych.

Postacie leku. Miazga ze świeżych korzeni marchwi lub wyciśnięty sok (Succus Dauci recens) — niemowlętom 20—40 g w 2—3 porcjach dz., uprzednio osłodzony, ewentualnie z dodatkiem soku owocowego; małym dzieciom 40—60 g dz. jako digestivum, anthelminthicum i przy awitaminozie A. Gotowanie zmniejsza znacznie wartość leczniczą. Dorosłym do 120 g soku w początkach cukrzycy, natomiast świeży korzeń w postaci surówki w zaburzeniach dietetycznych, w osłabieniu widzenia i początkach tzw. kurzej ślepoty, w niektórych dermatozach związanych z brakiem witaminy A, również pomocniczo w miażdżycy. Wyciąg z owoców zawierających flawonoid — prep. Daukarin (ZSRR) — tabl. 0,02 g wyciągu, dawki po 1 tabl. 3—5 razy dz. 30 min przed posiłkiem. Okres leczenia 2—4 tygodnie. Analogiczny preparat otrzymuje się z owoców pasternaka zwyczajnego i owoców kopru ogrodowego (patrz: Anethum graveolus).

128


DIGITALIS LANATA — NAPARSTNICA WEŁNISTA

Ang. Grecian Foxglove; franc. Digitale laineuse; niem. Wolliger Fingerhut; ros. Napierstianka szerstistaja.



Występowanie. Półwysep Bałkański i płdn.-zach. rejony ZSRR, uprawiana w wielu krajach europejskich, również w Polsce.

Surowiec. Liście naparstnicy wełnistej — Folium Digitalis lanatae.

Główne związki. Około 40 glikozydów nasercowych (0,3—1,1%, średnio 0,6%), wśród nich lanatozydy A, B, C, D, E. Enzymy z grupy glukozydaz i esteraz odszczepiają podczas suszenia i przechowywania liści cząsteczki glukozy oraz grupy acetylowe od rodzimych heterozydów. W ten sposób powstają tzw. wtórne kardenolidy, np. z lanatozydu C powstaje kolejno dezacetylolanatozyd C, następnie digoksyna., W liściach naparstnicy wełnistej znajdują się również nie działające na serce związki pochodne pregnanu, tzw. digitanolowe, ponadto saponozydy sterolowe (np. digitonina), flawonoidy, cholina i sole mineralne. Najważniejszymi glikozydami są: digoksyna, acetylodigoksyna, lanatozyd C, dezacetylolanatozyd C i acetylodigitoksyna.

Działanie. Cardiotonicum.

Glikozydy digitalisowe, zwane kardenolidami, zwiększają kurczliwość mięśnia sercowego oraz wydajność serca i są stosowane głównie w leczeniu niewydolności krążenia pochodzenia sercowego. Działanie tej grupy związków jest omówione w rozdz. „Farmakodynamika” (str. 294).



Działania uboczne. Występują najczęściej u osób starszych, cierpiących na niewydolność nerek, oraz u osób wykazujących niedobór jonów potasowych (hipokalemia), jako skutek podawania syntetycznych diuretyków. Głównymi objawami zatrucia spowodowanego przedawkowaniem są zaburzenia o charakterze ogólnym (np. bóle i zawroty głowy, utrata świadomości), zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka, bóle epigastryczne), zaburzenia widzenia oraz — najbardziej groźne dla życia — zaburzenia sercowe. Występują wówczas dodatkowe skurcze komorowe, tętno bliźniacze oraz napadowe kołatanie serca, zmuszające do natychmiastowego przerwania leczenia, które w dalszej konsekwencji grozi trzepotaniem przedsionków i migotaniem komór oraz zapaścią.

Zastosowanie. W zastoinowej niewydolności krążenia (insufficientia cordis congestiva) z tachyarytmią całkowitą lub z tachykardią regularną i z następującymi objawami: niedomykalność zastawek z obrzękiem, powiększenie wątroby i skąpomocz. Mniejsze znaczenie mają glikozydy nasercowe w niewydolności krążeniowej z nadciśnieniem wywołanym, np. nadczynnością tarczycy, tętniakiem, awitaminozą B1 ponieważ schorzenie podstawowe ma charakter obwodowy, a nie sercowy. Stosowanie kardenolidów ma pomocnicze znaczenie również w niewydolności krążeniowej, spowodowanej za-

129


paleniem mięśnia sercowego lub przyczynami mechanicznymi (np. zaciskające zapalenie osierdzia). W zawale mięśnia sercowego, jeśli stwierdza się równocześnie szybki rytm lub całkowitą tachyarytmię wskutek migotania przedsionków, można podawać omawiane leki w umiarkowanych dawkach i pod stalą kontrolą przez monitorowanie. Należy ostrożnie dawkować w szoku sercowopochodnym bez objawów zawału serca, gdyż następuje wówczas dalsze obniżenie wydolności mięśnia sercowego. Również w niektórych zaburzeniach rytmu: migotaniu przedsionków z szybkim rytmem komór, trzepotaniu przedsionków oraz w napadowym kołataniu serca ponadkomorowym.

Przeciwwskazania. Częstoskurcz komorowy oraz wywołany nadczynnością tarczycy lub zakażeniem, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia.

Interakcje. Z preparatami hipotensyjnymi (m.in. Guanethidin, Raupasil, Raudiazin, Binazin), preparatami wapniowymi (m.in. Calcium gluconicum, Calcium glutaminicum, Calcium Polfa), niektórymi alkaloidami (m.in. pilokarpina), niektórymi wyciągami roślinnymi (m.in. Intr. Visci, Tinct. Ammi visn.).

Postacie leku. Digoksyna — w prep. Digoxin (Polfa), Lanicor (RFN) — tabl. 0,25 mg, krople 1 mg, amp. 0,5 mg. Acetylowa pochodna digoksyny działa 15—20% silniej od digoksyny i występuje jak α-acetylodigoksyna — prep. Dioxanin (RFN) i Lanadigin (RFN) oraz β-acetylodigoksyna — prep. Novodigal (RFN), tabl. 0,2 mg. Metylową pochodną digoksyny, wchłaniającą się w 91—100% jest β-metylodigoksyna — prep. Lanitop (RFN), tabl. 0,1 mg, amp. 0,2 mg. Lanatozyd C — w prep. Lanatosidum C (Polfa), Celanid (ZSRR), Isolanid (WRL), Lanatosid C (CSRS), Cedilanid (Szwajc.), tabl. 0,25 mg, krople 1 mg/1 ml, amp. 0,4 mg (zawierają lepiej rozpuszczalny dezacetylolanatozyd C). Acetylodigitoksyna — w prep. Acetylodigitoxinum (Polfa i ZSRR), Acigoxin (WRL), Acedigal (CSRS), tabl. 0,2 mg, krople 0,5 mg/1 ml, amp. 0,2 mg. Zespół lanatozydów A + B + C — w prep. Abicin (ZSRR), Neo-Adigan (WRL), Pandigal (RFN) — tabl. 0,25 mg, krople 0,5 mg/1 ml, amp. 0,4 mg. Dawkowanie krajowych preparatów naparstnicowych podano w rozdz. „Choroby serca i naczyń” (str. 328).

DIGITALIS PURPUREA — NAPARSTNICA PURPUROWA

Ang. Purple Foxglove; franc. Digitale pourpre; niem. Roter Fingerhut; ros. Napierstianka krasna ja.



Występowanie. Europa środk.-zach., w Polsce nieliczne stanowiska w Beskidzie Śląskim i w Sudetach pod ochroną. Surowiec pochodzi z upraw.

130


Surowiec. Liść naparstnicy purpurowej — Folium Digitalis purpureae.

Główne związki. Liczne rodzime kardenolidy, m.in. purpureaglikozydy A i B, glukogitaloksyna, digitalinum verum, strospezyd, glukowerodoksyna. Podczas suszenia i przechowywania surowca następuje enzymatyczne odszczepianie drobin glukozy od kardenolidów pierwotnych i tworzenie tzw. glikozydów wtórnych. W wysuszonych liściach naparstnicy znajdują się ponadto inne kardenolidy (m.in. digitoksyna, gitoksyna, gitaloksyna, werodoksyna), saponozydy sterolowe (m.in. digitonina), liczne związki pochodne pregnanu, tzw. związki digitanolowe (m.in. digacetynina), które nie działają na serce oraz flawonoidy (m.in. digitoflawon).

Działanie. Cardiotonicum.

Typowe dla związków kardenolidowych (patrz rozdz. „Farmakodynamika”, str. 294). Glikozydy naparstnicy purpurowej kumulują się w organizmie i powoli wydalają, nieznacznie tylko wzmagają diurezą.

Działania uboczne. Patrz: Digitalis lanata.

Zastosowanie. Najważniejszym wskazaniem dla omawianych związków jest niewydolność mięśnia sercowego i związana z tym niewydolność krążenia oraz niektóre zaburzenia rytmu, wymienione u Digitalis lanata.

Postacie leku. W Polsce wycofano wszystkie preparaty kompleksowe z naparstnicy purpurowej, a digitoksyny w ogóle nie wprowadzono do lecznictwa, natomiast za granicą stosuje się je nadal. Liście naparstnicy purpurowej sproszkowane i standaryzowane biologicznie — Pulvis Folium Digitalis (ZSRR) — proszek do receptury i tabl. 0,05 g. Dawki dla dorosłych: 0,05—0,1 g doustnie 3—4 razy dz.; dzieciom 0,005—0,06 g zależnie od wieku. Dawki maksymalne: jednorazowa 0,1 g, dobowa 0,5 g. Digitoksyna — jako prep. Digitoksin (ZSRR), tabl. 0,1 mg, czopki 0,15 mg; Carditoxin (WRL), pigułki powlekane 0,1 mg: Digitoxin (CSRS), draż. 0,1 mg, amp. 1 ml/0,25 mg, czopki 0,25 mg. Wchłania się z przewodu pokarmowego w 96—100%. Nasycenie powolne doustne — w ciągu 5 dni podaje się kolejno po 0,8 mg, -0,6 mg, 0,4 mg, 0,3 mg, 0,3 mg dz. (w dawkach podzielonych), następnie po 0,1—0,2 mg jako dawką podtrzymującą. Serce powinno mieć 60—70 uderzeń na minutą. Dawka maksymalna dla dorosłych; jednorazowa 0,5 mg, dobowa 1,0 mg. Dla dzieci dawki nasycające 0,2—0,3 mg na 10 kg masy ciała, dawka podtrzymująca 0,025—0,05 mg dz. lub co drugi dzień.

EPHEDRA DISTACHYA — PRZĘŚL DWUKŁOSOWA

Ang. Ephedral franc. Ephedra a doubles epis; niem. Meerträubchen; ros. Chwojnik dwuchkoloskowyj.

131

Występowanie. W środk. Azji, również uprawiana.

Surowiec. Ziele przęśli — Herba Ephedrae; równowartościowego surowca dostarczają: Ephedra equisetina i Ephedra sinica.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów fenyloizopropyloaminowych do 3% (m.in. L-efedryna, D-pseudoefedryna), z której do celów leczniczych izoluje się efedrynę i norefedrynę).

Działanie. Spasmolyticum, stimulans.

Efedryna jest związkiem sympatomimetycznym, działającym podobnie do adrenaliny, lecz nieco dłużej; po podaniu doustnym nie ulega unieczynnieniu w przewodzie pokarmowym. W działaniu obwodowym efedryny znaczenie mają dwa mechanizmy, pierwszy wzmaga i przedłuża efekty wywołane przez związki katecholowe, drugi uwalnia noradrenalinę z miejsc magazynowania. Następuje wówczas zwężenie drobnych naczyń krwionośnych i włośniczek, podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi, zmniejszenie napięcia mięśni gładkich, zwłaszcza w oskrzelach i jelitach, rozszerzenie źrenic, nieznaczne pobudzenie skurczów mięśnia sercowego oraz pogłębienie oddechu. Efedryna działa również pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy, wyzwala bodźce psychiczne wyraźniej niż adrenalina. Takie same właściwości wykazuje norefedryna.





1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna