Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski


SILYBUM MARIANUM — OSTROPEST PLAMISTY



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona25/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   68

SILYBUM MARIANUM — OSTROPEST PLAMISTY

Ang. Lady's Milk; franc. Chardon-Marie; niem. Mariendistel; ros. Rastoropsza piatnistaja.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego, w Polsce jako zdziczały w ogrodach i w pobliżu domostw.

Surowiec. Dojrzały owoc ostropestu — Fructus Silybi mariani.

Główne związki. Flawonolignany (m.in. sylimaryna, która jest mieszaniną izomerycznych substancji — sylibiny, sylidiaminy i sylichrystyny), flawonoidy (m.in. kwercetyna), związek gpryczowy, aminy biogenne (m.in. tyramina), związki białkowe i tłuszczowe.

Działanie. Hypertonicum, antidotum.

Wyciągi z nasion ostropestu podwyższają napięcie ścian naczyń obwodowych, wskutek pobudzenia zarówno zakończeń nerwów współczulnych, jak i bezpośrednio mięśni gładkich. Obecnie w lecznictwie ma znaczenie jedynie frakcja flawonolignanów, zwana sylimaryna. Stwierdzono, że frakcja ta wywiera zaledwie nieznaczne działanie spazmolityczne oraz

247

przeciwzapalne, natomiast wyraźne jest jej działanie odtruwające. Sylimaryna chroni wątrobą przed działaniem różnych związków toksycznych, m. in. etanolu, toksyn muchomora sromotnikowego (faloidyna, amanityna), żółtego fosforu oraz środka insektobójczego — lindanu („Owadziak”). Wpływa również korzystnie na regeneracją wątroby uszkodzonej różnymi związkami egzo- i endogennymi oraz w pewnej mierze promieniami Roentgena. W toku badań ustalono, że sylimaryna w niewielkim stopniu wzmaga wydzielanie żółci i zmniejsza niebezpieczeństwo wystąpienia hemolizy czerwonych krwinek, wywołanej podawaniem substancji uszkadzających błony komórkowe erytrocytów. Mechanizm odtruwającego działania sylimaryny nie jest znany. Jedna z hipotez przyjmuje, że właściwości oksydoredukcyjne sylimaryny nie dopuszczają do tworzenia się. nadtlenków, zwłaszcza w przestrzeniach międzykomórkowych, gdyż mogłoby wówczas nastąpić uszkodzenie ścian komórkowych i tkanki łącznej.



Zastosowanie. Sylimaryna stosuje się w uszkodzeniu wątroby spowodowanym przez niektóre związki chemiczne, toksyny bakteryjne, toksyny wytwarzane przez grzyby wyższe i niższe. Również w zapaleniu wątroby, stłuszczeniu, marskości wątroby i ogólnie w osłabieniu czynności odtruwającej i wydzielniczej wątroby, również po przebytym wirusowym zapaleniu wątroby. Brak doniesień o jej skuteczności w przypadku zatruć spowodowanych niektórymi lekami, tzw. hepatotoksycznymi, zwłaszcza z grupy antybiotyków. Nie stwierdzono działań ubocznych sylimaryny, nawet po długotrwałym leczeniu. Brak przeciwwskazań do podawania omawianej substancji.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Dysfunkcja wątroby, nieżyty i stany zapalne dróg żółciowych, kamica żółciowa, zwłaszcza występująca z zaparciami; 2. Przekrwienie w obrąbie żyły wrotnej, żylaki odbytu i kończyn dolnych.

Postacie leku. Preparaty zawierające sylimarynę: prep. Sylimarol (Herbapol) draż. 35 mg, dawki po 1 draż. 3 razy dz. po jedzeniu, w cięższych przypadkach 3 razy dz. po 2 draż.; prep. Legalon (RFN i Francja), draż. 35 mg, dawki po 2 draż. 2—3 razy dz. w ciągu 5 tygodni; prep. Legalon liquidum (RFN), emulsja; prep. Hepadestal (RFN), kaps. 70 mg, dawki po 1 kaps. 3 razy dz.

SINAPIS ALBA — GORCZYCA BIAŁA

Ang. White Mustard; franc. Seneve blanc; niem. Weisser Senf; ros. Gorczica biełaja.



Występowanie. W krajach śródziemnomorskich, zach. Azji, Indiach, często uprawiana, również w Polsce.

248


Surowiec. Nasienie gorczycy białej — Semen Sinapis albae (syn. Semen Erucae).

Główne związki. Substancje śluzowe do 25%, olej tłusty 22—35%, glikozyd izosiarkocyjanianowy synalbina do 2,5%, związki białkowe i aminowe.

Działanie. Mucilaginosum.

Nasiona gorczycy białej oraz wodne wyciągi są typowym lekiem śluzowym. Po podaniu doustnym powlekają błonę śluzową żołądka, zmniejszają stan zapalny i chronią przed podrażnieniem. Całe nasiona pęcznieją w przewodzie pokarmowym, spulchniają masy kałowe w jelicie grubym i wyzwalają odruch defekacyjny (laxativum). Gorzki smak rozdrobnionych nasion pobudza nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego (stomachicum), lecz nie drażni błony śluzowej, gdyż powstający po hydrolizie synalbiny izosiarkocyjanian p-hydroksybenzylu jest związkiem niemal obojętnym (w przeciwieństwie do synigryny z Sem. Sinapis nigrae). Z tych również względów nie występuje działanie drażniące skórę, np. zaczerwienienie i uczucie pieczenia.



Zastosowanie. W nieżycie żołądka i jelit, nadkwaśności (wyciąg wodny), wzdęciach i innych objawach towarzyszących zaparciom, pomocniczo — w otyłości z równoczesną atonią jelit (całe nasiona). Ponadto w niedokwaśności (nasiona rozdrobnione), braku łaknienia i niestrawności. Surowiec jest rzadko stosowany per se, zwykle w mieszankach ziołowych. W lecznictwie ludowym wykorzystuje się promieniowanie wydzielane przez nasiona gorczycy białej i stosuje zewnętrznie w bólach reumatycznych (w postaci poduszeczek płóciennych wypełnionych nasionami).

Postacie leku. Dec. Sem. Sinapis albae — łyżka nasion na szklankę wody (ogrzewać powoli, gotować 5 min), pić wraz z nasionami 1/4—1/3 szklanki 1—3 razy dz. jako mucilaginosum. Maceratio Sem. Sinapis albae — 11/2 łyżki rozdrobnionych nasion na szklankę letniej wody, pozostawić na noc do spęcznienia, przecedzić, pić 1/4—1/2 szklanki rano i wieczorem jako mucilaginosum i stomachicum. Sem. Sinapis albae — 1/2 łyżki nasion rozdrobnionych w 1/2 szklanki wody wypić wieczorem w atonicznych zaparciach towarzyszących otyłości.

SOLIDAGO VIRGAUREA — NAWŁOĆ POSPOLITA

Ang. Golden Rod; franc. Verge d'or; niem. Goldrute; ros. Zołotaja rozga.



Występowanie. Powszechnie w całej Europie, również w Polsce.

249


Surowiec. Ziele nawłoci — Herba Solidaginis (syn. Herba Virgaureae). Surowiec handlowy zawiera domieszkę Nawłoci późnej — Solidago serotina.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. rutyna, kwercetyna, kwercytryna), garbniki pirokatechinowe ok. 8%, kwasy wielofenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), olejek eteryczny do 0,7%, saponina obojętna.

Działanie. Diureticum, adstringens.

Ziele nawłoci działa silnie moczopędnie, wskutek zwiększenia przesączania w kłębkach nerkowych i zmniejszenia resorpcji zwrotnej w cewkach. W badaniach na zwierzętach uzyskiwano zwiększenie dobowej ilości moczu o 200—400%, przy czym wyciągi, wodne były mniej aktywne niż alkoholowe. Związkami czynnymi są flawonoidy i składniki olejku eterycznego. Na przewód pokarmowy surowiec działa przeciw-zapalnie, lekko ściągające i przeciwbakteryjnie (obecność garbników), zmniejsza przepuszczalność ścian włośniczek (obecność rutyny), ma właściwości odtruwające wskutek zdolności wiązania i unieczynniania endotoksyn i szkodliwych metabolitów oraz łatwego ich usuwania z organizmu. Jest więc skutecznym środkiem odtruwającym (hemodepurativum).



Zastosowanie. W stanach zapalnych dróg moczowych, m.in. w zapaleniu kłębków nerkowych (glomerulitis), miedniczek nerkowych (pyelitis), moczowodów (ureteritis), pęcherza moczowego (cystitis), pomocniczo — w kamicy moczowej, skazie moczanowej. Również w nieżycie żołądka i jelit, nadmiernej fermentacji, w drobnych krwawieniach z uszkodzonych naczyń włosowatych przewodu pokarmowego. Ponadto jako środek ogólnie odtruwający w chorobie gośćcowej, dnie, niektórych dermatozach. Zewnętrznie — w zakażeniu i zapaleniu, nawet wrzodziejącym, jamy ustnej i gardła (płukanka), sromu (przemywania, okłady), pochwy (irygacje, tamponowanie), oraz na uszkodzenia skóry, wysypki swędzące, obtarcia naskórka i in. Surowiec jest składnikiem granulatu Urogran, a wyciąg — pasty Fitolizyna.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Obrzęk pochodzenia nerkowego; 2. Przewlekłe zapalenie nerek; 3. Stan przedrzucawkowy (razem z Apocynum D2).

Postacie leku. Inf. Herb. Solidaginis — napar z łyżki ziela na 1—11/2 szklanki gorącej wody (postawić nad parą na 20 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. między posiłkami, zewnętrznie ten sam napar do irygacji i okładów, jako płukanka, dodać ½ łyżeczki Azulanu. Surowiec jest rzadko stosowany pet se, zwykle jako składnik odpowiednich mieszanek ziołowych.

250


SORBUS AUCUPARIA — JARZĄB POSPOLITY (JARZĘBINA)

Ang. Mountain Ash; franc. Sorbier des oiseaux; niem. Eberesche; ros. Riabina obyknowiennaja.



Występowanie. W Europie i na Syberii; w Polsce dość powszechnie, również sadzony jako ozdobny.

Surowce. Owoc jarzębiny — Fructus Sorbi; kwiat jarzębiny Flos Sorbi.

Główne związki. W owocach: kwasy organiczne (m.in. kw. parasorbowy ok. 0,4%, kw. jabłkowy), karotenoidy (m.in. β-karoten), substancja goryczowa, związki cukrowe (m.in. L-sorboza), D-sorbitol do 10%, garbnik, kwasy wielofenolowe, witamina C do 0,2%. Skład chemiczny kwiatów jarzębiny jest nieznany.

Działanie. Diureticum, antiphlogisticum, antiscorbuticum.

Owoce jarzębiny nieznacznie zwiększają wydalanie moczu, przypuszczalnie wskutek hamowania resorpcji wtórnej w cewkach nerkowych. Na błony :śluzowe przewodu pokarmowego działają łagodnie ściągające (obecność garbników), przeciw-zapalnie i nieznacznie zapierające. Ponieważ zawierają znaczne ilości witaminy C regulują niektóre procesy oksydoredukcyjne i uzupełniają ewentualny niedobór kw. askorbowego w pożywieniu (patrz: Rosa canina).

W lecznictwie ludowym kwiaty jarzębiny są środkiem o słabym działaniu moczopędnym i rozwalniającym, przydatnym głównie dla dzieci.

Działania uboczne. Świeże owoce jarzębiny mogą wywołać wymioty i biegunką (obecność kw. parasorbowego, który ulega rozkładowi podczas suszenia dojrzałych owoców lub ogrzewania wyciągów).

Zastosowanie. W osłabieniu czynności nerek, m.in. w stanach zapalnych, pomocniczo — w kamicy moczowej i w zaburzeniach krążenia obwodowego, m.in. w żylakach odbytu. Również w przewlekłych i mało nasilonych zaburzeniach trawiennych, takich jak nieżyt żołądka, dwunastnicy, jelita cienkiego oraz w biegunce, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Owoce jarzębiny są składnikiem mieszanek ziołowych Rektosan i Sklerosan.

Postacie łęku. Surowiec nie jest stosowany per se, lecz jako składnik odpowiednich mieszanek moczopędnych, krążeniowych i przeciwnieżytowych.

STROPHANTHUS GRATUS — STROFANT WDZIĘCZNY

Ang. Strophanthus; franc. Strophanthus du Gabon; niem. Strophanthus; ros. Strofant priwlekanyj.



Występowanie. W strefie równikowej zach. Afryki.

251


Surowiec. Nasiona strofantu wdzięcznego — Semen Strophanthi grati — służą do otrzymywania uabainy. Z pokrewnego gatunku Strophanthus Kombé otrzymuje się nasiona — Semen Strophanthi Kombé, z których izoluje się strofantynę K.

Główne związki. Nasiona strofantu wdzięcznego zawierają mieszaninę kilkunastu kardenolidów, wśród nich uabainę (strofantynę G), stosowaną w lecznictwie. Nasiona strofantu Kombe zawierają również szereg kardenolidów, m.in. strofantynę K, która jest mieszaniną K-strofantyny-(5 i K-strofantozydu.

Działanie. Cardiotonicum.

Uabaina jest kardenolidem działającym na serce jakościowo tak samo jak scilaren, digoksyna i inne glikozydy na-sercowe naparstnicy. Różnice są tylko w działaniu ilościowym. Stwierdzono, że uabaina wykazuje większą skuteczność w niewydolności krążenia lewokomorowego, natomiast słabiej działa na mechanizm przewodzenia impulsów w sercu. U osób z chorobą serca, po dożylnym podaniu uabainy, następuje natychmiastowe podwyższenie pojemności minutowej serca i u połowy z nich równoczesny nieznaczny spadek ciśnienia żylnego, podczas gdy po podaniu digoksyny podwyższenie pojemności minutowej serca jest mniejsze i we wszystkich przypadkach przebiega wraz z obniżeniem ciśnienia żylnego. Uabaina jest kardenolidem najszybciej działającym z dotąd poznanych. Po 5—10 min od chwili wstrzyknięcia obserwuje się na elektrokardiogramie wyraźny efekt, po 20—60 min działanie osiąga maksimum i szybko przemija (12—18 h). Stanowi to również dowód na to, że uabaina, praktycznie biorąc, nie kumuluje się zupełnie w organizmie. Po podaniu doustnym działanie uabainy jest niepewne i nieregularne, ponieważ bardzo słabo wchłania się w przewodzie pokarmowym, a ponadto znaczna jej część jest inaktywowana przez sok żołądkowy.

Strofantyna K, jako mieszanina kardenolidów, jest uważana za mniej pewną, w działaniu uabainy (strofantyny G), chociaż nie ma żadnych ilościowych lub jakościowych różnic farmakologicznych między obu glikozydami. Dwa kardenolidy wchodzące w skład strofantyny K: K-strofantyna-β i K-strofantozyd nie różnią się resorpcją, szybkością działania i toksycznością.

Zastosowanie. Zarówno uabainę, jak i strofantynę K stosuje się w sytuacjach, w których konieczne jest natychmiastowe zadziałanie kardenolidu: w ostrej niewydolności krążenia, w ostrym obrzęku płuc spowodowanym lewokomorową niewydolnością serca, ostrej duszności napadowej, ostrej zastoinowej niewydolności krążenia podczas chorób gorączkowych, silnej niemiarowości ponadkomorowej oraz w trzepotaniu

252


przedsionków. Gdy ostre objawy zostaną opanowane, dalsze leczenie prowadzi się stosując kardenolidy naparstnicowe; podawane doustnie. W czasie narkozy i operacji, gdy nastąpi spadek ciśnienia krwi, można z powodzeniem podawać dożylnie uabainę (0,35—0,375 mg), niekiedy po 30 min dodatkowo 0,1 mg.

Przeciwwskazania są takie same jak dla glikozydów naparstnicy (patrz: Digitalis lanata), zwłaszcza przy daleko posuniętej miażdżycy i zwyrodnieniu mięśnia sercowego, ostrym zapaleniu wsierdzia lub mięśnia sercowego. Ostrożność jest wskazana w dodatkowych skurczach przedsionków, aby nie dopuścić do przejścia w migotanie przedsionków. Jeśli wcześniej podawane były kardenolidy digitalisowe, to uabainę lub strofantynę K można podać dopiero po 2—3-dniowej przerwie.

Dawkowanie. Uabaina inaczej strofantyna G: prep. Strophanthinum G intravenosum (Polfa); Strophanthin G (CSRS); Purostrophan (RFN); Strophosid (Szwajcaria) — amp. 1 ml =0,25 mg. Dorosłym dożylnie 0,25 mg w roztworze 10 ml 20% glukozy lub soli fizjologicznej i w razie potrzeby co 30 min po 0,1 mg do uzyskania żądanego efektu, następnie doustnie podawać digoksynę lub lanatozyd C. Dawka maksymalna 0,5 mg pro dosi, 1,25 mg pro die. Dzieciom do 1 roku życia 0,125 mg pro die, dzieciom powyżej 1 roku 0,125—0,25 mg pro die. W ciężkim obrzęku płuc najpierw 0,25 mg, następnie o 0,125 mg co 30 min do nasycenia. U osób digitalizowanych obowiązuje przerwa co najmniej 48 h od przyjęcia ostatniej dawki. Uabainę można podawać doustnie — prep. Purostrophan (RFN), w formie rozpadalnych w jelicie drażetek 1,0 mg i 2,0 mg oraz w formie kropli 0,6 ml = 12 kropli = 1,0 mg oraz kropli forte 0,2 ml = 4 krople =1,0 mg; można także podawać podjęzykowo — prep. Strodival — (RFN) — kapsułki 3,0 mg. Strofantyna K w postaci prep. Strofantin K (ZSRR), Strophanthin K (CSRS), Kombetin (RFN) — amp. 1 ml = 0,25 mg. Dawkowanie identyczne jak uabainy. K-strofantozyd, główny glikozyd strofantyny K — jako prep. Strophosid — (Szwajcaria) — amp. 1 ml = 0,25 mg oraz 1 ml = 0,5 mg; dawka dla dorosłych 0,1—0,25 mg dożylnie pro dosi i w ciągu dnia można kilkakrotnie powtórzyć. Dawki maksymalne takie same jak dla uabainy. K-strofantozyd można również podawać domięśniowo — prep. Strophanestin (Szwajcaria) — amp. 0,25 mg z dodatkiem środka znieczulającego. Dawkowanie analogiczne jak preparatu poprzedniego. Wstrzyknięcia zaleca się dokonać w trójkącie leżącym między spina iliaca anterior superior, eminentia cristae i trochanter maior. Tinct. Strophanthi — nalewka w stosunku 1 : 10, otrzymywana z nasion strofanta Kombe, jest przetworem przestarzałym i obecnie nie stosowanym.

253


STRYCHNOS NUX VOMICA — KULCZYBA WRONIE OKO

Ang. Nux vomica; franc. Noix yomique; niem. Brechnuss; ros. Rwotnyj korień.



Występowanie. Na Półwyspie Indyjskim, Malajskim, i na Cejlonie; uprawiana w środk. Afryce.

Surowiec. Nasienie kulczyby — Semen Strychni.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów do 5% (wg FP IV 1,2%), zawierająca m.in. strychninę do 50%, womicynę, pseudostrychninę. Ponadto związki białkowe, olej tłusty, kwasy organiczne (m.in. kw. chlorogenowy, kw. loganinowy).

Działanie. Stomachicum, tonicum.

Wyciągi alkoholowe z nasion kulczyby działają zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo. W dawkach leczniczych po podaniu doustnym, ze wzglądu na b. gorzki smak, drażnią zakończenia nerwów smakowych w jamie ustnej i na drodze odruchu zwiększają wydzielanie soku żołądkowego oraz ułatwiają trawienie. Związki czynne kulczyby (głównie strychnina) szybko wchłaniają się w przewodzie pokarmowym, przenikają do krwi i pobudzają ośrodki wegetatywne w rdzeniu przedłużonym. Następuje nieznaczne przyspieszenie i pogłębienie oddechu, zwiększenie percepcji wrażeń wzrokowych i słuchowych, zaostrzenie wrażliwości zakończeń nerwów powonienia i smakowych. Subiektywnie odczuwa się poprawę samopoczucia, przyrost sił i energii, zwiększa się również ruchliwość. Tak samo działa główny alkaloid, strychnina. Po dawkach większych od leczniczych uwidacznia się charakterystyczne działanie na synapsy: zmniejszenie oporów w zwojach dla bodźców, wskutek częściowej depolaryzacji błony postsynaptycznej, zwłaszcza w synapsach rdzeniowych. Dochodzi wówczas do reakcji odruchowych ze wzrostem napięcia mięśni prążkowanych, a po dawkach toksycznych, skurczowi ulegają wszystkie mięśnie szkieletowe, zarówno agonistów, jak i antagonistów.



Działania uboczne. Po dużych dawkach nalewki lub strychniny, występują skurcze, grymas na twarzy (risus sardonicus), zaburzenia oddechu i krążenia, a w krańcowym przypadku sinica, trwały skurcz mięśni klatki piersiowej i śmierć wskutek zatrzymania oddechu.

Zastosowanie. Obecnie stosuje się b. małe dawki doustnie nalewki, wykorzystując jedynie działanie pobudzające trawienie i w pewnym stopniu wzmacniające. Zaniechano zalecania w wielu innych przypadkach, np. w szokach pooperacyjnych, zatruciach barbituranami, zapaści i in., gdyż trzeba wówczas podawać większe dawki, niebezpieczne dla chorego. Strychninę stosuje się niekiedy pozajelitowe, jako środek poprawiający samopoczucie, lecz o szybko przemijającym działaniu.

254


Przeciwwskazania. Nie ma dla podanych dawek; cave przedawkowania.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Katar występujący na świeżym, ciepłym powietrzu oraz w nocy w suchym pokoju; 2. Silne drgawki o charakterze tężcowym; 3. Kurcze żołądka, jelit i pęcherza z retroperystaltyką, które są przyczyną zaparć. Stałe ulewanie pokarmów u niemowląt. Częsty skurcz zwieracza pęcherza i przerwy w oddawaniu moczu; 4. Niestrawność po obfitych posiłkach; 5. Przekrwienia wątrobowo-wrotne ze skłonnością do żylaków odbytu; 6. Zaburzenia snu: przerwanie snu między godziną 3 a 6 rano i ponowne zaśnięcie na krótki okres; 7. Osobom odznaczającym się nadmierną pobudliwością nerwową, a zarazem systematycznością i obowiązkowością.

Postacie leku. Tinct. Strychni — zwykle doustnie 10—20 kropli w kieliszku wody przed jedzeniem; dawki maksymalne: 1 g pro dosi, 3 g pro die. Strychninum nitricum — zwykle doustnie 1—3 mg pro dosi, 3—5 mg pro die; podskórnie lub domięśniowo 0,5—2,0 mg pro dosi, 2—4-mg pro die; dawki maksymalne; doustnie 10 mg pro dosi, 20 mg pro die, podskórnie 5 mg pro dosi, 10 mg pro die.

SYMPHYTUM OFFICINALE — 2YWOKOST LEKARSKI

Ang. Comfrey; franc. Consoude officinale; niem. Beinwell; ros. Okopnik aptecznyj.



Występowanie. W całej Europie, w Polsce powszechnie na łąkach i przydrożach.

Surowiec. Korzeń żywokostu — Radix Symphyti (syn. Rad. Consolidae).

Główne związki. Alantoina do 1% (wg FP IV 0,7%), substancje śluzowe do 15% (m.in. glukuronomannany), garbniki ok. 2% pozbawione działania ściągającego, kwasy wielofenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy, kw. dwugalusowy), alkaloidy (m.in. wirydyfloryna, echinatyna), trójterpeny (m.in. izobauerenol), asparagina, skrobia, sole mineralne.

Działanie. Advulnans, protectivum.

Korzeń żywokostu lub wyciągi, po podaniu na rany lub ubytki skórne, pobudzają rozwój komórek i przyspieszają ich podział (proliferację). Badania wykazały, że czynnym związkiem jest alantoina, która ułatwia i przyspiesza tworzenie się naskórka (epitelizacja, pojawienie się nowej ziarniny, np. w owrzodzeniach troficznych i to nawet wówczas, gdy proces chorobowy trwał długo i był oporny na inne leki. Surowiec zawiera również dużo śluzu, działa więc powlekająco na uszkodzony naskórek, a w postaci płukanki na błony śluzowe jamy ustnej i gardła. Po podaniu doustnym

255

żywokost jest również wysoce aktywny. Doświadczalnie stwierdzono, że przyspiesza regeneracją błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, zmniejsza krwawienie i ułatwia bliznowacenie w chorobie wrzodowej, hamuje proces zanikowy błon śluzowych przewodu pokarmowego u osób starszych, ma również właściwości powlekające i przeciwzapalne. Pod wpływem alantoiny następuje wyraźne zwiększenie ilości leukocytów obojętnochłonnych, pobudzenie sił obronnych organizmu i tym należy prawdopodobnie tłumaczyć obserwowany wielokrotnie korzystny wpływ na regenerację kości i przyspieszone wypełnianie się ubytków kostnych.



Zastosowanie. Doustnie w nieżycie żołądka i jelit, uszkodzeniach błony śluzowej przewodu pokarmowego, przekrwieniu i zapaleniu oraz w nieznacznych krwawieniach z naczyń włosowatych. Pomocniczo we wrzodzie trawiennym żołądka i w owrzodzeniu dwunastnicy. Wyciąg żywokostowy w postaci syropu w łagodnych nieżytach jamy ustnej, gardła i krtani, zwłaszcza dla dzieci i młodzieży. Zewnętrznie wyciąg wodny do okładów na niewielkie oparzenia, odmrożenia, małe rany z odczynem martwiczym, owrzodzenia żylakowe nóg. W lecznictwie ludowym jako środek wspomagający przy złamaniu kości i w zapaleniu szpiku kostnego (osteomyelitis). Surowiec służy do otrzymywania kilku preparatów, jest składnikiem mieszanek Digestosan, Neopektosan i Rektosan oraz tabl. Azarina.

Postacie leku. Dec. Rad. Symphyti — odwar z łyżki korzenia na 11/2 szklanki ciepłej wody, macerować 6 h, gotować 5 min, przecedzić, pić ½ szklanki 2 razy dz.; zewnętrznie ten sam odwar do okładów i jako płukanka. Sir. Symphyti oraz Sir. Symphyti cum Farfara — po łyżce 3—6 razy dz. dla dzieci jako środek wykrztuśny, przeciwkaszlowy i powlekający; dorosłym po łyżce kilka razy dz. Mel. Symphyti — po łyżce wielokrotnie w ciągu dnia jako środek łagodzący kaszel dla dzieci. Ung. Symphyti — maść na odleżyny, odparzenia skóry u dzieci i in. Alantan — maść i zasypka zawierające alantoinę, stosowane tak samo jak maść żywokostowa.

TANACETUM VULGARE — WROTYCZ POSPOLITY

Ang. Tansy; franc. Tanaisie vulgaire; niem. Rainfarn; ros. Piżma obyknowiennaja.



Występowanie. W całej Europie i na Syberii, w Polsce powszechnie na nizinach.

Surowiec. Kwiat wrotyczu — Flos Tanaceti. Surowic handlowy stanowi mieszaninę dwu lub więcej tzw. ras chemicznych.

Główne związki. Olejek eteryczny do l,5% (m.in. (β-tujon, izotujon kamfen). Poznano wiele ras chemicznych wrotyczu, zawiera-

256


jących jako główne składniki olejku β-pinen, artemisiaketon, kamforę, umbellulon. Ponadto w kwiatach występują: związki goryczowe (m.in. tanacetyna), flawonoidy (m.in. pochodne luteoliny), ksantofil.

Działanie. Vermifugum, antipediculosum.

Kwiaty wrotyczu lub wyciąg alkoholowy, po podaniu doustnym, działają przeciw glistom jelitowym i owsikom, jednak dość nieregularnie, ze względu na występowanie ras chemicznych oraz na zmienną zawartość czynnych związków (β-tujonu i izotujonu. Stwierdzono również, że wymienione związki są w równym niemal stopniu toksyczne dla pasożytów, jak i dla nosicieli, głównie dla dzieci i młodzieży, mogą zatem być przyczyną zatruć. Z tych powodów znaczenie wrotyczu jako środka przeciwrobaczycowego jest obecnie małe, zwłaszcza że są dostępne mniej niebezpieczne i bardziej skuteczne chemioterapeutyki. Zewnętrznie surowiec działa przeciw pasożytom człowieka: wszy głowowej i łonowej oraz świerzbowcom.





1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna