Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona22/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   68

Postacie leku. Kora dębowa jest rzadko stosowana per se, zwykle w połączeniu z innymi ziołami działającymi: ściągająco (np. wraz z Rhiz. Tormentillae, Rad. Bistortae, Fruct. Myrtilli, Fol. Juglandis, Fol. Salviae, Fol. Rubi idaei, Rhiz. Iridis); przeciwzapalnie (np. wraz z Anth, Chamomillae, Fl.

218


Millefolii, Rad. Symphyti, Herb. Meliloti, Anth. Anthemidis, Rad. Glycyrrhizae, Fl. Arnicae, Herb. Violae tric.); przeciw-bakteryjnie (Herb. Thymi, Herb. Serpylli, Fol. Menthae pip., Herb. Cnici bened., Herb. Hyperici, Fl. Calendulae). Dec. Cort. Querci — 1 łyżką kory na szklankę wody (gotować 5 min, przecedzić), stosować do płukanek, okładów, obmywań, nasiadówek; do irygacji i lewatyw rozcieńczyć 1 : 1 wodą; do kąpieli w dermatozach 3—4 łyżki kory gotować 5—7 min w 2 l wody i wlać do ½ wanny wody o temp. 37C, czas kąpieli 10—15 min; odwar do kąpieli siedzącej w żylakach odbytu oraz do moczenia nóg w nadmiernej potliwości: 25 g sproszkowanej kory i 25 g kwiatów rumianku gotować 5 min iv 2 litrach wody pod przykryciem, przecedzić, wlać do wanienki lub miski, dopełnić 8—10 l wody o temp. 36—370C. Tinct. Gallae — do płukanek 1—2 łyżki nalewki na szklanką wody; do okładów w rozcieńczeniu 1 : 1 wodą. Tanninum — zewnętrznie w postaci 2,5—5% wodnego roztworu na oparzenia I i II stopnia i odmroziny; do lewatyw w zapaleniu wrzodziejącym jelita grubego (roztwory 0,2—0,5%); do kompresów w ostrym zapaleniu skóry (roztwór 1%); można też stosować w postaci maści, czopków, aerozolu. Wodne roztwory szybko tracą aktywność. Tanninum albuminatum — białczan garbnika do stosowania doustnego w nieżytach żołądka i jelit, biegunce, zatruciu pokarmowym (1—2 tabl. 0,5 g 2—3 razy dz. po jedzeniu).

RAPHANUS SATIVUS VAR. NIGER — RZODKIEW CZARNA

Ang. Spanish Radish; franc. Radis noir; niem. Schwarzer Rettich; ros. Riedka posiewnaja.



Występowanie. W Azji; obecnie powszechnie uprawiana, również w Polsce.

Surowiec. Świeży korzeń rzodkwi czarnej — Radix Raphani nigri recens. Suszenie korzeni powoduje znaczny ubytek związków czynnych.

Główne związki. Mieszanina glikozydów gorczycowych (tzw. glukozynolatów), łatwo hydrolizujących do izosiarkocyjanianów allilu lub butylu oraz kwaśnego siarczanu potasowego i glukozy. Ponadto pokrewne związki nieglukozydowe — rafania, rafanozyna A. Izosiarkocyjaniany są płynne i należą do tzw. olejków gorczycowych.

Działanie. Cholereticum, cholagogum, bacteriostaticum, stomachicum.

Korzeń rzodkwi czarnej działa silnie żółciotwórczo. W licznych badaniach stwierdzono, że wywołuje najpierw wzmożone

219

wydzielanie jasnej żółci pochodzącej z wątroby (cholereticum), następnie ciemnej — z pęcherzyka żółciowego (cholagogum). Równocześnie poprawia się ruchowość przewodów żółciowych, zmniejsza się stan napięcia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej, powraca do normy naturalny ruch jelit, wzmaga się wytwarzanie soków trawiennych. W rezultacie następuje uchwytna poprawa w trawieniu pokarmów i przyswajaniu ich składników. Ważne znaczenie ma działanie przeciwbakteryjne surowca na szczepy Gram-ujemne i Gram-dodatnie, również na antybiotykooporne, ponadto na wirusy, grzyby chorobotwórcze i ich zarodniki. Działanie to, choć dotyczy przede wszystkim przewodu pokarmowego, rozciąga się również na inne narządy wewnętrzne, ponieważ izosiarkocyjaniany łatwo ulegają resorpcji i są lotne. Wydalają się wraz z wydychanym powietrzem, odkażają drogi oddechowe, przenikają również do nerek i do moczu. Działanie ich jest o wiele łagodniejsze od działania gorczycy czarnej (Brassica nigra), nie występują więc szkodliwe objawy uboczne. W dawkach normalnie zalecanych można stosować u dzieci; młodzieży i osób starszych. Sok z rzodkwi czarnej jest dość bogaty w sole mineralne, witaminę C i cukry i dlatego powinien być traktowany jako środek remineralizujący i ogólnie wzmacniający (roborans).



Działania uboczne. Duże dawki soku, zwłaszcza przyjęte na czczo, mogą u niektórych osób spowodować podrażnienie i przekrwienie błony śluzowej żołądka.

Zastosowanie. W przewlekłych stanach zapalnych i uszkodzeniach wątroby, zmniejszonym wytwarzaniu żółci i jej zastoju, przewlekłych cholecystopatiach, skłonności do kamicy żółciowej, pomocniczo — w kamicy żółciowej, żółtaczce, atonii pęcherzyka żółciowego. Również w niektórych schorzeniach przewodu pokarmowego, długo utrzymujących się dyspepsjach, atonii jelit, nieżycie żołądka i dwunastnicy, aerofagii, bolesnych wzdęciach, nieregularnych wypróżnieniach. Ponadto jako adiuvans w przewlekłej skazie moczanowej, zapaleniu miedniczek nerkowych i pęcherza na tle bakteryjnym.

Przeciwwskazania. Ostry i podostry nieżyt żołądka, jelit i nerek, silne zapalenie wątroby.

Postacie leku. Rad. Raphani nigri recens — świeży korzeń w postaci sałatki, w ilości 50—150 g dz.; Succ. Raphani recens — sok wyciśnięty ze świeżych korzeni (przechowywać-w lodówce do 2 dni), pić 1—2 kieliszki 2—3 razy dz. godziną przed posiłkiem. Preparaty zawierające wyciągi z korzeni rzodkwi czarnej — prep. Raphacholin, 3 razy dz. po 1—2 draż. w chorobach wątroby, dróg żółciowych i przewodu pokarmowego; prep. Raphalamid — 1—2 draż. 3 razy dz., zastosowanie jak wyżej; prep. Rettich-Pflanzensaft (RFN), sok ze świeżych korzeni rzodkwi w chorobach wątroby i pęcherzyka żółciowego.

220


RAUWOLFIA SERPENTINA — RAUWOLFIA ŻMIJOWA

Ang. Rauwolfia; franc. Rauwolfia; niem. Rauwolfie; ros. Rauwolfija zmeinaja.



Występowanie. W tropikalnej strefie Azji, głównie w Indiach; uprawiana w kilku krajach.

Surowiec. Korzeń rauwolfii — Radix Rauwolfiae. Inne gatunki — Rauwolfia canescens z Indii oraz Rauwolfia vomitoria z Afryki tropikalnej, służą przeważnie do otrzymywania alkaloidów.

Główne związki. Mieszanina ponad 30 alkaloidów w ilości do 1,3%, z których największe znaczenie w lecznictwie mają rezerpina, dezerpidyna i rescynamina oraz ajmalina.



Działanie. Rezerpina — hypotonicum, sedativum; ajmalina — cardiosedativum.

Korzeń rauwolfii, zarówno zespół wszystkich związków czynnych (Alcaloida Rauwolfiae omnia), jak i pojedyncze alkaloidy — rezerpina, dezerpidyna i rescynamina są związkami sympatykolitycznymi, blokują obwodowe i ośrodkowe nerwy adrenergiczne i obniżają poziom noradrenaliny oraz serotoniny w tkankach. Hamują również czynność ośrodków współczulnych, mianowicie ośrodka naczynioruchowego (spadek ciśnienia tętniczego krwi), ośrodka oddechowego (nieznaczne zmniejszenie częstotliwości oddechu), ośrodków podwzgórzowych (spadek temperatury ciała). Równocześnie są pobudzane niektóre ośrodki przywspółczulne, przez co następuje zwiększenie wydzielania soków trawiennych, wzmożenie perystaltyki jelit oraz zmniejszenie diurezy. Zasadniczym działaniem, wykorzystywanym szeroko w lecznictwie, jest obniżanie ciśnienia krwi, natomiast pozostałe działanie traktuje się obecnie jako uboczne. Alkaloidy rauwolfii wywierają także wpływ na twór siatkowaty (formatio reticularis) w rdzeniu przedłużonym i zmniejszają wrażliwość na bodźce zewnętrzne. W konsekwencji znoszą uczucie niepokoju i napięcia emocjonalnego, bez naruszania procesów kojarzenia, zmniejszają nieznacznie aktywność motoryczną i ułatwiają zasypianie.

Ajmalina ma właściwości przeciwarytmiczne, analogiczne do chinidyny. Reguluje zaburzenia rytmu serca wskutek zmniejszania pobudliwości mięśnia sercowego na bodźce, przedłuża czas przewodzenia, zmniejsza częstotliwość skurczów oraz wewnątrzkomórkowe rozprzestrzenianie pobudzenia. W konsekwencji następuje zablokowanie elektrycznej pobudliwości serca.

Działania uboczne. Rezerpina powoduje ślinotok, nudności, ból głowy, tachykardię, uszkodzenie błony śluzowej żołądka (po dłuższym stosowaniu może wywołać wrzód żołądka), obrzęk błony śluzowej nosa; ajmalina może uszkodzić wątrobę (żółtaczka cholestatyczna), a po drugim stosowaniu

221

spowodować agranulocytozę (konieczność kontroli obrazu krwi).



Zastosowanie. Mieszaninę wszystkich alkaloidów oraz pojedyncze alkaloidy (rezerpinę, dezerpidynę i rescynaminę) stosuje się w różnych formach nadciśnienia tętniczego, zwłaszcza jeśli przebiegają one z nadpobudliwością nerwową. W szczególności w lekkich stanach nadciśnienia, w okresie ciśnienia chwiejnego i ustalonego (okres II i III choroby), jak również w nadciśnieniu na tle nefropatii, tyreotoksykozy, klimakterium, choroby nowotworowej i zatrucia ciążowego. Również w stanach psychotycznych i nerwicowych przebiegających z uczuciem niepokoju lub lęku, w zbytnim pobudzeniu ruchowym i agresywności, zwłaszcza u osób starszych i z postępującą miażdżycą mózgu.

Ajmalina znajduje zastosowanie w częstoskurczu napadowym, w skurczach dodatkowych przedsionkowych i komorowych, w ostrym napadowym migotaniu przedsionków, wieloogniskowych skurczach dodatkowych oraz w tachykardiina tle tyreotoksykozy.



Przeciwwskazania. Rezerpina i zespół alkaloidów: wrzód żołądka i dwunastnicy, -daleko zaawansowana miażdżyca, nowotwór sutka, ciężkie uszkodzenia nerek, endogenne depresje; ajmalina: blok przedsionkowo-komorowy II stopnia, bradykardia, poważne uszkodzenia miąższu wątroby.

Postacie leku. Preparaty zawierające zespół alkaloidów rauwolfii: Serpadex, dawki po 1—2 draż. 2—3 razy dz. w nadciśnieniu i neurozach; analogiczne prep. Rauwasan (NRD), Rauwaplex (CSRS) i Raunatin (ZSRR); prep. Resergot z dodatkiem alkaloidów sporyszu i pokrzyku, dawki 1—3 draż. 3 razy dz. po jedzeniu w nadciśnieniu i neurozach. Preparaty zawierające samą rezerpinę: Raupasil, tabl, i amp., dawki 0,1 mg pro dosi i stopniowo do 0,5 mg pro dosi 3—4 razy dz. w nadciśnieniu, w chorobach psychicznych i alkoholizmie do 10 mg dz.; prep. analogiczne Rauwasedin (NRD), Reserpin (CSRS i ZSRR). Preparaty zawierające rezerpinę z dodatkiem innych związków i stosowane w nadciśnieniu: Retiazyd z hydrochlorotiazydem, dawki 1—2 tabl. średnio 2—3 razy dz.; preparat analogiczny Erpozid (WRL); prep. Raudiazin z dwuhydralazyną, dawki 1/2—1—2 tabl. 2—3 razy dz.; Rauminal z fenobarbitalem, dawki po i tabl. 3—4 razy dz.; Theoserpin z fenobarbitalem i teobrominą, dawki 1 tabl. 2—3 razy dz.; Bipressin z binazyną, dawki 1 tabl. 2—3 razy dz.; Paxil z glutetimidem, dawki 1 draż. 2—3 razy dz. w nerwicach. Preparaty zawierające ajmalinę są stosowane w arytmii: Gilurytmal (RFN), Tachmalin (NRD), Ajmalin (ZSRR), dawki 1 draż. 1—3 razy dz.

222


RHAMNUS CATHARTICA — SZAKŁAK POSPOLITY

Ang. Buckthornj franc. Neprun purgatif; niem. Kreuzdorn; ros. Zoster słabitielnyj.



Występowanie. Niemal w całej Europie, w Polsce dość powszechnie w lasach i zaroślach.

Surowce. Owoc. szakłaku pospolitego — Fructus Rhamni catharticae (syn. Baccae Spinae cervinae); kora szakłaku pospolitego — Cortex Rhamni catharticae.

Główne związki. Mieszanina wolnych i związanych glikozydowo antrazwiązków ok. 0,7% (m.in. glukofrangulina, frangulina), flawonoidy (m.in. kwercetyna, ramnetyna), cukry i sole mineralne. Kora zawiera 2—2,59% antrazwiązków (m.in. frangulinę, emodynę), flawonoidy, garbnik.

Działanie. Laxativum, cholereticum.

Owoce i kora szakłaku pospolitego działają przeczyszczające, analogicznie do. innych surowców zawierających antrazwiązki (patrz: rozdział „Farmakodynamika” str. 283). Wypróżnienie następuje po upływie 8—10 h od przyjęcia leku. Kora szakłaku jest pięciokrotnie mniej aktywna od Cort. Frangulae, natomiast owoce szakłaku mają niemal równorzędne działanie przeczyszczające, pomimo że zawierają kilkakrotnie mniej antrazwiązków. Wyciągi z szakłaku pobudzają wątrobę do zwiększonego wytwarzania żółci (cholereticum), wywierają również nieznaczne działanie bakteriobójcze. Antrazwiązki są wydalane przeważnie z kałem, mała ilość jest usuwana z moczem, który w przypadku odczynu zasadowego barwi się na brunatnoczerwono, natomiast minimalne ilości przenikają do mleka matek karmiących i nadają mu właściwości przeczyszczające.



Działania uboczne. Patrz: Aloe ferox.

Zastosowanie. W przewlekłych zaparciach atonicznych i spastycznych lub w przejściowych, spowodowanych różnymi czynnikami (otyłość, zanik ruchów perystaltycznych, skurcze w obrąbie jelita grubego, zapalenie lub owrzodzenie okrężnicy i odbytnicy, wielodniowe unieruchomienie w łóżku, rekonwalescencja po ciężkich chorobach lub zabiegach chirurgicznych i inne). Pomocniczo — jako środek żółciotwórczy i żółciopędny (tylko w odpowiednich mieszankach z innymi surowcami).

Przeciwwskazania. Patrz: Aloe ferox.

Postacie leku. Fruct. Rhamni cathart. pulv. — w dawce 3—5 g w miodzie lub w powidłach śliwkowych wieczorem jako laxativum; jeśli po 8—10 h nie nastąpi wypróżnienie, przyjąć dodatkowo 2—3 g. Dec. Fruct. Rhamni cathart. — 1—11/2 łyżki owoców na szklankę wody (gotować 3—5 min, przecedzić), pić wieczorem V2 szklanki, a gdy rano nie nastąpi wypróżnienie, wypić resztę odwaru. Wyciągi wodne

223


(odwar, napar) są mniej aktywne od sproszkowanego surowca, gdyż niektóre antrazwiązki (np. wolne aglikony antrachinonowe) nie rozpuszczają się w wodzie. Cort. Rhamni cathart. — wyłącznie jako składnik recepturowych mieszanek przeczyszczających i żółciopędnych.

RHEUM PALMATUM — RZEWIEŃ BŁONIASTY

Ang. Chinese Rhubarb; franc. Rhubarbe de Chine; niem. Rhubarber; ros. Riewien tangutskij.



Występowanie. W górskich rejonach Chin i Tybetu, obecnie uprawiany w wielu krajach, również w Polsce. Pokrewny gatunek — Rheum olficinale dostarcza równowartościowego surowca.

Surowice. Korzeń rzewienia — Radix Rhei.

Główne związki. Mieszanina licznych antrazwiązków (do 6%, lecz nie mniej niż 3%), z których najważniejsze są połączenia glikozydowe (sennozydy A, B, mono- i dwuglikozydy emodyny, aloeemodyny, reiny, chryzofanolu i fiscjonu), następnie połączenia nie-glikozydowe o charakterze mieszanych dwuantronów (m.in. palmidyny A, B, C, D, reidyny A, B, C i sennidyny A, B, C) oraz wolne antrachinony stanowiące geniny antraglikozydów. Ponadto garbniki skondensowane, żywice, flawonoidy (m.in. rutyna), węglowodany (m.in. skrobia), kwasy organiczne, sole mineralne (m.in. szczawian wapnia).

Działanie. Laxativum, cholagogum, stomachicum, adstringens.

Surowiec zawiera dwie grupy związków o przeciwstawnych działaniach: antrazwiązki oraz garbniki. Zależnie od dawki powoduje łagodne przeczyszczenie lub lekkie zaparcie. Antrazwiązki wzmagają ruchy perystaltyczne jelita grubego i po upływie 8—10 h od chwili przyjęcia leku działają przeczyszczające. (Patrz: rozdział „Farmakodynamika” str. 283). Antrazwiązki zawierające wolne grupy hydroksylowe, mają również właściwości antybiotyczne oraz zwiększają nieznacznie ilość wytwarzanej w wątrobie żółci. Zawarte w surowcu garbniki działają typowo dla tej grupy związków (patrz: rozdział „Farmakodynamika”, str. 292). Po podaniu doustnym sproszkowanego korzenia rzewienia lub przetworu, garbniki docierają do okrężnicy, łączą się m.in. z białkową częścią receptorów właściwych dla antrazwiązków i przeszkadzają-w interakcji receptor — antrazwiązek. Gdy stosuje się odpowiednio małe dawki surowca, wówczas działanie zapierające garbników uzyskuje przewagę nad działaniem przeczyszczającym antrazwiązków, natomiast po dawkach większych sytuacja jest odwrotna. Ponadto rzewień oraz jego wyciągi, ze względu na gorzki smak, pobudzają żołądek do zwiększonego wytwarzania soku trawiennego i śliny (stomachicum), przyspieszają i ułatwiają trawienie.

224

Działania uboczne. Patrz: Aloe ferox.

Zastosowanie. W małych dawkach w niedokwaśności (hypoaciditas) z towarzyszącymi jej objawami — brakiem łaknienia, wzdęciami, bólami epigastrycznymi, również w zmniejszonym przyswajaniu składników pokarmu, pomocniczo — w przewlekłych nieżytach żołądka przebiegających z niedoborem soku żołądkowego oraz w mało nasilonych biegunkach. W dawkach większych stosuje się rzewień jako środek przeczyszczający w zaparciach atonicznych, osłabieniu ruchów perystaltycznych okrężnicy, pomocniczo w otyłości. Również w zaparciach spastycznych, lecz łącznie z lekami rozkurczającymi (np. Pilocarpinum hydrochloricum, Scopolan, Tinct. Chelidonii) oraz w zaparciach po zabiegach chirurgicznych, po wielodniowym przebywaniu w łóżku itp. Jako środek żółciopędny tylko w połączeniu z innymi surowcami lub przetworami z grupy cholagoga.

Przeciwwskazania. Patrz: Aloe ferox.

Korzeń rzewienia wchodzi w skład granulatów Betagran, Cholegran i Pulvis Magnesio cum Rheo oraz służy do otrzymywania Extr. Rhei siec., Tinct. Rhei spirit. oraz Tinct. Rhei vinosa. Wyciąg płynny wchodzi w skład syropu Rhelax, wyciąg suchy — w skład draż. Alax.



Dawkowanie. Rad. Rhei pulv. — dorosłym 0,5—2,0 g pro dosi jako laxans, dzieciom 2—9 lat 0,1—0,5 g, zależnie od wieku, starszym dzieciom 0,5—1,0 g; dorosłym 0,02—0,05 g pro dosi 2—4 razy dz. przed jedzeniem jako stomachicum i digestivum. Tabulettae Rad. Rhei 0,5 g — dorosłym 1—4 tabl. jako laxans, 1/4—1/2 tabl. jako łagodny obstipans i sfomachicum. Tinct. Rhei spirit. — dorosłym 1—2 łyżeczki w ½ szklanki wody wieczorem jako laxans; 10—40 kropli w kieliszku wody jako stomachicum i digestivum. Tinct. Rhei vinosa — dzieciom młodszym 10—40 kropli pro dosi w małej ilości wody 2—3 razy dz., dzieciom starszym 1/2—1 łyżeczkę dz. dorosłym 1—2 łyżeczki dz. jako łagodny obstipans i digestivum. Extr. Rhei siec. — w dawce 0,3—0,5 g pro dosi dorosłym, jako laxans. Pulvis Magnesio cum Rheo — dla dzieci 1/2—1 łyżeczka jako środek przeczyszczający. Obecnie nie stosuje się wyciągów wodnych (napar, odwar), gdyż są mniej skuteczne od wyciągów alkoholowych.

RIBES NIGRUM — PORZECZKA CZARNA

Ang. Black Current; franc. Groseillier noir (Cassis); niem. Schwarze Johannisbeere; ros. Smorodina czernaja.



Występowanie. W Europie i Azji, w Polsce w lasach i zaroślach, często hodowana.

225


Surowiec. Liść porzeczki czarnej — Folium Ribis nigri.

Główne związki. Olejek eteryczny (m.in. sabinen, fenol, β-naftol), garbniki, kwasy organiczne, sole mineralne (m.in. bór i magnez), flawonoid.

Działanie. Diureticum, antiphlogisticum.

Wyciągi z liści wzmagają przesączanie w kłębkach nerkowych i częściowo hamują resorpcję zwrotną w cewkach (olejek eteryczny). Zwiększają ilość wydalanego moczu oraz produktów przemiany purynowej, głównie kw. moczowego i innych metabolitów. Powodują również stopniowy zanik obrzęków, poprawę krążenia i pośrednio czynności serca. Na błony śluzowe żołądka i jelit wywiera działanie przeciwzapalne (garbnik, związki boru) i słabe ściągające oraz hamują rozwój drobnoustrojów. Właściwości na potne surowca są b. słabe i mają małe znaczenie praktyczne. Zewnętrznie odwar działa jako środek ściągający i przeciwbakteryjny (płukanka).



Zastosowanie. Jako środek moczopędny, np. wraz z Fruct. Juniperi, Herb. Hyssopi, Fl. Lavandulae, Fl. Callunae, Rad. Ononidis, Herb. Equiseti, Rad. Petroselini, Peric. Phaseoli, Herb. Solidaginis; pomocniczo — w skazie moczanowej (jako adiuvans allopurinolu), np. wraz z Fl. Ulmariae, Herb. Asperulae, Cort. Fraxini. Również w nieżycie żołądka i jelit np. wraz z Herb. Polygoni avic., Fol. Fragariae, Rad. Symphyti, Herb. Hyperici, Fol. Menthae pip., Fol. Urticae, Fol. Juglandis i Herb. Cnici bened. Zewnętrznie — jako płukanka w zapaleniu błon śluzowych jamy ustnej i gardła, korzystnie wraz z Fol. Salviae, Fl. Millefolii, Fol. Plantaginis.

Postacie leku. Dec. Fol. Ribis nigri — 1—11/2 łyżki liści na szklankę, wody (gotować 5 min, przecedzić), do płukanek i tylko wyjątkowo doustnie po 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako środek przeciwzapalny, natomiast jako moczopędny z reguły w mieszance z innymi ziołami.

RICINUS COMMUNIS — RĄCZNIK POSPOLITY

Ang. Castor oil-plantj franc. Ricin commun; niem. Wunderbaum; ros. Kleszczewina obyknowiennaja.



Występowanie. W tropikalnej Afryce, obecnie uprawiany w wielu krajach o klimacie gorącym, głównie w Indiach.

Surowiec. Nasienie rącznika — Semen Ricini, z którego tłoczy się olej rącznikowy — Oleum Ricini (pozbawiony trującej substancji białkowej).

Główne związki. Olej zawiera glicerydy następujących kwasów

226


tłuszczowych: kw. rycynolowego ok. 90%, kw. olejowego i kw. linolowego ok. 8%, kw. stearowego ok. 2%. Olej łatwo rozpuszcza się w etanolu.

Działanie. Purgans.

Po podaniu doustnym olej dociera do dwunastnicy, emulguje się z żółcią i w środowisku zasadowym zostaje zhydrolizowany przez lipazę trzustkową do gliceryny i kw. rycynolowego. Część kw. rycynolowego przechodzi w sole potasowe i sodowe, czyli w mydlą, które z wolnym kw. rycynolowym silnie drażnią błonę śluzową jelit, wzmagają ruchy perystaltyczne, rozszerzają naczynia krwionośne, zwiększają przenikanie wody przez ściany jelit do ich światła oraz rozrzedzają zawartość jelita grubego. Po upływie 6 h od chwili przyjęcia oleju następuje łagodne i zwykle bezbolesne papkowate wypróżnienie. Zewnętrznie olej działa przeciwzapalnie i osłaniająco.



Działania uboczne. Nawet w dawkach leczniczych olej drażni jelito cienkie, powoduje przekrwienie jelita grubego i narządów miednicy małej.

Zastosowanie. W zaparciach uporczywych oraz w zatruciach pokarmowych o łagodnym przebiegu, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. Również jako środek przeczyszczający po przyjęciu niektórych leków przeciwrobaczycowych, np. tymolu, askarydolu. Zewnętrznie na skórę w 5—10% maściach, np. w łojotokowym zapaleniu skóry (dermatitis seborrhoica), _ świądzie skóry, trądziku oraz przy nadmiernym wysuszeniu skóry, porażeniu promieniami słonecznymi, oparzeniu. Również do usuwania drażniących substancji z oka i jako rozpuszczalnik niektórych leków stosowanych w okulistyce.

Przeciwwskazania. Zapalenie wyrostka robaczkowego, owrzodzenie jelit, krwawienia wewnętrzne, zaawansowana ciąża, okres miesiączkowania.

Postacie leku. Ol. Ricini — dorosłym doustnie 1—2 łyżki pro dosi lub 4—6 kaps. 2 g; dzieciom ½ łyżki pro dosi lub 2—3 kaps. 2 g. Przykry smak oleju można poprawić dodaniem soku owocowego.

ROBINIA PSEUDACACIA — ROBINIA AKACJOWA

Ang. Black Locust; franc. Acacia commuri; niem. Gemeine Robinie; ros. Biełaja akacija łożnaja.



Występowanie. W Ameryce Północnej, przeniesiona do Europy i powszechnie sadzona, również w Polsce.

Surowiec. Kwiat robinii akacjowej — Flos Pseudacaciae (Flos Robiniae).

Główne związki. Glikozydy flawonoidowe i ich aglikony (m.in.

227


robinina, akaciina, kemferol i apigenina) oraz biozydy (m.in. biokwercetyna), olejek eteryczny (m.in. farnesol, linalol), związki cukrowe, kwasy organiczne i leukoantocyjanozyd.

Działanie. Diureticum.

Wyciągi z surowca po podaniu doustnym zwiększają ilość wydalanego moc/u. W badaniach farmakologicznych na psach stwierdzono zwiększenie diurezy o 17—40%. Wykazano, że najbardziej aktywnym flawonoidem jest robinina, w nieco mniejszym stopniu jej aglikon — kemferol oraz, że wymienione związki działają moczopędnie tak samo skutecznie jak równoważne dawki Coffeinum natrium benzoicum. Na tej podstawie uznano, że kwiaty robinii akacjowej są aktywnym i skutecznym środkiem moczopędnym.



Zastosowanie. W stanach zapalnych nerek i dróg moczowych, przy osłabieniu przesączania kłębkowego i zmniejszonej diurezie, uszkodzeniu nerek w wyniku zakażenia bakteryjnego, zatruciu toksynami i niektórymi związkami egzogennymi, np. aflatoksynami, środkami ochrony roślin (pestycydy), niektórymi chemioterapeutykami. Również w niewydolności krążenia i powstałych na tym tle obrzękach, zatrzymaniu elektrolitów i wody w organizmie. Pomocniczo — w chorobie reumatycznej, w niektórych schorzeniach skórnych.



1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna