Program nauczania przedmiotu


Dobór przykładów muzycznych



Pobieranie 459.46 Kb.
Strona6/7
Data29.04.2016
Rozmiar459.46 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

Dobór przykładów muzycznych


Punktem wyjścia dla każdego działu tematycznego powinno być konkretne dzieło muzyczne, reprezentatywne dla omawianego problemu czy zagadnienia. Podczas lekcji można wykorzystywać zarówno fragmenty jak i całości utworów. W doborze przykładów do analizy kierowano się następującymi kryteriami:

egzemplifikacją określonego zagadnienia,

reprezentatywnością,

różnorodnością pod względem środków wykonawczych i stylu historycznego.

Wskazane przykłady literatury muzycznej należy traktować jako punkt wyjścia do podjęcia przez nauczyciela poszukiwań, które uwzględnią nie tylko zakres treści, ale również indywidualne potrzeby ucznia. Nauczyciel powinien wykorzystywać podczas zajęć różnorodną literaturę muzyczną, kierując się zainteresowaniami uczniów i starać się dobrać przykłady muzyczne zgodnie ze specjalizacjami uczniów tworzących daną grupę.

Wysłuchanie i praca nad wszystkimi istotnymi pozycjami literatury muzycznej nie jest możliwa na lekcjach ze względu na zbyt ograniczony czas. W związku z tym należy wybrać utwory najistotniejsze dla danego tematu, odwołując się do poznawania muzyki przez młodzież poza lekcjami. Źródłem kontaktu z muzyką są programy radiowe, koncerty filharmoniczne, udział w przedstawieniach operowych i baletowych. Należy uczniów zachęcać i wdrażać do tego typu aktywności kulturalnej, a później wymagać poznawania literatury tą drogą. Jest to również jedna z form realizacji zapisu podstawy programowej z Historii muzyki z literaturą muzyczną: „uczeń prezentuje własny pogląd na twórczość muzyczną poznaną podczas uczestnictwa w różnych formach życia kulturalnego”. Formami sprawdzania osiągnięć uczniów z tego zakresu jest na przykład:

dyskusja na temat aktualnych wydarzeń muzycznych,

uczniowska recenzja lub opis wydarzenia muzycznego, w którym on uczestniczył,

recenzja z artykułu lub innej publikacji muzycznej wybranej przez ucznia.

Cennym zabiegiem jest wykorzystywanie przez nauczyciela utworów z repertuaru uczniowskiego jako materiału do analizy na lekcji. W grupach zaawansowanych można w takich wypadkach włączyć do programu także elementy analizy interpretacji utworu. Samodzielne poszukiwania uczniów różnych, interesujących wykonań danego dzieła są jednocześnie realizacją jednego z ogólnych celów edukacyjnych.

Poniżej zamieszczono wskazówki na temat sposobów i metod realizacji poszczególnych działów tematycznych oraz propozycje przykładów muzycznych.

Uwagi metodyczne i przykładowa literatura muzyczna do poszczególnych zagadnień


Zaproponowana poniżej literatura muzyczna została ułożona według porządku chronologicznego, od epok najwcześniejszych do współczesności.

Starożytność


Szczegółowe hasła programowe

Przykładowa literatura muzyczna

Wiadomości wstępne.

Cele nauczania historii muzyki.

Rozkład materiału oraz przedmiotowy system oceniania.

Periodyzacja historii muzyki.



Athenajos: Hymn delficki ku czci Apollina,

Introitus Puer natus est nobis,

J. Ockeghem: Kyrie z Mszy “L’Homme arme”,

C. Monteverdi: Lament Ariadny z opery Ariadna

J. Haydn: Symfonia D dur „Zegarowa” Hob. I/101 cz. II

F. Schubert: Pstrąg (Die Forelle)

F. Liszt: Preludia

K. Serocki Swinging music



Początki muzyki.

Hipotezy na temat powstania muzyki.

Źródła wiedzy o muzyce kultur pierwotnych.

Sztuka synkretyczna.

Cechy muzyki społeczeństw pierwotnych.


brzmienia instrumentów pierwotnych: czurynga, kij wodzowski, gwizdki paleolityczne, flety, bębny wodzowskie, lur, karnyks

Muzyka świata starożytnego.

Ogólna charakterystyka kultur muzycznych starożytności.



brzmienie harfy, bębnów, kołatek, bumerangów zderzanych, klaskanek, sistrum, dwoistych piszczałek stroikowych, fletów, lir, cytry, litofonów, “tygrysa”, fletów naczyniowych, viny, sarangi, Muzyka Biblii,

Muzyka starożytnej Grecji.

Związki muzyki z innymi dziedzinami sztuki.

Instrumentarium i teoria muzyki starożytnej Grecji.

Dramat grecki.



Epitafium Seikilosa

Mesomedes: Hymn do Słońca, Hymn do Muzy, Hymn do Nemesis

Eurypides: Orestes   stasimon

brzmienia kitary (liry), aulosu, fletni


Przykładowa literatura muzyczna dotycząca periodyzacji muzyki obejmuje właściwe dla kolejnych epok kompozycje, które powinny uświadomić uczniom różnorodność faktury, obsady wykonawczej, sposobu konstytuowania melodyki, rytmiki i harmoniki oraz założeń estetycznych. Prezentację utworów połączyć należy z analizą słuchową o szerokim spektrum konstatacji. Istota wstępnych zajęć polega na próbie zaktywizowania i ośmielenia uczniów do konstruowania własnych opinii na temat wysłuchanych dzieł muzycznych, którą wykorzystywać będziemy do budowania całościowego, aczkolwiek skomplikowanego, obrazu dziejów muzyki.

Muzyka najdawniejsza i muzyka w ośrodkach kulturowych starożytności bazują wyłącznie na prezentacji brzmienia instrumentarium oraz na materiałach natury ikonograficznej. Analiza, w przypadku tych najdawniejszych epok, wyłącznie słuchowa, daje wgląd przede wszystkim w walory barwowe i ówczesne możliwości techniczne instrumentów. Prezentacja zaś Muzyki Biblii, tj. nagrań egzemplifikujących wieloletnie badania nad muzyką i notacją Izraela Susanne Haik-Vantura, stanowi kapitalne przygotowanie do lekcji poświęconych kształtowaniu się śpiewów chorałowych, przede wszystkim ze względu na zakorzenienie w źródle tekstowym i kultywowaniu przez Izraelitów form psalmodycznych.

W omawianiu zagadnień związanych z muzyką antyczną Grecji mamy możliwości posługiwania się oprócz analizy słuchowej, również analizą słuchowo wzrokową, głównie poprzez zintensyfikowanie badań nad źródłami natury bezpośredniej (zapis nutowy), w postaci transkrypcji nutowych zamieszczonych m.in. w publikacjach Martina Westa i Johna Landelsa. Możliwość skonfrontowania partytur z proponowaną przez zespoły wykonujące muzykę starożytnej Grecji wizją brzmieniową jest znakomitym przyczynkiem do rozmów nad rolą i znaczeniem improwizacji w konkretyzacji zapisu nutowego.


Średniowiecze


Szczegółowe hasła
programowe


Przykładowa literatura muzyczna

Ogólna charakterystyka muzyki średniowiecza.

Periodyzacja epoki średniowiecza.



Antyfona Christus Resurgens

Ludus Danielis   Vasa templorum



Benedicamus Domino   organum dwugłosowe z ośrodka St. Martial z Limoges

Marcabru: Pastorella

Philippe de Vitry: Tuba sacre fidei / In arboris empiro prospere / Libera me, Domine

F. Landino: Ecco la primavera



Monodia religijna średniowiecza.

Chorał   geneza, cechy i funkcja w liturgii chrześcijańskiej.



introitus Requiem aeternam,

graduał Viderunt omnes,

alleluja Tota pulchra est Maria,

offertorium Domine Jesu Christe,

communio Lux aeterna,

psalm Miserere mei Deus,

antyfona O Beata infantia,

responsorium Verbum caro factum est

hymn Veni Creator

Missa XI Orbis factor

sekwencje Dies irae, Stabat Mater

trop Kyrie Virginatis amator, trop Alleluja Natus nobis, trop dramatyczny Quem queritis

Hildegarda von Bingen: Ordo virtutum: Prolog Qui sunt hi, qui ut nubes?, scena I O nos peregrine sumus, scena II Ego, Humilitas, regina, Virtutum,

Ludus Danielis (Gra o Danielu): Uczta Baltazara, Na dworze króla Dariusza


Monodia świecka średniowiecza.

Trubadurzy

Truwerzy

Minnesingerzy

Meistersingerzy


Anonim A l’entrada del temps clar,

Bernart de Ventadorn Quand vei la laudeta mover,

Folquet de Marselha Sitot me soi,

Marcabru Pastorella,

J. Rudel Lanquan li jorn son lonc en May,

A. de la Halle Robin m’aime

Tannhäuser Ich lobe ein wip,

Oswald von Wolkenstein Wol auff, gesell,

Walther von der Vogelweide Unter der Linde


Wczesne formy wielogłosowości europejskiej.

Organum


organa paralelne z traktatu Musica enchiriadis,

organa dwugłosowe z St. Martial z Limoges (Resonemus hoc natali, In hoc anni circulo, Benedicamus Domino), Congaudeant catholici z Codex Calixtinus



Polifonia okresu Ars Antiqua

Leoninus Benedicamus Domino,

Leoninus Benedicta et venerabilis,

Perotinus Deus misertus hominis,

Perotinus Sederunt principes,

Perotinus Viderunt omnes,

Motety z Montpellier: Plus bele que flor, Puisque bele dame m’eime, Celui en qui, Amor potest



Muzyka francuskiego Ars Nova i włoskiego trecento.

Cechy nowego stylu


Gatunki i formy muzyki XIV w.

P.  de Vitry Tuba sacre fidei / In arboris empiro prospere / Libera me, Domine,

G. de Machaut Fons totus superbie / O livoris feritas / Fera pessima,

G. de Machaut Quant je sui mis,

G. de Machaut De toutes flours,

G. de Machaut Missa Notre Dame,

G. de Machaut Che pena e quest’al cor

F. Landini Ecco la primavera,

B. da Padova Imperiale stendendo fra pi stele



Muzyka przełomu średniowiecza i renesansu.

Szkoła burgundzka

Muzyka angielska 1 poł. XV w.


G. Du Fay Nuper rosarum flores,

G. Du Fay Supremum est mortalibus bonum,

G. Du Fay Ecclesie militantis,

G. Du Fay Missa “L’Homme arme”,

G. Du Fay Missa “Se la face ay pale”,

G. Du Fay Ce moys de may,

J. Dunstable Veni Sancte Spiritus/ Veni Creator

J. Dunstable Missa “Rex saeculorum”



Muzyka polskiego średniowiecza.

Charakterystyka kultury muzycznej polskiego średniowiecza.

Rozwój form chorałowych w Polsce.

Monodia religijna i świecka.

Wielogłosowa muzyka polskiego średniowiecza.

Twórczość Mikołaja z Radomia i Piotra z Grudziądza



Bogurodzica, Pieśń o Wiklefie, Benedicamus Domino, Gaude Mater Polonia, Ortus de Polonia Stanislaus, Breve regnum, Cracovia civitas, Zdrów bądź królu angielski, Chrystus się nam narodził, Jezu Chryste nasza radości, Stała się rzecz wielmi dziwna, Radości wam powiedam,

Piotra z Grudziądza Problemata enigmatum,

Piotra z Grudziądza Iacob scalam / Pax eterna / Terribilis

Mikołaj z Radomia Magnificat,

Mikołaj z Radomia Historigraphi aciem

Wstępna lekcja dotycząca tego działu ma na celu uzmysłowienie uczniom niezwykłej różnorodności form i gatunków, postaw twórczych, wzajemnej implikacyjności sacrum i profanum konstytuujących oblicze muzyki epoki średniowiecza. Atrakcyjność interpretacji wskazanych utworów winna zachęcić młodzież do poznawania dźwiękowości medii aevi, co możliwym stanie się wówczas gdy sięgniemy po nagrania artystów tej miary, co Jan Garbarek   wybitny saksofonista jazzowy, zainteresowany żywotnie muzyką klasyczną. Jego płyta, nagrana z zespołem The Hilliard Ensemble, specjalizującym się w wykonawstwie muzyki dawnej, a nosząca tytuł „Officium” stanowi znakomitą propozycję wniknięcia w brzmieniowość dzieł doby średniowiecza i renesansu.

W muzyce średniowiecza wskazane jest - podczas słuchania - posługiwanie się zapisem nutowym, co stanowić może dodatkowe ułatwienie w analitycznym, a następnie syntetycznym spojrzeniu na dość rozległy okres w dziejach kultury europejskiej.

Szczegółowe analizy wybranych dzieł w przypadku średniowiecza leżą przede wszystkim w gestii nauczyciela, z zaangażowaniem jednak całej zbiorowości uczniowskiej. W przypadku ucznia mniej zaangażowanego należy poprzestać na propozycji nauczyciela, natomiast w przypadku ucznia mocno zainteresowanego problematyką wieków średnich ważne jest wykorzystanie jego potencjału intelektualnego do podejmowania prób sporządzania analiz samodzielnych.



Renesans


Szczegółowe hasła programowe

Przykładowa literatura muzyczna

Ogólna charakterystyka renesansu.

Tło historyczne i kulturowe epoki.

Cechy muzyki epoki renesansu.

Myśl teoretyczna renesansu.



J. des Prez Agnus Dei z Missa „Hercules dux Ferrariae”

J. des Prez Ave Maria, gratia plena

O. di Lasso In monte Oliveti

G. P. da Palestrina Tota pulchra est

C. Bazylik Nabożna piosnka

K. Klabon Sławne potomstwo Lechowe

A. Willaert Faulte d’argent

H. Leo Hassler Tanzen und Springen

Th. Tallis Spem in alium

G. Gabrieli Exaudi me Domine



Szkoła franko flamandzka.

Ogólna charakterystyka szkoły franko flamandzkiej.

Charakterystyczne techniki kompozytorskie: imitacyjna, przeimitowania, parodii, cantus firmus.

Rodzaje mszy i motetu franko flamandzkiego.



J. Ockeghem Missa pro defunctis,

J. Ockeghem Deo Gratias,

J. Ockeghem Missa “L’Homme arme”,

J. Obrecht Salve Regina,

J. des Prez Missa “Hercules dux Ferrariae”,

J. des Prez Qui habitat,

J. des Prez Illibata Dei virgo,

J. des Prez Nymphes des bois,

J. des Prez Pater noster/ Ave Maria,

N. Gombert Magnificat secundi toni

O. di Lasso Alma Redemptoris Mater,

O. di Lasso Psalmy pokutne,

O. di Lasso Matona mia cara


Renesansowa muzyka włoska.

Szkoła rzymska.

Szkoła wenecka.

Gatunki madrygałowe epoki renesansu.



G. P. da Palestrina Missa “Papae Marcelli”,

G. P. da Palestrina Alma Redemptoris Mater,

G. P. da Palestrina Missa “Repleatur os meum”,

G. P. da Palestrina Missa “Ad fugam”.

G. Gabrieli Omnes gentes,

G. Gabrieli Timor et tremor,

G. Gabrieli In ecclesiis

C. de Rore Crudele, acerba, ine sorabil morte,

L. Marenzio Cruda Amarilli,

G. da Venosa Itene, o miei sospiri,

G. da Venosa Dolcissima mia vita,

G. da Venosa Ma tu, cagion



Renesansowa muzyka francuska.

Chanson onomatopeiczna.



C. Jannequin Le chant des oiseaux,

C. Jannequin La guerre



Renesansowa muzyka hiszpańska.

Złoty wiek sztuki hiszpańskiej.



T. Luis de Victoria Ave Maria,

T. Luis de Victoria Missa „O magnum misterium”

A. Mudarra Triste estaba el rey David

A. de Cabezón Diferencias sobre el canto del caballero

D. Ortiz Recarcada Quarta sobre la Folia


Renesansowa muzyka niemiecka.

Muzyczne reformy doby Reformacji.



M. Luter Christum wir pollen loben schon,

M. Luter Wir glauben all an einen Gott



Muzyka instrumentalna renesansu.

Instrumentarium renesansowe.

Gatunki i formy muzyki instrumentalnej renesansu.


M. da L’Aquila Ricercar „L’autre jour”, Nous bergiers (intawolacja kompozycji C. Janequina)

T. Arbeau Pavane „Belle qui tenis ma vie”, Gaillarde „La Traditore my fa morire”



Muzyka polskiego renesansu.

Tło historyczne i kulturalne złotego wieku muzyki polskiej.

Nurty muzyki religijnej.

Muzyka świecka wokalna i instrumentalna.



M. Gomółka Melodie na Psałterz Polski,

M. Leopolita Missa Paschalis,

Wacław z Szamotuł Ego sum pastor bonus,

Wacław z Szamotuł In te Domine speravi,

Wacław z Szamotuł Modlitwa gdy dziatki spać idą “Już się zmierzcha”,

M. Zieleński Adoramus te Christi,

M. Zieleński Gloria et honore,

M. Zieleński Magnificat

W. Bakfark Czarna krowa

W. Długoraj Vilanella Polonica

Anonim z tabulatury Jana z Lublina Taniec Hajducki

Analogicznie, jak w przypadku zajęć poświęconych muzyce średniowiecza, również w przypadku dzieł renesansowych, wskazane jest zaangażowanie uczniów do analizy kompozycji zarówno w wymiarze analizy słuchowej, jak i analizy słuchowo wzrokowej. Warunkiem niezbędnym winny być niezwykle interesujące interpretacje zespołów specjalizujących się w wykonawstwie muzyki Renesansu, jak np. Ensemble Huelgas (płyta CD zatytułowana „Utopia”), ale także muzyków z kręgu szeroko pojętej muzyki rozrywkowej, jak np. Stinga, który nauczył się grać na arcylutni i nagrał płytę z pieśniami Johna Dowlanda. Atrakcyjność nagrań stwarza znakomity pomost porozumienia pomiędzy nauczycielem a uczniami, dając tym samym argument do podejmowania często niezwykle trudnych problemów oraz budowania umiejętności analizowania i syntezowania wiedzy.


Barok


Szczegółowe hasła programowe

Przykładowa literatura muzyczna

Gatunki wokalno instrumentalne baroku.

Geneza opery. Dramma per musica przełomu XVI i XVII w.

Włoskie ośrodki operowe.


G. Caccini Deh, dove son,

G. Caccini Amarilli,

C. Monteverdi Lamento d’Arianna,

C. Monteverdi Partenza amorosa,

C. Monteverdi Con che soavita,

J. Peri Euridice,

C. Monteverdi L’Orfeo,

C. Monteverdi Combattimento di Tancredi e Clorinda,

C. Monteverdi Koronacja Poppei,

E. Cavalieri Rappresentatione di anima e corpo,

S. Landi Sant’ Allesio,

G. B. Pergolesi La serva padrona,

A.Scarlatti Griselda


Opera we Francji

J. B. Lully Perseusz,

J. Ph. Rameau Platee



Opera w Anglii

H. Purcell Król Artur; Dydona i Eneasz,

G. F. Haendel Rinaldo

G. F. Haendel Juliusz Cezar


Kantata

F. Cavalli Se la giu negli abissi

D. Buxtehude Membra Jesu nostri

J. S. Bach Magnificat D dur BWV 243,

J. S. Bach Kantata “O Ewigkeit du Donnerwort” BWV 60,

J. S. Bach Kantata Chłopska BWV 212

C. Monteverdi Magnificat

H. Schütz Kleine geistliche Konzerte

M. Mielczewski Veni Domine



Oratorium

G. Carissimi Historia di Jephte

H. Schütz Historia der fröhlichen und siegreichen Auferstehung unsers einigen Erlösers und Seligmachers Jesu Christi

G. F. Haendel Mesjasz,

G. F. Haendel Izrael w Egipcie



Pasja w okresie baroku

H. Schütz Pasja wg św Łukasza

J. S. Bach Pasja wg św. Mateusza BWV 244



Msza w okresie baroku

H. I. Franz von Biber Missa Salisburgiensis

H. Schütz Concert in Form einer teutschen Begräbnis   Missa

J. S. Bach Wielka Msza h moll BWV 232


Gatunki instrumentalne baroku.

Suita barokowa



M. Marais I Suita,

J. B. Lully Suita z muzyki do “Mieszczanina szlachcicem” Moliera,

A. Corelli Follias,

A. Vivaldi La Follia,

J. S. Bach II Uwertura orkiestrowa h moll BWV 1067,

J. S. Bach III Suita wiolonczelowa C dur BWV 1009,

G. F. Haendel Muzyka królewskich ogni sztucznych,

G. F. Haendel Muzyka na wodzie



Sonata barokowa.

G. Gabrieli Sonata pian e forte

C. Farina Sonata “La Desperata”,

S. Rossi Sonata sopra l’aria di Ruggiero,

G. B. Fontana Sonata a tre violino,

B. Marini Eco a tre violino,

G.B. Buonamente Sonata a tre violino

I. F. von Biber Battalia,

I. F. von Biber Sonata violino solo reppresentativo,

I. F. von Biber Sonaty misteryjne,

A. Corelli Sonaty kościelne op. 1

J. S. Bach Sonata na skrzypce i klawesyn obbligato h moll BWV 1014,

J. S. Bach Sonata na skrzypce i klawesyn obbligato G dur BWV 1021



Koncert barokowy

A. Corelli Concerti grossi op. 6,

A. Vivaldi Le quattro staggioni,

A. Vivaldi Koncert C dur na flet prosty, obój, dwoje skrzypiec, wiolonczelę, klawesyn i lutnię,

A. Vivaldi Koncert d moll na organy i flet solo, dwoje skrzypiec, violę, wiolonczelę, violone i lutnię,

J. S. Bach Koncerty na dwoje skrzypiec d moll BWV 1043,

J. S. Bach I Koncert brandenburski F dur BWV 1046,

J. S. Bach III Koncert brandenburski G dur BWV 1048,

J. S. Bach V Koncert brandenburski D dur BWV 1050,

J. S. Bach VI Koncert brandenburski B dur BWV 1051

G. F. Haendel Koncerty organowe



Inne formy instrumentalne epoki baroku

G. Gabrieli Canzona 13 a 12,

G. Gabrieli Canzona 16 a 15

J. Cabanilles Tiento XXIII por Alamire,

J. Cabanilles Toccata de mano izquierada

G. Frescobaldi Ricercare cromatico,

G. Frescobaldi Capriccio sopra un soggetto

I. P. Sweelinck Fantaisie chromatique,

I. P. Sweelinck Vasriations sur la chanson “Von der Fortuna”

J. Pachelbel Ricercar c moll

J. Froberger Canzona wariacyjna

J. S. Bach Das Wohltemperierte Klavier I I II tom BWV 846 869 oraz BWV 870 893

J. S. Bach Musikalisches Opfer BWV 1079,

J. S. Bach Die Kunst der Fuge BWV 1080


Synteza baroku w twórczości J. S. Bacha

J. S. Bach Koncert na trzy klawesyny C dur BWV 1064,

J. S. Bach Koncert na skrzypce i obój c moll BWV 1060,

J. S. Bach Wariacje Goldbergowskie BWV 988,

J. S. Bach Msza h moll BWV 232: Kyrie II, Gloria in excelsisi Deo, Credo in unum Deum Patrem omnipotentem, Crucifixus,

J. S. Bach Ricercar a 6 z Musikalisches Opfer BWV 1079

J. S. Bach   kantata solowa Geist und Seele wird verwirret BWV 35



Synteza baroku w twórczości G. F. Haendla

G. F. Haendel Concerti a due cori B dur,

G. F. Haendel Dettingen Te Deum,

G. F. Haendel Alexander’s Feast   fuga poczwórna,

G. F. Haendel I Concerto grosso B dur op. 3,

G. F. Haendel Juda Machabeusz: duet Izraelity i Izraelitki,

G. F. Haendel Rinaldo: Lascia ch’io pianga, Cara sposa



Muzyka polska w epoce baroku.

B. Pękiel Audite mortales,

G. G. Gorczycki Completorium,

A. Jarzębski Canzoni e Concerti,

M. Mielczewski Sonata a tre,

J. Różycki Magnificat,

S. S. Szarzyński Jesu spes mea,

S. S. Szarzyński Sonata D dur na dwoje skrzypiec i b.c.

Wskazane powyżej dzieła reprezentujące muzykę baroku częstokroć są kompozycjami szczególnie obszernymi i niemożliwym jest zapoznanie się z ich całością podczas zajęć lekcyjnych. W gestii nauczyciela pozostaje zatem dokonanie właściwego wyboru takich fragmentów utworów, które w sposób najwłaściwszy wskażą istotę omawianych problemów. I tak proponuje się, by w przypadku L’Orfeo Claudio Monteverdiego szczegółowo zająć się Sceną z Posłanką z II aktu opery, gdzie przedstawiane jest królestwo Plutona, na przykład poprzez zastosowanie odmiennego od świata pasterzy instrumentarium czy odmiennie traktowaną melodykę. Scena ta stwarza również możliwość dla pokazania niezwykle atrakcyjnych dla uczniów figur retoryczno muzycznych. Innym fragmentem kompozycji Monteverdiego może być aria Orfeusza „Possente spirto”, która w dramacie odgrywa kluczową rolę. W niej właśnie ujawnia się siła Muzyki zapowiadana w prologu. W partyturze podana została wyraźna wskazówka: „Orfeo śpiewa jedną z podanych wersji”. Ze względu zatem na te dwie, odmienne redakcje kompozytorskie   „szkieletową” i niebywale ozdobną, wirtuozowską, warto zapoznać uczniów z tym fragmentem monteverdiańskiej dramma per musica.

W prezentacji dzieł operowych, ze względu na ich wizualny wymiar, wskazane jest wykorzystywanie nagrań DVD. Analogicznie jak w przypadku kompozycji doby średniowiecza i renesansu możliwe jest sięgnięcie do nagrań muzyków jazzowych, zainteresowanych utworami powstałymi w epoce baroku. Znakomitych przykładów dostarczyć może zdecydowanie bogata w tym względzie dyskografia wybitnego trębacza Wyntona Marsalisa.

Klasycyzm


Szczegółowe hasła programowe

Przykładowa literatura muzyczna

Tło historyczne i kulturowe epoki.

Cechy muzyki klasycyzmu



J. Haydn 101Symfonia D dur Zegarowa cz. II Andante

W.A. Mozart Menuet z Serenady Eine kleine Nachtmusik KV 525

L. van Beethoven Sonata fortepianowa c moll op. 13 cz. III Rondo. Allegro


Szkoły przedklasyczne.

C. Ph E. Bach Koncert podwójny Es dur na klawesyn i fortepian

J. J. Quantz Koncert fletowy G dur

J. Štamitz Symfonia D dur

K. Dittersdorf Koncert kontrabasowy

L. Boccherini Menuet z Kwintetu smyczkowego E dur op. 13 nr 5

D. Scarlatti Essercizi (Sonaty)   wybór



Reforma operowa K. W. Glucka.

Ch. W. Gluck Orfeusz i Eurydyka, chór Ah! Se intorno a quest’urna funesta z I aktu; aria Orfeusza Che farò senza Euridice?

Ch. W. Gluck Alcesta fragmenty



J. Haydn

Symfonia nr 6 Le Matin D dur Hob. I/6

Symfonia nr45 fis moll PożegnalnaHob. I/45,

Symfonia nr 94 G dur Z uderzeniem w kocioł (Niespodzianka) Ho. I/94,

Symfonia nr 104 D dur Londyńska Hob.I/104

Kwartety smyczkowe „Słoneczne”op.20 Hob.III/31 36,

Kwartet smyczkowy C dur „Cesarski” op. 76 nr 3 część II Poco adagio, cantabile (wariacje na temat Gott erhalte Franz den Keiser),

Koncert fortepianowy D dur Hob.XVIII/11,

Koncert wiolonczelowy C dur Hob.VIIb/1,

Koncert wiolonczelowy D dur Hob.VIIb/2,

Koncert na trąbkę Es dur Hob.VIIe/1 ,

Sonata fortepianowa nr 20 c moll Hob.XVI/20,

Sonata fortepianowa nr 52 Es dur Hob.XVI/52,

Oratorium Stworzenie świata Ho. XXI:2   uwertura The Representation of Chaos, wybór chórów, arii i recytatywów



W. A. Mozart

fragmenty z oper:

Wesele Figara KV 492 (Sinfonia; aria Figara Non più andrai; finał II aktu),

Don Giovanni KV 527 (uwertura, aria Leporella Madamina, il catalogo è questo; duet La ci darem la mano; finał I aktu),

Czarodziejski flet KV 620 (uwertura; aria Papageno Der Vogelfänger bin ich ja; aria Królowej Nocy Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen; aria Sarastra In diesen heil’gen Hallen),

Symfonia Es dur KV 16,

Symfonia g moll KV 183 cz.I,

Symfonia g moll KV 550,

Symfonia C dur KV 551 „Jowiszowa“;

Koncert fortepianowy d moll KV466,

Koncert skrzypcowy G dur KV 216,

Koncert klarnetowy A dur KV 622,

Koncert fortepianowy D dur „Koronacyjny” KV 537,



Sonata fortepianowa A dur KV 331,

Sonata fortepianowa F dur KV 332,

Serenada Eine kleine Nachtmusik KV 525,



Kwartet smyczkowy C dur Dysonansowy KV 465,

Requiem d moll KV 626,

Msza C dur „Koronacyjna”KV 317, Agnus Dei,

Motet Ave verum corpus KV 618

L. van Beethoven

I Symfonia C dur op.21,

III Symfonia Es dur „Eroica” op.55,

V Symfonia c moll op.67,

VI Symfonia F dur „Pastoralna” op.68,

IX Symfonia d moll op.125

I Koncert fortepianowy C dur op.15,

III Koncert fortepianowy c moll op.37,

IV Koncert fortepianowy G dur op.58,

V Koncert fortepianowy Es dur op. 73,

Koncert skrzypcowy D dur op. 61

Koncert potrójny C dur op. 56

Wybór sonat fortepianowych z różnych okresów, np. f moll op. 2 nr 1; c moll op. 13 Patetyczna, cis moll op. 27 nr 2 „Księżycowa”, f moll op. 57 „Appassionata”, B dur op. 106 „Hammerklavier”,



Sonaty na skrzypce i fortepian F dur Wiosenna op.24 ,

Sonaty na skrzypce i fortepian A dur „Kreutzerowska” op.47,

Wybór kwartetów smyczkowych z różnych okresów, np. Kwartety op. 18, Kwartet smyczkowy C dur op.59 nr 3 „Razumowsky”, Kwartet smyczkowy F dur op. 135,



Wielka Fuga B dur op. 133,

uwertura koncertowa Egmont op.84,

uwertura koncertowa Coriolan op. 62


Muzyka polskiego klasycyzmu

J. Stefani fragmenty z opery Krakowiacy i górale,

K. Kurpiński uwertura do opery Zamek na Czorsztynie,

J. Gołąbek I Symfonia D dur,

K. Lipiński Koncert skrzypcowy D dur op. 61,

K. Kurpiński Koncert klarnetowy B dur ,

M. Radziwiłł Divertimento,

M.K. Ogiński Polonez „Pożegnanie ojczyzny”

M. Szymanowska Nokturny, Mazurki (wybór)


Muzyka XIX w.


Szczegółowe hasła programowe

Przykładowa literatura muzyczna

Ogólna charakterystyka muzyki XIX w. Chronologia epoki.

Cechy muzyki romantycznej na tle politycznym, społecznym i kulturowym epoki.



Przykłady różnych gatunków i stylów XIX w., np.:

C. M. Weber uwertura do opery Wolny strzelec,

F. Schubert pieśń Małgorzata przy kołowrotku D 118,

N. Paganini Kaprys a moll op.1 nr 24,

F. Chopin Fantazja na tematy polskie op. 13,

R. Schumann Marzenie z cyklu Sceny dziecięce op. 15

F. Liszt Preludia,

G. Mahler VIII Symfonia „Tysiąca”,



Liryka wokalna XIX w.

Cechy pieśni romantycznej.

Pieśń romantyczna w twórczości F. Schuberta.

Inni twórcy liryki wokalnej XIX w.



F. Schubert   wybór pieśni, np. Erlkönig D.328, Die Forelle D.550, Der Tod und das Mädchen D 531 oraz z cyklu „Podróż zimowa” D 911 (Die Post, Der Leiermann)

R. Schumann Im wunderschönen Monat Mai z cyklu Dichterliebe op.48,

F. Chopin   wybór pieśni np. Życzenie op.74 nr 1, Hulanka op.74 nr 4, Leci liście z drzewa op. 74 nr 17, Melodia op. 74 nr 9,

St. Moniuszko   wybór pieśni np. Prząśniczka, Pieśń wieczorna, Dziad i baba, Znaszli ten kraj,

J. Brahms O Tod, wie bitter bist du z cyklu Vier ernste Gesänge op. 121, No. 3

M. Musorgski Kołysanka, Trepak z cyklu Pieśni i tańce śmierci

G. Mahler Wenn dein Mütterlein z cyklu Kindertotenlieder,

G. Mahler Die zwei blauen Augen von meinem Schatz z cyklu Lieder eines fahrenden Gesellen

Richard Strauss Im Abendrot z cyklu Vier letzte Lieder


Liryka instrumentalna XIX w

Geneza i cechy liryki instrumentalnej.

Gatunki liryki instrumentalnej

Twórcy liryki instrumentalnej



F. Schubert Moment musicaux D 780, Impromptus D 899 (wybór),

J. Field Nokturny,

F. Chopin Nokturny, Impromptu, Preludia, Berceuse, Barkarola, Ballady, Scherza (wybór),

F. Mendelssohn Pieśni bez słów wybór, np. A dur Wiosenna op. 62 nr 6

R. Schumann Karnawał op. 9 (wybór: np. Pierrot, Arlequin, Pantaleon, Colombine, Chopin, Paganini, Chiarina, Marsz Związku Dawida przeciw Filistynom)

F. Liszt Etiudy transcendentalne np. Mazepa,

J. Brahms Kołysanka op. 49 nr 4

M. Musorgski Obrazki z wystawy,

C. Saint Saëns Karnawał zwierząt,

P. Czajkowski Pory roku op. 37 bis



Sonata i muzyka kameralna

F. Schubert Kwartet smyczkowy d moll “Der Tod und das Mädchen”,

F. Chopin Sonata b moll op.35,

F. Liszt Sonata h moll,

J. Brahms Sonata f moll op. 5,

J. Zarębski Kwintet fortepianowy g moll op. 34,

A. Dvořák Kwartet smyczkowy F dur „Amerykański” op.96,



Koncert w muzyce XIX w.

N. Paganini Koncert skrzypcowy h moll op. 7 nr 2 cz. III Rondo La Campanella,

F. Chopin Koncert fortepianowy e moll op. 11,

F. Chopin Koncert fortepianowy f moll op. 21,

F. Mendelssohn Koncert skrzypcowy e moll op. 64,

R. Schumann Koncert fortepianowy a moll op.54,

F. Liszt Koncert fortepianowy Es dur,

J. Brahms Koncert fortepianowy B dur op. 83,

H. Wieniawski II Koncert skrzypcowy d moll op.22,

E. Grieg Koncert fortepianowy a moll op. 16,

P. Czajkowski Koncert fortepianowy b moll op. 23,

A. Dvořák Koncert wiolonczelowy h moll op. 104,

S. Rachmaninow II Koncert fortepianowy c moll op.18



Muzyka symfoniczna XIX w.

Symfonia klasycyzująca

Symfonia programowa

Symfonia z elementami stylu narodowego

Syntezy muzyki symfonicznej w twórczości G. Mahlera

Poemat symfoniczny i inne gatunki symfonicznej muzyki programowej.



F. Schubert VIII Symfonia h moll Niedokończona D 759,

R. Schumann IV Symfonia d moll op.120,

F. Mendelssohn Bartholdy III Symfonia a moll „Szkocka” op. 56,

F. Mendelssohn Bartholdy IV Symfonia A dur „Włoska” op. 90,

H. Berlioz Symfonia fantastyczna op.14,

F. Liszt Symfonia „Faustowska”

R. Strauss Symfonia Alpejska op.64,

J. Brahms IV Symfonia e moll op.98,

P. Czajkowski V Symfonia e moll op.64,

P. Czajkowski VI Symfonia h moll „Patetyczna” op.74,

A. Dvořak IX Symfonia e moll „Z Nowego Świata” op. 95,

G. Mahler I Symfonia D dur,

G. Mahler V Symfonia cis moll,

G. Mahler VIII Symfonia Es dur „Tysiąca”,

F. Liszt Preludia,

R. Strauss Don Juan,

R. Strauss Don Kichot,

R. Strauss Till Eulenspiegel,

B. Smetana Wełtawa z cyklu „Moja ojczyzna”,

M. Rimski Korsakow Szeherezada op.38,

P. Czajkowski Suita z baletu Dziadek do orzechów op.71a,

E. Grieg I i II Suita Peer Gynt op. 46 i op.55,

St. Moniuszko uwertura koncertowa Bajka,

Z. Noskowski poemat symfoniczny Step op. 66



Franz Schubert

Wybór pieśni: Pstrąg D 550, Król olch D 328, Małgorzata przy kołowrotku D 118, Polna różyczka D 257, Śmierć i dziewczyna D 531 oraz wybór z cyklu Podróż zimowa D 911,

VIII Symfonia h moll Niedokończona D 759,



Kwintet fortepianowy A dur „Pstrąg” D 667,

Kwartet smyczkowy d moll „Śmierć i dziewczyna” D 810,

Moments musicaux: nr 2 As dur i nr 3 f moll D 780,

Impromptu As dur D 889,

Robert Schumann

Wybór liryki instrumentalnej   cykle, np. Karnawał op. 9, Sceny dziecięce op. 15, Kreisleriana op. 16,

Wybór pieśni, np. Widmung op. 25 nr 1, Der Nussbaum op. 25 nr 3, Die Lotosblume op. 25 nr 7



Koncert fortepianowy a moll op.54, Koncert wiolonczelowy a moll op.129

Symfonia nr 1 B dur „Wiosenna” op. 38

Symfonia nr 3 Es dur „Reńska” op. 97

Symfonia nr 4 d moll op. 120

Feliks Mendelssohn Bartholdy

Pieśni bez słów np. Wiosenna op. 62 nr 6, Weneckiego gondoliera op. 62 nr 5

Koncert skrzypcowy e moll op. 64

Muzyka do dramatu Szekspira Sen nocy letniej, np. Uwertura, Marsz weselny,



III Symfonia a moll „Szkocka” op. 56,

IV Symfonia A dur „Włoska” op. 90,

V Symfonia d moll „Reformacyjna” op. 107,

Muzyka kameralna np. Oktet Es dur op. 20,

Oratoria Paulus op. 36, Eliasz op. 70 (fragmenty),


Nicolo Paganini

Kaprysy op. 1 (wybór)

Koncert skrzypcowy D dur op. 6,

Koncert skrzypcowy h moll op.7 cz. III Rondo La Campanella,

Wariacje Karnawał wenecki op. 10,



Fryderyk Chopin

Wariacje na temat z opery Don Giovanni W. A. Mozarta „La ci darem la mano” op. 2

Fantazja na tematy polskie op.13

Koncerty fortepianowe: e moll op. 11, f moll op. 21

Andante spianato i Wielki Polonez Es dur op. 22

Mazurki, np. z op. 17, 24

Polonezy, np. A dur op.40, As dur op.53

Walce, np. Es dur op. 18, Des dur op. 64 nr 1

Nokturny np. F dur op. 15, Des dur op. 27

Barkarola Fis dur op. 60

Scherza, np. h moll op. 20

Preludia op. 28 np. nr 4 e moll, nr 15 Des dur

Ballady np. g moll op. 23

Etiudy np. E dur op. 10 nr 3, c moll op. 10 nr 12

Sonaty np. b moll op. 35



Fantazja f moll op. 49

Ferenc Liszt

Rapsodie węgierskie, np. II Rapsodia cis moll

Etiudy transcendentalne, np. IV Etiuda transcendentalna Mazeppa

transkrypcje fortepianowe i parafrazy, np. pieśni F. Chopina, F. Schuberta,

Walc Mefisto,

Sonata h moll,

Lata pielgrzymstwa,

Harmonie poetyckie i religijne,

Koncert fortepianowy Es dur,

Koncert fortepianowy A dur,

Totentanz,

poematy symfoniczne, np. Preludia, Hungaria, Prometeusz, Orfeusz,



Symfonia Dantejska,

Symfonia Faustowska,

Hector Berlioz

Symfonia Fantastyczna op. 14,

Symfonia Harold w Italii op. 16,

Legenda dramatyczna Potępienie Fausta,

opera Trojanie,



Requiem op. 5

Johannes Brahms

Symfonie: I c moll op. 68, IV e moll op. 98,

II Koncert fortepianowy B dur op. 83,

Koncert skrzypcowy D dur op. 77,

Kwintet fortepianowy f moll op. 34,

Tańce węgierskie np. nr 1 g moll,

Walce op. 39,

Niemieckie Requiem op. 45,

Ryszard Strauss

poematy symfoniczne np. Don Juan op. 20, Don Kichot op. 35, Till Eulenspiegel op. 28, Tako rzecze Zarathustra op. 30,

opery Salome op. 54, Elektra op. 58,



Symfonia domowa op. 53,

Symfonia Alpejska op. 64,

Metamorfozy

Vier letzte Lieder

Włoska opera bel canto.

G. Rossini Cyrulik sewilski np. uwertura, cavatina Figara, aria Rozyny, aria La calunnia (o plotce),

V. Bellini Casta diva z opery Norma

G. Verdi Nabucco   chór Va pensiero

G. Verdi Aida   Marsz triumfalny, aria Radamesa z I aktu Se quell querrier io fossi!…Celeste Aida; aria Aidy z III aktu Qui Radames verrà! O patria mia”; finał opery,

G. Verdi Rigoletto   aria Gildy z II aktu Tutte le feste al tempio; aria Rigoletta z II aktu Cortigiani, vilrazza dannata; aria Księcia z III aktu La donna è mobile

G. Verdi   Traviata   Aria „Libiamo, libiamo ne'lieti calici”,



Włoska opera werystyczna przełomu XIX i XX w.

fragmenty oper:

R. Leoncavallo Pajace

G. Puccini Cyganeria,

G. Puccini Tosca,

G. Puccini Madame Butterfly,

G. Puccini Turandot



Opera we Francji

fragmenty oper, np:

G. Meyerbeer Robert Diabeł,

G. Meyerbeer Hugenoci,

G. Meyerbeer Afrykanka,

Ch. Gounod Faust,

G. Bizet Carmen

J. Offenbach Opowieści Hoffmanna


Opera niemiecka i dramat muzyczny

C. M. Weber Wolny strzelec   uwertura do opery, Chór strzelców, Aria Agaty, Scena w Wilczym Jarze

R. Wagner Holender Tułacz – aria Holendra z I aktu opery,

R. Wagner Tannhäuser   uwertura oraz Pieśń do gwiazdy,

R. Wagner Lohengrin,   wstęp do opery, Brautchor,

R. Wagner Tristan i Izolda   vorspiel do dramatu oraz finał – Śmierć Izoldy

R. Wagner Śpiewacy norymberscy – uwertura

R. Wagner Pierścień Nibelunga   Walkiria

R. Strauss Salome, Elektra   fragmenty



Opera w twórczości kompozytorów szkół narodowych.

M. Glinka Rusłan i Ludmiła,

M. Musorgski Borys Godunow,

A. Borodin Tańce połowieckie z opery Kniaź Igor,

P. Czajkowski Eugeniusz Oniegin np. duet Olgi i Tatiany z I aktu; Scena pisania listu i aria Tatiany   akt I;, aria Oniegina z I aktu, aria Leńskiego z II aktu,

B. Smetana   Sprzedana narzeczona (Uwertura, Polka – finał I aktu, Furiant z II aktu)


Polska opera XIX w.

S. Moniuszko Straszny dwór   polonezowa aria Miecznika Któż z mych dziewek, chór dziewcząt Spod igiełek kwiaty rosną z aktu II, aria Skołuby Ten zegar, aria Stefana z kurantem, mazur z IV aktu

S. Moniuszko Halka   polonez, tańce góralskie, dumka Jontka Szumią jodły, dumka Halki Gdyby rannym słonkiem, mazur



Szkoły narodowe 2 poł XIX w.

Kierunki narodowe   podsumowanie



M. Musorgski   cykl miniatur fortepianowych Obrazki z wystawy,

M. Musorgski   fantazja symfoniczna Noc na Łysej Górze,

M. Musorgski Borys Godunow wybrane sceny,

M. Rimski Korsakow   Suita symfoniczna Szeherezada op.35,

M. Rimski Korsakow Lot trzmiela z opery Baśń o carze Sałtanie,

A. Borodin Tańce połowieckie z opery Kniaź Igor,

P. Czajkowski   symfonie wybór, np. IV f moll op. 36, V e moll op. 64, VI h moll „Patetyczna” op. 74,

P. Czajkowski Eugeniusz Oniegin fragmenty opery np. duet Olgi i Tatiany z I aktu, aria Oniegina z I aktu, aria Leńskiego z II aktu,

P. Czajkowski I Koncert fortepianowy b moll op. 23,

P. Czajkowski Koncert skrzypcowy D dur op. 35,

P. Czajkowski balet Dziadek do orzechów – fragmenty, np. Marsz, Trepak, Walc kwiatów,

P. Czajkowski balet Jezioro łabędzie   fragmenty np. Danse des cygnes, Pas des quattre,

B. Smetana Wełtawa poemat symfoniczny z cyklu Moja ojczyzna,

B. Smetana fragmenty z opery Sprzedana narzeczona (Uwertura, Polka – finał I aktu, Furiant z II aktu),

A. Dvořák IX Symfonia e moll „Z Nowego Świata” op. 95,

A. Dvořák Humoreska Ges Dur op. 101 nr 7,

A. Dvořák Tańce słowiańskie np. e moll op. 46 nr 2,

E. Grieg Koncert fortepianowy a moll op. 16,

E. Grieg Suity I i II Peer Gynt op. 46 i 55,

J. Sibelius Finlandia Op. 26,

J. Sibelius Koncert skrzypcowy d moll op. 46


Tendencje w muzyce polskiej w II połowie XIX wieku.

H. Wieniawski Koncert skrzypcowy d moll op. 22,

H. Wieniawski Polonez D dur op. 4; Polonez A dur op. 21,

H. Wieniawski Legenda op. 17,

J. Zarębski Polonez triumfalny A dur op. 11,

J. Zarębski Suita polska op. 16,

J. Zarębski Kwintet fortepianowy g moll op. 34,

Z. Noskowski Step op. 66,

Z. Noskowski Morskie Oko op.16,

W. Żeleński W Tatrach op. 27,

I.J. Paderewski Koncert fortepianowy a moll op. 17,

I.J. Paderewski Krakowiak fantastyczny op. 14 nr 6,

I.J. Paderewski Menuet G dur op. 14 nr 1


Zaproponowane szczegółowe treści nauczania muzyki klasycyzmu i romantyzmu można realizować na różne sposoby. Jeden z nich, zaproponowany w programie, zakłada omawianie obu epok oddzielnie oraz osobne przedstawianie twórczości każdego z kompozytorów. Drugi, równie uzasadniony, to pokazanie przemian gatunków i form klasycyzmu w oparciu o twórczość J. Haydna, W.A. Mozarta i L. van Beethovena. Cykle lekcji można tak zaplanować, by sukcesywnie omówić twórczość kameralną, koncertową czy symfoniczną kolejnych klasyków wiedeńskich. Pozwoli to na obserwację procesu przemian, jakie dokonywały się w twórczości każdego kompozytora oraz wzajemnych inspiracji i kontynuacji w zakresie konkretnych gatunków muzycznych, np. kwartetu smyczkowego, sonaty, symfonii czy koncertu. Przedstawiona problematyka zagadnień z epoki romantyzmu, która obok prezentacji poszczególnych sylwetek twórców, porusza kwestię rozwoju i kontynuacji gatunków w XVIII i XIX wieku, otwiera także możliwość realizacji tych treści wspólnie dla obu epok. Można na przykład, po nakreśleniu głównych cech epoki klasycyzmu i romantyzmu, w jednym bloku zagadnień przedstawić rozwój symfonii od szkoły mannheimskiej, przez klasyków wiedeńskich, kolejne nurty w XIX wieku, aż po dzieła symfoniczne G. Mahlera. Podobnie można poprowadzić cykle lekcji o innych gatunkach wspólnych dla obu epok. Daje to uczniom możliwość bezpośrednich obserwacji przemian stylów historycznych i indywidualnych na tle wydarzeń i przemian społecznych i kulturowych w XVIII i XIX wieku.

Przedstawioną przykładową literaturę muzyczną należy traktować jako pewną propozycję do realizacji. Jej obfitość i obszerny czas trwania wielu dzieł, znacznie wykracza poza ramy jednostek lekcyjnych. Zadaniem nauczyciela będzie więc wybór odpowiednich utworów, dostosowanych do zainteresowań i potrzeb danej grupy młodzieży.

Literatura muzyczna klasycyzmu i romantyzmu to ta część historii muzyki, która jest najbardziej znana uczniom szkół muzycznych. Utwory opracowywane podczas nauki gry na instrumencie, realizowane w zespołach kameralnych czy orkiestrowych, to zazwyczaj dzieła z XVIII i XIX wieku. Literatura tego okresu stanowi także znakomitą większość repertuaru koncertowego współczesnych wirtuozów, teatrów operowych czy orkiestr filharmonicznych. Z tego względu, poza prezentacją wybranych przez nauczyciela propozycji dzieł przedstawianych na lekcjach, należy odwoływać się do literatury realizowanej przez uczniów oraz poznanej na koncertach. Dzieła, w których odbiór czy realizację młodzież zaangażuje się bezpośrednio, emocjonalnie i w aktywny sposób, najtrwalej zapadną w pamięć. A wraz z nimi cechy stylów oraz technik kompozytorskich.


Muzyka XX i XXI w.


Szczegółowe hasła programowe

Przykładowa literatura muzyczna

Mieczysław Karłowicz.

Koncert skrzypcowy A dur op.8,

Odwieczne Pieśni op.10,

Stanisław i Anna Oświecimowie op.12,

Pieśni (np. Pamiętam ciche, jasne, złote dnie op. 1 nr 5, Zasmuconej op. 1 nr 1, Zaczarowana królewna op. 3 nr 10),

Młoda Polska w muzyce na tle sztuki młodopolskiej i filozofii okresu.

M. Karłowicz Smutną jest dusza moja aż do śmierci op. 1 nr 6,

G. Fitelberg Pieśń o sokole op. 18,

K. Szymanowski Święty Boże z cyklu Trzech fragmentów z poematów Jana Kasprowicza op. 5

L. Różycki balet Pan Twardowski (fragmenty),



Karol Szymanowski.

Preludia op. 1 (np. 1, 2, 3),

4 Etiudy na fortepian op. 4 (w tym b moll),

3 fragmenty z poematów Kasprowicza op. 5,

II Symfonia B dur op. 19,

II Sonata fortepianowa A dur op. 21,

III Symfonia „Pieśń o nocy” op. 27,

Mity op. 30 (Źródło Aretuzy),

I Koncert skrzypcowy op.35,

Król Roger op. 46 (Aria Roksany),

Mazurki op. 50 (np. 1,2,3,4,18,19),

Stabat Mater op.53,

Pieśni kurpiowskie op.58,

Balet pantomima Harnasie op.55 (np. Masz zbójnicki; Napad Harnasiów; Taniec),

IV Symfonia „Symphonie concertante” op.60,

Impresjonizm a symbolizm przełomu XIX i XX w.

C. Debussy Preludium do „Popołudnia Fauna”,

C. Debussy Morze (fragment),

C. Debussy Nokturny (Syreny),

C. Debussy Preludia fortepianowe (np. Tancerki delfickie; Żagle, Ślady na śniegu, Co słyszał zachodni wiatr, Dziewczyna o włosach jak len, Zatopiona katedra, Sztuczne ognie),

C. Debussy Suita bergamasque (Clair de lune),

C. Debussy Peleas i Melisanda (fragmenty),

M. Ravel Dafnis i Chloe,

M. Ravel Koncert fortepianowy G dur,

M. Ravel Bolero,

K. Szymanowski III Symfonia „Pieśń o nocy” op. 27;

K. Szymanowski Mity op. 30 (Źródło Aretuzy),

K. Szymanowski I Koncert skrzypcowy op.35;

K. Szymanowski Król Roger op. 46 (Aria Roksany) ;

O. Respighi Fontanny rzymskie,



Ekspresjonizm.

Technika dodekafoniczna.



A. Schönberg Pierrot lunaire op.21,

A. Schönberg Mojżesz i Aron (fragmenty),

A. Schönberg Ocalały z Warszawy

A. Berg Wozzeck (np. scena śmierci Marii);

A. Berg Koncert skrzypcowy „Pamięci Anioła”,

A. Webern Symfonia op.21,

A. Webern Kwartet op.22,

A. Webern Wariacje fortepianowe op.27,

A. Skriabin Poemat ekstazy op. 54,

A. Skriabin Prometeusz op. 21,

A. Skriabin   utwory fortepianowe (preludia, etiudy );


Folkloryzm i witalizm.

I. Strawiński Święto wiosny (fragmenty),

I. Strawiński Pietruszka (fragmenty),

B. Bartok Allegro Barbaro,

B. Bartok Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję, czelestę,

B. Bartok Cudowny Mandaryn (fragmenty),

B. Bartok Tańce rumuńskie,

B. Bartok Koncert na orkiestrę,

K. Szymanowski Mazurki op. 50 (np. 1, 2, 3, 4, 18, 19),

K. Szymanowski Stabat Mater op.53,

K. Szymanowski Pieśni kurpiowskie op.58,

K. Szymanowski – balet pantomima Harnasie op.55 (np. Masz zbójnicki, Napad Harnasiów, Taniec),

K. Szymanowski IV Symfonia „Symphonie concertante” op.60,



Neoklasycyzm.

I. Strawiński Pulcinella,

I. Strawiński Historia żołnierza,

I. Strawiński Symfonia Psalmów,

I. Strawiński Hebanowy koncert,

S. Prokofiew Symfonia klasyczna D dur op. 25,

S. Prokofiew Miłość do trzech pomarańczy op. 33 (fragmenty),

S. Prokofiew Romeo i Julia op. 64 bis (Suita nr 1),

S. Prokofiew I Koncert fortepianowy Des dur op. 10,

P. Hindemith Kammermusik op. 24 nr 1 (fragmenty),

P. Hindemith Ludus tonalis,

B. Britten Wariacje i fuga na temat Purcella,

B. Britten War Requiem (fragmenty),

D. Szostakowicz VII Symfonia „Leningradzka” op. 60,

D. Szostakowicz Nos op. 15 (fragmenty),

F. Poulenc Koncert na dwa fortepiany,

D. Milhaud Byk na dachu (fragmenty),

A. Honneger Pacific 231 H 53,

G. Gershwin Błękitna rapsodia,

G. Gershwin Porgy and Bess (fragmenty np. Summertime),

G. Gershwin Amerykanin w Paryżu,

C. Orff Carmina Burana (fragmenty np. O Fortuna),


Nowy modalizm Oliviera Messiaena

Kwartet na koniec czasu (np. część VIII Pochwała nieśmiertelności Jezusa),

Symfonia „Turangalila”,

Ptaki egzotyczne,

Katalog ptaków,

Serializm i punktualizm

O. Messiaen 4 Etiudy rytmiczne na fortepian,

P. Boulez Struktury na dwa fortepiany,

K. Stockhausen Kreutzspiel,


Muzyka konkretna i elektroniczna

K. Stockhausen Gesang der Jugendlinge,

J. Cage Music of Changes,



Sonoryzm, poszukiwania nowej brzmieniowości, muzyka spektralna.

K. Penderecki – Tren pamięci ofiar Hiroszimy,

J. Cage Sonaty i interludia na fortepian preparowany,

G. Grisey Cztery pieśni przy przekraczaniu progu,


Aleatoryzm

J. Cage Koncert fortepianowy,

W. Lutosławski Gry weneckie,

P. Boulez III Sonata fortepianowa,


Nowe techniki i formy prezentacji muzycznej.

E. Varese Ionisation,

L. Berio Sequenza III,

J. Cage Imaginary Landscape,

Ph. Glass Koncert skrzypcowy,

G. Crumb Ancient Voices of Children,

S. Reich Piano Phase,



Neoklasycyzm i folkloryzm polski.
Muzyka okresu socrealizmu.
Tendencje w muzyce polskiej XX i początków XXI w.

A. Malawski Tryptyk góralski,

S. Wiechowicz Scherzo symfoniczne „Chmiel”,

A. Szałowski Toccata,

B. Szabelski Toccata,

G. Bacewicz Kaprys polski,

G. Bacewicz Muzyka na smyczki, trąbki i perkusję,

G. Bacewicz Koncert na orkiestrę smyczkową,

G. Bacewicz Uwertura na orkiestrę,

W. Lutosławski Wariacje na temat Paganiniego,

W. Lutosławski Bukoliki,

W. Lutosławski Mała suita,

W. Lutosławski Tryptyk śląski,

W. Lutosławski Koncert na orkiestrę,

J. Maklakiewicz Śląsk pracuje i śpiewa, suita ludowa,

A. Gradstein piosenki masowe np. Na prawo most, na lewo most,

S. Kisielewski Symfonia w kwadracie,

A. Panufnik Krąg kwintowy,

A. Panufnik Koncert fortepianowy,

A. Panufnik Sinfonia sacra

T. Baird Colas Breugnon,

K. Serocki Swinging music,

W. Kilar Krzesany,

W. Kilar Orawa,

W. Kilar Bogurodzica,

H. M. Górecki Trzy utwory w dawnym stylu,

W. Kotoński Muzyka wiosenna,

P. Szymański Koncert fortepianowy,

T. Sikorski Struny w ziemi,

A. Panufnik Symfonia Pokoju,

K. Penderecki Ten pamięci ofiar Hiroszimy,

A. Dobrowolski Muzyka na taśmę i obój solo,

W. Kilar Riff 62,

H. M. Górecki Scontri,

W. Szalonek Les Sons,

K. Serocki A piacere,

P. Szymański Lux Aeterna,

W. Kilar Symfonia wrześniowa

K. Penderecki Polskie Requiem – Chaconne,

P. Mykietyn Pasja wg św. Marka


Sylwetki wybranych kompozytorów polskich.

W. Lutosławski Wariacje na temat Paganiniego,

W. Lutosławski Bukoliki,

W. Lutosławski Mała suita,

W. Lutosławski Tryptyk śląski,

W. Lutosławski Koncert na orkiestrę,

W. Lutosławski Pieśni do słów Iłłakowiczówny,

W. Lutosławski Muzyka żałobna,

W. Lutosławski Gry weneckie,

W. Lutosławski Trzy poematy Henri Michaux,

W. Lutosławski Koncert fortepianowy,

W. Lutosławski Koncert wiolonczelowy,

W. Lutosławski Chantefleurs et Chantefables,

W. Lutosławski Łańcuch I, II, III,

W. Lutosławski IV Symfonia,

H. M. Górecki Trzy utwory w dawnym stylu,

H. M. Górecki Muzyka staropolska

H. M. Górecki Scontri,

H. M. Górecki III Symfonia „Pieśni żałosnych”,

H. M. Górecki Koncert na klawesyn i orkiestrę smyczkową,

K. Penderecki Tren pamięci ofiar Hiroszimy,

K. Penderecki II Symfonia „Wigilijna”

K. Penderecki II Symfonia,

K. Penderecki Requiem polskie,

K. Penderecki Pasja wg św. Łukasza,

K. Penderecki Diabły z Loudun,

K. Penderecki Siedem bram Jerozolimy,


Muzyka XX i XXI wieku to wciąż jeszcze dla wielu nauczycieli i uczniów trudny obszar. Dlatego ważne jest stworzenie atmosfery otwartości na nowe wartości artystyczne, w szczególności w nurcie awangardowym. Pomagać w tym może wskazywanie i podkreślanie związku muzyki z innymi dziedzinami sztuki (np. impresjonizm, symbolizm, ekspresjonizm, konceptualizm, futuryzm) oraz wzajemne ich oddziaływanie. Ważne i pomocne będzie uświadomienie uczniom wpływu wydarzeń społecznych i politycznych (np. wojny światowe, okres międzywojenny, totalitaryzm, socrealizm) na rozwój muzyki. Prezentacja samych osobowości artystycznych XX w. wskazuje na różnorodność podejmowanych kierunków, stylów i technik kompozytorskich (np. w twórczości Strawińskiego i Szymanowskiego). Pomocne dla zrozumienia muzyki XX wieku będą wypowiedzi i komentarze samych kompozytorów na temat własnej muzyki, ale również czasów i wydarzeń, w których żyli.

W muzyce XX i XXI wieku występuje wielopłaszczyznowość rozwoju muzyki   awangarda i tradycja jest dostrzegana w różnych ośrodkach (europejskich i pozaeuropejskich) jednocześnie. Wykazanie współistnienia tradycji i nowoczesności może być jednym z aspektów przedstawienia muzyki tego czasu. Na bazie tradycyjnych gatunków, występują nowe techniki kompozytorskie. Na przykład symfonia jest gatunkiem podejmowanym głównie przez kompozytorów kierunku neoklasycznego (Prokofiew, Strawiński, Hindemith, Bacewicz, Szostakowicz), ale dla wielu twórców jest możliwością do prezentacji nowych, indywidualnych propozycji stylistycznych, formalnych i technicznych (np. Webern, Lutosławski, Messiaen, Penderecki). Podobne zjawiska obserwujemy w zakresie innych gatunków przejętych z epok wcześniejszych, np. koncert ,sonata, suita.

Metodą na przybliżenie i zrozumienie muzyki nowej, mogą być zajęcia z analizy technik kompozytorskich, w czym pomocne będą materiały prof. Matthiasa Hermanna ''Analiza muzyki XX wieku. Atonalność i dodekafonia”. Nieodzowne jest poznawanie niektórych kompozycji z zapisem nutowym. Atrakcyjną propozycją dla uczniów jest analiza dodekafonii w Symfonii op. 21 A .Weberna. W zależności od poziomu grupy uczniowie sami wyprowadzają różne postacie serii w tym utworze lub czynią to pod kierunkiem nauczyciela.

Muzyka XX i XXI wieku to najnowszy okres w historii muzyki. Istotą tego etapu pracy z uczniami powinno być historyczne spojrzenie na ewolucję gatunków, form i technik kompozytorskich, podsumowywanie, wyciąganie wniosków, szukanie analogii oraz precyzowanie własnych opinii na całokształt zjawisk muzycznych, kulturowych i formalno gatunkowych w szeroko pojętej historii muzyki. W trakcie realizacji programu należy zwrócić uwagę na aspekt praktyczny znajomości określonych technik kompozytorskich oraz specyfikę dotyczącą wykonawstwa muzyki współczesnej, z uwzględnieniem formy otwartej, aleatoryzmu, grafiki muzycznej, preparacji instrumentów oraz zastosowania nowoczesnych technologii w powstawaniu, tworzeniu i wykonywaniu muzyki nowej. Istotny jest również kontekst funkcjonowania muzyki w nowych mediach, szeroki proces dostępności a nawet ekspansji muzyki i wynikające stąd konsekwencje. Ważnym aspektem poznawczym powinien być udział uczniów w koncertach muzyki współczesnej, w szczególności Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”.




1   2   3   4   5   6   7


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna