Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona17/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   68

Działanie. Kwiaty — antispasmodicum, carminativum, sedativum; olejek — desinficiens, irritans.

Kwiaty lawendy działają przeciwskurczowo na mięśnie gładkie różnych narządów wewnętrznych. Przywracają prawidłową perystaltyką jelit i dróg żółciowych, przeciwdziałają wzdęciom i bólom brzucha spowodowanym nagromadzeniem gazów, wzmagają również wydzielanie soku żołądkowego, hamują nadmierny rozwój flory bakteryjnej oraz mają właściwości wiatropędne. Wyciągi z surowca wywierają nieznaczne, ale uchwytne działanie ogólnie uspokajające, natomiast stosowane zewnętrznie (okłady, kąpiele), drażnią nieco skórę, wywołują niewielkie zaczerwienienie wskutek rozszerzenia naczyń włosowatych i niszczą drobnoustroje. Olejek lawendowy wywiera jakościowo takie samo działanie jak kwiaty, lecz znacznie silniejsze. Podany doustnie działa silnie na przewód pokarmowy, dobrze, się resorbuje, wydalany jest częściowo z moczem, częściowo przez płuca wraz z wydychanym powietrzem. Wykazano, że pary olejku lub aerozol mają nadzwyczaj silne właściwości bakteriobójcze (analogicznie do olejku eukaliptusowego), które wykorzystuje się nie tylko w leczeniu górnych dróg oddechowych (inhalacje), ale i płuc. Zewnętrznie olejek drażni skórę, w pewnym stopniu działa przeciwbólowe oraz odkażająco.



Działania uboczne. Olejek lawendowy, podany doustnie w zbyt dużej dawce, drażni błony śluzowe żołądka i jelit, wywołuje stan zapalny, drażni też nerki i pęcherzyki płucne.

Zastosowanie. Napar z kwiatów jest stosowany w łagodnych zaburzeniach trawiennych z objawami nadmiernej fermentacji, zatrzymaniem gazów, osłabieniem perystaltyki jelit i zmniejszeniem łaknienia, zwłaszcza u dzieci, młodzieży i osób starszych. Również w stanach pobudzenia nerwowego, m.in. w nerwicach wegetatywnych, pomocniczo w neurastenii. Zewnętrznie — jako środek drażniący w nerwobólach (okłady) lub bakteriobójczy w niektórych dermatozach (kąpiele). Olejek lawendowy jest rzadko stosowany doustnie per se, raczej jako pomocniczy w zakażeniach oskrzeli, nieżycie oskrzeli z rozedmą, nieżycie u palaczy tytoniu, a nawet w początkowym okresie ropnia płuc. Zewnętrznie — zwykle jako składnik preparatów przeciw nerwobólom, przewlekłym gośćcowym bólom mięśniowym i stawowym, zapaleniu korzeni

171


nerwowych; natomiast per se do inhalacji lub w aerozolu w nieżycie jamy ustnej gardła, oskrzeli i przewodów nosowych.

Wyciąg z kwiatów lawendy jest składnikiem kropli Nervosol, a olejek lawendowy — zasypki Mykodermina, Ung. leniens i Spir. Lavandulae.



Przeciwwskazania. Olejek lawendowy (doustnie) — ostre i podostre zapalenie żołądka, jelit i wyrostka robaczkowego, choroba wrzodowa, krwawienia w przewodzie pokarmowym, poważne schorzenia wątroby i nerek.

Postacie leku. Inf. Flor. Lavandulae — napar z 1—11/2 łyżki kwiatów na szklankę wody, pić 1/3 szklanki 3 razy dz. po posiłkach jako lek wiatropędny; ½ szklanki rano i wieczorem jako lek uspokajający. Znacznie częściej stosuje się surowiec jako składnik mieszanek ziołowych; wiatropędnej, np. wraz z Fruct. Foeniculi, Rad. Inulae, Herb. Thymi, Anth. Chamomillae, Roi. Menthae pip., Herb. Hyssopi; uspokajającej — z Herb. Hyperici, Strobili lupuli, Rad. Valerianae, Herb. Leonuri card., Fol. Melissae, Fruct. Crataegi, Fol. Menyanthidis. Ol. Lavandulae — do inhalacji, korzystnie z Ol. Eucalypti i Ol. Menthae pip.; prep. Tavipec-Montavit (RFN) — kaps. 0,15 g, amp. 0,1 g olejku z Lavandula latifolia, jako lek przeciwbakteryjny i wykrztuśny w nieżytach oskrzeli. Spir. Lavandulae — zewnętrznie do wcierań w bolące miejsca.

LEONURUS CARDIACA — SERDECZNIK POSPOLITY

Ang. Motherwort; franc. Agripaume cardiaque; niem. Echtes Herzgespann; ros. Pustyrnik sierdiecznyj.



Występowanie. Na półkuli północnej, w Polsce bardzo pospolity.

Surowiec. Ziele serdecznika — Herba Leonuri.

Główne związki. Glikozydy bufanolidowe, alkaloidy (m.in. stachydryna, leonuryna), garbniki pirokatechinowe ok. 3—5%, flawonoidy, antocyjany, saponina trójterpenowa, ślady olejku eterycznego, kwasy trójterpenowe (m.in. kw. ursolowy), żywice ok. 2,5%, sytosterol, cholina, witamina C, sole mineralne do 11%.

Działanie. Sedativum, cardiacum, spasmolyticum.

Ziele serdecznika działa łagodnie uspokajająco na ośrodkowy układ nerwowy, zmniejsza pobudliwość niektórych ośrodków w rdzeniu przedłużonym (m.in. ośrodka naczynioruchowego), osłabia siłę bodźców przekazywanych do serca, zmniejsza stan nadmiernego pobudzenia i przeciwdziała napadowej dysrytmii mózgowej, charakterystycznej dla stanów epileptycznych. Pomimo że surowiec zawiera glikozydy o budowie bufanolidowej, zbliżone do związków kardenolidowych, nie może być traktowany jako działający bezpośrednio na

172

mięsień sercowy, lecz na układ nerwowy serca. Uspokajające działanie serdecznika można porównać z takim samym działaniem korzeni kozika. Znaczenie mają również właściwości przeciwskurczowe surowca powodujące uchwytne zmniejszenie napięcia ścian naczyń -krwionośnych oraz osłabienia stanów skurczowych mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Działanie to w nieznacznym tylko stopniu odnosi się do dróg moczowych, natomiast nie obejmuje oskrzeli, dróg żółciowych i narządów rodnych,



Zastosowanie. W stanach nadmiernej pobudliwości nerwowej, również wtedy, gdy jest ona związana z okresem przekwitania, w dystonii nerwowo-krążeniowej, we wczesnym okresie choroby nadciśnieniowej. Ponadto w osłabieniu motoryki jelit spowodowanej skurczem mięśni gładkich i związanych z tym objawach (bóle brzucha, uczucie pełności, utrata łaknienia, zaparcia). W lecznictwie ludowym ziele serdecznika jest zalecane w łagodnej postaci cukrzycy, wraz z innymi ziołami o tym samym działaniu (m.in. Fol. Myrtilli, Peric. Phaseoli., Fol. Salviae, Rad. Taraxaci, Fol. Urticae, Herb. Galegae). Omawiany surowiec wchodzi w skład mieszanki ziołowej Cardiosan i granulatu Cholegran.

Postacie leku. Tinct. Leonuri (ZSRR) — 30—50 kropli w kieliszku wody 2—3 razy dz. między posiłkami, Inf. Herb. Leonuri — napar z 1/2—11/2 łyżki ziela na szklankę gorącej wody, pić po 2—3 łyżki 2—3 razy dz. Najczęściej stosuje się serdecznik jako składnik recepturowych mieszanek ziołowych: uspokajającej, np. wraz z Fruct. Crataegi, Herb. Visci, Fol. Melissae, Rad. Valerianae, Fol. Menyanthidis, Fruct. Carvi, Fruct. Foeniculi, Strobilus lupuli; przeciwskurczowe j, np. wraz z Herb. Chelidonii, Rad. Archangelicae, Fl. Lavandulae, Fruct. Coriandrii, Fol. Menthae pip., Herb. Hyperici.

LEVISTICUM OFFICINALE — LUBCZYK OGRODOWY

Ang. Lovage; franc. Liveche officinale; niem. Garten-Liebstöckel; ros. Ljubistnik aptecznyj.



Występowanie. W płdn.-zach. Azji, uprawiany w Europie, również
w Polsce.

Surowiec. Korzeń lubczyka — Radix Levistici.

Główne związki. Olejek eteryczny do 1% (m.in. α-terpineol, związki ftalidowe: n-butyloftalid, n-butylidenoftalid, sedarolid, ligastylid), furanokumaryny (m.in. bergapten, psoralen), kwasy polifenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), fitosterole (m.in. β-sytosteiol i jego glukozyd), kwasy organiczne, kumaryna i skrobia.

Działanie. Diureticum, carminativum.

Korzeń lubczyka nieznacznie zwiększa objętość wydalanego

173


moczu, natomiast o wiele lepiej usuwa kwas moczowy i chlorki. Pobudza również wydzielanie soku żołądkowego i zmniejsza napięcie mięśni gładkich jelit i dróg moczowych, w mniejszym zaś stopniu przewodów żółciowych. Przywraca prawidłowy ruch jelit, przyspiesza trawienie, reguluje właściwą fermentację i przeciwdziała wzdęciom, działa więc jako typowy środek wiatropędny.

Zastosowanie. W lekkich zaburzeniach czynności nerek ze zmniejszonym wydalaniem składników mineralnych, przewlekłym nieżycie nerek, cewek nerkowych i pęcherza, pomocniczo w skazie moczanowej. Również w dolegliwościach trawiennych takich, jak wzdęcia, ból brzucha, niestrawność, brak łaknienia z równoczesnym niedoborem żółci i osłabieniem czynności wątroby. W lecznictwie ludowym surowiec zalecano jako środek wykrztuśny i pobudzający popęd płciowy.

Korzeń lubczyka jest składnikiem mieszanki ziołowej Cardiosan oraz granulatów Cholegran, Gastrogran i Urogran.



Postacie leku. Inf. Rad. Levistici — napar z 2—3 łyżek korzenia na 2 szklanki wody, pić 1/2—2/3 szklanki 3 razy dz. po jedzeniu. Korzystniej jest stosować lubczyk wraz z innymi ziołami, np. w mieszance ułatwiającej wydalanie kwasu moczowego wraz z Fol. Ribis nigri, Rad. Urticae, Fl. Ulmariae, Herb. Asperulae, Cort. Fraxini, Herb. Equiseti, Herb. Polygoni avic. (z równoczesnym podawaniem Allopurinolu); w mieszance ułatwiającej trawienie wraz z Herb. Hyssopi, Herb. Origani, Herb. Hyperici, Fruct. Coriandri, Fl. Millefolii, Rad. Inulae, Rhiz. Calami, Fol. Menthae pip.

LINARIA VULGARIS — LNICA POSPOLITA

Ang. Toadflax; franc. Linaire commune; niem. Gemeines Leinkraut; ros. Lijanka obyknowiennaja.



Występowanie. Niemal w całej Europie i zach. Azji; w Polsce powszechnie na polach i przydrożach.

Surowiec. Ziele lnicy — Herba Linariae.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. linaryna, neolinaryna), alkaloid D,L-peganina, kwasy organiczne (m.in. kw. γ-oksyglutaminowy, kw. askorbowy), fitosterol, węglowodór n-triakontan, sole mineralne.

Działanie. Laxativum, diureticum, dermaticum.

Surowiec wywołuje łagodne przeczyszczenie, ponieważ zawiera alkaloid peganinę. Badania wykazały, że związek ten nie tylko pobudza ruchy perystaltyczne jelit, lecz w pewnym stopniu przeciwdziała dyskinezji dróg żółciowych. Ziele lnicy ma także właściwości moczopędne, przypisywane flawonoidom, natomiast zewnętrznie działa korzystnie przeciwzapalnie oraz przyspiesza gojenie ran.

174

Zastosowanie. W łagodnych przewlekłych zaparciach u dzieci i osób starszych z zaburzeniami czynnościowymi jelit i dróg żółciowych. Zewnętrznie — w zapaleniu sromu i pochwy (obmywania, tamponowanie), zapaleniu spojówek (okład), w świądzie skóry, trądziku, wynaczynieniach podskórnych, zapaleniu skóry (okład) oraz w guzach krwawnicowych, żylakach odbytu (nasiadówka, obmywanie) i żylakowatym owrzodzeniu nóg (okład).

Postacie leku. Dec. Herb. Linariae — odwar z 1—11/2 łyżki ziela na szklankę wody (gotować 5 min, przecedzić), tylko do użytku zewnętrznego; korzystniej jest stosować wraz z Rad. Bardanae, Herb. Meliloti, Fol. Plantaginis, Herb. Alchemillae, Herb. Veronicae; na okład w zapaleniu spojówek razem z Herb. Euphrasiae, Anth. Chamomillae, Fl. Cyani. Ziele lnicy do użytku wewnętrznego jako składnik mieszanek: przeczyszczającej, np. wraz z Fruct. Rhamni cathart., Rad. Symphyti, Rad. Althaeae, Rad. Glycyrrhizae, Fol. Sennae; oraz moczopędnej, np. wraz z Fruct. Juniperi, Peric. Phaseoli, Herb. Anserinae, Herb. Solidaginis, Stigma Maydis, Fl. Cyani, Rhiz. Agropyri.

LINUM USITATISSIMUM — LEN ZWYCZAJNY

Ang. Common flax; franc. Lin usuel; niem. Lein; ros. Len obyknowiennyj.



Występowanie. Pochodzi z Basenu Morza Śródziemnego, obecnie uprawiany w wielu krajach w strefie klimatu umiarkowanego, również w Polsce.

Surowiec. Nasienie lnu — Semen Lini (otrzymywane z odmian drobnonasiennych, służących do tłoczenia oleju lnianego — Oleum Lini).

Główne związki. Substancje śluzowe do 6%, glikozydy cyjanogenne (m.in. linamaryna), olej tłusty do 40% (m.in. glicerydy kw. linolowego ok. 60%, kw. linolenowego ok. 20%, kw. olejowego do 5%), fitosterole (m.in. β-sytosterol, kampesterol), związki białkowe do 25%, pochodne kw. kawowego i kw. o-hydroksycynamonowego.

Działanie. Nasiona — mucilaginosum; olej — dermaticum, nutriens.

Nasiona lnu, podane per se do wewnątrz w stanie rozdrobnionym, drażnią nieznacznie ściany jelit, pobudzają ruchy perystaltyczne, spulchniają masy kałowe wskutek pęcznienia śluzu i powodują wypróżnienie. Pewne znaczenie ma linamaryna uwalniająca śladowe ilości cyjanowodoru, który hamuje wzrost drobnoustrojów jelitowych. Zewnętrznie surowiec działa odmiękczająco i nieznacznie przeciwzapalnie (kataplazmy). Wyciągi wodne z nasion lnu zawierają śluz o dużej lepkości i odporności na czynniki hydrolizujące. Po podaniu

175

doustnym powleka on przełyk i ścianę żołądka, utrzymuje się w nim długo i chroni przed związkami drażniącymi, zwłaszcza przed bezpośrednim zetknięciem z silnie kwaśnym sokiem żołądkowym. Zewnętrznie jest stosowany jako środek osłaniający i w pewnym stopniu przeciwzapalny. Ol. Lini — zawiera glicerydy nienasyconych kwasów tłuszczowych, uważanych za tzw. witaminę F. Olej ten łatwo resorbuje się w przewodzie pokarmowym, obniża poziom cholesterolu we krwi oraz działa regenerujące na skórę. Zewnętrznie stanowi czynnik normalizujący czynności skóry, nadaje jej niezbędną elastyczność, zdolność do szybkiej regeneracji naskórka i ziarninowania oraz odporność na czynniki zewnętrzne, termiczne, chemiczne i mechaniczne. Również na błony śluzowe działa regenerujące i powlekające.



Zastosowanie. Nasiona, podawane doustnie, służą jako środek spulchniający zawartość jelita grubego, w przewlekłych zaparciach na tle atonicznym, towarzyszących z reguły otyłości. Zewnętrznie, rozdrobnione nasiona stosuje się jako kataplazmy odmiękczające na wrzody, ropnie mnogie, zapalenie tkanki podskórnej (korzystnie wraz z Herb. Meliloti). Wodny wyciąg z surowca jest stosowany jako środek powlekający w zapaleniu żołądka i dwunastnicy, uszkodzeniu błony śluzowej związkami żrącymi, kwasami mineralnymi, niektórymi lekami (np. salicylany, PAS, rezerpina), pomocniczo w nadkwaśności i chorobie wrzodowej. Zewnętrznie omawiany wyciąg może służyć do płukania, np. w oparzeniu jamy ustnej gorącymi płynami, uszkodzeniu ługiem lub kwasem. Oleum Lini jest stosowany zewnętrznie jako składnik różnych preparatów dermatologicznych, często wraz z alantoiną lub azulanem, w leczeniu oparzeń I i II stopnia, suchości i pękaniu skóry, uszkodzeniu naskórka; także w trądziku pospolitym, wysypce alergicznej, świądzie skóry, zaczerwienieniu, profilaktycznie dla niemowląt. Również na odleżyny, owrzodzenia żylakowe kończyn.

Postacie leku. Sem. Lini — 1 łyżka nasion w ½ szklanki wody 2 razy dz. między posiłkami jako środek przeczyszczajacy; kataplazmy z nasion rozdrobnionych na skórę. Dec. Sem. Lini — odwar z 2 łyżek nasion w 11/2 szklanki wody (ogrzewać powoli, gotować 10 min, przecedzić, dodać łyżkę syropu owocowego), pić ½ szklanki 2 razy dz. między posiłkami jako lek powlekający; zewnętrznie, po podaniu równej ilości wody (korzystnie naparu z Fol. Salviae), do okładów. Ol. Lini — zewnętrznie do smarowania podrażnionej skóry, np. niemowlętom; po zmieszaniu z równą ilością wody wapiennej (Linim. Calcis) przeciw oparzeniom. Z oleju lnianego otrzymuje się frakcję glicerydów nienasyconych kwasów tłuszczowych (witamina F), która jest składnikiem płynu, maści, kremu i zasypki Linomag, stosowanych w dermatozach.

176


LOBELIA INFLATA — STROICZKA ROZDĘTA (LOBELIA)

Ang. Indian tobacco; franc. Lobelie inflee; niem. Aufgeblasene Lobelie; ros. Lobelija odutaja.



Występowanie. Pochodzi z Ameryki Północnej, uprawiana w wielu krajach, również w Polsce.

Surowiec. Ziele stroiczki (lobelii) — Herba Lobeliae; służy do otrzymywania alkaloidu lobeliny.

Główne związki. Mieszanina ponad 20 alkaloidów pirydynowych i piperydynowych w ilości do 0,6% (wg FP IV 0,3%), z których najważniejsze są: L-lobelina, lobelanina, lobelanidyna, D,L-lobelina oraz izolobinina. Inne składniki nie mają praktycznego znaczenia.

Działanie. Analepticum, bioncholyticum.

Wyciągi z ziela stroiczki działają analogicznie do lobeliny, jednak znacznie od niej słabiej. Alkaloid ten jest zbliżony swymi właściwościami do nikotyny. Zmniejsza przewodzenie bodźców w zwojach nerwowych, początkowo obniża ciśnienie krwi, następnie podwyższa, zwalnia czynność serca oraz osłabia napięcie mięśni gładkich w oskrzelach. Najważniejsze znaczenie-ma jednak pośrednie działanie na ośrodek oddechowy wywołane pobudzeniem kłębka szyjnego (glomus caroticum). Pod wpływem tego bodźca następuje silne i gwałtowne przyspieszenie ruchów oddechowych z jednoczesnym ich pogłębieniem. Jest ono jednak krótkotrwałe, gdyż lobelina ulega szybkiemu unieczynnieniu w organizmie, a ponadto ma mały współczynnik terapeutyczny i związaną z tym łatwość przedawkowania.



Działania uboczne. Nudności, wymioty, kaszel, a po wyższych dawkach występowanie oddechu typu Cheyne-Stokesa, drgawki, zapaść.

Zastosowanie. Nalewkę z ziela lobelii stosuje się w stanach skurczowych oskrzeli, duszności i pomocniczo w dychawicy oskrzelowej. Lobelinę podaje się w przypadku obniżenia pobudliwości ośrodka oddechowego (lecz nie porażenia całkowitego), np. w asfiksji spowodowanej szokiem urazowym, porażeniu prądem elektrycznym, przy ratowaniu topielców i wisielców. Mniej pewne jest stosowanie w zatruciach tlenkiem węgla (zależnie od stopnia zatrucia), natomiast ryzykowne w reanimacji noworodków. Lobelinę podaje się również w odwykowych kuracjach przeciwnikotynowych, ale z miernym skutkiem.

Przeciwwskazania. Choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, porażenia ośrodka oddechowego.

Postacie leku. Tinct. Lobeliae — doustnie 10—15 kropli w kieliszku wody 2—3 razy dz. jako lek przeciwastmatyczny; dawki maksymalne 1 g pro dosi, 3 g pro die. Lobelinum hy-

177


drochloricum — amp. 3 mg i 10 mg; dawki podskórnie i domięśniowo 10 mg pro dosi, dożylnie 3 mg pro dosi; dzieciom 4—12-miesięcznym podskórnie 3—5 mg, powyżej roku do 7 mg pro die. Dawki maksymalne wg FP IV: podskórnie 20 mg pro dosi, 50 mg pro die, dożylnie 6 mg pro dosi. 20 mg pro die. Preparaty zawierające m.in. ziele lobelii, nalewkę lub lobelinę: Astmosan — papierosy, tytoń, proszek jako przeciwastmatyczne; Astmin — płyn do 60 kropli 3—6 razy dz. w atakach astmy; Kelastmin — płyn 20—60 kropli 3 razy dz. w dychawicy oskrzelowej; Antasthman (CSRS) — 1—2 tabl. pro dosi, maksymalnie 3—4 tabl. pro die na początku ataku duszności; Lobesil (ZSRR) — tabl. 2 mg lobeliny 4—5 razy dz. przed jedzeniem w przeciwnikotynowej kuracji odwykowej.

MAJORANA HORTENSIS — MAJERANEK OGRODOWY

Ang. Marjoram; franc. Marjolaine; niem. Majoran; ros. Majoran sadowyj.



Występowanie. W krajach śródziemnomorskich, w Polsce powszechnie uprawiany.

Surowiec. Ziele majeranku — Herba Majoranae.

Główne związki. Olejek eteryczny do 2,5% (m.in. terpinen, α-ter-pineol, cytral, linalol), flawonoidy (m.in. glikozydy apigeniny, luteoliny i diosmetyny), związki garbnikowe do 9%, kwasy organiczne, sole mineralne.

Działanie. Carminativum, antiphlogisticum.

Ziele majeranku tylko nieznacznie pobudza wydzielanie soku żołądkowego, słabo działa przeciwskurczowo na mięśnie gładkie jelit oraz przeciwzapalnie na błony śluzowe w przewodzie pokarmowym. Zmniejsza natomiast nadmierną fermentację w przewodzie pokarmowym i może być uważane za środek wiatropędny. Zewnętrznie działa antyseptycznie, przeciwzapalnie i łagodnie ściągające, zmniejsza obrzęk błony śluzowej nosa oraz stan zapalny skóry u małych dzieci.



Zastosowanie. Doustnie per se jako przyprawa kuchenna oraz jako składnik wiatropędnych mieszanek ziołowych dla dzieci i młodzieży, stosowanych w nieżytach żołądka i jelit oraz w przejściowych zaburzeniach trawiennych. Służy do sporządzania maści stosowanej w niedrożności zapalnej przewodów nosowych.

Postacie leku. Ung. Majoranae — maść wprowadzana na waciku do nosa kilka razy dziennie. Herb. Majoranae — jako składnik mieszanki wiatropędnej dla dzieci, np. wraz z Anth. Chamomillae, Fol. Plantaginis, Rad. Levistici, Fruct. Anethi, Fol. Menthae pip., Herb. Hyssopi, Herb. Origani.

178


MALVA SILVESTRIS — ŚLAZ DZIKI

Ang. Common Mallow; franc. Mauve sauvagej niem. Wilde Malve; ros. Proswirnik lesnoj.



Występowanie. W Europie i środk. Azji; w Polsce powszechnie na nizinach, również uprawiany.

Surowiec. Kwiat ślazu — Flos Malvae. Równowartościowy surowiec otrzymuje się ze ślazu zaniedbanego — Malva neglecta.

Główne związki. Śluz do 6%, glikozydy antocyjanowe (m.in. mai-wina i delfinidyno-3-glukozyd), kwasy organiczne, fitosterol, sole mineralne.

Działanie. Protectivum, demulcens.

Wodne wyciągi z kwiatów malwy zawierają śluz, który powleka błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani, chroni ją przed podrażnieniem, łagodzi kaszel, przywraca ruch nabłonka rzęskowego, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza stan zapalny. Powleka on również błony śluzowe przełyku i żołądka, ale działanie jego jest krótkotrwałe, ponieważ następuje szybka hydroliza śluzu i utrata lepkości.



Zastosowanie. Przede wszystkim w nieżycie gardła (laryngitis), krtani (pharyngitis), w napadowym kaszlu ze skąpą wydzieliną, tzw. suchym kaszlu, utrudnionym odkrztuszaniu, chrypce. Pomocniczo (wraz z innymi ziołami) — w łagodnych schorzeniach gardła i krtani, zwłaszcza u dzieci i osób w wieku starszym.

Postacie leku. Inf. Flor. Malvae — napar z 1—2 łyżek kwiatów na 1—11/2 szklanki wody, pić 1/3 szklanki 3 razy dz.; również do płukania gardła, a dla małych dzieci w postaci lewatywy. Surowiec jest często składnikiem mieszanek wykrztuśnych i przeciwzapalnych, np. wraz z Herb. Thymi, Fruct. Anisi, Fol. Farfarae, Rad. Glycyrrhizae, Fol. Plantaginis, Fl. Primulae, Fol. Salviae.

MARRUBIUM VULGARE — SZANTA ZWYCZAJNA

Ang. White Horehound; franc. Marrube commun; niem. Gemeiner Andorn; ros. Szandra obyknowiennaja.



Występowanie. Pochodzi z Azji, chwast pospolity niemal w całej Europie, również w Polsce.

Surowiec. Ziele szanty — Herba Marrubii.

Główne związki. Mieszanina związków dwuterpenowych (m.in. marubina do 1%, peregrinol, wulgarol), olejek eteryczny 0,05%, garbniki do 7%, fitosterole (m.in. β-sytosterol), związki śluzowe i cukrowe, trójterpeny (m.in. kw. ursolowy ok. 0,1%), cholina, kwasy organiczne, sole mineralne.

Działanie. Cholereticum, expectorans, cardiosedativum. Wyciągi z ziela szanty wskutek zmniejszania napięcia mięśni gładkich, zwłaszcza zwieracza bańki wątrobowo-trzust-

179


kowej, pobudzają bezpośrednio czynność wydzielniczą wątroby, zwiększają ilość wytwarzanej żółci oraz jej przepływ przez drogi żółciowe do dwunastnicy. Gorzki smak marubiny powoduje również zwiększenie wytwarzania soku żołądkowego oraz przyspieszenie trawienia i przyswajania składników pokarmu. Szanta działa także wykrztuśnie, głównie wskutek pobudzenia sekrecji błon śluzowych górnych dróg oddechowych oraz w pewnym stopniu dzięki właściwościom przeciw-skurczowym, obejmującym oskrzela. Nowe badania wykazały wyraźne działanie ziela szanty na serce. Wyraża się ono ogólną poprawą czynności, a u osób cierpiących na niemiarowość serca na tle nerwowym (np. kołatanie serca) — zmniejszeniem częstotliwości skurczów dodatkowych. Doświadczalnie udowodniono na zwierzętach, że działanie to może w niektórych przypadkach dorównywać chinidynie.

Zastosowanie. W schorzeniach wątroby i dróg żółciowych ze zmniejszonym wytwarzaniem i przepływem żółci, w atonii pęcherzyka żółciowego, stanach skurczowych przewodów żółciowych i zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej, pomocniczo — w kamicy żółciowej. Również w nieżycie gardła i oskrzeli jest stosowana jako środek wykrztuśny i przeciw-skurczowy, pomocniczo — w przewlekłej i mało nasilonej dychawicy oskrzelowej, zwłaszcza u osób w wieku podeszłym. Ponadto, wraz z innymi ziołami, w łagodnych niemiarowościach serca, w napadowych skurczach dodatkowych, kołataniu serca i w zmianach miażdżycowych oraz w tzw. sercu starczym z towarzyszącą niedomogą krążenia. Ziele szanty jest składnikiem granulatu Cholegran.



1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna