Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona13/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   68

Działania uboczne. Po dawkach leczniczych bicie serca, bezsenność, uczucie lęku i drżączka; u ludzi starszych trudność w oddawaniu moczu; większe dawki powodują nerwowość, ból głowy, podwyższenie ciśnienia krwi, wymioty, przyspieszenie akcji serca.

Interakcja. Z glikozydami nasercowymi (zaburzenia rytmu serca).

Zastosowanie. W zwalczaniu ataków dychawicy oskrzelowej, również w stanach przewlekłych (niekiedy korzystne jest łączenie z barbituranami w celu przeciwdziałania bezsenności); można też podawać w senności napadowej, moczeniu nocnym (enuresis nocturna), ciężkiej niedomodze mięśniowej (myasthenia gravis), jako analepticum w zapaści po zatruciu narkotykami i środkami nasennymi (np. barbituranami, alkoholem), również w nieżycie nosa i tzw. katarze siennym. W chirurgii podczas znieczulenia rdzeniowego (aby przeciwdziałać spadkom ciśnienia krwi).

Przeciwwskazania. Ciężka niewydolność serca, przerost prostaty, poważne zaburzenia krążenia obwodowego, nadciśnienie, dusznica bolesna, nadczynność tarczycy.

Postacie leku. Ephedrinum hydrochloricum — tabl. 0,025, amp. 0,025 i 0,05. Dawki: doustnie 0,025 g pro dosi 1—3 razy dz.; podskórnie lub domięśniowo 0,025—0,05 g pro dosi 1—2 razy dz.; dawki maksymalne per os i s.c. 0,075 g pro dosi, 0,15 g pro die.

Efedryna jest składnikiem preparatów działających przeciw-

132

skurczowo, przeciwalergicznie i wykrztuśnie, stosowanych m.in. w dychawicy oskrzelowej i rozedmie płuc: tabl. Allergastmin, krople Astmin, tabl. Belladrinal, krople Kelastmin, tabl. Lumidrinal, krople Motolutan, tabl. Proasthmin. Efedryna jest również składnikiem preparatu działającego jako analepticum w zatruciach (np. narkotykami, barbituranami): krople i amp. Corphedrin oraz amp. Scophedal N w premedykacji przedoperacyjnej, Efetonina (ephetoninum), czyli DL-efedryna (syntetyczna racemiczna efedryna), jest stosowana tak samo jak naturalna L-efedryna.



EQUISETUM ARVENSE — SKRZYP POLNY

Ang. Field Horsetail; franc. Prele des champs; niem. Ackerschachtelhalm; ros. Chwoszcz polewo j.



Występowanie. Powszechnie w całej Europie, w Polsce jako chwast.

Surowiec. Ziele skrzypu polnego — Herba Equiseti.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. ekwizetryna, izokwercytryna), sole mineralne ok. 10% (m.in. 0,5—1,8% rozpuszczalnej w wodzie krzemionki), kwasy organiczne (m.in. kw. askorbowy, kw. akonitowy), saponina ekwizetonina, antywitamina B1, fitosterol, zasady organiczne (m.in. 3-metoksypirydyna).

Działanie. Diureticum, metabolicum, haemostypticum.

Ziele skrzypu zwiększa objętość wydalanego moczu, a wraz z nim ilość chlorków, jednak dość nieregularnie, zależnie od osobniczej wrażliwości na związki czynne oraz od stopnia upośledzenia czynności nerek. Wykazano doświadczalnie, że działanie moczopędne może być nawet silniejsze niż po podaniu teobrominy lub mocznika, ale w niektórych przypadkach w ogóle nie występuje. Stwierdzono również, że właściwości diuretyczne surowca zależą od ilości flawonoidów, natomiast saponina ekwizetonina i w mniejszym stopniu związki krzemowe powodują zmniejszenie ilości moczu. Chociaż działanie moczopędne skrzypu może być niepewne, jednak ilości wydalanych jonów chlorowych są większe niż normalnie. Metaboliczne właściwości surowca są związane z obecnością krzemu. Pierwiastek ten występuje w roślinach (np. w Herb. Polygoni avic., Herb. Galeopsidis, Herb. Pulmonariae, Rhiz. Agropyri) w postaci połączeń krzemoorganicznych, związków nieorganicznych oraz nierozpuszczalnych polimerów. Tylko część związków krzemu rozpuszcza się w wodzie i znajduje się w odwarach. Dla ludzi krzem ma znaczenie ogólnoustrojowe, dlatego wyciągi wodne zawierające ten pierwiastek wpływają na przemianę materii, na stan naczyń krwionośnych, narządów wewnętrznych, skóry, włosów, paznokci, kości.

133

W niektórych schorzeniach występują zaburzenia w gospodarce związkami krzemu, np. w miażdżycy (spadek ilości krzemu w tkance łącznej), chorobie nowotworowej (nagromadzenie w tkance nowotworowej i równocześnie obniżenie poziomu w tkance zdrowej), u osób w wieku podeszłym (zmniejszenie ilości krzemu w skórze, naczyniach krwionośnych i w kościach, zwiększenie zaś we krwi i płynach poza-komórkowych), u kobiet ciężarnych i karmiących (podwyższony poziom krzemu w osoczu krwi). Związki krzemu są czynnikiem utrzymującym odpowiednią elastyczność i odporność naskórka, tkanki łącznej i błon śluzowych, regulują przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych i utrudniają odkładanie się w nich tłuszczów, a nawet mają korzystny wpływ na aktywność hormonalną u ludzi starszych. Rozpuszczona w wodzie krzemionka łatwo wchłania się w przewodzie pokarmowym, wydala głównie z kałem, a w mniejszej ilości z moczem, gdzie spełnia rolę jednego z ochronnych koloidów, przeciwdziałających krystalizacji mineralnych składników w drogach moczowych. Ziele skrzypu ma również właściwości przeciwkrwotoczne, polegające na zwiększaniu krzepliwości krwi oraz w małym stopniu właściwości krwiotwórcze (przyrost liczby czerwonych krwinek i podwyższenie poziomu hemoglobiny).



Działanie uboczne. Po długim stosowaniu skrzypu występuje niedobór witaminy B1 (tiaminy) z charakterystycznymi objawami.

Zastosowanie. Jako łagodny środek moczopędny w lekkich schorzeniach dróg moczowych, zmniejszonym przesączaniu w kłębkach nerkowych, pomocniczo w gośćcu, skazie moczanowej, zatrzymaniu wody i elektrolitów (obrzęki), początkach kamicy moczowej. Również w niektórych chorobach skórnych wywołanych nagromadzeniem szkodliwych metabolitów we krwi, jednak rzadko per se, zwykle w zestawieniu z innymi surowcami. Również w niektórych zaburzeniach metabolicznych, w okresie pooperacyjnym w celu przyspieszenia gojenia i odnowy tkanki łącznej, pomocniczo w miażdżycy, większych uszkodzeniach skórki (np. oparzenia), zwiększonej przepuszczalności i zmniejszonej elastyczności ścian naczyń włosowatych, a nawet jako adiuvans w chemioterapii gruźlicy płuc. Zaleca się zwłaszcza osobom w wieku podeszłym z niedoborem krzemu, utrudnioną resorpcją soli wapnia z pokarmów oraz zespołem złego wchłaniania wskutek zmian zanikowych w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Korzystne jest także dla kobiet ciężarnych i karmiących dla utrzymania wysokiego poziomu krzemu w osoczu krwi. Niekiedy jako adiuvans w nadmiernych krwawieniach miesiączkowych (metrorrhagia), krwotokach macicznych (metrorrhagia), krwawieniach z żylaków odbytu, owrzodzeń okrężnicy i wrzodów

134


żołądka lub dwunastnicy, również w krwawieniach z nosa
i płuc.

Przeciwwskazania. Niedobór witaminy B1 z objawami zapalenia wielonerwowego (polyneuritis) i bradykardii. Przy dłuższym podawaniu wyciągów ze skrzypu należy równocześnie przyjmować tabletki Vitaminum B1 0,003 g po 1—2 dz. do ustąpienia objawów awitaminozy.

Ziele skrzypu wchodzi w skład granulatów Betagran, Reumogran i Urogran oraz mieszanek ziołowych Reumosan, Cardiosan, Urosan i Pulmosan. Wyciągi wchodzą w skład płynów Betasol i Cholesol oraz pasty Fitolizyna.



Postacie leku. Dec. Herb. Equiseti — 2 łyżki ziela na 11/2—2 szklanki wody (gotować 10 minut, przecedzić do termosu), pić 1/2—2/3 szklanki 2—4 razy dz. między posiłkami jako diureticum i metabolicum. Jako haemostypticum wraz z Herb. Bursae pastoris, Cort. Viburni opuli, Fol. Juglandis, Herb. Anserinae, Herb. Violae tric., Cort. Hippocastani.

ERYTHRAEA CENTAURIUM — CENTURIA POSPOLITA (TYSIĄCZNIK)

Ang. Common Century; franc. Petite centauree; niem. Tausendgüldenkrautj ros. Zołototisiacznik zonticznyj.



Występowanie. W Europie i półn. Afryce; w Polsce coraz rzadziej wskutek wyeksploatowania stanowisk.

Surowiec. Ziele centurii (tysiącznika) — Herba Centaurii (wskaźnik goryczy = 50).

Główne związki. Gorycze glikozydowe (m.in. gencjopikryna, erytrocentauryna, erytramina), związki o charakterze alkaloidów (m.in. erytrycyna), ślady olejku eterycznego, związki żywicowe, kw. oleanolowy.

Działanie. Amarum, stomachicum, tonicum.

Centuria należy do grupy surowców tzw. szczerogorzkich (amara pura), pobudzających wytwarzanie soku żołądkowego (patrz: Gentiana lutea). Gorycze centurii pobudzają również wydzielanie żółci i przyspieszają resorpcją związków odżywczych z pokarmów.



Działania uboczne. Duże dawki mogą wywołać ból żołądka, nudności, a nawet wymioty.

Zastosowanie. W bezkwaśności żołądkowej (achlorhydria gastrica) i w objawach towarzyszących nieżytowi żołądka (bóle, brak łaknienia, wzdęcia, odbijanie i zgaga). Zaleca się podawanie wyciągów z centurii rekonwalescentom po przebytych poważnych chorobach i za-biegach chirurgicznych, u których stwierdzono ogólne wyczerpanie organizmu i osłabienie

135


czynności trawiennych. Wyciąg z ziela centurii wchodzi w skład tabletek Calmagina.

Postacie leku. Dec. Herb. Centaurii — 1 łyżka ziela na ½ szklanki wody, gotować 2 min, przecedzić, pić po 1/2—1 łyżce 30 min przed każdym posiłkiem. Ziele centurii jest rzadko stosowane per se, częściej jako składnik recepturowych mieszanek ziołowych; pobudzającej trawienie, np. wraz z Herb. Absinthii, Rhiz. Calami, Anth. Anthemidis, Herb, Cnici bened., Herb. Millefolii, Fol. Urticae, Rad. Saponariae, Rad. Taraxaci lub Fruct. Berberidis; wiatropędnej, np. wraz z Fruct. Anisi, Anth. Chamomillae, Fl. Millefolii, Fruct. Anethi, Herb. Anserinae, Herb. Majoranae, Rad. Glycyrrhizae, Rad. Archangelicae, Fruct. Coriandri, Fruct. Foeniculi.

EUCALYPTUS GLOBULUS — EUKALIPTUS CAŁKOWY

Ang. Eucalyptus; franc. Eucalyptus commun; niem. Eukalyptusbaum; ros. Ewkalipt szarikowyj.



Występowanie. W Australii, uprawiany w rejonach subtropikalnych, również w półn. Afryce, płdn. Europie, na Kaukazie i Krymie.

Surowiec. Liść eukaliptusa — Folium Eucalypti; służy do otrzymywania olejku eukaliptusowego — Oleum Eucalypti.

Główne związki. Olejek eteryczny 1—3% zawierający do 80% cyneolu (eukaliptolu) a-pinen, aldehyd walerianowy, masłowy i inne. Ponadto garbnik, związki żywicowe, flawonoidy (m.in. rutyna), kwasy organiczne.

Działanie. Expectorans, spasmolyticum, desinficiens.

Olejek eukaliptusowy pobudza czynność wydzielniczą górnych dróg oddechowych, przywraca normalne ruchy nabłonka rzęskowego, zmniejsza stan napięcia mięśni gładkich oskrzeli, upłynnia zalegającą wydzielinę i wyzwala odruch wykrztuśny. Działa również silnie przeciwbakteryjnie, zwłaszcza gdy jest wdychany w postaci aerozolu lub podczas inhalacji z parą wodną. Niszczy wówczas szybko prawie wszystkie szczepy bakterii, zwłaszcza gronkowce i paciorkowce, także antybiotykooporne. Zewnętrznie olejek działa bakteriobójczo na skórę. Analogicznie działa główny składnik olejku — cyneol.

Działanie uboczne. Olejek w zetknięciu ze skórą może powodować nadwrażliwość kontaktową, pary olejku drażnią błony śluzowe oczu i jamy ustnej.

Zastosowanie. W ostrych i przewlekłych stanach zapalnych jamy ustnej (stomatitis), gardła (pharyngitis), krtani (laryngitis), oskrzeli (bronchitis), również gdy jest utrudnione odkrztuszanie, gdy zalega wydzielina i towarzyszy temu męczący, tzw. suchy kaszel oraz zakażenie. Ponadto w nieżycie

136


nosa i zapaleniu zatok bocznych nosa (inhalacja), również pomocniczo w anginie i tzw. „chorobie z przeziębienia”. Zewnętrznie do odkażania skóry rąk, narzędzi, do produkcji cukierków przeciwkaszlowych itp. Olejek jest składnikiem amp. Camphochin, maści Capsiderm, emulsji Capsigel i kropli Gargarisma prophylacticum, natomiast cyneol — kropli, kapsułek, czopków Terpichol i Terpinex.

Postacie leku. Ol. Eucalypti — 10—15 kropli na szklankę wrzącej wody, wziewać pary (inhalacja w warunkach domowych). Korzystniej jest stosować wraz z Ol. Lavandulae, Ol. Pini pumilionis i Ol. Menthae pip. Do wkraplania do nosa 0,5—2% roztwory w płynnej parafinie. Olejku eukaliptusowego nie podaje się obecnie pet se doustnie, lecz jedynie jako składnik preparatów.

EUPHRASIA ROSTKOVIANA — ŚWIETLIK ŁĄKOWY

Ang. Drug Eyebright; franc. Euphraise officinale; niem. Gemeiner Augentrost; ros. Oczanka rostkowskaja.



Występowanie. Powszechnie niemal w całej Europie; również w Polsce.

Surowiec. Ziele świetlika — Herba Euphrasiae. Równowartościowego surowca dostarczają: Świetlik wyprażony — Euphrasia stricta i Świetlik zwartolistny — Euphrasia curta.

Główne związki. Glikozyd irydoidowy aukubina, garbniki, kwasy fenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), olejek eteryczny ok. 0,2%, związki żywicowe, kumaryna, sole mineralne (m.in. Mg, Cu).

Działanie. Antiphlogisticum, antisepticum.

Wyciągi wodne z surowca wykazują właściwości przeciwzapalne, zmniejszają przepuszczalność ścian naczyń włosowatych w błonach śluzowych, hamują uwalnianie histaminy i przeciwdziałają nadmiernemu rozszerzeniu włośniczek. Działają również bakteriobójczo na gronkowce i paciorkowce, zapobiegają mikrokrwawieniom (np. w oku) oraz wiążą i unieczynniają toksyny bakteryjne.



Zastosowanie. Zewnętrznie w niektórych dolegliwościach oczu o charakterze uczuleniowo-zapalnym, m.in. w zapaleniu spojówek (coniunctivitis), zapaleniu spojówek i brzegów powiek (blepharoconiunctivitis), wiosennym zapaleniu spojówek (coniunctivitis vernalis), zapaleniu brzegów powiek (blepharitis). W postaci kataplazmów w kurczu powiek (blepharismus), jęczmieniu (hordeolum) oraz w zmęczeniu wzroku spowodowanym sztucznym oświetleniem, długim czytaniem, nadwrażliwością na promienie słoneczne, promienie z ekranów telewizyjnych itp. Do wewnątrz stosuje się rzadko, działa wówczas nieznacznie ściągające i przeciwzapalnie.

137


Zastosowanie w homeopatii. 1. Zapalenie spojówek, rogówki i brzegów powiek z ostrym, palącym łzawieniem i gęstą śluzowo-ropną nadżerającą wydzieliną; 2. Katar ostry lub przewlekły charakteryzujący się wydzieliną łagodną z jednoczesnym ostrym łzawieniem. Stosuje się wewnętrznie i zewnętrznie do okładów.

Postacie leku. Dec. Herb. Euphrasiae — odwar z 1—11/2 łyżki ziela na szklankę wody (gotować 5 min, przecedzić), stosować do przemywania oczu i do okładów. Kataplazmy z ziela namoczonego i ogrzanego, przykładać zawinięte w gazę na 5—10 min. Korzystnie jest łączyć z następującymi ziołami: Fol. Plantaginis, Anth. Chamomillae, Fl. Calendulae, Fl. Cyani, Fl. Millefolii, Fruct, Foeniculi, Herb. Veronicae.

FILIPENDULA ULMARIA — WIĄZÓWKA BŁOTNA

Ang. Meadow Sweet; franc. Reine-des-pres; niem. Echtes Mädesuss; ros. Labaznik wiazolistnyj.



Występowanie. Na dużych obszarach Europy i Azji; w Polsce na wilgotnych łąkach i brzegach wód.

Surowiec. Kwiat wiązówki — Flos Ulmariae (syn. Flos Spireae). Analogicznego surowca dostarcza wiązówka bulwkowa — Filipendula hexapetala.

Główne związki. Glikozydy fenolowe (m.in. spireina, monotropitozyd, salicyna), flawonoidy (m.in. spireozyd, hiperozyd, awikularyna), garbniki do 12%, olejek eteryczny ok. 0,2% (m.in. salicylan metylu, aldehyd salicylowy, wanilina), kwasy organiczne (m.in. kw. salicylowy wykryty w 1839 r. i nazwany acidum spiricum).

Działanie. Antirheumaticum, diaphoreticum, diureticum.

Surowiec wywiera swoiste działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe w chorobie reumatycznej, przypisywane obecności związków salicylowych, które hamują biosyntezę endogennych prostaglandyn, zapoczątkowujących i podtrzymujących stan zapalny w różnych narządach. Wyciągi z kwiatów wiązówki zwiększają również ilość wydalanego moczu (diaphoreticum), pobudzają nieznacznie czynność gruczołów potowych (diaphoreticum) oraz ułatwiają usuwanie z organizmu szkodliwych metabolitów (depurativum). Na przewód pokarmowy działają słabo ściągająco i przeciwbakteryjnie.



Zastosowanie. Jako aktywny środek pomocniczy w leczeniu przewlekłego postępującego gośćca stawowego (polyarthritis chronica progressiva), zwłaszcza u osób w wieku podeszłym, z równoczesnym podawaniem chemioterapeutyków, balneoterapią, dietą i in. Również w początkowych objawach reumatyzmu mięśniowego, stanach podgorączkowych, bólach stawowych i mięśniowych oraz jako adiuvans w chorobach

138


gorączkowych, tzw. chorobie z przeziębienia i grypie, przeważnie wraz z innymi ziołami.

Surowiec jest składnikiem granulatu Reumogran oraz mieszanek Pyrosan i Reumosan.



Postacie leku. Dec. Flor. Ulmariae — odwar z 2 łyżek kwiatów na 11/2—2 szklanki wody (gotować 5 min, odstawić na 10 min, przecedzić do termosu), pić 1/2—2/3 szklanki 2—3 razy dz. po jedzeniu. Jako napotny wraz z Infl. Tiliae, Fl. Sambuci, Fruct. Rubi idaei; jako moczopędny wraz z Rad. Ononidis, Herb. Herniariae, Fol. Betulae, Peric. Phaseoli, Fl. Cyani, Rhiz. Agropyri, Herb. Violae tric., Fl. Pseudacaciae.

FOENICULUM CAPILLACEUM — FENKUŁ WŁOSKI (KOPER WŁOSKI)

Ang. Fennel; franc. Fenouil; niem. Fenchel; ros. Fenchel aptecznyj.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego, uprawiany w wielu krajach europejskich, również w Polsce.

Surowiec. Owoc kopru włoskiego — Fructus Foeniculi (pochodzący z odmiany var. vulgarae, o ostrym smaku); służy do otrzymywania olejku koprowego — Oleum Foeniculi.

Skład chemiczny. Olejek eteryczny do 6% (wg wymagań FP IV 3%), zawierający trans-anetol. (60—90%), fenchon (12—20%), a-pinen (1,8—4,7%), limonen do 2,5%. Ponadto flawonoidy (m.in. pochodne kwercetyny i kemferolu), fitosterole (m.in. stygmasterol), olej tłusty, substancje woskowe i białkowe, cukry.

Działanie. Spasmolyticum, stomachicum, expectorans, lactagogum.

Owoce kopru włoskiego zmniejszają napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego oraz w pewnym stopniu dróg moczowych, są skutecznym środkiem wiatropędnym (carminativum), łagodzącym lub znoszącym ból wywołany wzdęciem i przywracającym prawidłowe czynności trawienne, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Wywiera również uchwytne działania pobudzające na czynność wydzielniczą niektórych narządów. Zwiększa wytwarzanie soku żołądkowego (stomachicum), wzmaga wydzielanie śluzu w gardle, krtani i tchawicy oraz przywraca ruch nabłonka rzęskowego (expectorans), pobudza też gruczoły mleczne, prawdopodobnie przez przysadkę mózgową (lactagogum). Owoce kopru oraz olejek eteryczny działają nieznacznie uspokajająco, gdyż zawierają trans-anetol. Stosowany zewnętrznie olejek koprowy ma właściwości bakteriobójcze i przeciwpasożytnicze (świerzbowce, wszy).

Działania uboczne. Większe doustne dawki Ol. Foeniculi wywołują odurzenie, drgawki kloniczne, podrażnienie błon śluzowych żołądka i jelit, przekrwienie mózgu i płuc.

139


Zastosowanie. W mało nasilonych zaburzeniach trawiennych (ból brzucha, wzdęcia, nieregularne wypróżnianie, odbijanie, brak apetytu), w rozszerzeniu okrężnicy przez gazy (meteorismus), w zaparciach na tle spastycznym jelit (obstipatio spastica). Jako środek wykrztuśny stosuje się owoce kopru przeważnie wraz z innymi ziołami, natomiast jako środek mlekopędny zaleca się matkom karmiącym z zastrzeżeniem, że olejek eteryczny przechodzi do mleka i wówczas działa na oseski wiatropędnie. Olejek koprowy jest stosowany per se tylko wyjątkowo, częściej w zestawieniach recepturowych jako wykrztuśny i przeciwskurczowy; służy do otrzymywania Aqua Foeniculi i jest składnikiem tabletek Calmagina oraz kropli Elixir Glycyrrhizae. Owoce kopru wchodzą w skład Mel Foeniculi i mieszanek Pektosan i Neopektosan, natomiast wyciąg jest składnikiem Sir. Pini comp.

Postacie leku. Fruct. Foeniculi pulv. — 1/2 łyżeczki rozdrobnionych owoców zmieszać z łyżką miodu lub powideł i podać w 2—3 porcjach po jedzeniu dzieciom lub młodzieży jako środek wiatropędny, kobietom — jako mlekopędny. Mel Foeniculi — doustnie dzieciom łyżeczkę 3—4 razy dz.; osobom starszym po łyżce kilka razy dz. jako środek wykrztuśny. Aqua Foeniculi — dzieciom po łyżeczce lub łyżce, zależnie od wieku, kilka razy dz. jako wiatropędny; również jako corrigens smakowy do mikstur. Ol. Foeniculi — doustnie 3—5 kropli na cukier lub w mleku 2—4 razy dz. po jedzeniu jako wiatropędny, częściej w zestawieniach recepturowych.

FRAGARIA VESCA — POZIOMKA POSPOLITA

Ang. Wild Strawberry; franc. Fraisier des bois; niem. Wald-Erdbeere; ros. Zemlianika leśna ja.



Występowanie. Niemal na całej kuli ziemskiej w klimacie umiarkowanym, w Polsce pospolita. Istnieją odmiany i mieszańce uprawne.

Surowce. Liść poziomki — Folium Fragariae; owoc poziomki — Fructus Fragariae.

Główne związki. Liście zawierają garbniki pirokatechinowe ok. 6%, flawonoidy (m.in. kwercetyna), ślady olejku eterycznego, kwasy organiczne (m.in. kw. askorbowy), sole mineralne. W owocach świeżych znajdują się karotenoidy, witamina C, związki cukrowe 10%, kwasy organiczne 1% (m.in. kw. salicylowy), antocyjany (m.in. fragaryna, cyjanidyno-3-glukozyd), sole mineralne.

Działanie. Diureticum, adstringens.

Wyciąg z liści zwiększa wydalanie moczu, a z nim jonów sodowych i chlorków (flawonoidy), usuwa z organizmu szkod-

140

liwe produkty przemiany materii w postaci rozpuszczalnych w moczu związków. Wyciąg zawiera garbniki i działa typowo dla tej grupy związków (patrz rozdz. „Farmakodynamika” str. 292). Świeże owoce poziomki są aromatycznym, wykwintnym środkiem dietetycznym i odżywczym. W medycynie ludowej są uważane za skuteczne w kamicy moczowej. Znane są przypadki uczuleń na poziomki, zwłaszcza u dzieci.



Zastosowanie. Liście poziomki wyjątkowo stosuje się per se, zwykle wchodzą w skład recepturowych mieszanek moczopędnych i przeciwbiegunkowych, zwłaszcza dla dzieci i osób w wieku podeszłym. Młode liście są używane jako zastępka herbaty.

Postacie leku. Dec. Fol. Fragariae — 1 łyżka liści na szklanką wody (gotować 5 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako diureticum;, taki sam odwar z 11/2—2 łyżek liści na szklankę wody jako antidiarrhoicum.

FRANGULA ALNUS — KRUSZYNA POSPOLITA

Ang. Alder Buckthorn; franc. Bourdainej niem. Faulbaum; ros. Kruszina olchowidnaja.



Występowanie. W całej Europie i półn.-zach. rejonach Azji; w Polsce w zaroślach i na brzegach lasów, lecz mocno wytrzebiona.

Surowce. Kora kruszyny — Cortex Frangulae; owoc kruszyny — Fructus Frangulae.

Główne związki. W korze do 7% mieszaniny licznych antrazwiązków (m.in. glukofrangulina A i B, frangulina A i B, glikozydowe połączenia fiscjonu, chryzofanolu i emodyny; związki nie-glikozydowe — palmidyna C, dwuantron emodyny, chryzofanol, emodyna). Ponadto związki garbnikowe, flawonoidy, szereg alkaloidów peptydowych (m.in. frangulanina, franganina), sole mineralne.

W owocach znajduje się mieszanina antrazwiązków — palmidyna B, dwuantron aloeemodyny, chryzofanol i aloeemodyna.



Działanie. Laxativum, cholagogum.

Kora i owoce zawierają antrazwiązki działające na jelito grube i powodujące przeczyszczenie (patrz rozdz. „Farmakodynamika” str. 283). Ponadto obserwuje się zwiększenie wytwarzania żółci, jako reakcję wątroby na docierające do niej wraz z krwią nieglikozydowe antrazwiązki oraz słabe działanie bakteriobójcze. Antrazwiązki przechodzą do mleka matek karmiących.

Działania uboczne. Patrz: Aloe ferox.




1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna