Program nauczania przedmiotu


Komentarz metodyczny Dobór metod



Pobieranie 459.46 Kb.
Strona5/7
Data29.04.2016
Rozmiar459.46 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

Komentarz metodyczny

Dobór metod


Historia muzyki z literaturą muzyczną należy do grupy przedmiotów wspomagających nauczanie w różnych specjalizacjach szkolnictwa muzycznego. Ma ona ugruntowaną pozycję, o czym świadczą między innymi zapisy w Podstawach programowych dla szkół muzycznych II st. w specjalności instrumentalistyka. Na przykład w Podstawie dla fletu podłużnego znajdujemy: „zna podstawową terminologię z zakresu teorii muzyki (zasady muzyki, formy muzyczne, harmonia, historia muzyki), opisuje style, formy i gatunki muzyczne charakterystyczne dla różnych epok historycznych”, a w Podstawie dla fortepianu głównego: „analizuje utwór muzyczny, wykorzystując wiedzę z przedmiotów ogólnomuzycznych[…], zna oznaczenia dynamiczne, artykulacyjne, agogiczne i interpretacyjne (w tym oznaczenia włoskie), rozpoznaje i definiuje cechy charakterystyczne budowy formalnej utworów: np.: fuga, suita, forma sonatowa, cykl sonatowy, rondo, wariacje, koncert, etiuda, miniatura i duża forma romantyczna, rozpoznaje i wymienia cechy charakterystyczne stylu epoki i kompozytora wykonywanych utworów np. technika imitacyjna w polifonii barokowej, faktura homofoniczna w utworach klasycznych, tempo rubato i oddech w romantycznej kantylenie, wykorzystanie kolorystyki brzmienia w impresjonizmie, samodzielnie dociera do informacji dostępnych w formie drukowanej i elektronicznej.” Mimo tak szczegółowych zapisów potwierdzających wagę wiedzy z zakresu historii muzyki w nauczaniu gry na instrumencie, często można się zetknąć z opiniami o zbyt szerokim zakresie treści programowych lub zbyt dużych wymaganiach z historii muzyki. Wydaje się, że nieporozumienia wynikają z niedostrzegania konieczności przedstawiania dziejów muzyki jako kontinuum zdarzeń i procesów przekształcania stylów, gatunków i technik muzycznych. Bez dostrzeżenia tych zjawisk nie jest możliwe zrozumienie historii muzyki. Na każdym etapie należy uczniom uzmysławiać silne związki muzyki z tradycją oraz z wydarzeniami i kulturą określonej epoki historycznej. Nawiązując do wiadomości uzyskanych na innych przedmiotach, jak na przykład język polski czy historia powszechna, zwracamy uwagę na mitologiczną tematykę oper, na opracowania średniowiecznych sekwencji w muzyce następnych epok stylistycznych, na fugi o temacie B A C H, na fascynacje arcydziełami literatury, malarstwa, architektury, dziejami ojczystymi, na nieustanne sięganie do europejskiego dziedzictwa kulturowego. Najbardziej czytelnymi elementami tradycji jest historia harmonii, ewolucja form a także archaizacja. Dostrzeżenie faktury polifonicznej w utworach romantycznych lub średniowiecznego tekstu czy melodii w muzyce nowszej jest znakomitą okazją nawiązań do muzyki renesansu czy średniowiecza. W taki sposób można antycypować niektóre zagadnienia muzyki nowszej. Na przykład omawiając polifonię imitacyjną baroku można przypomnieć, że pierwszy w historii kanon pochodzi z XIV wieku oraz przypomnieć jego brzmienie. Słuchając Symfonii fantastycznej Berlioza należy przypomnieć średniowieczną sekwencję Dies irae. I odwrotnie, mówiąc o arcydziełach muzycznych średniowiecza czy renesansu wskazywać, w jaki sposób wpłynęły na wyobraźnię kompozytorską epok następnych.

Ważne jest uświadomienie uczniom związków między różnymi dziedzinami sztuki tego samego okresu, np. poezja i muzyka w epoce renesansu i romantyzmu, malarstwo i muzyka impresjonistów itp. Podobnych okazji jest wiele przy słuchaniu muzyki XX wieku (T. Baird, H.M. Górecki, K. Penderecki). Realizując tematy związane z kierunkami narodowymi XIX i XX wieku należy przypominać cechy muzyki ludowej i tańców narodowych.

Jednym z zagadnień muzyki wokalno instrumentalnej jest tekst. Pożądanym jest, aby uczniowie znali tekst utworów wykonywanych w językach oryginalnych – zwłaszcza przy poznawaniu gatunków lirycznych. Najlepszym do tego źródłem byłoby posłużenie się poetyckim przekładem tekstu przeczytanym przed wysłuchaniem utworu. W przypadku braku takiego przekładu można podać w sposób ogólny charakter tekstu z włączeniem elementów semantycznych, ekspresyjnych i brzmieniowych.

Celem przedmiotu winno być przede wszystkim podbudowanie praktycznej działalności ucznia wiedzą teoretyczną i historyczną. Zadaniem o szczególnej wadze powinno być kształcenie i rozwijanie wrażliwości muzycznej i estetycznej, zdolności percepcyjnych oraz zainteresowań ogólnomuzycznych. W przekazywaniu wiedzy teoretycznej należy uwzględniać również aspekt kontynuacji nauki w dalszych etapach kształcenia muzycznego. Pedagogom winna przyświecać chęć motywowania uczniów do pracy poprzez stosowanie różnych metod aktywizujących oraz umożliwiających lub ułatwiających emocjonalne przeżywanie treści muzycznych. Punktem wyjścia może stać się hasło, podane na jednym z wykładów profesora Witolda Rudzińskiego: „nic o muzyce bez muzyki”. Najważniejszą w nauczaniu powinna być metoda problemowa oraz analiza dzieła muzycznego. Słuchanie utworów, najlepiej z równoczesnym śledzeniem tekstu muzycznego w zapisie nutowym, powinno być poprzedzone ustaleniem problematyki analitycznej. Zagadnienia do analizy może wyznaczyć nauczyciel, ale mogą być również ustalane wspólnie z uczniami, na przykład metodą burzy mózgów. Plan charakterystyki utworu powinien zawierać:

określenie obsady wykonawczej,

określenie faktury dzieła,

określenie środków techniki kompozytorskiej,

orientację w planie formalnym dzieła,

charakterystykę kolejnych myśli muzycznych pod względem roli elementów dzieła muzycznego,

ogólny wyraz utworu i charakter wykorzystanych środków wyrazu.

Plan ten może być uszczegółowiony o określenie:

zasady kształtowania,

planu modulacyjnego dzieła lub innych zasad organizacji harmonicznej,

szczegółowego wyprowadzenia kontrastów,

uwypuklenia punktów kulminacyjnych.

Metody wprowadzenia utworu mogą być w zasadzie dwie:

metoda podająca

przedstawienia uwarunkowań historycznych i założenia formalnego

ukierunkowanie analizy

charakterystyka dzieła

metoda poszukująca


  1. charakterystyka dzieła

wyprowadzenie wniosków, formułowanie założeń, dane faktograficzne.

Materiał zostanie utrwalony, gdy dokonamy prezentacji jeszcze jednego lub kilku przykładów o podobnej problematyce, przy czym tutaj wystarczy już tylko charakterystyka ogólna. Przy każdej nadarzającej się po temu sposobności należy powracać do zagadnień poznanych na wcześniejszych etapach kształcenia, rozwijając je w kierunku rozumienia dzieła muzycznego i określania treści w nim zawartych. Zebrane wnioski, zwielokrotnione przez charakterystykę innych dzieł i uzupełnione podstawowymi informacjami stanowiącymi kompendium wiedzy historycznej, pozwolą wiązać materiał, co z kolei będzie sprzyjało wykształceniu zmysłu historycznego.



Podstawową zasadą w nauczaniu powinna być jak największa aktywizacja uczniów, skłanianie ich do samodzielnej analizy, wyciągania wniosków, rekapitulacji, porównań czy prowadzenia dyskusji. Należy przy tym zwrócić uwagę, aby przy relacjonowaniu swoich wrażeń muzycznych i estetycznych uczeń posługiwał się wyłącznie argumentami muzycznymi. O ile to możliwe ograniczamy metodę podającą na rzecz metody poszukującej i do minimum ograniczamy czas poświęcany na wprowadzanie wiadomości teoretycznych. Informacje faktograficzne uczeń może uzupełniać i poszerzać samodzielnie, korzystając z różnych źródeł książkowych i elektronicznych. W ten sposób między innymi będzie realizował zapisy Podstawy programowej dla przedmiotu historia muzyki z literaturą muzyczną: „uczeń wybiera i porządkuje informacje istotne dla problemu i kontekstu historycznego” oraz „wykorzystuje techniki informacyjne i komunikacyjne do odczytania i porządkowania faktów, pojęć i terminów z zakresu historii muzyki”.

Ważne jest również, aby rozbudzić w uczniach zamiłowanie do aktywnego słuchania utworów muzycznych oraz zachęcić ich do samodzielnego pogłębiania wiedzy z historii muzyki, aby mogli ją wykorzystywać w sposób praktyczny do tworzenia własnych interpretacji. Zgodnie z Podstawą programową uczeń powinien być przygotowany do prezentowania swoich poglądów na twórczość muzyczną poznaną podczas uczestnictwa w różnych formach życia kulturalnego. Metodami budującymi tego typu umiejętności mogą być np.:

wyszukiwanie przez uczniów najlepszych wykonań utworów z własnego repertuaru (lub z zakresu literatury omawianej na lekcjach), a następnie ich analiza i porównanie połączone z dyskusją,

przygotowanie przez ucznia improwizacji w stylu danej epoki lub kierunku muzyki XX w. i omówienie jej, np. improwizacja w stylu impresjonistycznym,

prezentacja wybranych przez nauczyciela różnych wykonań tego samego utworu i dyskusja na temat wykonania najbardziej zgodnego ze stylem epoki,

przygotowywanie przez uczniów krótkich prelekcji na temat utworów wykonywanych podczas szkolnych uroczystości,

pisanie własnych programów egzaminacyjnych w danej specjalizacji, połączonych z krótkimi omówieniami wykonywanych utworów.

Nauczyciel powinien indywidualnie określić czas realizacji poszczególnych zagadnień tematycznych i modyfikować zaplanowany przez siebie rozkład materiału w zależności od przygotowania, wieku, poziomu i zaangażowania uczniów. W grupach, w których uczniowie nie mają pełnego przygotowania szkoły muzycznej I st. lub nie uczestniczyli w zajęciach zasad muzyki i analizy dzieła muzycznego, konieczne jest poświęcenie większej ilości czasu na treści związane z terminologią i podstawowymi pojęciami z zakresu elementów dzieła muzycznego, obsady wykonawczej i faktury. W tych grupach lepiej poświęcić początkowo więcej czasu na dokładniejsze analizy oraz uzupełnienie wiedzy terminologicznej. Można także pominąć zagadnienia spoza podstawy programowej, o ile zajdzie potrzeba rozszerzenia czasu do realizacji innych tematów.

W ogólnokształcącej szkole muzycznej nauczyciel prowadzi zajęcia w grupie wyrównanej pod względem wieku. W szkole muzycznej II st. zasadniczym utrudnieniem w realizacji zajęć może być różnica wieku uczniów. W takiej sytuacji szczególne znaczenie będzie miało różnicowanie metod nauczania i ich właściwy dobór. Forma lekcji powinna być maksymalnie urozmaicona. Rolą nauczyciela jest twórcze podejście do własnej pracy dydaktycznej oraz takie planowanie ćwiczeń i konstruowanie zajęć, by zachowane były właściwe proporcje pomiędzy poszczególnymi elementami jednostki lekcyjnej, różnymi formami aktywizowania ucznia oraz rozwijania jego umiejętności na wielu płaszczyznach jednocześnie. Utwory, stanowiące egzemplifikację dla omawianej problematyki, powinny być dla młodzieży atrakcyjne, a chęć poprawnego ich analizowania winna być dla ucznia priorytetem, umożliwiającym mu płynne pokonywanie coraz trudniejszych przedsięwzięć. Na wzrost atrakcyjności zajęć wpłyną autorskie prezentacje multimedialne oraz wykorzystanie zasobów Internetu. Istnieje możliwość wykorzystania zasobów zawartych na stronach np.: http://www.muzykotekaszkolna.pl/, http://www.youtube.com/, http://pl.cantorion.org/, http://pl.scorser.com/ i innych. Takie metody stworzą impuls do samodzielnych poszukiwań uczniów oraz doskonalenia umiejętności wyboru i oceny informacji zawartych w różnych tekstach kultury.

Ważne jest też takie planowanie pracy z uczniami, aby cały materiał realizowany podczas lekcji był przez nich zrozumiały, opanowany i ugruntowany, dlatego niezmiernie istotnym jest też zachowanie logicznej ciągłości poszczególnych zagadnień oraz nawiązywanie do uprzednio opanowanych treści.

Można założyć, że nauczyciel ma do dyspozycji około 66 efektywnych godzin dydaktycznych w ciągu roku. Najczęściej stosowanym ogólnym rozkładem materiału (tzn. najczęściej powtarzającym się w anonimowych ankietach dla nauczycieli historii muzyki) był następujący:

Z tego wykresu wynika, że najczęściej w pierwszym roku nauczania realizowane były treści dotyczące starożytności, średniowiecza i renesansu, w drugim roku – baroku i klasycyzmu, w trzecim – muzyki XIX w. a w czwartym – muzyki XX i XXI w. Oczywiste jest jednak, że nauczyciel sam powinien zdecydować o szczegółowym rozkładzie nauczania, w zależności między innymi od szkolnego, ramowego planu nauczania, poziomu i przygotowania grupy czy też oferty ogólnomuzycznych przedmiotów modułowych w danej szkole.





1   2   3   4   5   6   7


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna