Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona20/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   68

Działanie. Diureticum, spasmolyticum.

Korzenie i owoce pietruszki ułatwiają przesączanie w kłębkach nerkowych, hamują wtórną resorpcję w cewkach i zwiększają ilość wydalanego moczu. Ponadto zmniejszają napięcie mięśni gładkich jelit, dróg moczowych i przypuszczalnie ścian naczyń krwionośnych w nerkach. Pobudzają nieznacznie wydzielanie śliny i soku żołądkowego, ułatwiają trawienie pokarmu. Różnice między obu omawianymi surowcami są tylko ilościowe; owoce działają o wiele silniej od korzeni, ponieważ zawierają znacznie więcej olejku eterycznego i flawonoidów, którym przypisuje się właściwości moczopędne i przeciwskurczowe.



Działania uboczne. Duże dawki wyciągu z owoców, stosowane przez dłuższy czas, powodują skurcz macicy (mirystycyna), uszkodzenie błon śluzowych przewodu pokarmowego (apiol), pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego (olejek) i nawet krwawienia maciczne.

Zastosowanie. W niewydolności nerek, zmniejszonym wydalaniu moczu oraz jonów sodu i potasu, w przewlekłym i mało nasilonym zapaleniu dróg moczowych oraz w obrzękach na tle nerkowym; pomocniczo — w kamicy moczowej, skazie moczanowej, chorobie gośćcowej i niektórych derma-

199


tozach. Również w przejściowych zaburzeniach trawiennych (brak łaknienia, wzdęcia, ból brzucha), a dla dzieci i młodzieży jako środek wiatropędny. Wyciąg z owoców wchodzi w skład pasty Fitolizyna.

Przeciwwskazania. Zalecana jest ostrożność przy stosowaniu owoców pietruszki per se u małych dzieci oraz u kobiet w końcowym okresie ciąży.



Postacie leku. Inf. Rad. Petroselini — napar z łyżki korzeni na 11/2 szklanki wody, pić 1/4—1/3 szklanki 2—3 razy dz. Inf. Fruct. Petroselini — napar z ½ łyżki owoców na szklanką wody, pić 1—2 łyżki 24 razy dz. Zwykle jednak stosuje się oba surowce jako składniki mieszanek ziołowych: moczopędnej, np. wraz z Rad. Ononidis, Herb. Polygoni avic., Herb. Equiseti, Rad. Levistici, Fol, Betulae, Rad. Glycyrrhizae, Fruct. Foeniculi; regulującej trawienie, np. wraz z Herb. Millefolii, Fol. Urticae, Anth. Chamomillae, Rad. Inulae, Herb. Hyperici, Herb. Cnici bened., Fol. Plantaginis.

PEUMUS BOLDUS — BOLDO

Ang. Boldo; franc. Boldo; niem. Boldo; ros. Boldo.



Występowanie. W Ameryce Południowej, głównie w Chile i Peru.

Surowiec. Liść boldo — Folium Boldo.

Główne związki. Alkaloidy aporfinowe 0,25—0,53% (m.in. boldyna 0,1%), olejek eteryczny 1,8—2,6% (m.in. askarydol, cyneol, p-cymol), flawonoidy (m.in. peumozyd, boldozyd), glikozyd boldoglucyna 0,3%, garbniki 1,2%, sole mineralne (m.in. dużo wapnia i magnezu).

Działanie. Cholereticum, diureticum, spasmolyticum, stomachicum.

Surowiec jest środkiem ogólnie pobudzającym czynności wydzielnicze. Po podaniu doustnym wyciągu z liści boldo zwiększa się wydzielanie soku żołądkowego (stomachicum). następuje ogólna poprawa trawienia i przyswajania składników pokarmowych (digestivum) oraz znaczne pobudzenie wydzielania żółci (cholereticum). Zmianie ulegają również właściwości fizykochemiczne żółci, m.in. zmniejsza się lepkość i zawartość wody, a zwiększa ciężar właściwy. Ponadto surowiec wzmaga wydalanie moczu (diureticum), gdyż zawiera moczopędne aktywne flawonoidy, zmniejsza napięcie mięśni gładkich jelit, dróg moczowych i żółciowych (spasmolyticum), działa łagodnie wiatropędnie (carminativum), nawet u osób dorosłych, ułatwia też przepływ żółci (cholagogum) oraz przywraca normalne ruchy perystaltyczne w moczowodach i właściwą kurczliwość pęcherzyka żółciowego. Wykazano, że działanie przeciwskurczowe frakcji flawonoidowej wyizolowanej z boldo jest tylko dziewięciokrotnie słabsze od

200

papaweryny. Olejek eteryczny omawianego surowca, zbliżony składem do Ol. Chenopodii, wykazuje właściwości anty-septyczne i działa trująco na pasożyty jelitowe.



Zastosowanie. W stanach zapalnych wątroby i dróg żółciowych, zmniejszonym wytwarzaniu żółci, atonii i stanach skurczowych pęcherzyka żółciowego, dyskinezji i formowaniu się kamieni żółciowych, pomocniczo — w żółtaczce i kamicy żółciowej. Także w przewlekłych zaparciach nawykowych i na tle innych schorzeń, w zaburzeniach trawiennych spowodowanych niedoborem soku żołądkowego (uczucie pełności, brak łaknienia, wzdęcia), zwłaszcza u osób starszych. Pomocniczo i wraz z innymi lekami działa jako środek moczopędny.

Przeciwwskazania. Ostre stany zapalne jelit, dróg żółciowych i wyrostka robaczkowego, czynna choroba wrzodowa, krwawienia wewnętrzne, końcowy okres ciąży.

Postacie leku. Wyciąg suchy z liści, zawierający wszystkie alkaloidy — prep. Boldaloin (Herbapol) zawiera dodatek sproszkowanej alony, dorosłym 1—2 tabl. 2—3 razy dz. przed jedzeniem jako lek żółciopędny i pobudzający trawienie lub 2—3 tabl. wieczorem jako przeczyszczający; prep. Boldine Houde (Francja) — skład i dawkowanie jak leku poprzedniego.

PHASEOLUS VULGARIS — FASOLA ZWYCZAJNA

Ang. Kidney-Bean; franc. Haricot; niem. Garten-Bohne; ros. Fasol obyknowiennaja.



Występowanie. Ameryka Południowa, uprawiana w wielu krajach.

Surowiec. Owocnia fasoli — Pericarpium Phaseoli (syn. Fructus Phaseoli sine semine); pochodzi z licznych odmian uprawnych.

Główne związki. Trójterpeny (m.in. fazeolozyd D), kwasy organiczne (m.in. kw. pipekolinowy, kw. traumatynowy), alantoina, cholina, inozytol, trygonelina, sole mineralne (m.in. rozpuszczalna krzemionka).

Działanie. Diureticum, antidiabeticum.

Wyciągi wodne z surowca zwiększają wydalanie moczu i to tym silniej, im bardziej jest upośledzona czynność przesączalna nerek. Stwierdzono również synergizm między związkami czynnymi owocni fasoli, działającymi moczopędnie, a innymi surowcami o takim samym działaniu, zawierającymi flawonoidy. W piśmiennictwie naukowym potwierdzono znane od dawna działanie przeciwcukrzycowe, powodujące statystycznie znamienne obniżenie poziomu cukru we krwi, przede wszystkim w początkach cukrzycy.



Zastosowanie. W schorzeniach nerek i dróg moczowych ze zmniejszonym wydalaniem moczu, a nawet obrzękami spo-

201


wodowanymi zatrzymaniem wody, jonów sodu i potasu w organizmie. Pomocniczo — w kamicy moczowej, zwłaszcza fosforanowej, również w chorobie reumatycznej i w niektórych dermatozach. Surowiec stosuje się także w początkowym okresie cukrzycy (wraz z innymi ziołami o takim samym działaniu), pomocniczo w cukrzycy zaawansowanej, głównie u osób młodych. Surowiec jest składnikiem mieszanki Diabetosan i granulatu Betagran, wyciąg płynny — prep. Betasol.

Postacie leku. Dec. Peric. Phaseoli — odwar z 3—4 łyżek rozdrobnionych owocni na 2 szklanki wody (gotować 2 min, odstawić na 10 min, przecedzić do termosu), pić 2—3 razy dz. po ½ szklanki między posiłkami jako środek moczopędny i przeciwcukrzycowy (łącznie z odpowiednią dietą). Korzystne jest łączenie owocni fasoli z innymi ziołami działającymi moczopędnie (np. wraz z Herb. Solidaginis, Sem. Petroselini, Fl. Cyani, Herb. Convallariae, Herb. Equiseti, Fol. Betulae, Fruct. Rosae) lub przeciwcukrzycowo (np. wraz z Stigma Maydis, Herb. Polygoni avic., Rhiz. Agropyri, Fol. Juglandis, Herb. Galegae, Rad. Bardanae).

PIMPINELLA ANISUM — BIEDRZENIEC ANYŻ

Ang. Anise, franc. Anis vert; niem. Anis; ros. Anis obykncrwiermyj.



Występowanie. Pochodzi z Egiptu i Azji Mniejszej; uprawiany w wielu krajach, również w Polsce.

Surowiec. Owoc anyżu (anyżek) — Fructus Anisi; służy do otrzymywania olejku eterycznego — Oleum Anisi.

Główne związki. Olejek eteryczny w ilości 1,5—3,5% (m.in. do 85% anetolu, metylochawikol, aldehyd anyżowy), związki tłuszczowe do 30%, węglowodany, związki białkowe ok. 20%.

Działanie. Expectorans, spasmolyticum, stomachicum, lactagogum.

Owoce anyżu pobudzają wydzielanie błon śluzowych w gardle, krtani i w tchawicy oraz ruchy nabłonka rzęskowego, wyzwalają również odruch wykrztuśny, zwłaszcza po dodaniu małej ilości amoniaku (Spiritus Ammonii anisatus). Wyciąg z surowca lub olejek anyżowy zwiększają czynność wydzielniczą w przewodzie pokarmowym, wzmagają wytwarzanie soku żołądkowego oraz zmniejszają tonus mięśni gładkich jelit, zwłaszcza wtedy, gdy są one w stanie nadmiernego napięcia. Owoce anyżu są znanym i skutecznym środkiem wiatropędnym (carminativum), ułatwiają swobodne odejście gazów, znoszą ból wywołany wzdęciem i umożliwiają prawidłowe trawienie pokarmów, zwłaszcza u małych dzieci i osób w wieku podeszłym. Wyciągi z surowca zwiększają laktację i nadają mleku właściwości wiatropędne oraz słabo

202

bakteriobójcze. Zewnętrznie olejek eteryczny działa odkażająco na skórą oraz toksycznie na pasożyty (świerzbowce, wszy).



Działania uboczne. Duże doustne dawki olejku drażnią błoną śluzową przewodu pokarmowego, rozszerzają naczynia włosowate, wywołują odurzenie, drgawki, przekrwienie mózgu i płuc oraz uszkodzenie nerek.

Zastosowanie. Jako środek wykrztuśny dla dzieci i młodzieży w stanach nieżytowych górnych dróg oddechowych ze skąpą, lecz gęstą wydzieliną, lub w tzw. suchym kaszlu i zaniku ruchów nabłonka rzęskowego. Korzystnie jest łączyć owoce anyżu z innymi surowcami o analogicznym działania, np. Fruct. Foeniculi, Fol. Farfarae, Fol. Plantaginis lanc., Herb. Thymi, Fl. Lavandulae, Rad. Saponariae, Rad. Glycyrrhizae, Herb. Grindeliae, Herb. Serpylli. Wyciągi wodne z owoców anyżu są również stosowane w niespecyficznych nieżytach przewodu pokarmowego z objawami bólu brzucha, zaparć na tle skurczowym, wzdąć. Korzystnie jest wówczas stosować je z innymi surowcami, np. z Fol. Menthae pip., Fruct. Carvi, Fruct. Foeniculi, Rhiz. Calami, Anth. Chamomillae, Rad. Gentianae, Herb. Anserinae, Rad. Archangelicae, Rad. Valerianae. Wyciąg z owoców anyżu wchodzi w skład preparatu Rhelax. Olejek anyżowy stosuje się doustnie jako spasmolyticum i stomachicum z zachowaniem ostrożności oraz zewnętrznie jako antiparasiticum. Olejek wchodzi w skład preparatów złożonych: Azarina, Elixir Glycyrrhizae, Spir. Ammonii anisatus oraz służy do otrzymywania anetolu, który jest składnikiem preparatu Terpinex.

Przeciwwskazania. Dla olejku doustnie — ostry nieżyt żołądka, jelit i nerek, choroba wrzodowa, krwawienia wewnętrzne.

Postacie leku. Inf. Fruct. Anisi — napar z 1 łyżki owoców na 2/3 szklanki wrzącej wody, pić 1/4—1/3 szklanki 3—4 razy dz. przed jedzeniem; dzieciom 1/2—3 łyżki zależnie od wieku. Ol. Anisi — doustnie 2—4 krople pro dosi 2—3 razy dz. na kostkę, cukru, w mleku lub soku owocowym jako expectorans i carminativum. Spir. Ammonii anisatus — dorosłym 10—15 kropił pro dosi 3—4 razy dz.; dzieciom do 1 roku 1—2 krople pro dosi, do 3 lat 2—3 krople, do 9-lat 4—8 kropli 3—4 razy dz. jako lek wykrztuśny.

PIMPINELLA SAXIFRAGA — BIEDRZENIEC MNIEJSZY

Ang. Burnel-Saxifrage; franc. Boucage saxifragej niem. Kleine Bibernelle; ros. Biedrieniec kamniełomka.



Występowanie. W Europie i Azji; w Polsce powszechnie na miedzach, wzgórzach.

203


Surowce. Korzeń biedrzeńca — Radix Pimpinellae; ziele biedrzeńca — Herba Pimpinellae. Analogiczne surowce otrzymuje się z biedrzeńca wielkiego — Pimpinella major.

Główne związki. W korzeniach olejek eteryczny ok. 0,5% (m.in. azulen, estry epoksyizoeugenolu), furanokumaryny (m.in. pimpinelina, bergapten), pochodne kumaryny (m.in. umbeliferon), trójterpeny, garbniki, kwasy wielofenolowe (m.in. kw. chlorogenowy). Skład chemiczny ziela jest mało poznany.

Działanie. Expectorans, spasmolyticum.

Korzeń biedrzeńca pobudza naturalne mechanizmy wydzielnicze błon śluzowych, przede wszystkim gardła, krtani i oskrzeli, zapobiega zaleganiu wydzieliny i ułatwia jej odkrztuszanie. Znaczenie pomocnicze ma działanie przeciwskurczowe na mięśnie gładkie górnych dróg oddechowych i w małym stopniu przewodu pokarmowego. Surowiec zwiększa nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego oraz wydalanie moczu, po podaniu doustnym działa również przeciwzapalnie i słabo ściągająco. Ziele biedrzeńca działa tak samo jak korzenie, lecz znacznie słabiej.



Działanie uboczne. Po większych dawkach wyciągu z korzenia biedrzeńca może wystąpić skurcz macicy, grożący poronieniem u kobiet ciężarnych.

Zastosowanie. W nieżytach górnych dróg oddechowych, kaszlu, utrudnionym odkrztuszaniu, anginie, pomocniczo w dychawicy oskrzelowej. Również w mało nasilonych zaburzeniach trawiennych braku łaknienia, odbijaniu, wzdęciach, utrzymującej się biegunce. Zewnętrznie — do płukanek w zapaleniu jamy ustnej, dziąseł, gardła. Wyciąg z surowca jest składnikiem kropli Astmin i Kelastmin.

Postacie leku. Inf. Rad. Pimpinellae — napar z 1/2 łyżki korzeni na szklankę ciepłej wody, pić 1—3 łyżki 2—3 razy dz.; również do płukanek. Inf. Herb. Pimpinellae — napar z 1 łyżki ziela na szklankę wody. Korzenie biedrzeńca stosuje się zwykle jako składnik mieszanek: wykrztuśnej (np. wraz z Fl. Primulae, Fl. Millefolii, Fl. Farfarae, Fl. Sambuci, Fl. Lamii albi, Fl. Rhoeados), regulującej trawienie i przeciwzapalnej (np. wraz z Rad. Glycyrrhizae, Fol. Menthae pip., Herb. Hyperici, Rad. Taraxaci, Anth. Chamomillae, Rhiz. Calami, Fol. Urticae, Fruct. Foeniculi).

PINUS SILVESTRIS — SOSNA ZWYCZAJNA

Ang. Scotch Pine; franc. Pin sylvestre; niem. Gemeine Kiefer; ros. Sosna lesnaja.



Występowanie. W strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej; w Polsce pospolite drzewo.

204


Surowce. Pączki sosny — Gemmae Pini; z sosny otrzymuje się następujące produkty mające zastosowanie w lecznictwie: olejek sosnowy — Oleum Pini silvestris (otrzymany przez destylację z parą wodną młodych wierzchołków oraz igliwia sosnowego); terpentyna — Oleum Terebinthinae, otrzymywana przez destylację z parą wodną tzw. żywicy sosnowej (Balsamum Pini silv.) wyciekającej samoistnie z nacięć pni, lub przez destylację odpadów drewna sosnowego; kalafonia — Colophonium (pozostałość po oddestylowaniu terpentyny z żywicy sosnowej); dziegieć sosnowy — Pix liquida Pini (otrzymywany podczas suchej destylacji drewna sosnowego).

Główne związki. Pączki sosny zawierają: olejek eteryczny ok. 0,4% (m.in. α-, β-pinen, limonen, borneol), substancje goryczowe i żywicowe, garbnik, witaminę C; olejek sosnowy składa się z mieszaniny α- i β-pinenu, borneolu i jego estru octowego, dwupentenu, felandrenu; terpentyna zawiera: α- i β-pinen, kamfen, karen, cymen; kalafonia jest mieszaniną tzw. kwasów żywicznych, m.in. kw. abietynowego; dziegieć sosnowy zawiera m.in. gwajakol, krezol, pirokalechol, węglowodory aromatyczne i kwasy żywiczne.

Działanie i zastosowanie. Pączki sosny działają wykrztuśnie, przeciwbakteryjnie i nieznacznie moczopędnie. Stosowane są w lekkich nieżytach górnych dróg oddechowych, a wraz z innymi ziołami również w nieżytach żołądka, jelit i dróg moczowych. Surowiec jest składnikiem Sir. Pini comp. Olejek sosnowy działa wykrztuśnie, bakteriobójczo i przeciwskurczowo. Stosowany jest zewnętrznie do inhalacji lub jako aerozol w nieżytach gardła, krtani, nosa i oskrzeli, jako dodatek do kąpieli w schorzeniach górnych dróg oddechowych i w niektórych dermatozach, oraz jako składnik preparatów drażniących skórę (Capsiplex, Linim. Capsici comp.) i wzmagających diurezę (Fitolizyna). Terpentyna działa zewnętrznie łagodnie rumieniąco i antyseptycznie, dobrze wchłania się przez skórę i ułatwia wchłanianie związków w niej rozpuszczonych. Jest składnikiem preparatów Capsiderm, Capsigel, Empl. plumbi, Linim. chloroformi terebinthinatum, Linim. Capsici comp. Z terpentyny otrzymuje się mieszaninę pinenów, które mogą być podawane doustnie, gdyż prawie wcale nie drażnią błon śluzowych. Wchodzą one w skład kropli Terpinex — działających moczopędnie i przeciwbakteryjnie oraz kropli Terpichol — działających żółciopędnie i przeciwskurczowo. Dziegieć sosnowy działa antyseptycznie i jest stosowany w chorobach skórnych. Wychodzi jednak obecnie z użycia jako środek przestarzały.

Olejek kosodrzewinowy (Ol. Pini pumilionis) otrzymuje się z gałęzi kosodrzewiny (Pinus montana var. pumilio), która w Polsce jest pod ochroną. Składem i działaniem jest zbliżony do olejku sosnowego, lecz ma bardziej przyjemny i orzeźwia-

205

jacy zapach. Stosuje się do inhalacji, aerozoli i do odświeżania powietrza w pomieszczeniach.



Postacie leku. Dec. Gemmae Pini — odwar z ½ łyżki rozdrobnionych pączków na szklankę ciepłej wody (gotować 2 min pod przykryciem, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1—3 łyżki 2—4 razy dz. jako lek wykrztuśny. W mieszance z innymi ziołami jako środek moczopędny (np. wraz z Herb. Herniariae, Fruct. Juniperi, Fol. Rosmarini, Fruct. Rosae, Fl. Sambuci, Fol. Melissae). Sir. Pini comp. — dorośli po łyżce, dzieci po łyżeczce 3—5 razy dz. jako wykrztuśny i bakteriobójczy. Ol. Pini silv. — do kąpieli: 1—2 łyżki olejku zmieszać z 3—4 łyżkami płynnego szamponu i wlać do wanny wypełnionej 1/3 wody o temp. 36—38°C, czas kąpieli 10—15 min. Również do inhalacji, lecz zwykle wraz z Ol. Eucalypti, Ol. Lavandulae, Ol. Menthae pip. (5—10 kropli na szklankę wrzącej wody, przykryć lejkiem i wdychać parę przez wąski otwór lejka).

PLANTAGO LANCEOLATA — BABKA LANCETOWATA

Ang. Smali Plantain; franc. Plantain lanceole; niem. Spitzwegerich; ros. Podorożnik lancetolistnyj.



Występowanie. Na półkuli północnej, w Polsce bardzo pospolita.

Surowiec. Liść babki lancetowatej — Folium Plantaginis lanceolatae; z babki zwyczajnej — Plantago major — otrzymuje się liść babki zwyczajnej — Folium Plantaginis majoris.

Główne związki. Glikozyd irydoidowy aukubina, substancje śluzowe i pektynowe, garbniki do 6,5%, flawonoidy (bajkaleina, skutelareina), ksantofil, kwasy organiczne (m.in. kw. askorbowy, kw. nikotynowy), sole mineralne (m.in. cynk, krzemionka). Liście babki zwyczajnej mają mniej garbników (ok. 4%), lecz więcej związków pektynowych.

Działanie. Antiphlogisticum, antisepticum, expectorans, dermaticum.

Liście babki lancetowatej działają przeciwzapalnie w jamie ustnej, gardle i w przewodzie pokarmowym, zmniejszają przekrwienie błon śluzowych i nadmierną przepuszczalność naczyń włosowatych oraz niszczą bakterie (obecność garbników i aukubiny). Mają również nieznaczne działanie wykrztuśne i regenerujące nabłonek oraz przeciwskurczowe, zwłaszcza na mięśnie gładkie górnych dróg oddechowych. Zewnętrznie odwar lub sok ze świeżych liści działają antyseptycznie, przyspieszają gojenie ran i tworzenie się naskórka. Analogicznie działają liście babki zwyczajnej.



Zastosowanie. W przewlekłych i podostrych nieżytach przewodu pokarmowego (gastritis, enteritis, colitis), uszkodzeniach

206


błon śluzowych żołądka i jelit, pomocniczo w chorobie wrzodowej. Również w nieżytach górnych dróg oddechowych z zalegającą wydzieliną i utrudnionym odkrztuszaniem, okłady na skórę w różnych dermatozach, na trudno gojące się i zakażone rany, czyraki, oparzenia, zapalenie skóry oraz w ropnym zapaleniu spojówek (conjunctivitis) i powiek (blepharitis). Także do obmywań w świądzie sromu i stanach zapalnych. Takie samo zastosowanie mają liście babki zwyczajnej, które ponadto są lekiem homeopatycznym.

Postacie leku. Dec. Fol. Plantaginis — odwar z łyżki rozdrobnionych liści na 1—11/2 szklanki wody, pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako środek przeciwzapalny i bakteriobójczy; odwar ten stosuje się również do okładów, przemywań i płukania, natomiast do oczu należy rozcieńczyć wodą 1:1. Korzystne jest stosowanie liści babki z innymi ziołami w mieszankach: przeciwnieżytowej i w chorobie wrzodowej (np. wraz z Rad. Glycyrrhizae, Rad. Symphyti, Fl. Calendulae, Fl. Millefolii, Fol. Juglandis, Herb. Hyperici); wykrztuśnej (np. wraz z Fol. Farfarae, Herb. Thymi, Rad. Pimpinellae, Herb. Primulae, Fol. Menthae pip.); przeciwzapalnej do oczu (np. wraz z Fl. Cyani, Anth. Chamomillae, Herb. Euphrasiae). Prep. Plafntaglucid (ZSRR) jest suchym granulowanym wodnym wyciągiem z liści babki, stosowanym w nieżytach żołądka z niedokwaśnością i w chorobie wrzodowej. Dawki 1/2—1 łyżeczka w 1/3 szklanki wody 2—3 razy dz. 30 min przed jedzeniem.

POLYGALA SENEGA — KRZYŻOWNICA WIRGINIJSKA (SENEGA)

Ang. Senega; franc. Polygale de Virginie; niem. Senega; ros. Istod senega.



Występowanie. W lesistych rejonach Ameryki Północnej.

Surowiec. Korzeń krzyżownicy wirginijskiej (senegi) — Radix Senegae.

Główne związki. Mieszanina saponin trójterpenowych ok. 10% (m.in. glikozydy: prosapogenina i sinezyna), związki cukrowe (m.in. poligalit), fitosterole (m.in. α-spinasterol), kwas salicylowy, sole mineralne.

Działanie. Expectorans, secretolyticum.

Wyciągi wodne z surowca, zawierające związki saponinowe, działają wykrztuśnie i pobudzająco na czynność wydzielniczą błon śluzowych górnych dróg oddechowych (patrz: rozdział „Farmakodynamika” str. 316).



Działania uboczne. Duże dawki saponin drażnią żołądek i jelita, wywołują nudności, wymioty i biegunkę.

207


Zastosowanie. W ostrych i przewlekłych nieżytach górnych dróg oddechowych, zwłaszcza w zapaleniu oskrzeli i tchawicy, zalegającej gęstej wydzielinie, trudnościach w odkrztuszaniu, pomocniczo — w pylicy, gruźlicy i dychawicy oskrzelowej jako expectorans.

Przeciwwskazania. Ostry nieżyt żołądka lub jelit, krwawienia w przewodzie pokarmowym i wczesne stany pooperacyjne.

Postacie leku. Rad. Senegae pulv. — 0,3 g sproszkowanego korzenia w opłatkach 2—4 razy dz. Dec. Rad. Senegae — łyżka korzeni na 2/3 szklanki wody (gotować 5 min, odstawić na 10 min, przecedzić), dodać 5 ml Spir. Ammonii anisati i dopełnić Sir. simplex do 250 ml, pić po łyżce co 2—3 h. Odwar można korzystnie łączyć z Extr. Thymi fluid., Aqua Foeniculi, Tinct. Menthae pip. i in.

POLYGONUM AVICULARE — RDEST PTASI

Ang. Knotgras; franc. Renouee des oiseaux; niem. Vogelknöterich; ros. Goriec pticzyj.



Występowanie. Powszechnie w Europie, w Polsce jako chwast.

Surowiec. Ziele rdestu ptasiego — Herba Polygoni avicularis. Surowiec handlowy stanowi mieszaninę kilku odmian w obrębie gatunku zbiorowego.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. hiperozyd, awikularyna, kwercytryna), krzemionka rozpuszczalna ok. 0,2%, garbniki ok. l,4% (zawierające w swym składzie D-katechinę i leukodelfinidynę), kwasy polifenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), cukry (m.in. fruktoza), sole mineralne do 8%.

Działanie. Diureticum, metabolicum, antiphlogisticum.

Wyciągi z surowca zwiększają wydalanie moczu (flawonoidy), ułatwiają usuwanie nadmiaru jonów sodu i chloru, również szkodliwych produktów przemiany materii. Chronią w pewnym stopniu wątrobę przed toksycznymi metabolitami oraz przywracają równowagę między krystaloidami a koloidami w moczu. Wartość lecznicza ziela rdestu ptasiego wiąże się w dużym stopniu z wpływem na stan czynnościowy różnych narządów wewnętrznych (np. śledziony, nerek, wątroby), tkanek (np. naskórka, ścian naczyń krwionośnych, błon śluzowych) oraz płynów ustrojowych (np. koloidów krwi) i jest uwarunkowana obecnością rozpuszczalnej krzemionki (patrz: Equisetum arvense). Wskutek jej działania następuje zwiększenie elastyczności tkanek ektodermalnych, przyspieszenie rozwoju tkanki łącznej (np. w ranach, ubytkach pooperacyjnych) i zmniejszenie przepuszczalności ścian naczyń włosowatych (synergizm działania krzemionki, D-katechiny i fla-

208

wonoidów). Wyciągi z surowca działają również przeciwzapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego, hamują w pewnym stopniu rozwój drobnoustrojów oraz tamują drobne krwawienia jelitowe. W lecznictwie ludowym rdest jest uważany za środek przeciwcukrzycowy (brak potwierdzenia naukowego).





1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna