Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona30/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   68

Tabela l

Hemodynamiczne zmiany wydolnego i niewydolnego mięśnia sercowego pod wpływem glikozydów nasercowych



Hemodynamika mięśnia sercowego

Wydolny mięsień sercowy

Niewydolny mięsień sercowy

Częstotliwość skurczów

±

(↓)

Objętość minutowa

(↓)



Objętość wyrzutowa

(↓)



Objętość rozkurczowa

(↓)



Skurczowe ciśnienie komorowe

±

±

Końcowe rozkurczowe ciśnienie komorowe



↓↓

Ciśnienie śródaortalne

±


±


± bez zmian ↑zwiększenie

↓↓ wyraźne zmniejszenie ↑↑ wyraźne zwiększenie

(↓) średnie zmniejszenie

298


Glikozydy zmniejszają ilość skurczów serca (działanie chronotropowe ujemne) oraz hamują przewodzenie bodźców w wyniku odruchu (działanie dromotropowe ujemne), poprzez zadrażnienie zakończeń czuciowych w łuku aorty oraz w kłębuszku szyjnym, a także poprzez bezpośrednie zadrażnienia ośrodka nerwu błędnego w okolicy area postrema w mózgu.

Glikozydy nasercowe, w dawkach większych od terapeutycznych, mogą pobudzać ośrodki nerwu błędnego, jak również II- i III-rządowe ośrodki układu przewodzącego (działanie batmotropowe dodatnie), stąd w przypadkach zatruć glikozydami może pojawić się tachykardia i niemiarowość. Glikozydy nasercowe zwiększają siłę skurczową mięśnia sercowego, wzrasta amplituda skurczów komór serca i pojemność wyrzutowa serca. Do narządów napływa więcej krwi tętniczej i pojawia się działanie moczopędne. Silniejszy skurcz mięśnia sercowego powoduje lepsze opróżnienie komór. Dzięki przedłużonemu okresowi rozkurczu zwiększa się odpływ krwi z układu żylnego, co z kolei wpływa na obniżenie ciśnienia żylnego, ustępują zastoje żylne w narządach, cofają się przesięki i obrzęki. Nadmiar płynu w przestrzeni poza-komórkowej zostaje wchłonięty do krwiobiegu i wydalony przez nerki. W związku ze swym mechanizmem działania, glikozydy nasercowe, niezależnie od rodzaju surowca roślinnego, wywierają podobny skutek farmakologiczny. Różnice pomiędzy poszczególnymi glikozydami nie są zasadnicze i sprowadzają się do różnego stopnia wchłaniania, nieco różnej biotransformacji, czasu pojawienia się działania, stopnia eliminacji z ustroju oraz dawkowania.

Glikozydy naparstnic podane doustnie ulegają częściowej hydrolizie w kwaśnym soku żołądkowym. Pewna ilość związków, po odszczepieniu łańcucha cukrów, przechodzi w mniej aktywne geniny, np. digitoksygeninę lub gitoksygeninę, natomiast reszta ulega powolnej, prawie całkowitej absorpcji (tab. 2). W osoczu kardenolidy wiązane są przez albuminy krwi, a po ich wysyceniu, gdy ustali się równowaga pomiędzy wolnymi a związanymi cząsteczkami, następuje wolniejsze lub szybsze wiązanie z białkami sierdzia i pojawia się charakterystyczne działanie kardiotropowe. Pozajelitowe podawanie kardenolidów w niewielkim tylko stopniu wpływa na skrócenie czasu utajonego działania, uzależnionego od stopnia wiązania glikozydów przez białka osocza. Po podaniu dożylnym glikozydy nasercowe są przenoszone do przestrzeni tkankowych, początkowo więc obserwuje się nagłe obniżenie ich poziomu w osoczu. U pacjentów czas ustalania okresu półtrwania dla digitoksyny i digoksyny wynosi 15—30 min. Największe stężenia nie zmienionych cząsteczek podanych kardenolidów oraz ich metabolitów osiąga się w wątrobie, żółci, przewodzie pokarmowym i nerkach, a więc glikozydy

299


Tabela 2

Właściwości farmakokinetyczne glikozydów nasercowych (wg Lülmanna i wsp. oraz Gotha)






Strofantyna G

Digoksyna

Digitoksyna

Rozpuszczalność w lipidach

0


dobrze


bardzo dobrze


Wiązanie

z białkami



<5%


około 40%


około 96%


Przenikanie do komórek

adsorpcja na błonie komórki

wyraźna penetracja do wnętrza komórki

dziesięciokrotnie silniejsze przenikanie do wnętrza komórki

Wydalanie przez nerki

przesączanie kłębkowe,

brak resorpcji

zwrotnej

w kanalikach



częściowa resorpcja zwrotna

resorpcja zwrotna nie zmienionych cząsteczek, wydalanie rozpuszczalnych w wodzie metabolitów

Biologiczny okres półtrwania u ludzi zdrowych

21 h


36 h


5 dni


Wydalanie z żółcią


0


częściowo


przeważającej również wydalanie przez krążenie wątrobowo-jelitowe

Biotransformacja


0

(nie wnika do wnętrza komórek)




sprzęganie z kwasem glukuronowym i siarkowym; nieaktywne związki


odłączenie jednej lub dwóch cząsteczek cukru; sprzęganie (nieaktywne związki); aktywne metabolity (bis- i monodigitoksozyd digoksygeniny)

Czas działania in vivo zależy od

wydalania przez nerki


szybkości sprzęgania i wydalania farmakologicznie czynnych połączeń przez nerki i przewód pokarmowy

sprzęgania i szybkości wydalania farmakologicznie czynnych metabolitów

300

nasercowe nie łączą się selektywnie z mięśniem sercowym. Wstrzyknięta dawka tylko w około 1% łączy się z białkami sierdzia. Nie wydaje się, aby mięsień sercowy miał właściwości kumulacji tych leków. Przy użyciu znakowanych preparatów oraz czułych metod radiograficznych usiłuje się obecnie oznaczyć wychwyt śródkomórkowy kardenolidów przez mięsień sercowy.

Odszczepienie reszt cukrowych zachodzi częściowo w przewodzie pokarmowym, a częściowo w tkankach i prowadzi do powstania aglikonów, prawię pozbawionych działania kardiotropowego. Nerki główną drogą ich eliminacji, stąd niewydolność nerek może prowadzić łatwo do kumulacji leku. Digitoksyna dłużej się łączy z białkami osocza niż digoksyna, okres półtrwania wynosi 9 dni. W moczu 74% jej metabolitów pojawia się po 24 h. Natomiast okres półtrwania digoksyny wynosi 34—40 h; z moczem wydalana jest w około

301


80% (w tym metabolitów jest 7%). Największe stężenie digoksyna osiąga w nerkach, a nieco mniejsze w sercu i wątrobie. Czas eliminacji digoksyny jest taki sam u pacjentów zdrowych, jak i u pacjentów z wadami serca. Zostało stwierdzone, że apolarne glikozydy nasercowe są szybciej metabolizowane, natomiast polarne glikozydy są bardziej oporne na procesy biotransformacji ustrojowej.

Strofantyna (uabaina) w nie zmienionej formie jest szybko wydalana przez nerki. Po 8 h w moczu pojawia się 50% wstrzykniętej dawki. Strofantyna, jako związek wyjątkowo polarny i nie rozpuszczalny w lipidach, wydalana jest szybciej z ustroju niż przebiegać może biotransformacja tego leku w tkankach. Znacznie większa rozpuszczalność strofantyny w wodzie, w porównaniu z digoksyną, jest uzależniona od większej ilości grup hydroksylowych w cząsteczce oraz małego stopnia jej absorpcji w jelitach. Digoksynę więc, zależnie od właściwości, można uszeregować pomiędzy digitoksyną a Strofantyna (tab. 3).

W dalszej przemianie geniny przechodzą w nieczynne epigeniny przez biotransformację grupy hydroksylowej przez C-3, z konfiguracji P do a. Geniny oraz 3-epigeniny tworzą siarczany i glukuroniany z odpowiednimi kwasami i w tej formie są ostatecznie wydalane z ustroju.

Działanie glikozydów nasercowych jest skierowane przede wszystkim na osłabiony mięsień sercowy, w którym znajdują się jeszcze wystarczające rezerwy energetyczne. Korzystnym zjawiskiem dla działania glikozydów jest wyrównawczy przerost mięśnia sercowego, zwłaszcza lewej komory. Natomiast procesy stłuszczenia, zmiany zwyrodnieniowe, zmiany wodniczkowe, uszkodzenia mięśnia sercowego po przebytych zakażeniach osłabiają działanie lecznicze tych leków.

Glikozydy wywierają wpływ nie tylko na sierdzie, lecz także mają działanie pozasercowe, np. działanie skurczowe na mięśniówkę gładką.

Glikozydy nasercowe wywierają najsilniejsze działanie lecznicze w przypadku niewyrównanej niedomogi krążenia, kiedy dochodzi do zastoju żylnego przed przedsionkami w małym lub dużym krążeniu oraz pojawienia się dodatkowych powierzchniowych skurczów w postaci tachykardii. Ten stan krążenia prowadzi do powstania obrzęków, przesięków, skąpomoczu, zastoju żylnego w obrębie narządów jamy brzusznej, duszności, sinicy, zaburzeń ze strony układu nerwowego i wreszcie obrzęku płuc. Zastosowanie glikozydów kardiotropowych powoduje spotęgowanie siły skurczu mięśnia sercowego, spowolnienie akcji serca, zwiększenie objętości wyrzutowej, obniżenie ciśnienia żylnego. Obrzęki i przesięki cofają się, następuje usuwanie wody przez drogi moczowe. W związku z polepszeniem stanu krążenia zmniejsza się masa

302

ciała, znika duszność, sinica, zaburzenia trawienia i objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Glikozydy nie wywierają wpływu na serce zdrowe lub też będące w stanie wyrównanej niewydolności krążenia, kiedy działają w pełni mechanizmy obronne ustroju.



Pewnym, choć nie stałym wykładnikiem działania glikozydów nasercowych, są zmiany w elektrokardiogramie przed i po podaniu tych leków w przypadku niewyrównanej niewydolności krążenia. Czas trwania QRST ulega skróceniu, woltaż obniża się, wydłuża się odcinek P-P oraz odcinek P-Q. Najbardziej charakterystyczną cechą są zmiany dotyczące odcinka ST i załamka T, które polegają na obniżeniu odcinka ST i spłaszczeniu, a nawet odwróceniu załamka T. Powyższe zmiany w ekg są obserwowane nie tylko po podaniu glikozydów, lecz również mogą pojawić się w wielu innych schorzeniach krążenia, a więc nie mogą być brane pod uwagę jako swoisty stopień wysycenia glikozydami mięśnia sercowego. Glikozydy były stosowane dawniej głównie w postaci mianowanych biologicznie surowców roślinnych, w których oprócz glikozydów występują substancje balastowe, np. saponiny, będące emulgatorami drażniącymi tkanki. Jako leki są obecnie chętniej stosowane naturalne lub półsyntetyczne glikozydy w postaci krystalicznej. W tabeli 1 zestawiono właściwości trzech najczęściej stosowanych preparatów: digitoksyny, lanatozydu C (typ naparstnicy) i strofantyny (typ strofantusa) Glikozydy naparstnicy purpurowej (zwłaszcza digitoksyna) silnie wiążą się z białkami krwi, zmniejszają wrażliwość układu przewodzącego na bodźce nerwowe, natomiast dość silnie wzmacniają siłę skurczu oraz napięcie mięśnia sercowego. Leki te mogą więc powodować wystąpienie znacznego stopnia bradykardii.

Glikozydy naparstnicy wełnistej są obecnie bardzo często stosowane w lecznictwie (acetylodigitoksyna, lanatozyd C, dezacetylolanatozyd C, digoksyna) ze względu na zróżnicowany stopień kumulacji, wiązania z białkami osocza, działania kardiotropowego oraz moczopędnego.

Lanatozydy i ich glikozydowe pochodne, w porównaniu z glikozydami naparstnicy purpurowej, w mniejszym stopniu ulegają kumulacji, działanie lecznicze pojawia się szybciej i jest silniejsze, słabiej działają na fazę rozkurczową mięśnia sercowego, trudniej ulegają rozkładowi. Glikozydy naparstnicy wełnistej i purpurowej wchłaniają się z przewodu pokarmowego w niejednakowym stopniu (patrz tabela 1). Najlepiej wchłania się purpureaglikozyd A, lanatozyd A i ich glikozydy pochodne, średnio — lanatozyd C, a najsłabiej — purpureaglikozyd B i gitoksyna. Istnieją również duże różnice wiązania glikozydów z albuminami krwi. W znacznym stopniu wiązaniu z białkami ulega purpureaglikozyd A, lanatozyd A,

303


digitoksyna i acetylodigitoksyna. W związku z powyższym działanie ich rozwija się wolniej. Pozostałe glikozydy wiążą się słabiej z białkami i są szybciej wydalane z ustroju (lanatozyd C). Wydalanie następuje głównie z moczem, częściowo również z żółcią. U chorych z uszkodzeniem miąższu nerek lub wątroby wydalanie glikozydów jest upośledzone; należy to uwzględnić przy ustalaniu dawek. W czasie podawania dużych dawek eliminacja (biotransformacja oraz wydalanie) może być mniejsza niż ilość glikozydu resorbowanego, co prowadzi do nadmiernego gromadzenia w tkankach (kumulacja). Najsilniej kumulują się glikozydy naparstnicy purpurowej, znacznie słabiej wełnistej.

Heterozydy kardenolidowe typu strofantyny minimalnie wchłaniają sią z przewodu pokarmowego, stosuje się je więc wyłącznie dożylnie. Strofantyna (uabaina) słabo wiąże się z białkami krwi i sierdzia, prawie nie ulega kumulacji. W ustroju pozostaje do 24 h. Strofantyna wywiera silne działanie inotropowe dodatnie, wzmaga napięcie mięśnia sercowego i, na co należy zwrócić uwagę, o wiele częściej niż inne glikozydy nasercowe wywołuje pojawienie się niemiarowości. Strofantynę stosujemy przede wszystkim w przypadkach ostrej niewydolności serca, jaką jest dychawica sercowa. Strofantyny nie stosuje się w przewlekłej niedomodze krążenia.

Jak uprzednio wspomniano, w skład tzw. digitaloidów wchodzą glikozydy nasercowe o typie kardenolidów strofantusa o słabszym działaniu inotropowym dodatnim i chronotropowym ujemnym na mięsień sercowy od glikozydów naparstnicy i strofantyny.

Najaktywniejszym naturalnym kardenolidem w zielu konwalii majowej (Herb. Convallariae majalis) jest konwalatoksyna. Działanie nalewki z konwalii przypomina działanie strofantyny bez objawów kumulacji. Z przewodu pokarmowego cały zespół kardenolidów absorbuje się w większym procencie niż czyste glikozydy, jednak ze względu na balastową obecność saponin mogą zjawić się ponadto objawy podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Korzystnym objawem ubocznym jest działanie moczopędne. Nalewka konwalii majowej stosowana jest w lżejszych postaciach niewydolności układu krążenia, często w postaci mieszanek z innymi lekami (zwłaszcza u osób starszych).

W zielu miłka wiosennego (Herb. Adonidis vernalis) znajdują się również heterozydy kardenolidowe. Działają one na serce analogicznie jak glikozydy konwalii, tylko niemal dwukrotnie słabiej i nie powodują objawów kumulacji. Wadą ich jest stosunkowo słaba absorpcja z przewodu pokarmowego. Ziele miłka wiosennego, wskutek obecności flawonoidów oraz kardenolidów, wywiera silne działanie moczopędne. Na-

304


lewka z ziela miłka (Tinct. Adonidis vernalis) stosuje się zwykle wraz z innymi lekami jako środek wspomagający w niedomogach krążenia.

Glikozydy cebuli morskiej (Urginea maritima) stosowane są bardzo rzadko w postaci nalewki lub w mieszankach z innymi lekami, natomiast częściej jako czyste związki. Heterozydy cebuli stosunkowo łatwo wchłaniają się z jelit, lecz ulegają dość szybko biotransformacji, dlatego najczęściej są podawane we wstrzyknięciach. W związku z tym, podobnie jak digitaloidy, nie ulegają kumulacji. Zaletą cebuli morskiej jest jej silne działanie moczopędne. Odmiana czerwona cebuli morskiej odznacza się specyficzną toksycznością dla gryzoni (szczury) i nie jest stosowana w lecznictwie.

Liście oleandra (Fol. Oleandri) z Nerium oleander zawierają oleandrynę i kilka innych glikozydów o mniejszym znaczeniu leczniczym niż poprzednie.

Działanie moczopędne glikozydów pojawia się jako wypadkowa poprawy pracy serca oraz wzrostu przepływu krwi przez nerki wskutek czego następuje ustępowanie obrzęków. Skurcz mięśni gładkich naczyń jamy brzusznej powoduje w następstwie zwężenie naczyń, co z kolei zmniejsza przepływ krwi przez nerki i może powodować wzrost ciśnienia tętniczego.

Kardenolidy w dawkach leczniczych nie działają na naczynia wieńcowe, natomiast w dawkach toksycznych mogą powodować skurcz naczyń wieńcowych. Działania uboczne kardenolidów nie są zbyt groźne i dotyczą głównie przewodu pokarmowego. U pacjentów nad wrażliwych, a zwłaszcza cierpiących na przewlekłe stany zapalne żołądka i jelit, może pojawić się ślinotok, odbijanie, mdłości, wymioty, bóle brzucha lub biegunka, dlatego przy zamierzonej długotrwałej digitalizacji serca stosuje się w niewielkich dawkach pochodne fenotiazyny. Ze strony krążenia pojawia się niekiedy bradykardia, a w niektórych przypadkach może przyjść do przejściowej tachykardii i niemiarowości.

Ustalone zostały następujące wskazania do stosowania glikozydów:

— ostra niewydolność krążenia, jak zapaść, wstrząs, obrzęk płuc,

— niewyrównana niewydolność krążenia pochodzenia sercowego,

— częstoskurcz napadowy,

— migotanie lub trzepotanie przedsionków.

Jako leki wspomagające działanie glikozydów nasercowych stosuje się środki o działaniu moczopędnym, najczęściej saluretyki z uzupełnieniem soli potasu. W przypadku pojawienia się duszności znajdują zastosowanie niektóre leki przeciwbólowe, analeptyki, leki uspokajające.

305


Zasadniczo brak jest przeciwwskazań bezwzględnych do stosowania glikozydów, z wyjątkiem rzadko ujawniającego się uczulenia. Naturalnym przeciwwskazaniem jest niedomoga krążenia na tle zatrucia tym lekiem. Niektórzy pacjenci, szczególnie w starszym wieku, źle znoszą nawet lecznicze dawki glikozydów, tak samo jak i osoby cierpiące na niedoczynność tarczycy, zawał serca, niewydolność nerek, przewlekłe stany zapalne płuc i oskrzeli. Niewskazana jest w wielu przypadkach terapia kojarzona ze względu na możliwość interakcji leków. Saluretyki z grupy hydrochlorotiazydu stosowane przez dłuższy czas powodują zubożenie ustroju w jony potasu. Analogiczne objawy obserwuje się przy stosowaniu kortykoterapii, a zwłaszcza po podaniu ACTH. Leki te będą potęgować siłę działania glikozydów. Witamina D stosowana przez dłuższy okres jest przyczyną hiperkalcemii. Znając mechanizm działania glikozydów można stwierdzić, że preparaty podwyższające poziom jonów wapnia w osoczu mogą spowodować zatrucia tymi lekami. Optymalnym postępowaniem przygotowawczym dla stosowania glikozydów byłoby każdorazowe oznaczanie poziomu elektrolitów we krwi, a zwłaszcza jonów sodu, potasu i wapnia.

Glikozydy stanowią przeciwwskazanie do równoczesnego stosowania leków tymoleptycznych z grupy inhibitorów monoaminooksydazy, imipraminy oraz leków o działaniu hipotensyjnym, jak rezerpina i jej pochodne. W tym przypadku mięsień sercowy opróżniony z amin katecholowych staje się nadwrażliwy na działanie glikozydów nasercowych.

Przyczyną niemiarowości serca w toku digitalizacji może stać się podanie dużych dawek środków pobudzających receptor betaadrenergiczny, jak izoprenalina (Aludrin), orcyprenalina (Salbutamol), epinefryna (Adrenalinum) lub aminy sympatomimetyczne z grupy amfetaminy. Wysycające dawki glikozydów nasercowych, zastosowane łącznie z lekami przeciwarytmicznymi typu chinidyny lub prokainamidu, mogą wywołać zaburzenia pracy serca w postaci bloku układu przewodzącego.

Istnieją ponadto przeciwwskazania kliniczne jak:

— niemiarowość w przebiegu zawału,

— częściowy blok serca (można spowodować pojawienie się bloku całkowitego),

— zwężenie zastawki dwudzielnej,

— niemiarowości komorowe,

— zmiany miażdżycowe, naczyniowe, zakrzepy naczyniowe,

— dializa nerek, ciężkie uszkodzenie wątroby lub trzustki, stany śpiączki.

Zatrucie glikozydami nasercowymi początkowo jest trudne do uchwycenia ze względu na fakt jego nakładania, sumowania z objawami niedomogi krążenia. Objawy zatrucia są

306


dość zróżnicowane i zależą od wieku, stanu krążenia, współistniejących schorzeń przewodu pokarmowego itd. Dzieci na ogół dobrze znoszą nawet duże dawki. U pacjentów w wieku starszym, na skutek uszkodzeń narządów miąższowych, stosunkowo łatwo dochodzi do kumulacji glikozydów i zatrucia.

Nadmierna digitalizacja ustroju prowadzi do wystąpienia pogłębionych objawów, tzw. pozasercowego toksycznego działania. Pojawiają się uporczywe wymioty oraz silne bóle żołądka i jelit na skutek nadmiernej kurczliwości mięśniówki gładkiej. W dalszych fazach zatrucia glikozydy nasercowe zwiększają pobudliwość mięśnia sercowego, a więc istnieje tendencja do pojawienia się nadwrażliwości trzeciorzędowych ośrodków układu autonomicznego, w których powstaje nadmierna ilość skurczów dodatkowych. Śmiertelna dawka glikozydów doprowadza do wystąpienia trzepotania i migotania komór. Dawka śmiertelna dla zwierząt jest 5—10 razy większa od dawki powodującej działanie inotropowe dodatnie oraz około dwa razy większa od dawki powodującej pierwsze objawy niemiarowości. Wykładnik bezpieczeństwa lub tzw. indeks terapeutyczny, jest stosunkowo mały, szczególnie w przypadkach, gdy zwiększa się dawki, aby otrzymać efekt terapeutyczny. Przedawkowanie glikozydów jest zwykle wynikiem kumulacji dawek podtrzymujących.

Toksyczne działanie glikozydów zwiększa się oczywiście przy podwyższeniu poziomu jonów wapnia, a obniżeniu poziomu jonów potasu w osoczu i tkankach.

W przypadkach zatruć glikozydami należy odstawić preparat i stosować leki, których wybór uzależniony jest od objawów zatrucia.

1. W wypadku hipokaliemii korzystne jest podanie soli potasu, np. chlorku potasowego.

2. Ze związków chelatującyeh jony wapnia podaje się dożylnie cytrynian sodowy lub wersenian dwusodowy (EDTA-Na).

3. Leki przeciwarytmiczne stosuje się z wielką ostrożnością i tylko w przypadkach daleko posuniętych zaburzeń rytmu serca. Używana jest chinidyna. Pronestyl, z leków beta-adrenolitycznych — propranolol lub oksyprenolol. Błędem jest stosowanie kompozycji zawierających ajmalinę (Gilurytmal).

4. Pojawienie się bloku serca lub bradykardii jest wskazaniem do podania domięśniowego efedryny; można również podać izoprenalinę.

5. Leki o działaniu atropinowym znoszą utrzymującą się nadmierną wagotonię, bradykardię, hamują również nudności i wymioty, działają antagonistycznie w stosunku do glikozydu na komórkę nerwową i mięśniową.

307


6. Leki przeciwhistaminowe jak prometazyna (Diphergan) lub dwufenylohydramina (Benzhydraminum hydrochloricum) działają korzystnie w przypadku uporczywych nudności i wymiotów.

GORYCZE

Substancje, zwane goryczami (amara), występują w wielu surowcach roślinnych, nie stanowią zdefiniowanej grupy chemicznej, a wspólną ich cechą jest silnie gorzki smak i z tego powodu niektóre z nich znalazły zastosowanie w terapii. Związkami gorzkimi są niektóre alkaloidy, np. strychnina, brucyna, chinina, częściej są to substancje bezazotowe o charakterze laktonów lub związków furanowych. Niektóre z nich występują w roślinach w połączeniach z cukrami jako glikozydy.

Według większości autorów mechanizm działania goryczy zakłada istnienie wydzielniczego odruchu warunkowego. Po podaniu doustnym gorycze drażnią smakowe zakończenia nerwowe grzbietu języka (brodawki okolone). Podniety nerwowe, biegnąc głównie nerwem językowo-gardłowym, powodują reflektoryczne pobudzenie ośrodka wydzielniczego nerwu błędnego, a następnie przejście bodźców na gałązki wydzielnicze gruczołów żołądkowych. Leki te, również na drodze odruchu, pobudzają wydzielanie śliny oraz soku trzustkowego. Gorycze wzmagają pierwszy nerwowy okres wydzielania soku żołądkowego. Ostatnio prowadzone badania wykazały, że gorycze po wprowadzeniu sondą bezpośrednio do żołądka silnie pobudzają czynniki wydzielnicze i wzmagają produkcję soku żołądkowego, natomiast drażnienie przez gorycze smakowych zakończeń nerwowych języka zwiększa tylko wydzielanie śliny. Istnieją więc dane doświadczalne, stwierdzające bezpośrednio pobudzający wpływ goryczy na wydzielanie gruczołów żołądkowych, z pominięciem odruchu.

Gorycze wstrzyknięte zwierzętom powodują, po krótkiej fazie zmniejszenia, długotrwałe zwiększenie leukocytozy, jednoznaczne z poziomem leukocytozy trawiennej, obserwowanej po podaniu tego środka doustnie. Działanie zwiększające wydzielanie soku nie występuje po znieczuleniu kokainą języka i jamy ustnej, po przecięciu nerwów językowo-gardłowych, po zatruciu zwojów nikotyną, po podaniu leków o działaniu atropinowym, jak również przy zmianach zanikowych błony śluzowej żołądka (przewlekły alkoholizm).

Gorycze stosowane doustnie wzmagają łaknienie, hamują skurcze głodowe żołądka, ułatwiają trawienie pokarmów, wywołują leukocytozę trawienną. Nieznacznie drażnią one błony śluzowe przewodu pokarmowego, lecz nie pogarszają w spo-

308


sób istotny istniejących schorzeń żołądkowo-jelitowych, w związku z czym mogą być z powodzeniem stosowane przy objawach niedokrwistości i bezsoczności.

Substancjami gorzkimi są glikozydy, gencjanina i nietoksyczna gencjopikryna, znajdujące się w korzeniu goryczki (Rad. Gentianae) oraz pokrewne związki występujące w liściach bobrka (Fol. Menyanthidis), zielu tysiącznika (Herb. Centaurii), zielu krwawnika (Herb. Millefolii), zielu dziurawca (Herb. Hyperici), w korzeniu mniszka (Rad. Taraxaci), korzeniu cykorii (Rad. Cichorii), zielu piołunu (Herb. Absinthii) i innych. Korę chinową (Cort. Cinchonae), ze wzglądu na obecność gorzkich alkaloidów (chinina, chinidyna, cynchonina), zapisuje się, podobnie jak poprzednie surowce roślinne, w postaci odwarów, wyciągów, nalewek, zarówno pojedynczo, jak i w mieszaninach (Tinct. amara), w celu poprawy łaknienia i trawienia. Podobnie stosuje się antrazwiązki zawarte w alonie (Aloe), gdyż w bardzo małych dawkach 0,01— —0,05 g działają jako gorycz żołądkowa.





1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna