Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski


Surowiec. Kwiat stokrotki — Flos Bellidis. Główne związki



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona8/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   68

Surowiec. Kwiat stokrotki — Flos Bellidis.

Główne związki. Mieszanina saponin, olejek eteryczny, garbnik, związek goryczowy bellidyna, śluz, kwasy organiczne (m.in. kw. jabłkowy, kw. winowy), substancje żywicowe i woskowe, antocyjanozyd i flawonoid.

Działanie. Diureticum, advulnans.

Wyciąg z kwiatów stokrotki zwiększa ilość wydalanego moczu (diureticum) i ułatwia usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii (depurativum), poprawia czynność wątroby, jest skuteczny w niektórych schorzeniach skórnych i ma działanie ogólnie wzmacniające (tonicum). Ponadto wyciąg ma korzystny wpływ na ściany drobnych naczyń krwionośnych, zmniejsza ich przepuszczalność i możliwość wystąpienia drobnych krwawień. Zewnętrznie surowiec przyspiesza gojenie ran, zmniejsza obrzęki i wynaczynienia po uderzeniach, kontuzjach.



Zastosowanie. Doustnie — w osłabieniu czynności wątroby toksycznymi związkami endogennymi (np. toksyny bakteryj -

84

ne) i egzogennymi, w zmniejszeniu wydalania moczu, również w nieżycie żołądka i jelit z uszkodzeniem naczyń włosowatych, pomocniczo w zapaleniu stawów i w niektórych schorzeniach skórnych, np. trądziku krostkowym, łojotokowym zapaleniu skóry. Zewnętrznie — w postaci okładów na obrzęki, siniaki, drobne zranienia, obtarcia naskórka oraz do oczyszczania ran; również do irygacji jako środek higieny osobistej kobiet i w upławach. Kwiaty stokrotki stosuje się bardzo rzadko per se, przeważnie jako składnik mieszanek ziołowych.



Postacie leku. Dec. Flor. Bellidis — 11/2 łyżki kwiatów na 11/2 szklanki wody (gotować 3—5 min, przecedzić), pić 1/3—2/3 szklanki 2—3 razy dz. jako diureticum i depurativum, korzystniej wraz z Rad. Taraxaci, Herb. Solidaginis, Fol. Betulae, Herb. Equiseti lub Fl. Sambuci; zewnętrznie do okładów, irygacji, korzystnie wraz z Herb. Meliloti, Fl. Hippocastani, Fl. Calendulae, Fol. Plantaginis, Fol. Juglandis.

BERBERIS VULGARIS — BERBERYS ZWYCZAJNY

Ang. Barberry; franc. Epine-Vinette; niem. Sauerdorn; ros. Barbaris obyknowiennyj.



Występowanie. W całej niemal Europie, w Polsce dość rzadko, w lasach i zaroślach oraz jako krzew ozdobny w parkach.

Surowce. Owoc berberysu — Fructus Berberidis liść berberysu — Folium Berberidis. Obecnie nie zbiera się samych korzeni oraz kory z korzeni berberysu ze względu na niszczenie krzewów. %

Główne związki. Owoce zawierają ok. 6,5% kwasów organicznych (m.in. kw. jabłkowy, kw. askorbowy), ok. 6,6% pektyn i substancji gumowych, ok. 5% węglowodanów (m.in. glukoza, fruktoza), karotenoidy, sole mineralne. Liście, kora i korzenie zawierają alkaloidy należące do trzech następujących grup: protoberberyny (m.in. berberyna, jatroryzyna, palmatyna), dwubenzyloizochinoliny (m.in. berbamina, oksyakantyna) oraz aporfiny (m.in. magnofloryna).

Działanie. Owoce — diureticum, antipyreticum, metabolicum; liście — uterotonicum, vasotonicum, cholagogum; berberyna — cholagogum, spasmolyticum, antibioticum.

Owoce berberysu są wartościowym źródłem łatwo przyswajalnych kwasów organicznych oraz naturalnego kwasu askorbowego (witamina C), stanowiącego w naszym organizmie ważny składnik układów oksydoredukcyjnych (patrz: Rosa canina). Wyciągi z owoców zwiększają nieznacznie ilość wydalanego moczu (diureticum), mają również (w ograniczonym zakresie) właściwości przeciwgorączkowe (antipyreticum). Są skutecznym środkiem witaminizującym, wywierającym wpływ na procesy metaboliczne oraz na ogólną odporność organizmu, zwłaszcza w zakażeniach bakteryjnych, sta-

85

nach zapalnych błon śluzowych i zmniejszonej odporności ścian naczyń włosowatych. Liście berberysu zwiększają kurczliwości mięśni gładkich macicy i naczyń krwionośnych, nieznacznie przyspieszają krzepliwość krwi oraz umiarkowanie pobudzają przepływ żółci.



Berberyna (również kora i korzenie berberysu) ma szeroki zakres działania farmakodynamicznego, zarówno po podaniu doustnym, jak i pozajelitowym. Zwiększa znacznie wytwarzanie żółci w wątrobie wskutek bezpośredniego bodźcowego wpływu na komórki miąższowe oraz wzmaga przepływ żółci z powodu spazmolitycznego działania na drogi żółciowe. Na drobnoustroje berberyna działa mało skutecznie, zwłaszcza po podaniu doustnym. Stwierdzono, że nie hamuje rozwoju szczepów antybiotykoopornych występujących w jelitach w czasie ostrych nieżytów, aczkolwiek powoduje ich uwrażliwienie na niektóre antybiotyki (np. chloramfenikol). Nie ma jednak wpływu na drożdżaki, np. Candida albicans. Prawidłowo stosowane dawki berberyny nie wywołują ubocznych szkodliwych działań, jedynie bardzo rzadko przejściowe nudności u małych dzieci.

Zastosowanie. Owoce — jako środek pomocniczy w wywołanej przez bakterie tzw. „chorobie z przeziębienia”, w stanach gorączkowych różnego pochodzenia, chorobie reumatycznej, zwiększonej przepuszczalności ścian naczyń włosowatych oraz jako synergetyczny komponent bioflawonoidów i innych związków o charakterze witaminy P (rutyna, eskulina, katechina). Z owoców berberysu można przyrządzać wartościowe napoje dietetyczne. Liście berberysu stosuje się w praktyce położniczo-ginekologicznej w atonicznych krwawieniach poporodowych, niedostatecznej inwolucji macicy oraz w krwawieniach macicznych, spowodowanych zaawansowanym stanem zapalnym.

Berberynę stosuje się w przewlekłym zapaleniu wątroby, zahamowaniu wytwarzania żółci, kamicy żółciowej, nieżycie pęcherzyka żółciowego, stanach skurczowych w obrębie dróg żółciowych i w powikłaniach wywołanych bakteriami.



Zastosowanie w homeopatii. 1. Upośledzenie czynności wątroby ze wzrostem lub bez wzrostu kwasu moczowego we krwi; 2. Kamica wątrobowa i nerkowa; działanie lecznicze i zapobiegawcze w tych schorzeniach, również przy wszelkich objawach skazy moczanowej; 3. Ostre i przewlekłe choroby nerek, wątroby lub pęcherzyka żółciowego.

Postacie leku. Inf. Fruct. Berberidis — 1/2—1 łyżki rozdrobnionych owoców na szklankę wody, pić 1/4—1/3 szklanki jako środek witaminowy i moczopędny. Zwykle łączy się z innymi surowcami: jako mieszanka moczopędna (np. z Herb. Violae tric., Rad. Levistici, Herb. Equiseti, Herb. Solidaginis, Fruct. Juniperi, Fol. Betulae); jako mieszanka metaboliczna

86

(np. z Fol. Urticae, Rhiz. Agropyri, Fruct. Crataegi, Rad. Archangelicae, Fruct. Rosae, Fl. Callunae, Cort. Salicis, Fucus). Tinct. Fol. Berberidis (ZSRR), doustnie 30—40 kropli 2—3 razy dz. w ciągu 2—3 tygodni. Berberinum sulphuricum — (ZSRR) fabl. 5 mg, dawki 5—10 mg 2—3 razy dz. przed jedzeniem w ciągu 2—4 tygodni (przeciwwskazaniem jest ciąża).



BETONICA OFFICINALIS — BUKWICA ZWYCZAJNA

Ang. Wood Betony; franc. Betoine officinale; niem. Betonie; ros. Bukwica aptecznaja.



Występowanie. W Europie i półn. Azji; w Polsce powszechnie na łąkach, wzgórzach.

Surowiec. Ziele bukwicy — Herba Betonicae.

Główne związki. Garbniki do 12%, związki aminowe ok. 0,5% (m.in. betaina, betonicyna, stachydryna, turycyna), ślady olejku eterycznego, cholina, substancja goryczowa, sole mineralne.

Działanie. Adstringens, antisepticum, dermaticum.

Wyciągi z ziela bukwicy działają ściągające i przeciwzapalnie na błoną śluzową żołądka i jelit, hamują biegunkę i utratą wody, a zatem i soli mineralnych. Zapobiegają również niewielkim krwawieniom wewnętrznym z uszkodzonych drobnych naczyń w przewodzie pokarmowym, mają właściwości przeciwbakteryjne, w tym także wobec szczepów antybiotykoopornych, wiążą toksyny bakteryjne i stanowią naturalny egzogenny czynnik przeciwzapalny. Stosowany zewnętrznie odwar z surowca działa na skórą odkażająco, przeciwkrwotocznie, przeciwzapalnie i regenerujące na naskórek.



Zastosowanie. Doustnie podaje się odwar w biegunkach o różnym stopniu nasilenia, w nieżycie żołądka i jelit, lekkich zatruciach pokarmowych, letnich biegunkach u dzieci, długo trwających zbyt wolnych stolcach, bólach brzucha i wzdęciach wskazujących na nadmierną fermentację oraz w nieznacznych krwawieniach wewnętrznych ze stwierdzoną małą ilością krwi i śluzu w kale. Zewnętrznie — na czyraki, wrzody, trudno gojące się rany; zakażenia skóry bakteriami ropotwórczymi, zarodnikami grzybów pasożytniczych i drożdżakami. Stosuje się również w owrzodzeniu żylakowatym nóg (okłady) i w nadmiernej potliwości stóp (obmywania).

Postacie leku. Dec. Herb. Betonicae — 1/2—1 łyżkę, ziela na szklankę gorącej wody (gotować 5 min), przecedzić, pić 1/4—1/3 szklanki 1—2 razy dz.; dla dzieci i młodzieży w biegunce 1—3 łyżki odwaru; ten sam odwar do użytku zewnętrznego. Ziele bukwicy jest częściej stosowane w mieszankach, np. w przeciwbiegunkowej i przeciwkrwotocznej

87

wraz z Herb. Bursae pastoris, Fol. Urticae, Fol. Juglandis. Herb. Millefolii, Fol. Plantaginis, Fol. Rubi idaei.



BETULA VERRUCOSA — BRZOZA BRODAWKOWATA

Ang. Birch; franc. Bouleau; niem. Birke; ros. Berioza borodowczataja.



Występowanie. Na półkuli półn., w Polsce powszechnie.

Surowce. Liść brzozy — Folium Betulae i występujący na pniach grzyb Inonotus obliquus — włóknouszek ukośny.

Główne związki. Flawonoidy 1,5—2,3% (m.in. hiperozyd, mirycetyna, luteolina), garbniki katechinowe do 9%, saponiny (tylko w młodych liściach), związki trójterpenowe (m.in. folientriol, folientetraol), ślady olejku eterycznego, kwasy organiczne (m.in. kw. askorbowy), żywice i sole mineralne. Inonotus obliquus (syn. Poria obliqua) — ciemna, guzowata narośl na pniu, zawiera m.in. związki sterolowe, trójterpeny.

Działanie. Liście brzozowe — diureticum, sudorificum; Inonotus obliquus — tonicum, antiphlogisticum.

Liście brzozowe pobudzają wydalanie moczu (diureticum) i wraz z nim zwiększonej ilości jonów sodowych, chlorkowych i kwasu moczowego (salureticum). Tego rodzaju działanie jest związane z obecnością związków flawonoidowych; pączki brzozowe (Gemmae Betulae) natomiast zawierają znikome ilości flawonoidów, nie mają więc właściwości moczopędnych i nie są obecnie w tym kierunku wykorzystywane. Działanie napotne liści brzozowych jest u niektórych osób mało uchwytne. Świeży sok brzozowy (Succus Betulae recens) otrzymuje się na wiosnę po głębokim nacięciu gałęzi lub wywierceniu otworu w pniu. Wypływa wówczas obficie 4—5 l dziennie białego mętnego płynu, mającego właściwości ogólnie wzmacniające, regulujące przemianę materii i zapobiegające tworzeniu się kamieni moczowych. Na pniach brzozy wyrastają guzowate narośle o spękanej, czarnej powierzchni, stanowiące tkankę drzewną przerośniętą plechą grzyba Inonotus obliquus. Wysuszone i sproszkowane narośle są w medycynie ludowej uważane za działające przeciwnowotworowo. Z obszernych badań polskich i radzieckich wynika, że „guz brzozowy” wykazuje właściwości wzmacniające, zwiększa niewątpliwie odporność organizmu, wyraźnie poprawia samopoczucie chorych z nowotworami działa także przeciwzapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego (po podaniu doustnym) oraz na błony śluzowe narządów rodnych (po irygacjach).



Zastosowanie. Wyciąg z liści stosuje się w przewlekłych schorzeniach dróg moczowych ze zmniejszonym wydzielaniem moczu, w obrzękach na tle niedomogi sercowo-nerkowej

88

i zatrzymaniu elektrolitów w organizmie. Pomocniczo — w kamicy moczowej, chorobie gośćcowej i skazie moczanowej, zapaleniu tkanki łącznej (cellulitis), w niektórych chorobach skóry, np. zapaleniu skóry łojotokowym, trądziku młodzieńczym, łuszczycy, również w lekkich uszkodzeniach wątroby spowodowanych dłuższym stosowaniem chemioterapeutyków. Zewnętrznie — do obmywań i okładów w zaczerwienieniach skóry, wysychaniu i łuszczeniu się naskórka, w zapaleniu węzłów chłonnych oraz w schorzeniach owłosionej skóry głowy. Surowiec wchodzi w skład granulatu Betagran, Reumogram i Urogran oraz mieszanek Pyrosan, Reumosan i Urosan. Wyciągi z liści brzozy są składnikiem płynu Betasol i pasty Fitolizyna. Sok brzozowy świeży (Succus Betulae recens) jest stosowany przez rekonwalescentów i osoby w wieku podeszłym jako środek wzmacniający, usuwający szkodliwe produkty przemiany materii w niektórych schorzeniach skórnych (depurativum) i zaburzeniach czynności wątroby oraz pomocniczo w kamicy moczanowej. Zewnętrznie — do obmywań lub okładów na piegi.



Inonotus obliquus — w przewlekłych nieżytach przewodu pokarmowego, uszkodzeniach wątroby przez toksyny, bakteryjne i związki powstające podczas rozpadu komórek, pomocniczo — w chorobie nowotworowej. Zewnętrznie — w zapaleniu jamy ustnej (płukanka) oraz pochwy i szyjki macicznej (irygacje, tamponowanie).

Postacie leku. Dec. Fol. Betulae — 11/2—2 łyżki liści na 2 szklanki wrzącej wody, gotować 3 min, odstawić, przecedzić, pić 2—3 razy dz. po 1/2—1/3 szklanki między posiłkami. Liście brzozy stosuje się często w moczopędnych zestawieniach recepturowych (np. wraz z Herb. Solidaginis, Fruct. Petroselini, Herb. Equiseti, Fruct. Juniperi, Fol. Ribis nigri, Fl. Sambuci, Fl. Callunae). Succ. Betulae (sok ze świeżych liści stabilizowany alkoholem) — dawki 30—50 kropli w kieliszku wody 3—4 razy dz. 30 min przed jedzeniem. Succus Betulae recens — sok wiosenny z brzozy, dawki 1/2—1 szklanki rano i wieczorem w ciągu 15—20 dni. Wyciąg z Inonotus obliquus — prep. Befungin (ZSRR) — półgęsta masa z dodatkiem soli kobaltu; dawki — 3 łyżeczki wyciągu rozpuścić w 150 ml wody i przyjmować po 1 łyżce 3 razy dz. 30 min przed jedzeniem.

BORAGO OFFICINALIS — OGÓRECZNIK LEKARSKI

Ang. Borage; franc. Bourrache officinale; niem. Boretsch; ros. Ogóriecznik aptecznyj.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego; w Polsce jako zdziczały chwast ogrodowy.

89

Surowiec. Ziele ogórecznika — Herba Boraginis.



Główne związki. Substancje śluzowe, krzemionka rozpuszczalna do 0,26%, garbniki ok. 3%, kwasy organiczne, cholina, saponina, sole mineralne.

Działanie. Protectivum.

Wyciągi wodne z surowca zawierają znaczne ilości śluzu, który powleka błony śluzowe jamy ustnej, gardła oraz żołądka. Następuje zmniejszenie podrażnienia i przekrwienia oraz ochrona przed drażniącymi bodźcami zewnętrznymi. Znaczenie lecznicze mają również związki garbnikowe działające ściągające, przeciwzapalnie i bakteriobójczo; krzemionka, która przyspiesza regenerację uszkodzonego naskórka i uszczelnia ściany naczyń włosowatych, oraz saponina ułatwiająca odkrztuszanie. Zewnętrznie ogórecznik działa na skórę odmiękczająco i powlekające.



Zastosowanie. Doustnie — w zapaleniu błon śluzowych przełyku i żołądka, podrażnieniu przez płyny żrące (kwasy, zasady), w nieżycie jamy ustnej i gardła, trudnościach w odkrztuszaniu, chrypce, suchym kaszlu (płukanki). Zewnętrznie — na skórę uszkodzoną, oparzenia I stopnia, obtarcia naskórka, czyraki i wrzody (kataplazmy), wyprysk oraz w świądzie skóry.

Postacie leku. Dec. Herb. Boraginis — 11/2—2 łyżki ziela na 1—2 szklanki wody (gotować 3—5 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako środek osłaniający. Korzystne jest łączenie z Fl. Millefoli i Fol. Salviae. Surowiec jest częściej stosowany w mieszankach ziołowych, np. osłaniającej żołądek i przeciwzapalnej wraz z Rad. Symphyti, Anth. Chamomillae, Fol. Althaeae, Herb. Agrimoniae, Fl. Lamii albi, Fruct. Rosae. Zewnętrznie — do okładów i kataplazmów wraz z Fol. Plantaginis, Fl. Hippocastani, Fl. Calendulae, Herb. Meliloti, Fl. Helianthii.

BRASSICA NIGRA — GORCZYCA CZARNA

Ang. Black Mustard; franc. Moutarde noire; niem. Schwarzer Senf; ros. Gorczica czernaja.



Występowanie. W Europie, płdn.-zach. Azji, wsch. Afryce; w Polsce spotykana w stanie naturalnym i uprawiana.

Surowiec. Nasienie gorczycy czarnej — Semen Sinapis nigrae.

Główne związki. Glikozyd synigryna do 7%, który po hydrolizie (enzym myrozynaza w obecności wody) uwalnia izosiarkocyjanian allilu, stanowiący główny składnik olejku gorczycznego (Ol. Sinapis). Ponadto w nasionach olej tłusty ok. 30%, synapina (eter choliny i kw. synapinowego), związki goitrogenne.

90

Działanie. Rubefaciens.

Po zastosowaniu na skórę rozdrobnionych nasion gorczycy czarnej, powstający z rozpadu synigryny izosiarkocyjanian allilu rozszerza naczynia krwionośne, wywołuje miejscowe zaczerwienienie oraz uczucie intensywnego pieczenia. Działanie to jest tak silne, że po krótkim czasie następuje uszkodzenie skóry z objawami stanu zapalnego, a nawet powierzchniowej martwicy tkanek. Znacznie silniejsze działanie wywierają nasiona gorczycy na błony śluzowe. Po doustnym podaniu małych ilości nasion następuje pobudzenie wydzielania soku żołądkowego i mukopolisacharydów, poprawa perystaltyki jelit i lepsze przyswajanie składników pokarmu.

Działanie uboczne. Większe dawki nasion przyjęte doustnie powodują stan zapalny błon śluzowych żołądka i jelit, uszkodzenie kłębków nerkowych, krwiomocz i białkomocz, natomiast długotrwałe przyjmowanie nasion (lub ostrej musztardy) może doprowadzić do uszkodzenia gruczołu tarczowego, przerostu, a nawet powstania wola (działanie progoitrogenne).

Zastosowanie. Zewnętrznie — rozdrobnione nasiona do okładów rumieniących (kataplazmy) w bólach gośćcowych, zapaleniu korzeni nerwowych rdzenia (radiculitis), nerwobólach korzeniowych (radiculalgia). W postaci gorczyczników (Charta sinapisata) lub plastrów jako środek pomocniczy w bólach mięśniowych, zapaleniu ścięgien, a nawet w odoskrzelowym zapaleniu płuc (bronchopneumonia) i w zapaleniu opłucnej (pleuritis). Doustnie stosuje się nasiona gorczycy czarnej jedynie jako przyprawę per se lub w postaci musztardy.

Postacie leku. Sem. Sinapis nigrae pulv. (kataplazmy) — 100 g sproszkowanych nasion uciera się z letnią wodą, przenosi na lniane płótno i przykłada na miejsce bolące na 5—10 min dorosłym i 2-—5 min dzieciom. Dłuższe przetrzymywanie na skórze powoduje powstawanie pęcherzy (vesicans). Ol. Sinapis nie stosuje się per se na skórę, ze względu na bardzo silne działanie, tylko w postaci Spiritus Sinapis lub maści i mazideł (np. wraz z kamforą i olejkiem eterycznym) do wcierań w nerwobólach.

BRYONIA ALBA — PRZESTĘP BIAŁY

Ang. White Bryony; franc. Bryone blanche; niem. Weisse Zaunrube; ros. Pieriestupień biełyj.



Występowanie. W różnych rejonach Europy; w Polsce jako zdziczały.

Surowiec. Korzeń przestępu — Radix Bryoniae. Równowartościowy surowiec otrzymuje się 7 Bryonia dioica — Przestąp dwupienny.

91

Główne związki. Mieszanina czteropierścieniowych trójterpenów zwanych kukurbitacynami (m.in. czterohydrokukurbitacyna, dwuhydrokukurbitacyna B i ich glikozydowe połączenia tworzące wraz z innymi związkami żywicowatą nierozpuszczalną w wodzie masę, zwaną Resina Bryoniae). Ponadto skrobia, śluz, garbnik, ślady olejku eterycznego i sole mineralne.



Działanie. Purgans, vesicans.

Korzeń przestępu jest bardzo silnym środkiem przeczyszczającym, powodującym pobudzenie ruchów perystaltycznych jelit wraz ze znacznym przekrwieniem i rozszerzeniem naczyń krwionośnych. Stwierdzone, że nie wszystkie kukurbitacyny działają równie silnie, i że najbardziej aktywna jest dwuhydrokukurbitacyna B. W surowcu stwierdzono też obecność związków cytotoksycznych, hamujących rozwój niektórych komórek nowotworowych. Zewnętrznie stosowany surowiec na skórze wywołuje pęcherze (vesicans).



Działania uboczne. Może wywołać gwałtowne przeczyszczenie (drasticum) i wymioty z równoczesnymi zawrotami głowy, spadkiem temperatury ciała i zapaścią.

Zastosowanie. Ze wzglądu na niebezpieczne działania uboczne surowiec nie jest stosowany w allopatii, natomiast jest ważnym lekiem w homeopatii.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Na błony śluzowe całego ciała w suchych nieżytach z bólami kłującymi, np. suche nieżyty górnych i dolnych dróg oddechowych, zaparcia na tle suchości błon śluzowych; 2. Na błony surowicze w zapaleniach suchych i wysiękowych opłucnej, otrzewnej, osierdzia i stawów, zawsze z bólami kłującymi; 3. Na mięśnie poprzecznie prążkowane, tkanki włókniste, ścięgna i torebki stawowe, w bólach kłujących podczas najmniejszego ruchu.

Postacie leku. Tylko homeopatyczne potencje Bryonia D1— D2. Dawniej, wykorzystując rozpuszczalność kukurbitacyn, stosowano sproszkowany korzeń doustnie (w miodzie) lub wyciąg alkoholowy jako środki przeczyszczające.

CALENDULA OFFICINALIS — NAGIETEK LEKARSKI

Ang. Marigold; franc. Souci officinal; niem. Ringelblume; ros. Nogotki aptecznyje.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego; w Polsce często uprawiany, niekiedy zdziczały.

Surowiec. Kwiat nagietka (tylko języczkowy) — Flos Calendulae, z odmian o pomarańczowych kwiatach.

Główne związki. Saponozydy trójterpenowe (6 pochodnych kw. oleanolowego, m.in. kalendulozydy A i B), alkohole trójterpenowe (m.in. arnidiol, faradiol, kalenduladiol), flawonoidy (glikozydy izo-

92

ramnetyny), karotenoidy do 3%, fitosterole (m.in. (5-sytosterol, stigmasterol), ślady olejku eterycznego, związki żywicowe, śluzowe, poliacetylenowe oraz kwasy organiczne i sole mineralne (duża ilość magnezu).



Działanie. Antiphlogisticum, stimulans, spasmolyticum, advulnans.

Kwiaty nagietka, po podaniu doustnym, pobudzają czynności wydzielnicze. Zwiększają nieznacznie ilość soku żołądkowego i mukopolisacharydów, wytwarzanie żółci w wątrobie oraz transpirację i perspirację skóry. Wywierają również uchwytne działanie przeciwskurczowe na przewód pokarmowy oraz drogi żółciowe, ułatwiają przepływ żółci do dwunastnicy wskutek osłabienia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej. Stwierdzono, że surowiec działa słabo przeciwbakteryjnie, lecz znacznie silniej przeciwzapalnie, ponieważ zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń włosowatych w błonach śluzowych i przeciwdziała nadmiernemu ich rozszerzaniu. Badacze radzieccy wykryli dodatkowo cenną właściwość kwiatów nagietka: zdolność wiązania toksycznych związków endogennych i łatwego ich wydalania oraz ogólnego wzmacniania sił obronnych organizmu, potrzebnych w zwalczaniu choroby nowotworowej. Zewnętrznie wyciągi z surowca działają przeciwzapalnie i antybiotycznie, przyspieszają gojenie ran (ziarninowanie i naskórkowanie) i wykazują właściwości przeciwrzęsistkowe.



Zastosowanie. Doustnie — w stanach zapalnych i nieżytowych organów wewnętrznych; żołądka (gastritis), jelit (enteritis), wątroby (hepatitis), dróg żółciowych (cholangitis), pomocniczo — w chorobie wrzodowej, w okresie rekonwalescencji, po zabiegach chirurgicznych (żołądek, jelita, pęcherzyk żółciowy), również po operacyjnym usunięciu nowotworu. Ponieważ niektóre związki czynne nagietka są wydalane przez nerki, działanie jego obejmuje drogi moczowe. Ponadto wyciągi z surowca stosuje się doustnie w niedokwaśności (hypoaciditas), w ropnym zapaleniu okrężnicy, stanach skurczowych przewodu pokarmowego oraz w gojeniu i wypełnianiu się ubytków w błonie śluzowej i tkance łącznej (np. nisze powrzodowe w żołądku i dwunastnicy). Zewnętrznie — na uszkodzenia skóry, stłuczenia (contusio), odmrożenia, oparzenia (zwłaszcza promieniami nadfioletowymi i Roentgena), owrzodzenia żylakowe (ulcus varicosus), zapalenia błon śluzowych jamy ustnej (stomatitis), gardła (pharyngitis), oczu (conjunctivitis)r pochwy (colpitis), pomocniczo — przeciw rzęsistkowi pochwowemu (równocześnie z Metronidazolem) i w postępującym zaniku nabłonka pochwy.

Kwiaty nagietka są składnikiem mieszanki ziołowej Vagosan, a wyciąg — preparatów Azucalen, Calendulin i Hemostin.

93




1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   68


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna