Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona18/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   68

Postacie leku. Dec. Herb. Marrubii — odwar z 11/2—2 łyżek ziela na 11/2 szklanki wody (gotować 5 min, przecedzić do termosu), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. między posiłkami. Korzystniej jest stosować ziele szanty w mieszankach: żółciotwórczej i żółciopędnej, np. wraz z Herb. Abrotani, Rad. Taraxaci, Fol. Menthae pip., Inflor. Helichrysi, Herb. Chelidonii, Rad. Glycyrrhizae, Fruct. Foeniculi; wykrztuśnej, np. wraz z Fol. Farfarae, Herb. Serpylli, Herb. Pulmonariae, Fol. Plantaginis, Rad. Primulae, Fruct. Anisi, Fl. Malvae, sercowo-uspokajającej, np. wraz z Fruct. Crataegi, Herb. Leonuri card., Herb. Visci, Rad. Valerianae, Strobili lupuli, Herb. Hyperici.

MARSDENIA CONDURANGO — TOJOWIEC KONDURANGO

Ang. Condurango; franc. Condurango; niem. Kondurango; ros. Kondurango.

180

Występowanie. Liana w Ameryce Południowej, uprawiana w Afryce.

Surowiec. Kora kondurango — Cortex Condurango.

Główne związki. Mieszanina goryczowych glikozydów pochodnych pregnanu, zwana konduranginą ok. 2,5% (sterolowy aglikon-kondurangogenina A jest związany estrowo z różną liczbą reszt kwasu cynamonowego oraz z cukrami), ponadto β-amyryna, garbniki, fitosterol, sole mineralne.

Działanie. Stomachicum, tonicum.

Wyciągi z surowca, o smaku intensywnie gorzkim, działają typowo dla tej grupy związków (patrz: Gentiana lutea). W przypadku nerwic czynnościowych przewodu pokarmowego obserwowano nieznaczne działanie uspokajające.



Działania uboczne. Duże dawki, wielokrotnie przekraczające lecznicze, wywołują zawroty głowy, zaburzenia wzroku, zwiększone wydalanie moczu i potu, drgawki.

Zastosowanie. Jako środek goryczowy jest stosowany w stanach bezsoczności (achylia gastrica), wywołanych różnymi czynnikami, w przewlekłym osłabieniu czynności wydzielniczych żołądka, np. u osób w wieku podeszłym, również w zaburzeniach trawiennych na tle nerwicowym. Indianie południowoamerykańscy stosowali odwary z surowca w nowotworach żołądka i w kile.

Postacie leku. Extr. Condurango fluid. — 20—30 kropli w kieliszku wody przed jedzeniem 2—4 razy dz. jako lek goryczowy; w dawce po ½ łyżeczki w ½ szklanki wody 2 razy dz. między posiłkami w nieżycie żołądka na tle nerwicowym. Vinum Condurango (CSRS) — po kieliszku przed posiłkami, jako zwiększające apetyt.

MATRICARIA CHAMOMILLA — RUMIANEK POSPOLITY

Ang. Wild Chamomile; franc. Camomille commune; niem. Echte Kamille; ros. Romaszka aptecznaja



Występowanie. W całej Europie, Ameryce Północnej i Australii; w Polsce powszechnie na łąkach, nieużytkach, również uprawiany. Znanych jest szereg tzw. ras chemicznych.

Surowiec. Koszyczek rumianku (zwany popularnie kwiatem) — Anthodium Chamomillae (syn. Flos Chamomillae). Kwiaty rumianku bezpromieniowego — Matricaria discoidea, mają znacznie mniejszą wartość leczniczą.

Główne związki. Olejek eteryczny 0,3—1,2% zawierający najważniejsze terapeutyczne związki — chamazulen (6—18%), α-bisabolol i jego tlenki (25—50%) oraz tzw spiroeter (en-in-dwucykloeter), czyli cis-2-heksadiin-(2,4)-ylideno-l,6-dwuoksaspiro-4,4-nonen-3 w ilości 6—10%. Znane są odmiany rumianku o zmiennych proporcjach wymienionych składników. Ponadto surowiec zawiera flawonoidy m.in. apigeninę, luteolinę i kwercetynę oraz ich 7-glukozydy),

181


związki kumarynowe (m.in. umbeliferon, herniaryna), śluz do l7%, cholinę, karotenoidy i sole mineralne.

Działanie. Antiphlogisticum, spasmolyticum, carminativum.

Wyciągi z rumianku po podaniu doustnym działają przeciw-zapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego, zwłaszcza na żołądek. Najbardziej aktywnymi związkami są α-bisabolol i spiroeter, w mniejszym stopniu chamazulen, któremu jednak przypisuje się główne działanie przeciwalergiczne, polegające na aktywacji układu przysadkowo-nadnerczowego, zwiększeniu uwalniania ACTH i kortyzonu oraz na hamowaniu proteolizy i uwalnianiu histaminy wskutek unieczynnienia fibrynolizyny. Spiroeter hamuje wydzielanie substancji wywołujących stany zapalne — histaminy, serotoniny i bradykininy. Rumianek działa również przeciwskurczowo, głównie na mięśnie gładkie jelit (flawonoidy, kumaryny). Przywraca prawidłowe ruchy perystaltyczne, zapobiega wzdęciom i jest skutecznym środkiem wiatropędnym (carminativum) Przeciwbakteryjne właściwości rumianku są nieznaczne. Związki czynne rumianku wydalane głównie z moczem, wywierają słabe działanie przeciwzapalne na kłębki nerkowe, moczowody i pęcherz. Zewnętrznie wyciągi z rumianku działają jako silne antiphlogisticum i nieco słabsze antiallergi cum. Nie stwierdzono szkodliwych działań ubocznych, nawet dla niemowląt.



Zastosowanie. Wewnętrznie (napar) w nieżycie żołądka i jelit, zmniejszonej tolerancji na niektóre chemioterapeutyki, przeciw dolegliwościom żołądka na tle nerwicowym, zaburzeniom w okresie ciąży (np. nudności), trudnościom w trawieniu i bolesnym skurczu jelit u osesków i małych dzieci, pomocniczo — w nadkwaśności, wrzodzie żołądka lub dwunastnicy oraz wrzodziejącym zapaleniu jelit. Tylko jako środek wspomagający i wraz z innymi ziołami w przewlekłym zapaleniu dróg moczowych, zwłaszcza kłębków nerkowych i pęcherza. Zewnętrznie — na owrzodzenia skóry, żylaki odbytu, owrzodzenia żylakowe kończyn dolnych, rumień, świąd skóry, odleżyny i zaczerwienienia skóry u noworodków. Również w przypadku alergicznego zapalenia skóry, oparzeń termicznych I i II stopnia, słonecznych, promieni Roentgena i nadfioletowymi. Na błony śluzowe jamy ustnej, dziąseł, gardła, zatok bocznych nosa, również w upławach, zapaleniu szyjki macicy i pochwy, świądzie i zapaleniu sromu, również w codziennej higienie jamy ustnej. Pomocniczo — w anginie, nieżycie nosa, żylakach odbytu i w rozszerzeniu naczyń włosowatych oraz drobnych tętniczek (teleangiectasia). Napar z rumianku stosuje się też w okulistyce w miąższowym zapaleniu rogówki i tęczówki, w alergicznym i ropnym zapaleniu spojówek, w postaci aerozolu stosuje się w zapaleniu

182


górnych dróg oddechowych oraz dychawicy oskrzelowej u dzieci, katarze siennym, również do pielęgnacji owłosionej skóry głowy i do kąpieli regenerujących skórę.

Rumianek jest składnikiem granulatu Cholegran i Nervogran oraz mieszanek ziołowych Pyrosan, Nervosan i Vagosan; służy do otrzymywania wyciągów wchodzących w skład płynów Azucalen, Herbogastrin i czopków Hemorol, również do otrzymywania wyciągu Azulan i olejku rumiankowego, który jest składnikiem preparatów Aesculan, Chelivag, Uldenol i Ulveixtrol.



Zastosowanie w homeopatii. Przeważnie u dzieci i kobiet w stanach rozdrażnienia przy: 1. Bolesnym ząbkowaniu u dzieci z nocnymi zaostrzeniami bólu; 2. Nadmiernej wrażliwości na ból; 3. Kolce jelitowej u niemowląt i dzieci.

Postacie leku. Inf. Anth. Chamomillae — 1/2—1 łyżka kwiatów na 2/3—1 szklankę wrzącej wody (naparzać od przykryciem 15 min nad parą, przecedzić), pić ¼ szklanki 3 razy dz. między posiłkami. Napar ten stosuje się również do płukania, irygacji, okładów, przymoczek, kąpieli, tamponów i w postaci aerozolu. Ponieważ rumianek ma słabe działanie przeciwbakteryjne, stosujemy go łącznie z następującymi ziołami: Fol. Salviae, Rhiz. Tormentillae, Fol. Plantaginis, Fol. Juglandis, Fol. Melissae, Herb. Thymi, Fol. Menthae pip., Rad. Inulae, Herb. Serpylli, Fruct. Myrtilli, Fol. Vitis idaeae. W celu wzmocnienia działania przeciwzapalnego i przeciwskurczowego rumianek łączy się z Fl. Calendulae, Fl. Millefolii, Fl. Hippocastani, Fruct. Coriandrii, Rad. Glycyrrhizae, Anth. Anthemidis, Herb. Asperulae, Herb. Hyperici i in. Tinct. Chamomillae — 1 cz. kwiatów, macerować 7 dni w 5 cz. etanolu 70°, przesączyć, stosować 1—2 łyżeczki na szklanką wody do płukania lub doustnie 20—40 kropli 2—5 razy dz. Nalewka jest bardziej skuteczna i znacznie trwalsza od naparu. Azulan — wyciąg alkoholowy z rumianku, głównie do stosowania zewnętrznego — ½ łyżeczki na 1/4—1/2 szklanki wody (okłady, płukanie); do irygacji 2—3 łyżeczki na 3—5 szklanek wody; wewnętrznie 40—60 kropli 2—3 razy dz. w kieliszku wody przed jedzeniem.

MELILOTUS OFFICINALIS — NOSTRZYK ŻÓŁTY

Ang. Common Melilot; franc. Melilot officinal; niem. Echter Steinklee; ros. Donnik aptecznyj.



Występowanie. W Europie i środk. Azji; w Polsce powszechnie na łąkach, przydrożach.

Surowiec. Ziele nostrzyka — Herba Meliloti. Równowartościowy surowiec otrzymuje się z nostrzyka wyniosłego — Melilotus altissimus.

183


Główne związki. Mieszanina związków, kumarynowych: melilotozyd i glikozyd kwasu kumarowego (podczas suszenia ziela uwalnia się kumaryna w ilości ok. 0,9%) dwuhydrokumaryna (melilotyna) do 0,2%, dwukumarol do 0,2% oraz ślady innych pochodnych kumaryny. Ponadto swoiste kwasy: o-kumarowy i melilotowy oraz trygnelina, alantoina, flawonoidy, garbnik, sole mineralne.

Działanie. Angiotonicum, lymphotonicum, resolutivum, advulnans.

Ziele nostrzyka wywiera działanie na krew i na ściany naczyń krwionośnych. Po podaniu doustnym wyciągu nieznacznie zmniejsza krzepliwość krwi i niebezpieczeństwo powstawania zakrzepów; poprawie ulega również przepływ krwi przez naczynia żylne i włosowate a przez to obwodowe i mózgowe krążenie (angiotonicum). Równocześnie zostaje podwyższona odporność ścian naczyń krwionośnych i włośniczek na szkodliwe metabolity endogenne (histamina, serotonina, prostaglandyny, toksyny bakteryjne). Nowe badania wykazały, że pod wpływem związków kumarynowych nostrzyka, wskutek pobudzenia lub przywrócenia naturalnych ruchów ścian naczyń chłonnych (lymphotonicum), następuje uchwytna poprawa krążenia chłonki. Oprócz działania przeciwskurczowego na naczynia krwionośne, surowiec ma także Właściwości przeciwzapalne, słabe uspokajające i poprawiające trawienie. Ostatnie doniesienia zwracają uwagę na cytotoksyczne działanie kumaryny in vitro, nie potwierdzone jeszcze badaniami in vivo na ludziach. Zewnętrznie ziele nostrzyka działa odmiękczająco na skórę (resolutivum), przyspieszą gojenie (advulnans).



Działania uboczne. Duże dawki surowca lub kumaryny powodują krwawienia wewnętrzne, porażenie mięśni gładkich, lekkie stany narkotyczne.

Zastosowanie. Wyciągi z ziela nostrzyka nie są stosowane doustnie per se, lecz jako składnik odpowiednich mieszanek ziołowych, natomiast standaryzowane preparaty z określoną ilością związków kumarynowych zaleca się w początkach zakrzepowego zapalenia żył, w żylakowym owrzodzeniu nóg, żylakach odbytu, obrzęku limfatycznym (lymphoedema), zapaleniu naczyń chłonnych (lymphangitis), w zastoju chłonki (lymphostasis). Zewnętrznie (okłady, kataplazmy) — na wrzody i ropnie mnogie, czyraki, zapalenie skóry, obrzęki i wybroczyny krwawe po kontuzjach, owrzodzenia żylakowe, zapalenie naczyń chłonnych skóry (lymphodermia) i żył (phlebitis) oraz do przemywania w zapaleniu powiek i brzegów spojówek.

Przeciwwskazania. Brak dla dawek leczniczych, wskazana ostrożność u osób z niewydolnością wątroby i nerek ze względu na możliwość hemotoksycznego działania kumaryny i dwukumarolu po podaniu doustnym.

184


Postacie leku. Inf. Herb. Meliloti — napar z 1 łyżki ziela na szklanką wody — zewnętrznie do okładów na skórę i na powieki. Korzystnie jest łączyć z Anth. Chamomillae, Fol. Juglandis, Herb. Pulmonariae, Fl. Bellidis. Herb. Meliloti jako składnik mieszanek ziołowych: wzmacniającej naczynia i przeciwzakrzepowej, np. wraz z Fl. Hippocastani, Fl. Arnicae, Herb. Violae tricol., Fl. Calendulae, Herb. Equiseti, Fl. Millefolii, Herb. Solidaginis, Fruct. Crataegi; uspokajającej, np. wraz z Herb. Hyperici, Fol. Menyanthidis, Strobili lupuli, Rad. Archangelicae, Inflor. Crataegi, Fol. Melissae, Fl. Lavandulae. Emplastrum Meliloti — zewnętrznie w owrzodzeniach i zapaleniu skóry. Prep. Venalot (RFN), — kaps., draż., amp., maść, zawiera standaryzowany wyciąg z ziela nostrzyka i rutynę, stosowany jako wzmacniający naczynia chłonne i krwionośne.

MELISSA OFFICINALIS — MELISA LEKARSKA

Ang. Balm; franc. Melisse officinale, niem. Zitronen-Melisse; ros. Lłmonnaja mjata aptecznaja.



Występowanie. W Basenie Morza Śródziemnego, powszechnie uprawiana w Europie, również w Polsce.

Surowiec. Liść melisy — Folium Melissae.

Główce związki. Olejek eteryczny do 0,25% (m.in. cytral, linalol, geraniol, cytronelol), związki trójterpenowe (m.in. kw. ursolowy do 0,5%, kw. oleanolowy do 0,17%), garbniki skondensowane ok. 5%, kwasy organiczne (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), związki cukrowe (m.in. stachioza), substancja goryczowa, sole mineralne.

Działanie. Sedativum, antispasmodicum.

Wyciągi z liści melisy wywierają skuteczne działanie uspokajające, spowodowane obniżeniem progu wrażliwości ośrodkowego układu nerwowego przez składniki olejku eterycznego. Działanie ośrodkowe wyciągu jest na tyle silne, że w wielu przypadkach można u ludzi dorosłych zmniejszyć dawki leków syntetycznych lub zaniechać ich podawania. Szczególnie podatne na działanie melisy są osoby w wieku podeszłym. Omawiany surowiec działa też przeciwskurczowo, zmniejsza nieznacznie napięcie mięśni gładkich jelit, pobudza wydzielanie soków trawiennych, ma również właściwości przeciwzapalne oraz przeciwbakteryjne. Ostatnio wykazano, że wodny wyciąg z melisy, zawierający polifenolowe związki garbnikowe, hamuje podział komórek nowotworowych w hodowli in vitro, a więc działa cytostatycznie.



Zastosowanie. W stanach ogólnego pobudzenia nerwowego, uczuciu niepokoju i zagrożenia, neurastenii, dystonii nerwo-

185


wo-krążeniowej, trudnościach w zasypianiu, zaburzeniach rytmu serca, zmianach ciśnienia krwi pod wpływem bodźców emocjonalnych; również w towarzyszących im zaburzeniach trawiennych, bólach epigastrycznych, nerwicach wegetatywnych, przewlekłych i mało nasilonych nieżytach żołądka i jelit, pomocniczo — w chorobie wrzodowej. Liście melisy stosuje się bardzo rzadko per se, zwykle jako składnik odpowiednich mieszanek ziołowych. Surowiec jest składnikiem granulatu Nervogran i mieszanki Nervosan, a wyciąg — kropli Nervosol.

Postacie leku. Inf. Fol. Melissae — napar z 11/2 łyżki liści na szklankę wody, pić 1/4—1/3 szklanki 2—3 razy dz. jako uspokajający i regulujący trawienie. Liście melisy korzystnie jest stosować z innymi ziołami, np. w nerwicach wegetatywnych wraz z Rad. Archangelicae, Fol. Menthae pip., Anth. Chamomillae, Fruct. Carvi, Herb. Hyperici, Herb. Hyssopi, Herb. Anserinae; w dystonii nerwowo-krążeniowej wraz z Inflor. Crataegi, Herb. Leonuri, Rad. Valerianae, Herb. Meliloti, Fl. Millefolii, Inflor. Tiliae, Fl. Lavandulae. Preparaty zawierające liście melisy lub wyciąg: Nervogran — granulat ziołowy stosowany jako uspokajający po 1 łyżeczce 3 razy dz.; Nervosol — płyn stosowany jako uspokajający 1/2—1 łyżeczka 2—4 razy dz.; Klosterfrau Melissengeist (RFN) — alkoholowy destylat ze świeżych ziół, stosowany jak powyższe preparaty.

MENTHA PIPERITA — MIĘTA PIEPRZOWA

Ang. Peppermint; franc. Menthe poivree; niem. Pfefferminze; ros. Miata pieriecznaja.



Występowanie. Roślina jest potrójnym mieszańcem otrzymanym w Anglii, uprawiana w dużych ilościach w wielu krajach, również w Polsce.

Surowiec. Liść mięty pieprzowej — Folium Menthae piperitae; służy do otrzymywania olejku miętowego — Oleum Menthae piperitae, z którego przez wymrożenie wydziela się mentol — Mentholum.

Główne związki. Olejek eteryczny do 2% (wg FP IV 1,5%), zawierający 1-mentol powyżej 50%, menton do 20%, estry mentolu ok. 5%, felandren, pinen, cyneol, mentofuran oraz śladowe ilości jasmonu, pulegonu i innych (ogółem ponad 30 składników). Wśród innych związków: garbniki ok. 6%, flawonoidy (m.in. luteolina, apigenina, diosmetyna i ich glikozydowe połączenia), kwasy organiczne, związek goryczowy, sole mineralne.

Działanie. Stomachicum, carminativum, cholereticum, antisepticum, spasmolyticum, analgeticum. Liście mięty są jednym z najbardziej wszechstronnych

186


i najczęściej stosowanych ziół leczniczych. Działanie ich zależy od obecności olejku eterycznego i zawartego w nim mentolu, natomiast inne składniki mają podrzędne znaczenie. Wyciągi z surowca wzmagają czynność wydzielniczą żołądka oraz wątroby, zwiększają ilość soku żołądkowego, ułatwiają trawienie oraz pobudzają wytwarzanie żółci. Ponadto zmniejszają napięcie mięśni gładkich jelit i dróg żółciowych, przywracają prawidłowe ruchy perystaltyczne, umożliwiają prawidłowy pasaż treści jelitowej i przeciwdziałają zastojom żółci w pęcherzyku żółciowym. Z tych względów surowiec jest cenionym środkiem wiatropędnym, ułatwiającym odejście gazów i zmniejszającym wzdęcia (deflatulens). Istotne znaczenie mają właściwości przeciwbakteryjne liści mięty wobec drobnoustrojów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych znajdujących się w przewodzie pokarmowym, a przede wszystkim w żółci, ponieważ niektóre bakteriobójcze związki surowca (mentol, menton) wydalają się głównie z żółcią. Mają nieznaczne działanie uspokajające. Ostatnio wykazano, że napar z mięty obniża nieco ciśnienie krwi, współdziałając przy tym z rezerpiną.

Olejek miętowy działa tak samo jak liście, lecz znacznie silniej, zwłaszcza jego właściwości odkażające, przeciwskurczowe i uspokajające są o wiele wyraźniej uchwytne. Jeszcze większą wartość ma olejek stosowany zewnętrznie na skórę i błony śluzowe. Stwierdzono, że w postaci aerozolu jest b. silnym środkiem bakteriobójczym również dla szczepów antybiotykoopornych (np. inhalacje), oraz że ma właściwości przeciwbólowe, a po zastosowaniu na błony śluzowe nosa także chłodzące i zmniejszające obrzęki w nieżytach. Mentol i jego estry są najważniejszymi składnikami olejku miętowego. Naturalny mentol tworzy 12 izomerów (wszystkie zostały poznane), przy czym najsilniej działa 1-mentol, natomiast mentol syntetyczny jest niejednorodną mieszaniną kilku odmian optycznych. Po podaniu doustnym mentol, zarówno naturalny, jak i syntetyczny, nie wykazuje wszystkich właściwości olejku miętowego lub liści. Słabo jest zaznaczone działanie żółciotwórcze i przeciwskurczowe, natomiast silne jest antyseptyczne. Zewnętrznie na nieuszkodzoną skórą mentol działa przeciwświądowo, drażni zakończenia nerwowe, wywołuje uczucie chłodu, zmniejsza miejscowo ból i stan zapalny, niszczy bakterie. Na błony śluzowe działa jeszcze silniej, zwłaszcza w postaci aerozolu.



Działania uboczne. Liście mięty pieprzowej lub wyciągi, w dawkach leczniczych i nieco wyższych, nie powodują żadnych objawów ubocznych. Olejek miętowy po podaniu doustnie może jednak wywołać ból brzucha, wymioty, a po dużych dawkach również zachwianie równowagi i głęboki sen. Olejek miętowy i mentol, stosowane zewnętrznie

187


u osób nadwrażliwych, wywołują pokrzywkę, świąd i przekrwienie skóry, ból głowy; u niemowląt i małych dzieci (np. po zastosowaniu kropli do nosa z 2% mentolu) opisano objawy: skurcz głośni, sinica, silny wyciek z nosa i śmierć wskutek zatrzymania oddechu i serca.

Zastosowanie. Liście mięty pieprzowej i wyciągi stosuje się w zaburzeniach trawiennych z objawami: bólu brzucha, wzdęcia, utraty łaknienia; również w stanach nieżytowych przewodu pokarmowego, trudnościach w trawieniu tłuszczów, nieprawidłowej fermentacji, a nawet w kolce jelitowej. Także w schorzeniach wątroby i dróg żółciowych, m.in. w zapaleniu pęcherzyka żółciowego i przewodów żółciowych, lekkiej niewydolności wątroby i zbyt małym wytwarzaniu żółci, pomocniczo — w kamicy żółciowej, żółtaczce i w okresie rekonwalescencji po przebytym wirusowym zapaleniu wątroby. Zaleca się zwłaszcza dla dzieci, młodzieży i osób starszych, w przypadku równoczesnego występowania skurczu mięśni jelit i przewodów żółciowych oraz obecności bakterii chorobotwórczych. Zewnętrznie napar z surowca służy do płukania jamy ustnej i gardła, zazwyczaj w połączeniu z innymi ziołami. Liście mięty pieprzowej są składnikiem granulatów Cholegran, Nervogran i Normogran oraz mieszanek Cholagoga II, Digestosan, Nervosan, Normosan, Septosan i Tannosan, służą też do otrzymywania Ol. Menthae pip. i Tinct. Menthae pip.

Olejek mięty pieprzowej stosuje się doustnie per se tylko w postaci standaryzowanych preparatów w bakteryjnym zapaleniu dróg żółciowych oraz jako składnik preparatów złożonych, działających w schorzeniach wątroby, jelit i pęcherzyka żółciowego. Zewnętrznie — w postaci płukanek w zapaleniu jamy ustnej i gardła; w roztworze, maści lub emulsji — w nieżycie nosa z obrzękiem błony śluzowej, także w niektórych dermatozach: jako odkażający i odświeżający w pastach do zębów, cukierkach do ssania i in. oraz do inhalacji w nieżytach gardła i oskrzeli. Olejek miętowy jest składnikiem granulatów Cholegran i Gastrogran, draż. Rapacholin i Raphalamid oraz pasty Fitolizyna.

Mentol stosuje się zewnętrznie w bólach neuralgicznych i mięśniowych (np. jako 5—10% zawiesinę olejową lub balsam złożony), w dermatozach i świądzie (np. 1% maść), w nieżycie nosa (krople lub inhalacje), nieżycie jamy ustnej, gardła i krtani (płukanka, inhalacja, cukierki do ssania), w migrenach i nerwobólach (sztyft mentolowy do pocierania miejsca bolącego) oraz w formie różnych preparatów do higieny jamy ustnej, do aerozoli i inhalacji.

Przeciwwskazania. Uczulenie na olejek miętowy i mentol.

188


Postacie leku. Inf. Fol. Menthae pip. — napar z 2—21/2 łyżek na 2 szklanki wody, pić 1/2—2/3 szklanki 2—4 razy dz. Liście mięty są często składnikiem mieszanek ziołowych. Tinct. Menthae pip. — doustnie od 20 kropli do ½ łyżeczki w kieliszku wody 2—5 razy dz. Ol. Menthae pip. — zewnętrznie do inhalacji oraz w preparatach: Aqua Menthae pip. do płukanek i jako corrigens, niekiedy doustnie 1 łyżeczkę 1—3 razy dz. w zaburzeniach pokarmowych; Cholaktol (RFN) — draż. stosowane w bakteryjnych cholecystopatiach; Inhalex (CSRS) — do wziewania w bakteryjnych laryngo- i rhinopatiach; Menthotem (RFN) — draż. do ssania w nieżycie jamy ustnej. Mentholum — zewnętrznie w preparatach: Bals. Mentholi comp. — do wcierań przeciwbólowych i rozgrzewających; Efkamon (ZSRR) — maść do wcierań przeciwbólowych; Ung. Acidi borici cum mentholo — maść do nosa w nieżycie; Algorhin — krople do nosa lub do inhalacji; Gargarin — proszek do sporządzania płukanki. Mentholum valerianicum — półsyntetyczna pochodna mentolu o działaniu uspokajającym; prep. Mentowal (syn. Validol) — krople w zaburzeniach neurowegetatywnych.

MENYANTHES TRIFOLIATA — BOBREK TRÓJLISTKOWY

Ang. Buckbean; franc. Trefle d'eau; niem. Bitterklee; ros. Wachta triechlistnaja.



Występowanie. W strefie, klimatu umiarkowanego półkuli północnej; w Polsce na bagnach i podmokłych łąkach.

Surowiec. Liść bobrka — Folium Menyanthidis (syn. Fol. Trifolii fibrini) o wskaźniku goryczy = 300.

Główne związki. Gorycze glikozydowe w ilości ponad 1% (m.in. meniantyna, loganina), flawonoidy (m.in. hiperozyd, rutyna, trifoliozyd), garbniki 3—4%, związki o charakterze alkaloidów (m.in. gencjanina).

Działanie. Amarum, stomachicum, tonicum.

Liście bobrka należą do ziół tzw. szczerogorzkich (amara pura) i działają typowo dla tej grupy surowców (patrz: Gentiana lutea). Przypisuje się im również korzystny wpływ na ogólną przemianę materii przypuszczalnie dlatego, że zawierają stosunkowo znaczne ilości jodu, oraz słabe działanie uspokajające (nervinum).



Zastosowanie. W dolegliwościach trawiennych spowodowanych niedokwaśnością i brakiem łaknienia, w przewlekłych nieżytach żołądka i jelit. Szczególnie zaleca się dla osób w wieku podeszłym, u których postępujący zanikowy nieżyt żołądka utrudnia prawidłowe trawienie, powoduje niedobór witamin i soli mineralnych. W takich przypadkach wyciągi z liści bobrka są pomocniczym środkiem ogólnie wzmacnia-

189


jącym, poprawiającym także stan nerwowy u chorych. Surowiec jest bardzo rzadko stosowany per se, zwykle wchodzi w skład recepturowych mieszanek ziołowych, również w skład granulatu Gastrogran i mieszanek Digestosan, a wyciąg alkoholowy — w skład Tinct. amara.



1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna