Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona14/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   68

Zastosowanie. Głównie w zaparciach przejściowych w wyniku chorób zakaźnych, zaburzeń neurologicznych, długo trwającym unieruchomieniu oraz w zaparciach przewlekłych o charakterze skurczowym (łącznie ze spazmolitykami, np.

141


Tincf. Belladonnae, Tinct. Chelidonii, Chelidoninum hydrobromicum) lub atonicznych, często występujących u osób w wieku podeszłym i w otyłości. Wypróżnienie następuje po 8—10 godzinach od chwili przyjęcia leku. Wskazane jest picie większej ilości płynów oraz w niektórych przypadkach uzupełnianie niedoboru jonów potasowych. W zaparciach spastycznych należy równolegle stosować dietę zawierającą dużo celulozy (jarzyny, owoce), natomiast w zaparciach atonicznych stosować dietę ubogą w celulozę. W zaburzeniach trawiennych z okresowymi zawarciami i niedoborem żółci, korzystnie jest stosować korę kruszyny z innymi ziołami (np. Rad. Taraxaci, Rad. Glycyrrhizae, Fol. Menthae pip., Inflor. Helichrysi, Herb. Hyperici, Herb. Anserinae, Rad. Archangelicae), przetwory kruszyny łączyć zaś z preparatami (Solaren, Boldaloina, Cholesol, Raphalamid, Terpichol). Kora kruszyny wchodzi w skład granulatu Cholegran, tabletek Gastrin, Castro, Wikalina i Pilulae laxantes oraz mieszanek ziołowych Rektosan, Sklerosan, Normosan, Degrosan oraz Species Cholagogae nr 2 i 3. Wyciągi płynne z surowca wchodzą w skład preparatów Cholesol i Rhelax. Z kory kruszyny otrzymuje się Extr. Frangulae siec., który wchodzi w skład draż. Altra, proszku Gastrochol i granulatów Neonormacol i Normogran.

Przeciwwskazania. Patrz: Aloe ferox.

Postacie leku. Dec. Cort. Frangulae. — 1,5 g kory w 1 szklance wody (gotować 5 min, przecedzić), jednorazowo wieczorem jako laxativum, natomiast 1/4—1/2 szklanki odwaru 2—3 razy dz. w otyłości, przewlekłej atonii jelit i lekkich zaparciach. Extr. Frangulae sic. — zwykle 0,2—0,4 g jednorazowo w proszkach jako przeczyszczający; 0,05—0,1 g pro dosi 1—3 razy dz. jako stomachicum lub pomocniczy środek żółciopędny 1 godzinę przed posiłkiem. Fruct. Frangulae, w zastępstwie kory kruszyny Dec. Fruct. Frangulae — odwar z 1/2—1 łyżki owoców na szklankę wody (gotować 3 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki rano i wieczorem po posiłkach jako purgans; pić 1—2 łyżki 2—3 razy dz. przed posiłkiem jako stomachicum. Prep. Ramnil (ZSRR) — zawiera standaryzowany wyciąg z kory kruszyny, dawki 1—2 tabl. przed snem jako środek przeczyszczający.

FRAXINUS EXCELSIOR — JESION WYNIOSŁY

Ang. Ash; franc. Frene aleve; niem. Gemeiner Eschei ros. Jasien wysokij.



Występowanie. W Europie, Azji Mniejszej; w Polsce w lasach, również uprawiany.

142


Surowiec. Kora jesionu (z młodych gałęzi) — Cortex Fraxini.

Główne związki. Pochodne kumaryny (m.in. fraksyna, fraksydyna, izofraksydyna, eskulina, kalikantozyd), związki trójterpenowe (m.in. kw. ursolowy), garbniki, fitosterole (m.in. stygmasterol), mannit, sole mineralne.

Działanie. Depurativum.

Kora jesionu zwiększa nieznacznie ilość wydalanego moczu i usuwa wraz z nim szkodliwe produkty przemiany materii. Obniża również poziom kwasu moczowego we krwi wskutek przyspieszenia jego wydalania, działa także napotnie, jednak wyraźnie słabiej niż Fruct. Rubi idaei.



Zastosowanie. Jako środek wspomagający w gośćcu stawowym i mięśniowym, szczególnie w przypadkach przewlekłych i u osób w wieku podeszłym, również w kamicy moczowej (urolithiasis). Pomocniczo w skazie moczanowej (arthritis urica), korzystnie wraz z allopurinolem; również w niektórych schorzeniach skórnych. Zaobserwowano także subiektywną poprawę w chorobie błędnika kostnego (otosclerosis) po zastosowaniu odwaru z mieszanki zawierającej Cort. Fraxini, Fl. Ulmariae i Fol. Ribis nigri.

Postacie leku. Kory jesionu, z powodu ogólnie dość słabego działania, nie stosuje się per se, lecz wraz z innymi ziołami, np. w mieszance moczopędnej i odtruwającej z Rad. Urticae, Herb. Asperulae, Rhiz. Agropyri, Fl. Anthyllidis, Herb. Polygoni avic., Fl. Sambuci, Herb. Herniariae, Fol. Betulae.

FUCUS VESICULOSUS — MORSZCZYN PĘCHERZYKOWATY

Ang. Bladder Wrack; franc. Varec vesiculeux; niem. Blasentang; ros. Fukus puzyrczatyj.



Występowanie. Glon morski wód Bałtyku, Morza Północnego i północnych rejonów Atlantyku; w Polsce w Zatoce Gdańskiej.

Surowiec. Plecha morszczynu — Fucus. Równowartościowy surowiec otrzymuje się z morszczynu piłkowanego — Fucus serratus.

Główne związki. Organiczne połączenia jodu (ponieważ FP IV wymaga 0,1% jodu, surowiec z Bałtyku, zawierający do 0,04%, miesza się z surowcem z Atlantyku o zawartości do 3,5% jodu). Ponadto polisacharydy (kw. alginowy do 19%, fukoidyna do 7%, laminaryna ok. 2%), mannit do 10%, barwnik fukoksantyna, śladowe ilości bromu i witamin z grupy B. sole mineralne.

Działanie. Metabolicum, laxans.

Morszczyn dostarcza organizmowi dobrze przyswajalnych związków jodu, które zwiększają ilość wytwarzanych przez tarczycą hormonów tyroksyny i trójjodotyroniny oraz pobudzają procesy kataboliczne, zapobiegające m.in. otyłości i przerostowi gruczołu tarczowego (tzw. wole endemiczne).

143

Zawarte w surowcu polisacharydy łatwo pęcznieją w jelitach i ułatwiają wypróżnianie u osób z atonią jelit oraz zaparciem (patrz: Althaea officinalis).



Zastosowanie. W niedoczynności tarczycy spowodowanej brakiem jodu oraz jako adiuvans w wolu endemicznym. Surowiec jako metabolicum jest jednak lekiem przestarzałym, pewniejsze wyniki uzyskuje się obecnie stosując sól jodowaną oraz preparaty zawierające łatwo resorbujące się połączenia jodu. Morszczyn może być skuteczny w usuwaniu uporczywych zaparć, zwłaszcza u osób otyłych i jako źródło mikroelementów dla rekonwalescentów i osób starszych. Morszczyn jest składnikiem granulatu Normogran i mieszanek ziołowych Sklerosan i Degrosan, a w przemyśle służy do otrzymywania kwasu alginowego i jego pochodnych.

Postacie leku. Fucus pulv. — doustnie 1—2 łyżki sproszkowanej plechy 2 razy dz. w ½ szklanki wody lub soku owocowego jako środek rozwalniający i metaboliczny; jako laxans korzystniej stosować wraz ze sproszkowanymi ziołami: Rad. Glycyrrhizae, Fol. Sennae lub Fruct. Rhamni cathart., Rad. Althaeae.

FUMARIA OFFICINALIS — DYMNICA POSPOLITA

Ang. Common Fumitory; franc. Fumeterre officinale; niem. Echter Erdrauch; ros. Dymianka aptecznaja.



Występowanie. W wielu krajach klimatu umiarkowanego; w Polsce powszechnie na polach i ugorach.

Surowiec. Ziele dymnicy — Herba Fumariae.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów izochinolinowych (m.in. protopina do 0,2%, synaktyna, czterohydrokoptyzyna), związki żywicowe i garbnikowe, kwasy organiczne (m.in. kw. fumarowy), flawonoidy, sole mineralne.

Działanie. Cholereticum, cholagogum, diureticum.

Ziele dymnicy działa na mięśnie gładkie podobnie do Herb. Chelidonii, powoduje rozkurcz jelit, dróg żółciowych i moczowych oraz naczyń krwionośnych (spasmolyticum). Następuje przywrócenie pełnej amplitudy ruchów perystaltycznych jelita, łatwiejsze przemieszczanie treści pokarmowej i uregulowanie wypróżnień. Wzrasta też ilość wydalanego moczu i obniża się ciśnienie krwi; najbardziej istotne jest jednak działanie surowca na wytwarzanie i przepływ żółci. Wykazano doświadczalnie, że w przypadku niewydolności wątroby wyciągi z dymnicy zwiększają ilość żółci proporcjonalnie dc potrzeb organizmu, natomiast przy nadmiarze żółci, hamują jej wytwarzanie. Tego rodzaju przeciwstawne działanie, zależne od stanu czynnościowego wątroby, nazwano ambocho-

144

leretycznym. Surowiec ułatwia również przepływ żółci do dwunastnicy, wskutek rozkurczającego działania na przewody żółciowe i na zwieracz bańki wątrobowo-trzustkowej.



Działanie uboczne. Patrz: Chelidonium majus.

Zastosowanie. W niedoborze żółci spowodowanym niewydolnością wątroby, w kamicy żółciowej niezależnie od umiejscowienia złogów (hepatolithiasis, cholecystolithiasis, choledocholithiasis), kolce żółciowej (cholecystalgia), w zespole objawów po chirurgicznym usunięciu kamieni żółciowych (cholelithotomia). Również w nadmiernym wydzielaniu żółci (hypercholia), w zespole spastyczno-nadciśnieniowym z zastojami żółci i bólem oraz w dyskinezji wywołanej skurczem zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej i w objawach towarzyszących tym schorzeniom. Dobre wyniki można również uzyskać w migrenie indukowanej przez dyskinezję żółciową, kamicę żółciową i niewydolność wątroby.

Przeciwwskazania. Patrz: Chelidonium majus.

Postacie leku. Dec. Herb. Fumariae — odwar z ½ łyżki ziela na szklankę wody (gotować 3 min, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1—2 łyżki 2—4 razy dz. Ziele dymnicy bywa składnikiem ziół żółciopędnych, np. wraz z Rad. Taraxaci, Fol. Menthale pip., Herb. Abrotani, Rad. Glycyrrhizae, Infl. Helichrysi, Herb. Hyperici, Rad. Rhei, Herb. Anserinae. Prep. Oddibil (RFN) — draż. zawierają standaryzowany suchy wyciąg z dymnicy jako środek ambocholeretyczny.

GALEGA OFFICINALIS — RUTWICA LEKARSKA

Ang. Goats Rue; franc. Galega officinal; niem. Geissraute; ros. Kozljatnik aptecznyj.



Występowanie. W płdn. i środk. Europie, Azji Mniejszej; w Polsce w rejonach południowych, na mokrych łąkach.

Surowiec. Ziele rutwicy — Herba Galegae.

Główne związki. Alkaloidy — galegina i hydroksygalegina (pochodne guanidyny) oraz peganina (pochodna chinazolinowa), cztero-cukier stachyoza, garbnik, związek gorzki.

Działanie. Antidiabeticum.

Ziele rutwicy, w początkowym okresie cukrzycy, obniża poziom cukru we krwi i działa synergicznie z przeciwcukrzycowymi chemioterapeutykami z grupy pochodnych sulfonylomocznika (np. Diabetol). Związkiem czynnym w surowcu jest pochodna guanidynowa — galegina, która posłużyła za substancję modelową do syntezy całej grupy pochodnych biguanidynowych (np. Phenformin). Leki syntetyczne nie przewyższają jednak swoją wartością wyciągów z ziela rutwicy,

145

a ponadto wywierają szkodliwe działanie, m.in. powodują wystąpienie kwasicy mleczanowej.



Zastosowanie. Jako środek pomocniczy w cukrzycy o przebiegu chwiejnym, również u osób otyłych; korzystnie w leczeniu skojarzonym z chemioterapeutykami przeciwcukrzycowymi przy równoczesnym zmniejszeniu ich dawki, w celu uniknięcia występowania objawów ubocznych. W lecznictwie ludowym surowiec stosuje się w celu pobudzenia laktacji u kobiet karmiących.

Interakcja. Z L-dopa, stosowana w drżączce porażeniowej (następuje podwyższenie poziomu cukru u diabetyków).

Postacie leku. Surowiec nie jest obecnie stosowany per se, lecz jako składnik mieszanek, np. Diabetosan, lub również z innymi ziołami, np. Herb. Abrotani, Herb. Chelidonii, Stigma Maydis, Fl, Taraxaci, Fol. Menthae pip., Fucus, Herb. Equiseti, Herb. Solidaginis.

GALEOPSIS TETRAHIT — POZIEWNIK SZORSTKI

Ang. Hemp-Nettle; franc. Chanvre sauvage; niem. Gemeiner Hohlzahn; ros. Pikulnik.



Występowanie. W Europie i półn. Azji, w Polsce pospolity chwast polny.

Surowiec. Ziele poziewnika — Herba Galeopsidis. Surowiec handlowy jest mieszaniną gatunków występujących w Polsce, głównie Galeopsis tetrahit, Galeopsis ladanum — Poziewnik polny i Galeopsis pubescens — Poziewnik miękkowłosy.

Główne związki. Garbniki do 6%, flawonoidy (pochodne skutelareiny), irydoidy (m.in. galirydo5yd), olejek eteryczny ok. 0,05%, rozpuszczalna w wodzie krzemionka ok. 0,25%, alkaloid stachydryna, saponina, goryczka, kwasy organiczne (m.in. kw. salicylowy i kw. kawowy).

Działanie. Metabolicum, antiphlogisticum, expectorans.

Ziele poziewnika wywiera korzystne działanie ogólno-ustrojowe, ponieważ zawiera rozpuszczalną w wodzie krzemionkę (patrz: Equisetum arvense). Wyciągi z ziela poziewnika, przyjmowane przez dłuższy okres przez gruźlików, zmniejszają zakwaszenie tkanek wskutek przesunięcia równowagi kwasowo-zasadowej i stwarzają tym samym mniej korzystne warunki do rozwoju Mycobacterium tuberculosis. Wyciągi te poprawiają mikrokrążenie krwi wokół ognisk martwiczych w płucach, ułatwiają działanie właściwych leków tuberkulostatycznych i późniejsze bliznowacenie. Ponadto mają właściwości wykrztuśne, początkowo zwiększają, a następnie zmniejszają ilość plwociny (saponina), regulują fermentację

146

w jelitach i wiążą toksyny bakteryjne (garbniki), pobudzają nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego (goryczka) oraz moczu (flawonoidy),



Zastosowanie. Jako adiuvans w leczeniu gruźlicy płuc antybiotykami i innymi chemioterapeutykami, również u osób prątkujących, z obfitą ropną plwociną i obecnością czerwonych krwinek. Pomocniczo — w miażdżycy naczyń, zapaleniu błon śluzowych przewodu pokarmowego, w kamicy moczowej w celu przywrócenia równowagi między koloidami

1 krystaloidami w moczu, zmniejszonej elastyczności i zwiększonej przepuszczalności ścian naczyń włosowatych, w uszkodzeniach skóry (np. oparzenia, blizny po zabiegach chirurgicznych, ranach). Również dla rekonwalescentów i osób w wieku podeszłym w celu uzupełnienia niedoboru związków mineralnych. Jako środek moczopędny lub wykrztuśny tylko wraz z innymi ziołami. W lecznictwie ludowym ziele poziewnika jest stosowane przeciw upławom (fluor) u kobiet.



Postacie leku. Dec. Herb. Galeopsidis — 2 łyżki ziela na 2 szklanki wody (zalać na noc, gotować rano 10 min pod przykryciem, przecedzić do termosu), pić 1/2—2/8 szklanki 2—3 razy dz. godzinę po posiłkach jako środek metaboliczny i przeciwzapalny. Korzystne jest stosowanie odwaru z mieszanki zawierającej Herb. Galeopsidis 25 g, Herb. Equiseti 35 g, Herb. Polygoni avic. 75 g jako adiuvans w gruźlicy oraz w miażdżycy naczyń, kamicy moczowej i innych chorobach metabolicznych.

GENISTA TINCTORIA — JANOWIEC BARWIERSKI

Ang. Greenweed; franc. Genet batard; niem. Farberginster; ros. Drok krasilnyj.



Występowanie. Niemal w całej Europie i Azji Mniejszej; w Polsce pospolity w lasach i zaroślach.

Surowiec. Ziele janowca — Herba Genistae.

Główne związki. Alkaloidy chinolizydynowe (m.in. cytyzyna, lupanina, anagiryna), flawonoidy (m.in. genistyna, genisteina, luteolina), olejek eteryczny ok. 0,03%, garbniki, związek goryczowy, sole mineralne.

Działanie. Diureticum, depurativum, stimulans.

Ziele janowca silnie pobudza zarówno ośrodkowy, jak i autonomiczny układ nerwowy, zwłaszcza ośrodki wegetatywne w rdzeniu przedłużonym. Pobudzenie ośrodka oddechowego zwiększa częstotliwość i amplitudę ruchów oddechowych, pobudzenie ośrodka naczynioruchowego podwyższa ciśnienie krwi; wzmaga się również transpiracja i perspiracja skóry oraz ruchy perystaltyczne jelit. Nieznacznemu pobudze-

147

niu ulega ośrodek wymiotny i ośrodek kaszlowy. Na autonomiczny układ nerwowy surowiec działa podobnie do nikotyny, a więc najpierw pobudza zwoje nerwowe, następnie je poraża (po większych dawkach), wskutek oporów w przenoszeniu bodźców w synapsach nerwowych. Omawiany surowiec odznacza się również silnym działaniem moczopędnym, umożliwiającym szybkie usunięcie z organizmu szkodliwych metabolitów.



Działanie uboczne. Po dawkach wyższych od leczniczych występują kurcze toniczno-kloniczne, zbliżone do strychninowych, nudności, wymioty.

Zastosowanie. Jako środek moczopędny w niewydolności nerek, niedomodze sercowo-krążeniowej w tzw. obrzęku sercowym (oedema cardiacum), pomocniczo również w chorobach przemiany materii, zwłaszcza w przewlekłym postępującym gośćcu stawowym (polyarthritis chronica progressiva), skazie moczanowej (diathesis urica), kamicy moczowej (urolithiasis) oraz w niektórych chorobach skórnych wywołanych nagromadzeniem endogennych toksyn. Działania napotne i przeczyszczające nie są wykorzystywane, natomiast ze wzglądu na zawartość alkaloidu cytyzyny wyciągi mogą mieć znaczenie w kuracji odwykowej palaczy tytoniu. -

Przeciwwskazania. Nadciśnienie, ostre zapalenie żołądka, jelit, wyrostka robaczkowego i nerek, ciąża, nad-czynność tarczycy.

Postacie leku. Dec. Herb. Genistae — odwar z 1 łyżki ziela na szklankę wody (gotować 5 min, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1/22 łyżki, 2—3 razy dz. Jest wyjątkowo stosowany per se, niekiedy jako składnik mieszanek moczopędnych (np. wraz z Fol. Ribis nigri, Fl. Primulae, Fl. Sambuci, Fl. Pseudacaciae, Herb. Anserinae, Fruct. Foeniculi, Fol. Betulae). Prep. Tabex (LRB) — tabl. 1,5 mg cytyzyny, jako środek odwykowy w kuracjach przeciwnikotynowych; dawki 1 tabl. 5 razy dz. i stopniowo zmniejszać do 1—2 tabl. pro die.

GENTIANA LUTE A — GORYCZKA ŻÓŁTA

Ang. Bitterwort; franc. Gentiane jaune; niem. Enzian; ros. Gorieczawka żółtaja.



Występowanie. W Europie w rejonach górskich i podgórskich Uprawiana w wielu krajach, w Polsce jest pod ochroną.

Surowiec. Korzeń goryczki — Radix Gentianae (wskaźnik goryczy = 500). Równowartościowy surowiec otrzymuje się z innych gatunków, np. z Gentiana pannonica, Gentiana punctata, Gentiana purpurea.

Główne związki. Swoiste gorycze glikozydowe, m.in. amarogen-

148


tyna, oraz nietrwały gentiopikrozyd hydrolizujący do glikozy i gencjogeniny, pozbawionej smaku gorzkiego. Ponadto związki o charakterze alkaloidów (m.in. gencjanina), glikozyd gentiina, trójcukier gencjanoza, pektyny, fitosterole, emulsyna i inne.

Działanie. Amarum, stomachicum, tonicum.

Substancje goryczowe, nawet w bardzo dużych rozcieńczeniach, drażnią zakończenia nerwowe w kubkach smakowych języka i za pośrednictwem ośrodkowego układu nerwowego kierują bodźce do nerwów wydzielniczych w błonie śluzowej żołądka. Następuje wówczas pobudzenie wydzielania śliny, soku żołądkowego oraz śluzu zawierającego m.in. mukopolisacharydy. Siła, z jaką substancje goryczkowe pobudzają czynność wydzielniczą, zależy głównie od stanu czynnościowego żołądka, w mniejszym stopniu od ilości i intensywności samych goryczy. U ludzi zdrowych, u których proces trawienia przebiega prawidłowo, gorycze minimalnie wzmagają wydzielanie soku żołądkowego, natomiast u osób cierpiących na brak łaknienia i na dyspepsję — pobudzenie czynności trawiennej jest znaczne. Skutek ten nie występuje jednak natychmiast, lecz dopiero po upływie 1/2—1 h od chwili przyjęcia leku doustnie. Substancje goryczowe wywierają również bezpośrednie działanie na żołądek. Badania rentgenologiczne wykazały, że po upływie zaledwie 3—8 min od przyjęcia wyciągu z korzeni goryczki następowało stopniowe rozszerzenie się naczyń w błonie śluzowej żołądka oraz zwiększenie jego ruchliwości osiągające maksimum po 30—35 min. Tym też uzasadnia się przyjmowanie leków goryczowych 30 min przed posiłkiem. Stwierdzono także pobudzenie wydzielania żółci, a wskutek ogólnej poprawy trawienia — zwiększenie resorpcji związków odżywczych. Gorycze są więc, pośrednio, substancjami ogólnie wzmacniającymi organizm, określanymi jako tonicum. Wyciągi z Rad. Gentianae mają w pewnym stopniu działanie przeciwrobaczycowe głównie na owsiki u małych dzieci. U matek karmiących mogą też zmieniać smak mleka.



Działania uboczne. Po dużych dawkach przekrwienie błony śluzowej żołądka, pobudzenie kurczliwości, nudności, wymioty.

Zastosowanie. W zaburzeniach trawiennych z objawami bólów epigastrycznych, zgagach i biegunkach, w braku łaknienia i niestrawności, wzdęciach, ucisku w żołądku, również w następstwie ostrych i przewlekłych nieżytów żołądka i jelit. Ponadto rekonwalescentom po przebytych poważnych chorobach i operacjach jako stomachicum, cholagogum i tonicum. Dla dzieci i młodzieży oraz dla osób w wieku podeszłym z objawami wycieńczenia, niedowagi i trudnościami w przyswajaniu składników pokarmów. Dla dzieci w postaci

149


klizmy przeciw owsikom. Wyciągi z korzenia goryczki wchodzą w skład Tinct. Cinchonae comp. oraz czopków Hermorol.

Przeciwwskazania. Ostry nieżyt żołądka, wrzód trawienny, krwawienia w przewodzie pokarmowym.

Postacie leku. Rad. Gentianae pulv. — 0,5—1,0 g pro dosi w opłatkach 2—3 razy dz. Dec. Rad. Gentianae — łyżeczka sproszkowanego korzenia w 150—200 ml wody gotować 5 min, przecedzić, pić łyżeczką 30 min przed posiłkiem jako amarum. Extr. Gentianae spis. — 100—300 mg pro dosi w kapsułkach 2—4 razy dz. Tinct. Gentianae — 30—40 kropli w kieliszku wody 2—5 razy dz. przed jedzeniem jako stomachicum i tonicum.

GLAUCIUM FLAVUM — SIWIEĆ ŻÓŁTY

Ang. Horned Poppy; franc. Pavot cornu; niem. Hormnohn; ros. Maczek żółtyj.



Występowanie. W wielu krajach europejskich, zwłaszcza w Basenie Morza Śródziemnego. Również uprawiany.

Surowiec. Ziele siwca żółtego — Herba Glaucii flavi; służy też do otrzymywania alkaloidu glaucyny.

Główne związki. Liczne alkaloidy aporfinowe (m.in. glaucyna, protopina), goryczka (glaukopikryna), substancje śluzowe i żywicowe, sole mineralne.

Działanie. Antitussivum, spasmolyticum.

Glaucyna jest zbliżona budową do papaweryny, a działaniem do kodeiny. W przewodzie pokarmowym wchłania się łatwo i szybko, dociera z prądem krwi do ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym, gdzie wywiera działanie depresyjne. Następuje wówczas zmniejszenie wrażliwości tego ośrodka i osłabienie lub nawet zniesienie odruchów kaszlowych. Wprawdzie działanie to jest nieco słabsze niż kodeiny, ale w przeciwieństwie do niej dawki lecznicze glaucyny nie mają wpływu na korę mózgową, nie obniżają progu reaktywności na bodźce psychiczne i bólowe, a przede wszystkim nie wywołują stanów narkotycznych. Nie mają również depresyjnego wpływu na ośrodek oddechowy i naczynioruchowy. Ponadto glaucyna wywiera nieznaczne działanie przeciw-skurczowe na mięśnie gładkie oskrzeli, a silniejsze na naczynia krwionośne, co tłumaczy się jej właściwościami adrenolitycznymi.



Działania uboczne. Stosowanie glaucyny przez dłuższy czas, nawet w dawkach leczniczych, może spowodować umiarkowany spadek ciśnienia tętniczego krwi, natomiast nie ma wpływu na motorykę jelit.

150


Zastosowanie. Jako lek przeciwkaszlowy w stanach zapalnych górnych dróg oddechowych, wskazany zwłaszcza dla dzieci, młodzieży i osób w wieku starszym. Pomocniczo — w krztuścu.

Przeciwwskazania. Znacznie obniżone ciśnienie krwi.

Postacie leku. Glaucyna jako bromowodorek — prep. Tussiglaucin (Herbapol) — draż. 40 mg; Glaucinum hydrochloricum (ZSRR) — tabl. 50 mg; Glauvent (LRB) — tabl. 40 mg — dawki dla dorosłych 1 draż. lub tabl. 2—3 razy dz. po jedzeniu; dzieciom odpowiednio mniej.

GLECHOMA HEDERACEA — BLUSZCZYK KURDYBANEK

Ang. Ground Ivy; franc. Lierre terrestre; niem. Gundelrebe; ros. Gudra pliuszczewidnaja.



Występowanie. W całej Europie; w Polsce powszechnie.

Surowiec. Ziele bluszczyka — Herba Glechomae (syn. Herba Hederae terrestris).

Główne związki. Substancja goryczowa glechomina, związki garbnikowe ok. 7%, kwasy organiczne, cholina, olejek eteryczny 0,06%, sole mineralne.

Działanie. Depurativum, antiphlogisticum, stomachicum.

Ziele bluszczyka unieczynnia częściowo toksyny bakteryjne i szkodliwe metabolity w przewodzie pokarmowym, utrudnia ich resorpcją oraz chroni wątrobę i zmniejsza jej przeciążenie. Przypuszcza się, że surowiec ma szczególne powinowactwo do błon śluzowych żołądka, jelit i dróg żółciowych, działa przeciwzapalnie, zwiększa ich odporność oraz zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń włosowatych/Pobudza również wydzielanie soku żołądkowego, ułatwia trawienie i przyswajanie składników pokarmów. Po podaniu wyciągu z ziela bluszczyka obserwowano zwiększony przepływ żółci przez przewody żółciowe i lepsze opróżnianie pęcherzyka żółciowego. Zewnętrznie działa łagodnie ściągające, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie.





1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna