Prognoza oddziaływania na środowisko projektóW „programu ochrony środowiska I planu gospodarki odpadami dla gminy kietrz na lata 2010-2013 z perspektywą na lata 2014-2017”



Pobieranie 0.69 Mb.
Strona4/16
Data07.05.2016
Rozmiar0.69 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

4.2. Ocena stanu środowiska


Wody powierzchniowe

Gmina Kietrz charakteryzuje się niezbyt bogatym systemem wód powierzchniowych. Główne rzeki uzupełnia szereg mniejszych cieków, kanałów i rowów melioracyjnych. Charakterystyczną cechą sieci rzecznej jest duży udział suchych dolin erozyjnych, które kiedyś aktywnie uczestniczyły w odwadnianiu terenu.

Obszar gminy Kietrz należy do zlewni Odry, w której można wyróżnić dwie zlewnie podrzędne rzek Psiny i Opawy będące lewobrzeżnymi dopływami Odry. Dorzecze Psiny zajmuje większą część obszaru gminy Kietrz i obejmuje zlewnie największej rzeki – Troi przepływającej przez nią. Ważniesze rzeki przepływające przez gminę to: Troja, Ostra, Krzanówka, Morawka, Rozumicki Potok. Największą rzeką przepływającą przez gminę Kietrz jest rzeka Troja, której źródła znajdują się w Lesie Mokre-Lewice (gm. Głubczyce) na wzgórzu o nazwie Góra Janota na wys. ok. 360 m.n.p.m. Długość rzeki (wg. WZIR w Opolu) 37,8 km.

Oceniając procentowy udział poszczególnych zlewni częściowych dorzecza Odry w odwadnianiu analizowanego obszaru szacuje się, iż największy obszar należy do zlewni Psiny (ok. 75%). Do zlewni Opawy należy ok. 25% terenu gminy. W zlewni Psiny ok. 90% terenu odwadniana jest przez Troję i jej dopływy, natomiast pozostałe 10% odwadnia Krzanówka. W zlewni Opawy 100% obszaru odwadnia Ostra.


Charakterystyczną cechą sieci hydrograficznej gminy jest w większości zbliżony do równoleżnikowego przebieg głównych rzek i potoków oraz występowanie prostopadle do tego kierunku ułożonych części dolin (dolna Morawka, Ostra). Taki system hydrograficzny jest wynikiem z jednej strony odwadniania przez główne rzeki wyniesionych na zachodzie obszarów przedpola Gór Opawskich i odprowadzania wód na wschód do doliny Odry, a z drugiej strony dostosowania przebiegu rzek do tektonicznego podłoża zbudowanego z obniżeń i garbów.

Współczesna sieć rzeczna gminy Kietrz jest bardzo silnie uregulowana. Rzadko występują typowe dla naturalnych dolin elementy koryta, tj. meandry, starorzecza, plosa, głębie, płycizny, podcięte wysokie krawędzie, namuliska, itp. Lokalnie w dnie potoków występują głazowiska starszych skał karbońskich lub powstałe przez zakumulowanie głazów polodowcowych. Podkreślają one podgórski charakter rzek.

Pod względem gęstości sieci rzecznej obszar opracowania charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem. Największą gęstością systemu hydrograficznego charakteryzują się tereny w obniżeniu Troi obejmujące dno doliny rzeki oraz dopływające do niej od północy i południa krótkie dopływy. Na obszarach garbów i wysoczyzn cieki nie występują lub występują na w krótkich odcinkach. Na terenie gminy, w przeciwieństwie do centralnej części województwa, niemal nie występuje zjawisko bifurkacji, czyli odprowadzania wód z jednego cieku w dwu przeciwległych kierunkach. Zjawisku temu nie sprzyja duże zróżnicowanie wysokości, które sprawia, że wododziały poszczególnych zlewni są wyraźne. Charakterystyczną cechą systemu hydrograficznego gminy jest również występowanie licznych suchych dolinek erozyjnych, którymi kiedyś płynęły podczas obfitych opadów okresowe cieki. W chwili obecnej większość z nich jest ustabilizowana poprzez porośnięcie roślinnością drzewiastą, krzewiastą i murawową, co unieruchomiło spływy powierzchniowe wód. Nieliczne są w okresie intensywnych opadów aktywne.

W zakresie występowania zbiorników wód stojących tereny gminy odznaczają się bardzo małą ich liczebnością i bardzo niewielkim udziałem powierzchniowym. Niewielkie kompleksy sztucznych zbiorników wodnych występują bądź w dnach dolin rzecznych, gdzie założono stawy lub w dnach wyrobisk eksploatacyjnych. Niewielkie stawy zinwentaryzowano w okolicach Nasiedla i Chróścielowa (dolina Morawki), na południe od Lubotynia (dolinka bezimiennego dopływu Morawki), w Wojnowicach (dolinka dopływu Troi). Zbiorniki wodne poeksploatacyjne występują na południe od Nowej Cerekwi w kamieniołomie bazaltu (największy zbiornik wodny gminy), w okolicach kopalni gipsu w Dzierżysławiu, oraz na północ od Kozłówek.

Obszar gminy Kietrz należy do zlewni Odry, w której można wyróżnić dwie zlewnie podrzędne rzek Psiny i Opawy będące lewobrzeżnymi dopływami Odry. Dorzecze Psiny zajmuje większą część obszaru gminy Kietrz i obejmuje zlewnie największej rzeki – Troi przepływającej przez nią. Ważniesze rzeki przepływające przez gminę to: Troja, Ostra, Krzanówka, Morawka, Rozumicki Potok. Największą rzeką przepływającą przez gminę Kietrz jest rzeka Troja, której źródła znajdują się w Lesie Mokre-Lewice (gm. Głubczyce) na wzgórzu o nazwie Góra Janota na wys. ok. 360 m.n.p.m. Długość rzeki (wg. WZIR w Opolu) 37,8 km.

Na terenie gminy Kietrz (zgodnie z hydrograficznym podziałem Polski) znajdują się podzlewnie rzeki Troi:



    1. Podzlewnia (4h2) obejmuje fragment zlewni między ujściem Glinika i dawnym wodowskazem Stara Cerekiew. Podzlewnia ta mieści się w obrębie Płaskowyżu Głubczyckiego. Roczna suma opadów nie osiąga 700 mm – najwięcej opadów przypada na lipiec, a najmniej w styczniu i lutym. Podzlewnia w sensie hydrogrologicznym należy do prowincji hydrologicznej nizinnej, pasma zbiorników czwartorzędowych przedsudeckich, subniecki trzecirzędowej Kędzierzyńsko-Głubczyckiej. Podzlewnia mieści się w granicach GZWP nr 332 z wodami nadającymi się do eksploatacji. Wydajność wynosi od kilku do 70 m3/h. Jest to zbiornik typu porowego, o jakości wód Ic (częściowo Ib i Id). Występuje pełna izolacja poziomu użytkowego wód podziemnych od powierzchni terenu.

    2. Podzlewnia (4h3*/) obejmuje fragment pomiędzy dawnym wodowskazem Stara Cerekiew i ujściem Morawki. Obszar podzlewni wynosi 18,9 km2. Warunki klimatyczne, fizjograficzne i hydrologiczne jak opisane wyżej. Nad Troją położone są miejscowości: Kietrz Nowa Cerekwia i Kozłówki.

    3. Podzlewnia (4h4*/) zlewnia Morawki. Nad rzeką Morawką położone są miejscowości Lubotyń, Dzierżysław, Nowy Dwór, Nasiedle, Chróścielów i Gniewkowice. U ujścia Morawki do Troi położone jest miasto Kietrz. Istnieje na jej terenie kilka oczek śródpolnych oraz znajduje się na obszrze rezerwat ścisły przyrody „Gipsowa Góra”.

    4. Podzlewnia (4h5*/) na obszarze pozlewni znajduje się wschodnia część miasta Kietrz. Północna część podzlewni należy do OWO GZWP nr 332.

    5. Podzlewnia (4h6*/) zlewnia Potoku Rozumickiego drugiego co do wielkości dopływu Troi. Jedyna miejscowość położona nad rzeką to Rozumice. Na obszarze pozlewni znajduje się ścisły rezerwat przyrody „Rozumice” o pow. 94 ha.

Intensywne nawożenie gleb powoduje przenikanie związków azotu i fosforu do rzek. Stwierdzono, że istnienie pasa zabezpieczającego złożonego z trzech rzędów drzew zmniejsza zanieczyszczenie rzeki o 90%. Gmina będzie dążyć do przywrócenia naturalnego, krętego biegu rzek i strumieni oraz stworzenia pasów zieleni otaczających cieki wodne.



Wody podziemne

Wody podziemne stanowią podstawowe źródło zaopatrzenia w wodę pitną. Obserwuje się zanieczyszczenie wód głębinowych związkami: azotu (azotany i azotyny) oraz amoniaku. Wielkość oddziaływania zanieczyszczeń na środowisko wodne jest bezpośrednio związana z poziomem intensywności użytkowania gleb i stopniem koncentracji produkcji zwierzęcej w poszczególnych rejonach – obszarach zlewni. Do środowiska wodnego dostają się niespożytkowane przez uprawy składniki nawozów mineralnych i naturalnych oraz inne substancje używane aktualnie w produkcji rolniczej.

Poważnym problemem są także nieskanalizowane wsie i ścieki bytowo-gospodarcze gromadzone: w szambach, odprowadzane wprost do cieków poprzez szczątkowe kanalizacje burzowe a także do szeregu obniżeń, oczek wodnych i stawów, które w efekcie końcowym wpływają na jakość wód podziemnych.

Obszar gminy Kietrz leży na pograniczu dwóch regionów hydrogeologicznych: XXVI Regionu Sudeckiego, 10 Podregionu Głubczyckiego oraz XXIV Regionu Raciborskiego. Do pierwszego należą tereny centralnej części gminy w okolicach Dzierżysławia, Nowej Cerekwi i Nasiedla, do drugiego pozostałe jej obszary.

Główny poziom wodonośny w części terenu opracowania należącej do Podregionu Głubczyckiego zlokalizowany jest w piaskowcach i szarogłazach dolnego karbonu na głębokości od kilku do 30 m. Zwierciadło wody jest swobodne lub lekko napięte, wydajność poziomu waha się od 2 do 20 m3/h (Czerski i in. 1990, Mapa Hydrogeologiczna... 1986). Uzupełniającym poziomem jest poziom czwartorzędowy w piaskach i żwirach wodnolodowcowych zlodowacenia Odry. Głębokość zwierciadła wód wynosi od kilku do 15 m, miąższość utworów wodonośnych jest niewielka. Wydajność swobodnych lub lekko napiętych wód wynosi od 2 do 15 m3/h, a lokalnie, gdzie pokrywa czwartorzędowa charakteryzuje się niewielką grubością, jest znacząco mniejsza.

Region Raciborski charakteryzuje się na analizowanym obszarze dwoma poziomami wodonośnymi: w czwartorzędzie i w trzeciorzędzie (Kotlicka, Wagner 1987, Mapa Hydrogeologiczna... 1983). Tam gdzie na powierzchni występuje duża miąższość utworów lodowcowych dominuje poziom czwartorzędowy, a tam gdzie płytko zalegają piaski i żwiry mioceńskie poziom trzeciorzędu, który ogólnie jest mniej rozpoznany. Wydajność poziomu czwartorzędowego jest bardzo zróżnicowana i wynosi od kilku itf/h na terenach wysoczyzn z płytko zalegającymi utworami starszymi do 120 m3/h w dolinie kopalnej Troi na wschód od Kietrza. W ujęciu zlokalizowanym w Kietrzu, w otworze studziennym nr 1661b/3 wykonanym w 1970 r., o głębokości 26,0 m, strop poziomu czwartorzędowego zalega na głębokości 4,0 m, spąg 24,0 m. Ustalone zwierciadło wody zalega na głębokości 0,6 m p.p.t., na wysokości bezwzględnej 215,5 m n.p.m. Maksymalna wydajność ujęcia wynosi 60,5 m3/h. W drugim ujęciu w Kietrzu nr 1661b/3 poziom czwartorzędowy ujmowany jest wykopaną w 1973 r. studnią o głębokości 21,5 m. Strop poziomu zalega na głębokości 8,5 m, spąg 18,5 m. Ustalone zwierciadło wody zalega na głębokości 8,5 m p.p.t., na wysokości bezwzględnej 235,3 m n.p.m. Maksymalna wydajność ujęcia wynosi 55,8 m3/h. W ujęciu w Chróścielowie nr 274/IX poziom czwartorzędowy ujmowany jest wykopaną w 1974 r. studnią o głębokości 14,0 m. Strop poziomu zalega na głębokości 4,0 m, spąg 13,0 m. Ustalone zwierciadło wody występuje na głębokości +0,9 m p.p.t., na wysokości bezwzględnej 264,5 m n.p.m. Maksymalna wydajność ujęcia wynosi 50 m3/h.

Na obszarze gminy, zgodnie z regionalizacją hydrogeologiczną A. Kleczkowskiego, występuje Główny Zbiornik Wód Podziemnych - GZWP nr 332 Subniecka Kędzierzyńsko – Głubczycka tzw. Basen Sarmacki. Jest to zbiornik wód podziemnych o ośrodku porowym, obejmujący swym zasięgiem połączone hydraulicznie struktury wodonośne trzeciorzędowe sarmatu i tzw. głębokiego czwartorzędu o szacunkowych zasobach dyspozycyjnych 130000 m3/24 h i średniej głębokości ujęć 80m – 120m. Zbiornik ten rozciąga się na rozległym obszarze od Białej na zachodzie, przez Kędzierzyn-Koźle, do terenów leżących przed Gliwicami na wschodzie. Stanowi podstawowe źródło zasilania w wodę terenów zurbanizowanych rejonu Kędzierzyna - Koźla, a przede wszystkim zakładów przemysłowych Kędzierzyna - Koźla, Blachowni i Zdzieszowic. Zbiornik GZWP 332 to rozległa niecka, której dno stanowią łupki i szarogłazy karbonu, zalegające na głębokości około 550 m p.p.t. Lokalnie przykryte są one cienką warstwą wapieni i dolomitów triasu (zalegająca na głębokościach 508 – 550 m p.p.t.), warstwa wapieni i margli kredy (zalegająca do około 390 m p.p.t.) oraz cienka warstwa iłów marglistych i piasków drobnych tortonu. Cała nieckę wypełniają utwory trzeciorzędowe miocenu górnego - sarmatu, o miąższości 150 – 200 m w środkowej części basenu. Zbiornik ten jest zasilany na drodze bezpośredniej infiltracji opadów atmosferycznych i wód powierzchniowych na jego wychodniach.

Wody podziemne zbiornika GZWP 332 są intensywnie eksploatowane przez istniejące na tym terenie zakłady przemysłowe oraz liczne ujęcia komunalne. Nadmierna eksploatacja wód zbiornika doprowadziła do powstania rozległego regionalnego leja depresji w jego centralnej części tj. na obszarze miasta Kędzierzyn - Koźle i Zdzieszowice. Dominujące kierunki przepływu wód podziemnych w zbiorniku są zgodne z kierunkiem spadku terenu i przebiegu doliny Troi, tzn. wody te płyną równoleżnikowo z zachodu na wschód. Ruch spływu wód podziemnych oceniany jest jako średnio szybki i wynosi 30-100 m/a.

Na obszarze gminy jest to najzasobniejsze źródło wód ujmowanych m.in. w Kietrzu. Zasobność wód podziemnych gminy Kietrz przekracza jej potrzeby w tym zakresie. Ważnym problemem jest jednak ich ochrona przed zanieczyszczeniami, zwłaszcza pochodzącymi z produkcji rolniczej oraz ściekami bytowo-gospodarczymi. Większa część terenu charakteryzuje się dobrą izolacją powierzchniową (lessy) użytkowego poziomu wodonośnego, jednak zwłaszcza w okolicach doliny Troi konieczne jest podjęcie działań zapobiegawczych przed przenikaniem zanieczyszczeń do wód.

Monitoring jakości wód podziemnych w sieci krajowej prowadzony jest przez Państwowy Instytut Geologiczny. Wyznaczane są również sieci regionalne. W województwie opolskim monitoring regionalny prowadzi Państwowy Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Opolu.

Celem badań w sieci krajowej jest obserwowanie jakości wód podziemnych poza rejonami zagrożeń.

Monitoring jakości zwykłych wód podziemnych jest jednym z elementów państwowego monitoringu środowiska koordynowanego i finansowanego przez Państwową Inspekcję Ochrony Środowiska. Celem monitoringu jakości wód podziemnych jest dostarczenie informacji o stanie chemicznym wód podziemnych, śledzenie jego zmian oraz sygnalizacja zagrożeń w skali kraju, na potrzeby zarządzania zasobami wód podziemnych i oceny skuteczności podejmowanych działań ochronnych.

Duże zasoby stosunkowo dobrej i łatwo dostępnej wody zbiorników podziemnych sprawiają, że gminie nie grozi deficyt wody. Konieczne jest jednak podjęcie silnych starań, które zapobiegną degradacji tych wód. Podstawowym problemem do rozwiązania w zakresie ochrony wód podziemnych musi być kompleksowe rozwiązanie gospodarki wodno-ściekowej.

Na podstawie przepisów odrębnych Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach, na podstawie pracy „Uzupełnienie i weryfikacja opracowania dotyczącego wyznaczania na terenie RZGW Gliwice wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu za źródeł rolniczych oraz wyznaczania ....” wyznaczył trzy gminy w województwie opolskich: gm. Baborów, Polska Cerekiew i gminę Kietrz jako obszar szczególnie narażony.



Walory przyrodnicze gminy

Lasy

Lasy spełniają istotną rolę w odniesieniu do hydrosfery i atmosfery. Oprócz tego posiadają funkcje produkcyjne i społeczne, przede wszystkim rekreacyjne. W gminie Kietrz lasy zajmują 345 ha (ok. 2,4 % powierzchni gminy). Wskaźnik lesistości gminy jest niski, niższy od przeciętnej lesistości powiatu (6,2%), i wiele niższy od wskaźnika dla województwa (25,5%) kraju (27,5%). Taki stan rzeczy jest spowodowany występowaniem na terenie gminy dobrych gleb i wykorzystywaniem ich pod użytki rolne. Lasy występują tu więc przeważnie w postaci silnie rozdrobnionych i rozproszonych powierzchni.


Największy z obszarów leśnych stanowi Las Rozumicki, znacznie mniejsze znajdują się w okolicach Nowego Dworu, Lubotynia, Rogożan i Kietrza. Zbiorowiska leśne cechują się wysokim stopniem różnorodności biologicznej, wysokimi walorami poznawczymi, ochronnymi i estetycznymi. Lasy na terenie gminy posiadały wartości użytkowe, co stało się przyczyną ich gospodarczej, często rabunkowej eksploatacji. Obecnie występujące na terenie gminy lasy to przekształcone strukturalnie i funkcyjnie drzewostany gospodarcze. Wyjątkiem jest dobrze zachowany kompleks Lasu Rozumickiego chronionego w postaci rezerwatu oraz kompleks koło Nowego Dworu, na obszrze którego proponuje się utworzenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego. Zbiorowiska leśne są zagrożone głównie występującymi zmianami hydrologicznymi siedlisk. Wynikiem tego jest proces grądowienia łęgów występujący na coraz większej powierzchni leśnej.
Według ogólnie przyjętej regionalizacji przyrodniczo - leśnej wykonanej na podstawie badań ekologiczno – fizjograficznych lasy w gminie Kietrz leżą w zasięgu V Śląskiej krainy przyrodniczo-leśnej, w 3 Dzielnicy Przedgórza Sudeckiego oraz w 3b mezoregionie Płaskowyżu Głubczyckiego.
Na terenie gminy można wyodrębnić ponadto szereg małych terenów zadrzewionych i zakrzewionych, o mniej lub bardziej zróżnicowanym składzie gatunkowym, które trudno jest jednoznacznie zakwalifikować taksonomicznie, a które często stanowią pozostałości daw­nych, naturalnych zespołów leśnych, zwłaszcza grądowych, lub też powstały jako nasadzenia zieleni śródpolnej.
Lasy w obrębie gminy znajdują się pod administracją Lasów Państwowych - Nadleśnictwa Rudy Raciborskie, w większości pozostają pod ujemnym wpływem zanieczyszczeń powietrza. W najbliższych latach na terenach gminy nie przewiduje się zalesiania gruntów.

Niski stopień lesistości gminy, w związku z tym występujący znaczny niedostatek powierzchni leśnych i zadrzewionych utrzymuje i potęguje występowanie zjawisk morfo dynamicznych, polegających na erozji powierzchni pokrytej utwo­rami lessowymi.



Obszary NATURA 2000

Na terenie gminy występuje obszar Natura 2000 „Rozumicki Las” PLH160018.


ROZUMICKI LAS” PLH160018
POWIERZCHNIA: 96,6 ha
Typy SIEDLISK wymienione w Załączniku I Dyrektywy Rady 92/43/EWG

Nazwa siedliska % pokrycia

Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum) 88,40

Pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum) 4,90

Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion 6,70


OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA OBSZARU

Klasy siedlisk % pokrycia

Lasy liściaste 96%

Siedliska rolnicze (ogólnie) 4%
OPIS OBSZARU

Las Rozumicki jest izolowanym kompleksem leśnym położonym w południowej części Śląska Opolskiego na granicy z Czechami. Las porasta fragment wysoczyzny polodowcowej ze stropowo zalegającymi glinami lessopodobnymi i zwałowymi. Obszar charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem rzeźby terenu. Dominujące spadki wynoszą >10-15%, deniwelacje sięgają 15 m. Wysoczyzna rozcięta jest na terenie kompleksu leśnego głębokimi dolinkami. Jest to bardzo ważny pod względem fitosocjologicznym obszar, pokryty w dużym stopniu przez bardzo dobrze wykształcone zbiorowiska grądu subkontynentalnego Tilio-Carpinetum z większością taksonów charakterystycznych. Także pozostałe typy roślinności, a w szczególności łęg podgórski jesionowy Carici remotae-Fraxinetum oraz dębniak trzęślicowy Molinio arundinaceae-Quercetum są osobliwościami roślinności Polski i ponadregionalnym znaczeniu. Bogata jest także flora obszaru proponowanego SOO. Występuje tu ok. 20 gatunków zagrożonych lub podlegających prawnej ochronie.


WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE

Obszar Lasu Rozumickiego jest jednym z najważniejszych ekosystemów leśnych na Śląsku Opolskim. Stan zachowania zbiorowisk roślinnych jest tu bardzo dobry, flora jest wyjątkowo bogata i naturalna. O wysokiej wartości przyrodniczej decydują dobrze wykształcone zbiorowiska oraz jedno z najbogatszych w Polsce stanowisk cieszynianki wiosennej Hacquetia epipactis.


ZAGROŻENIA

Wzrost zwarcia drzewostanu, który mógłby ewentualnie zagrozić populacji Hacquetia epipactis. Nie do końca zidentyfikowanym zagrożeniem, o raczej potencjalnym charakterze jest także intensywne rolnictwo wokół rezerwatu, infiltracja nawozów, środków ochrony roślin oraz ekspansja gatunków obcych geograficznie i ekologicznie.


STATUS OCHRONNY

Obszar w całości jest objęty ochroną rezerwatową - Rezerwat Rozumice.


STRUKTURA WŁASNOŚCI

RDLP w Katowicach, Nadleśnictwo Rudy Raciborskie.



Zbiorowiska roślinne

Gmina Kietrz jest zlokalizowana przy osiowej części obniżenia między Sudetami i Karpatami zwanego Bramą Morawską. Bram Morawska jest jednym z najważniejszych w kraju szlaków migracyjnych południowych elementów europejskiej flory i fauny,które zasilają nasze ekosystemy.

Położenie gminy na skraju Niziny Śląskiej i jego wyżynne predyspozycje wpływają na zróżnicowanie walorów i zasobów przyrodniczych zarówno ożywionej jak i nieożywionej. Występuje tu przenikanie różnych elementów flory i fauny. Obszar gminy Kietrz należy do Plaskowyżu Głubczyckiego. Dominującą formą krajobrazu są lagodne wzgórza poprzedzielane zagłębieniami terenu i dolinami rzek. Położenie gminy u wylotu Bramy Morawskiej – jako głównego szlaku wędrówek ciepłolubnych gatunków środziemnomorskich na Śląsk zdeterminowało bogactwo florystyczne Ziemi Kietrzańskiej.

Struktura krajobrazu gminy Kietrz nie posiada wielu ekosystemów naturalnych


i seminaturalnych. Wysokiej klasy grunty zostały przekształcone podczas rozwoju funkcji rolniczej i osadniczej i niewiele jest miejsc o w miarę naturalnym funkcjonowaniu środowiska przyrodniczego i dużej bioróżnorodności florystycznej i faunistycznej.

Na terenie gminy stwierdzono występowanie 18 gatunków roślin chronionych ściśle i 11 gatunków roślin chronionych częściowo. Stanowiska wielu gatunków roślin w gminie Kietrz są często jedynymi istniejącymi na Śląsku Opolskim. Na terenie gminy występuje 70 zespołów i zbiorowisk roślinnych. Oprócz gatunków chronionych na uwagę zasługują również gatunki rzadkie w skali regionu i województwa opolskiego, a występujące na terenie gminy Kietrz.

Stosunkowo duże zróżnicowanie roślinności na terenie gminy Kietrz jest odzwierciedleniem dużej ilości siedlisk, jakie wykształciły się tu w wyniku zróżnicowanej rzeźby terenu, różnorodności występujących typów gleb i warunków klimatycznych. Najbardziej pospolitymi zbiorowiskami gminy Kietrz są zespoły roślinne użytków rolnych. Zbiorowiska chwastów towarzyszące uprawom roślin zbożowych i okopowych zajmują duże powierzchnie i stanowią ważny element krajobrazu.

Grupa zbiorowisk roślin wodnych na terenie gminy Kietrz, z uwagi na brak większych zbiorników wodnych, spotykana jest dosyć rzadko. Zespoły wodne stwierdzono w stawach na terenie niektórych sołectw i drobnych zbiornikach na terenie nieczynnej kopalni gipsu w Dzierżysławiu. Otoczenie zbiorników wodnych stanowią zbiorowiska szuwarowe różnego typu.

Istotnym, choć mocno zdewastowanym elementem szaty roślinnej gminy Kietrz są łąki położone w dolinach rzek. W okolicach wsi Rozumic, Lubotynia oraz miasta Kietrz występują łąki wilgotne, najczęściej niezagospodarowane oraz zagospodarowane intensywnie (Lubotyń).

Najciekawszą grupą zespołów roślinnych w gminie są fitocenozy (ciepłolubne murawy) o charakterze stepowym należące do zespołów ginących w skali regionu i wojewodztwa.

W związku ze zróżnicowaniem krajobrazowym, na terenie gminy istnieje wiele zróżnicowanych siedlisk, obfitujących w rzadkie i chronione gatunki roślin.

Intensywna produkcja rolnicza spowodowała, że istnieją na terenie gminy tylko dwa wartościowe kompleksy leśne: Las Rozumicki oraz Las koło Nowego Dworu.

Dolina rzeki Troi stanowi korytarz ekologiczny o znaczeniu regionalnym. Jest to jedyna przebiegająca przez teren gminy Kietrz, szeroka i długa struktura przestrzenna w której grupują się fragmenty różnorodnych ekosystemów o znacznej naturalnej bioróżnorodności. Korytarz łączy ekologiczny system przestrzenny gminy z pozostałą częścią systemu ekologicznego Płaskowyżu Głubczyckiego i Gór Opawskich od strony zachodniej i systemu ekologicznego doliny Psiny i Odry na wschodzie (Odra jest korytarzem o randze międzynarodowej – wpisana do sieci ECONET).

Dolina Potoku Rozumickiego stanowi korytarz ekologiczny o charakterze lokalnym. Łączy system ekologiczny gminy z terenami Republiki Czeskiej, a dalej z systemem przestrzennym gminy Pietrowice Wielkie.



Gatunki roślin objęte ochroną ścisłą:

  • Centuria pospolita (Centaurium erythrea),

  • Ciemiężyca zielona (Veratrum lobelianum),

  • Dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis),

  • Goryczuszka (Goryczka) orzęsiona (Gentainella ciliata),

  • Kruszczyk połabski (Epipactis albensis),

  • Kruszczyk siny (Epipactis purpurata),

  • Kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine),

  • Lilia złotogłów (Lilium martagon),

  • Listera jajowata (Listera ovata),

  • Obrazki alpejskie (Arum alpinum),

  • Ostożeń pannoński (Cirsium pannonicum),

  • Podkolan biały (Platanthera bifolia),

  • Przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis),

  • Śniadek baldaszkowi (Ornithogalum umbellatum),

  • Śniadek cienkolistny (Ornithogalum collinum),

  • Śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis),

  • Wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum),

  • Zimowit jesienny (Colchicum autumnale).


Gatunki roślin objęte ochroną częściową:

  • Barwinek pospolity (Vinca minor),

  • Bluszcz pospolity (Hedera helix),

  • Kalina koralowa (Viburnum opulus),

  • Konwalia majowa (Convallaria majalis)

  • Kopytnik pospolity (Asarum europaeum),

  • Kruszyna zwyczajna (Frangula alnus),

  • Pierwiosnek lekarski (Primula veris),

  • Pierwiosnek wyniosły (Primula elatior),

  • Przytulia wonna (Galium odoratum)


Gatunki rzadkie w skali województwa i regionu:

  • Cieszynianka wiosenna (Hacquetia epipactis),

  • Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum),

  • Czosnek wężowy (Allium scorodoprasum),

  • Dąbrówka kosmata (Ajuga genevensis),

  • Dziewanna fioletowa (Verbasoum phoeniceum),

  • Dziurawiec kosmaty (Hypericum hirsutum),

  • Dzwonek boloński (Campanula bononiensis),

  • Dzwonek skupiony (Campanula glomerata),

  • Głowienka wielkokwiatowa (Prunella grandiflora),

  • Jaskier kaszubski (Ranunculus cassubicus),

  • Kokorycz pełna (Corydalis solida),

  • Kokorycz pusta (Corydalis cava),

  • Kostrzewa walezyjska (Fastuca valesiaca),

  • Krwawnik pannoński (Achillea pannonica).


Zbiorowiska roślinne:

  • Zbiorowiska upraw okopowych: m.in. zespół chwastnicy jednostronnej i włośnicy sinej;

  • Zbiorowiska roślinne o charakterze antropogenicznym: m.in. zespół z dominacją lepiężnika różowego;

  • Zbiorowiska roślin wodnych: zespół rzęsy trójrowkowej, zespół moczarki kanadyjskiej, zespoły jaskra wodnego, rogatka sztywnego, wywłócznika kłosowego, rdestnicy pływającej oraz zespół rdestnicy stępionej;

  • Zbiorowiska otoczenia zbiorników wodnych: szuwar trzciny pospolitej, pałki szerokolistnej, ponikła błotnego, zbiorowiska z dominacją strzałki wodnej, jeżogłówki gałęzistej, rzepichy ziemnowodnej oraz manny mielec, zespół kosaćca żółtego, turzycy błotnej, turzycy dziobkowatej, turzycy zaostrzonej i turzycy sztywnej oraz szuwar mozgowy na terenach zalewowych;

  • Zbiorowisko małoroślowe z dominacją wiązówki błotnej;

  • Trzęślicowe łąki zmiennowilgotne;

  • Łąki z dominacją ostrożenia warzywnego,

  • Zespół sitowia błotego;

  • Płaty łąk wyczyńcowych i owsicowych;

  • Murawy zalewowe z charakterystycznym pięciornikiem gęsim, pięciornikiem rozłogowym, sitem ścieśnionym i tojeścią rozesłaną;

  • Zbiorowisko z dominacją Kostrzewy bruzdkowanej i strzęplicy nadobnej ;

  • Zbiorowiska okrajkowe: rzepik pospolity, gorysz siny, bodziszek krwisty;

  • Zespół z dominacją lepiężnika białego należącego do wysokogórskich zbiorowisk ziołoroślowych;

  • Zbiorowiska zaroślowe: zarośla ligustru i tarniny oraz zarośla derenia i szakłaka;

  • Łęgi wierzbowe, jesionowo- olszowe, jesionowo- wiązowe, podgórskie łęgi jesionowe;

  • Zbiorowiska leśne: grąd subkontynentalny, acydofilne dąbrowy: podgórska wilgotna dąbrowa acydofilna i podgórska dąbrowa acydofilna.

Rezerwaty przyrody

Rezerwat „Góra Gipsowa”

  • Znajduje się 4 km za Kietrzem, w Dzierżysławiu, posiada obecnie status rezerwatu ścisłego; planuje się zmianę statusu ze ścisłego na częściowy. Obszar rezerwatu wynosi 1,02 ha. Jest to rezerwat przyrody odtworzony w roku 1957 (przed wojną również był objęty ochroną). Występuje tu roślinność stepowa z ostrożeniem panońskim i kostrzewą waleryjską. Na Górze Gipsowej (285 m n p m) znajduje się nieczynna kopalnia gipsu. Eksploatację zakończono w roku 1972. Obecnie kopalnia jest zalana. Rezerwat jest wyjątkowym w skali Śląska zbiorowiskiem muraw kserotermicznych. Poważnym zagrożeniem dla ich istnienia są:

  • przerastanie lasem (dlatego w rezerwacie powinien być stosowany wypas lub wykaszanie),

  • obecność „barszczu sosnkowskiego” ― obcego, szkodliwego gatunku, który zaczyna dominować w murawie,

  • zarastanie trzciną od dołu wzgórza.


Rezerwat „Rozumice” - częściowy rezerwat leśny został utworzony w roku 2000 dla ochrony lasu liściastego „o cechach naturalnych z udziałem chronionych i rzadkich gatunków w runie”. Las odznacza się dobrym stanem zdrowotnym, zróżnicowaniem gatunkowym oraz niezakłóconym układem pięter. Zajmuje obszar 92,62 ha i obejmuje kompleks leśny położony na południowy wschód od miejscowości Rozumice. Występuje w nim 171 gatunków roślin naczyniowych w tym część stanowią gatunki rzadkie oraz chronione.

Obszary chronionego krajobrazu

Na terenie gminy obszary chronionego krajobrazu nie występują.



Użytki ekologiczne

Na terenie gminy obecnie nie występują.



Pomniki przyrody

Na terenie gminy Kietrz znajdują się obecnie dwa pomniki przyrody:

- lipa drobnolistna rosnąca w parku w Lubotyniu (nr rej. Woj. 329) o obwodzie 409 cm i wysokości 25 m,

- lipa drobnolistna rosnąca w Pilszczu na terenie boiska sportowego przy skrzyżowaniu ulic Pszennej, Wojska Polskiego i Alei Schumana. Obwód pnia na wysokości 130 cm wynosi 330 cm. Lipa drobnolistna podlega wpisowi do rejestru pomników przyrody województwa opolskiego.



Projektowane formy ochrony przyrody:

Z uwagi na występowanie wielu chronionych i rzadkich gatunków roślin naczyniowych oraz rzadko spotykanych zwierząt, do proponowanych miejsc - zasługujących na objęcie ich ochroną zaliczyć należy:



  • zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Nowy Dwór”.

  • użytek ekologiczny Kartuzek – obszar stanowi stare wyrobisko piasków plejstoceńskich z domieszką żwirów. Miejsce występowania chronionych i rzadkich gatunków roślin.

  • użytek ekologiczny Lubotyń – obszar obejmuje stare wyrobisko piasku. Zbocza i dno pokryte murawami. Miejsce występowania chronionych i rzadkich gatunków roślin.

  • użytek ekologiczny Kozłówki – reprezentuje obniżenie suchej doliny, usytuowane poprzecznie w stosunku do dużej doliny Troi. Miejsce występowania chronionych i rzadkich gatunków roślin.

  • stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej Gipsy koło Dzierżysławia – obszar obejmuje teren starej kopalni gipsów o pow. ok. 25 ha. Niektóre zapadliska na terenie kopalni wypełnione są wodą. Utwory geologiczne oprócz gipsów reprezentowane są przez margle i iły. Teren jest silnie zarośnięty przez krzewy i drzewa. Na terenie znajduje się wzniesienie ostańca gipsowego wyniesionego o ok. 30 m ponad dno doliny Morawki. Jest to jedyny w wojewodztwie ostaniec denudacyjny zbudowany z tych skał.

  • stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej Bazalty w Nowej Cerekwi – proponuje się objąć ochroną ściany nieczynnego wyrobiska bazaltu położonego na południe od Nowej Cerekwi. Najceniejszą częścią jest ściana bazaltu wystająca ponad taflę wody po nieczynnym wyrobisku.

  • stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej Żyła Bazaltowa obszar proponowanej ochrony to przykrta lessem żyła bazaltowa położona na pólnoc od Nowej Cerekwi.

  • pomnik przyrody nieożywionej – głaz narzutowy – zlepieniec występujący w dnie czynnej piaskowni koło Lubotynia; głaz ma wysokość 1,5 m i obwód ok. 4,0 m.

We wszystkich połączeniach międzygminnych, a zwłaszcza regionalnych najważniejszą rolę odgrywają doliny rzek. Pełnią one rolę korytarzy ekologicznych. W krajowym systemie ekologicznym ECONET-PL doliny rzek stanowią często korytarze ekologiczne oznaczeniu międzynarodowym. Pomimo znacznego przekształcenia umożliwiają one w dalszym ciągu rozprzestrzenianie się gatunków i łączność pomiędzy zachowanymi w mało zmienionym stanie ostojami przyrody /tzw. obszaramiwęzłowymi/.



Rysunek 1. Lokalizacja istniejących i projektowanych form ochrony przyrody względem położenia Gminy Kietrz



Fauna

Fauna gminy Kietrz nie jest wdostateczny sposób zbadana. Prace faunistyczne prowadzone na terenie gminy miały charakter powierzchowny i rozpoznawczy, często były porwadzone przypadkowo na wybranych terenach i dotyczyły jedynie kilku grup zwierząt (owadów). Największym obszarem badawczym jest teren rezerwatu przyrodniczego „Gipsowa Góra”.

Najlepiej poznaną grupą zwierząt na tym terenie są ptaki. Zgodnie z obowiązującym w Polsce od 1 maja 2004 prawie Unii Europejskiej zaczęły obowiązywać dwie Dyrektywy unijne dotyczące ochrony europejskiej flory i fauny. Są to Dyrektywa 79/409/EWG o ochronie dziko żyjących ptaków, zwana Dyretywą Ptasią oraz Dyretywa 92/43/EWG o ochronie naturalnych siedlisk oraz dziko żyjącej flory i fauny, zwana Dyrektywą Habitatową. Na terenie gminy Kietrz w ostatnim dwudziestoleciu przystąpiło do lęgów 85 gatunków ptaków. Z tej ilości 79 gatunków jest całkowitą ochroną gatunkową.

Na terenie rezerwatu „Gipsowa Góra” zaobserwowano występowanie rzadkich gatunków zwierząt.

Na terenie gminy Kietrz stwierdzono występowanie gatunków objętych ochroną tj.:


  • ślimak winniczek,

  • traszka zwyczajna,

  • ropucha szara,

  • ropucha zielona,

  • rzekotka drzewna,

  • żaba wodna,

  • żaba jeziorkowa,

  • żaba trawna,

  • jaszczurka zwinka,

  • jaszczurka żyworodna,

  • padalec, zaskroniec.

  • jeż zachodni,

  • ryjówki malutkiej,

  • rzęsorek rzeczek,

  • nocek rudy,

  • mroczek późny,

  • borowiec wielki,

  • gacek brunatny,

  • wiewiórka pospolita.

Dwa największe na tym terenie kompleksy leśne („Las Rozumicki” i las koło Nowego Dworu”) zapewniają dobre warunki egzystowania dla wielu gatunków fauny leśnej. Typowi jej przedstawiciele to: jeleń europejski, dzik, kuna leśna, mysz leśna, a z ptaków dzięcioł duży, strzyżyk, rudzik, kruk zięba. Fauna na terenie gminy jest zagrożona. Niewielka powierzchnia obszarów leśnych w połączeniu z dosyć młodym drzewostanem oraz nielicznymi obszarami starodrzewów nie stwarzają warunków do zwiększania ilości występujących zwierząt leśnych.

Obszary o szczególnym znaczeniu dla fauny gminy Kietrz to:


  • rezerwat „Gipsowa Góra” – ostoja fauny ciepłolubnej oraz wielu gatunków owadów i rzadko spotykanych ptaków,

  • rezerwat „Rozumice” ostoja fauny leśnej,

  • kamieniołom na południe od Nowej Cerekwi – największy zbiornik wodny – miejsce rozrodu płazów,

  • kompleks leśny pod Nowym Dworem – ostoja fauny leśnej,

  • rzeka Troja – ostoja fauny wodno-błotnej.

  • Dwa oczka wodne pod Rogożanami i zbiornik ppoż. w Pilszczu.

Gleby

Teren gminy charakteryzuje się wysoką bonitacją gruntów. Przeważają gleby bardzo dobre i dobre (głównie pszenno-buraczane).

W gminie Kietrz, podobnie jak w powiecie głubczyckim dominują głównie gleby klasy I do IV. Występowanie gleb tych klas powoduje, że największą powierzchnie zajmuje uprawa zbóż z dominującą przewagą pszenicy. Na następnych miejscach znajdują się kukurydza, rzepak oraz buraki.
Wskaźnik bonitacji jakości i przydatności rolniczej gleb całego powiatu głubczyckiego jest najwyższy w całym województwie. Waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej gleb jest najwyższa w województwie opolskim.

Na terenie Gminy występuje umiarkowane zróżnicowanie typologiczne gleb. Powierzchnia utworów glebowych złożona jest w przeważającej części z lessów i lessowatych. Stanowią one ok. 93% wszystkich użytków rolnych. Skałą macierzystą tych gleb są osady eolityczne. Niewielkie obszary występowania gleb piaszyczystych zaobserwować można na pólnoc od Chróścielowa i Lubotynia. Skały ilaste występują w dolinach rzecznych lub na odsłonięciach erozyjnych stoków dolin rzecznych. Na użytkach rolnych terenu gminy nie występują większe skupiska innych utworów glebowych. Taka charakterystyka gleb oznacza się bardzo wysoką przydatnością dla produkcji rolniczej.

Czynnikiem degradującym rolniczą przestrzeń produkcyjną jest erozja gleb Potencjalnym zagrożeniem jest tu erozja wietrzna gleb użytkowanych rolniczo. Dodatkowo istotna jest erozja wodna powierzchniowa jak również erozja wąwozowa. Na terenie gminy Kietrz czynnikami wpływającymi niekorzystnie na warunki glebowo-wodne są:


  • Zredukowanie powierzchni użytków zielonych,

  • Poważne naruszenie warunków hydrograficznych związane z likwidacją niektórych cieków i rowów melioracyjnych lub ich przekształceniem w rurociągi.

Obydwa rodzaje działań związane były z potrzebami intensywnej uprawy nastawionej na najwyższą produktywność, co doprowadziło do zaburzeń odpływu powierzchniowego wód, a w konsekwencji do nasilenia erozji wodnej. Nadmierne przesuszenie gleb oraz zagrożenie erozją wodną są najpoważniejszymi problemami związanymi z utrzymaniem jakości gleb w gminie Kietrz. Praktycznie w każdym sołectwie wyniesienia terenu pozbawione trwałej okrywy roślinnej są miejscami występowania stałych lub okresowych niedoborów wody w glebie. Stale zbyt suche gleby występują na wzniesieniach Chróścielowa, Dzierżysławia i Lubotynia. Na terenie gminy Kietrz ok. 30% gruntów jest zagrożonych erozją.

Na obszarze gminy Kietrz gleby odznaczają się wysoką wartością dla produkcji rolnej. Stan taki wynika z wysokiej jakości produkcyjnej gleb, które powstały w głównej mie­rze ze skały macierzystej jaką jest less. Dla gminy charakterystyczne jest również, iż w obrę­bie wysoczyzn przeważa użytkowanie orne, natomiast w zasięgu dolin rzecznych użytkowa­nie orne współwystępuje z zagospodarowaniem gleb w charakterze użytków zielonych. Największe powierzchniowo obszary, objęte przede wszystkim rolniczym sposobem zagospoda­rowania, zajmują następujące typy gleb:



  • lessy: występują jedynie na obszarze Płaskowyżu Głubczyckiego,

  • grunty rzeczne: w przewadze są to grunty sypkie w postaci piasków grubych i średnich z warstwami żwirów i pospółek,

  • utwory lodowcowe i wodno – lodowcowe: występują szczególnie w obrębie dolin lub na wyniosłościach. Znajdują się płytko pod powierzchnią terenu przykryte stosunkowo cienką warstwą lessów, w wielu miejscach występują na powierzchni terenu.

Gleby lessowe a takie przeważają w gminie, jako złożone z bardzo drobnych cząstek, szczególnie łatwo ulegają wymywaniu lub wywiewaniu. Zjawisko to nasiliło się znacznie w okresie PRL-u, gdy masowo likwidowano zalesienia śródpolne i miedze. Ukuto wówczas nawet pojęcie „gumowych hektarów” oznaczające dodatkowe grunty orne pozyskane dzięki nielegalnemu niszczeniu właśnie zalesień śródpolnych i miedz, co pozwalało na krótki okres uzyskiwać wyższe plony.

Obecnie trwa proces odtwarzania pasów wiatrochronnych i zalesień śródpolnych. W każdym planie zagospodarowania przestrzennego jest to uzgadniana granica polno-leśna. Istnieje też konieczność odtworzenia naturalnych cieków wodnych.

Przydatność gleb do produkcji rolnej określa tak zwany Wskaźnik Waloryzacji Rolniczej Przestrzeni Produkcyjnej. Wynosi on średnio dla gminy 100,8 pkt., przy średniej dla Opolszczyzny 81,9 pkt. Kietrz w ocenie warunków produkcji rolnej zajmuje 5 miejsce w województwie Opolskim. Wyniki badań wskazują na zmniejszanie się zakwaszenia gleb, malejącą zasobności gleb w przyswajalny dla roślin potas i wysoką zawartość azotu mineralnego.

Pola nawożone są w sposób prawidłowy i nie stwierdzono znacznej degradacji terenów rolnych.



Zasoby kopalin

Powierzchniowa pokrywa geologiczna terenu gminy Kietrz, składająca się w większości z podatnych na działania erozyjne utworów lessowych, przy współudziale czynników antropogenicznych w postaci wylesienia Płaskowyżu Głubczyckiego i nieprzerwanego jego użytkowania ornego, stanowi o dużym zagrożeniu obszaru gminy zjawiskami erozji wodnej i wietrznej. Informacje dostęp­ne z literatury wskazują, że jednorazowy nawalny opad deszczu, może wywołać na tym tere­nie zmyw powierzchniowy osadów lessowych, powodujący ich akumulację u podnóża stoków o miąższości dochodzącej do 30cm.

Na terenie gminy określono występowanie złóż wydobywczych, są to położone złoża kruszyw naturalnych, gipsów i anhydrytów oraz surowców ilastych ceramiki budowlanej. W części z nich wydobycie już zakończono.

Niegdyś występowały też złoża bazaltu w pobliżu Nowej Cerekwi (wygasły stożek wulkaniczny, obecnie ‘Kamienny Staw”), które uległy wyczerpaniu. kopalina była wydobywana od końca XIX w. do 1971 r.


Przemysł wydobywczy powoduje szereg oddziaływań, z których najistotniejsze to powstawanie odpadów pogórniczych i przeróbczych, przekształcanie powierzchni terenu oraz drenowanie poziomów wodonośnych z potencjalną możliwością ich zanieczyszczenia. Przekształcenie powierzchni terenu następuje przede wszystkim w wyniku składowania odpadów na hałdach oraz powstawania otwartych wyrobisk poeksploatacyjnych, często o dużej powierzchni. Eksploatacja kruszyw naturalnych, surowców ilastych, piasków oraz wapieni i margli jest główną przyczyną degradacji i dewastacji gruntów w województwie.

Pole elektromagnetyczne

Na terenie gminy Kietrz występują następujące źródła emitujące pola elektromagnetycznego:



  • linie energetyczne wysokiego napięcia,

  • stacje transformatorowe,

  • stacje przekaźnikowe telefonii komórkowej,

  • stacje linii radiowych wraz z nadajnikiem.

: system -> obj
obj -> Uchwała nr X/129/07 Rady Miejskiej w Żarach
obj -> Umowa nr /TR/ZP/14 Zawarta w dniu r. Zielonej Górze pomiędzy Zakładem Gospodarki Komunalnej I Mieszkaniowej
obj -> Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia
obj -> ZAŁĄcznik nr 1B – specyfikacja techniczna
obj -> Wag 261 5/2015 ab do wiadomości Wykonawców pytania do postępowania wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia informacja o zmianie treści ogłoszenia dotyczy
obj -> Oferta organizacji pozarządowej*/ podmiotu*/jednostki organizacyjnej
obj -> Oferta realizacji zadania publicznego
obj -> ZAŁĄcznik nr 6 tabela wykaz asortymentu sukcesywna dostawa leków różnych na potrzeby Hospicjum im. Lady Ryder of Warsaw w Zielonej Górze
obj -> Opracowanie dokumentacji projektowej dla budowy infrastruktury wodno-ściekowej na obszarze Gminy Dąbie wraz z kosztorysami i decyzją środowiskową
obj -> Zakład projektowo – usługowy załącznik nr 9 do siwz


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna