Proso panicum miliaceum



Pobieranie 215.87 Kb.
Strona2/3
Data10.05.2016
Rozmiar215.87 Kb.
1   2   3

Znaczenie gospodarcze


  • Dobre nasiona: uprawiane na materiał siewny i na zielonkę (dają wysokobiałkową paszę objętościową),

  • Rośliny wieloletnie, wielokośne,

  • Bdb wpływają na glebę, powodują zgruźlenie cząstek glebowych,

  • Korzeń sięga głęboko,

  • Uruchamiają trudno dostępne związki N i K,

  • Pozostawiają dużo N w resztkach roślin 200 – 500 kg/ha s.m. organicznej; 4 – 6 t korzeni i resztek posianych,

  • Na terenach górzystych zapobiegają erozji gleb, ale trzeba je siać łącznie z trawami, które mają wiązkowy system korzeniowy, a motylkowe palowy. Trawy są bardziej trwałe i tworzą darń,

  • Wytwarzają bardzo dużą masę liści – nawet 8 – 10 razy większą powierzchnię niż powierzchnia zajęta przez roślinę – jest to zaleta – pasza, zasłaniają i db zacieniają glebę, zagłuszają chwasty, zapobiegają parowaniu wody z gleby. Wada – wysoki współczynnik transpiracji, w czasie suszy może to być niekorzystne.

  • Wiele gatunków db radzi sobie z suszą (lucerna, esparceta, nostrzyk).

  • Głęboki system korzeniowy i duża siła ssąca ciągnąca wodę z głębi gleby. Siła ta jest 3 x większa niż u zbóż.

Współczynnik transpiracji:

  • Koniczyna 500-600

  • Lucerna 600-900

  • Zboża 400-500

  • Stanowisko jest mocno wysuszone, trudniejsze do uprawy.



Skład chemiczny


  • Zależy od: fazy rozwojowej w momencie koszenia, gatunku rośliny, warunków klimatycznych i glebowych, agrotechniki, stosunku liści i kwiatów do łodyg.

  • W przeciętnie zebranym sianie:

    • Zawartość białka 12-20% (max w lucernie)

    • Zawartość tłuszczu 2-2,5% (seradela > 4%)

    • Zawartość włókna 20-30% (w rośl. późno zebranych do 50%)

    • Bezazotowe związki wyciągowe 35-40%

    • Popiół 5-8%

1 kg siana = 0,5 ÷ 0,6 jednostek owsianych

= 3,5 ÷ 4,0 MJ

Zależy od strat w momencie suszenia.
Straty na skutek:


  • Oddychania zielonej masy bezpośrednio po skoszeniu,

  • Fermentacji i procesów gnilnych (deszcze w czasie suszenia),

  • Ługowania, wypłukiwania składników (suche siano i przychodzą deszcze),

  • Kruszenia wartościowych części w czasie przewracania (najłatwiej kruszą się liście i kwiaty),

  • Pod wpływem słońca – straty witamin (największe wit. E, najmniejsze wit. C),

  • Straty nawet do 45 ÷ 50%

W dobrze zebranym sianie stosunek liści i kwiatów do łodyg powinien być 1:1.

Starsza roślina  to po kwitnieniu szybko się starzeje, rośnie zawartość włókna, a maleje zawartość białka.

Na susz przemysłowy – przed kwitnieniem, w okresie pąkowania.

Na zielonkę i siano – w okresie kwitnienia.

Niepożądane związki


  • Kumaryna (nostrzyk)

    • Wysokokumarynowe ok. 1,1 ÷ 1,27% (w fazach, gdy jest niski – skarmiamy),

    • Niskokumarynowe 0,06%

Jest jej więcej u roślin rosnących na słońcu. Jej zawartość zmienia się w ciągu dnia (rano i wieczorem mniej). Większa dawka może powodować zatrucie zwierząt.

  • Związki azotowe (koniczyna szwedzka)

  • Cyjanowodór (komonica)

Występuje w śladowych ilościach, głównie w kwiatach; groźny w czasie kwitnienia. Po kwitnieniu nie jest groźny, po wysuszeniu zanika.

  • Na zielonkę – kosić przed kwitnieniem

  • Na siano – po kwitnieniu



Powierzchnia uprawy


W PL ~ 200 ÷ 300 tys. ha

Plon siana 50 ÷ 60 dt/ha

Największy udział w powierzchni – koniczyna czerwona (80%), lucerna siewna i mieszańcowa.

Wielkość nasion


Drobnonasienne

MTN  0,5 ÷ 1,5 g (koniczyna biała, szwedzka, komonica zwyczajna)

1,5 ÷ 3,0 g (koniczyna czerwona, inkarnatka, perska, lucerna mieszańcowa i chmielowa, przelot pospolity, seradela – wyłuskane nasiona)

11 ÷ 14 g (esparceta – wysiew całych strąków)


Warunki klimatyczne i glebowe

  1. Glebowe

Wszystkie gatunki oprócz seradeli wymagają odczynu zasadowego / obojętnego, nie znoszą kwaśnego.

  1. Wodne

W rejonach wilgotniejszych (więcej opadów), a jednocześnie chłodniejszych uprawia się koniczynę czerwoną i szwedzką (płytszy system korzeniowy niż lucerna) i perską. Inne gatunki dobrze radzą sobie z suszą po ukorzenieniu, ale wymagają dużo wody.

  1. Termiczne

Dużo ciepła i światła (lucerna siewna + mieszańcowa + chmielowa, esparceta, komonica), najlepiej mrozy znosi koniczyna czerwona.

W rejonach PL wschodniej i południowej w pasie podgórskim i w części północnej PL powinna dominować koniczyna. W PL środkowej i zachodniej – lucerna (gorzej znosi zimy).



  1. Gleby

    1. Na gleby najzwięźlejsze, w miarę wilgotne – koniczyna czerwona i szwedzka,

    2. Gleby dobre i zwięzłe, ale z niższym poziomem wody gruntowej – koniczyna biała i perska,

    3. Gleby dobre, bardziej przepuszczalne, szybciej się ogrzewające, w dobrej kulturze – lucerna siewna + mieszańcowa, komonica zwyczajne,

    4. Gleby lekkie, piaszczyste – inkarnatka, nostrzyk, lucerna chmielowa, seradela,

    5. Gleby wybitnie wapienne, nawet na skalistym podłożu – esparceta ma bardzo sztywny korzeń (Jura Krakowsko-Częstochowska),

    6. Na żwiry, kamieniste warunki (np. przy nasypach kolejowych) – przelot pospolity.



Kierunki hodowli odmian


  • Nie dąży się do dokładnego wyrównania populacji w ramach odmian. Utrzymuje się tu zróżnicowanie typów, dzięki którym można zapewnić wyższy plon. Rośliny nierówne uzupełniają się, wypełniają całą powierzchnię, luki.

  • Dąży się do:

    1. Szybkiego odrastania po skoszeniu,

    2. Tworzenia dużej rozety liściowej, by siano było lepsze jakościowo,

    3. By miało szyjkę korzeniową osłoniętą przed zimą.

  • Odmiany diploidalne i tetraploidalne (wyższy plon, większy wysiew [większe nasiona]).

  • Odporność na niektóre choroby grzybowe – antraknoza, wertycylioza, pleśń pylnikowa, mączniak.

  • Najwięcej odmian u koniczyny czerwonej (powyżej 20 odmian)

~ 7 ÷ 8 odmian – koniczyna biała

kilkanaście – lucerna siewna i mieszańcowa

lucerna – więcej odmian obcych

koniczyna – większość to odmiany PL


Agrotechnika

  1. Stanowisko w zmianowaniu:

    1. W 1-szym roku rozwijają się bardzo wolno i nie dają pełnego plonu. By zapewnić plon i zapobiec zachwaszczeniu często wysiewa się je w roślinę ochronną. Zajmuje ona stanowisko takie, jak roślina ochronna.

Cechy rośliny ochronnej:

      • Krótki okres wegetacyjny,

      • Słabsze listnienie, by nie zacieniała,

      • Mniejsze potrzeby wodne i pokarmowe,

      • Najczęściej są to zbożowe:

Jęczmień jary, ozimy (nie browarny tylko pastewny) – najwcześniej schodzi z pola.

Inne gatunki zbożowe – ale one bardziej zacieniają. Najgorsze to owies i pszenica – trzeba je zbierać wcześniej na kiszonkę, by odsłonić motylkowe.

Dobre jest żyto – nostrzyk, seradela.

Gorsze od jarych są ozime, bo gleba jest inaczej uprawiona i trzeba zwiększyć normę wysiewu, są straty nasion, giną one w liściach.

Stanowisko jak dla zbóż, przeważnie po okopowych, gdy w jarą, ozimą – to dalsze.


    1. W siewie czystym – po okopowych, bo łatwo się zachwaszczają, stanowisko zasobne w N i resztki korzeniowe, ale trudne do uprawy (wysuszone i wysiewa się rośliny jare, późnego siewu np. kukurydza, aby rozłożyły resztki korzeniowe)

  1. Uprawa roli – jak dla zbóż i dokładne doprawienie i wyrównanie gleby przed siewem (drobne nasiona). Przed zima głęboka orka.

Nawożenie – tylko mineralne

  1. w roku siewu

    1. wsiewka w zbożowe – nawożenie fosforowo potasowe, jak dla zbóż, a azotowe zmniejszone o ⅓ lub ½ (zbożowa musi być trochę słabsza, by jej nie zagłuszyć).

    2. Siew czysty

~ 60 ÷ 80 kg/ha P2O5 przed siewem; na glebach zwięzłych jesienią

~ 80 ÷ 120 kg/ha K2O

~ 20 ÷ 25 kg N/ha – dawka startowa N przed siewem


    1. mieszanka z trawami – można dać ~ 50 kg N/ha

  1. w latach użytkowania

    1. Siew czysty – nawożenie tylko fosforowo – potasowe; dawki podobne jak w roku siewu; wczesną wiosną lub po skoszeniu I pokosu

      1. trzeba zabronować skośnie do rzędów

      2. N nie stosujemy

    2. Mieszanki z trawami

W II roku pełnego użytkowania, gdy motylkowe są rzadkie (dominują trawy) stosujemy N 150 ÷ 200 kg N/ha (można rozłożyć na wiosenny i po skoszeniu I pokosu). Im większy udział traw, tym bardziej przydatne nawożenie N.

  1. Materiał siewny

  • bardzo dobry

  • z ostatniego zbioru

  • stary rozpoznaje się po stęchłym zapachu i ciemniejszym zabarwieniu

  • kwalifikowany, znana zdolność kiełkowania

  • czystość nasion – bez domieszek nasion chwastów (zwykle babki lancetowatej lub kanianki). Trzeba dbać o oczyszczaniu plantacji nasiennej. Środki chemiczne (desykanty) wypalają miejsca z chwastami.

Oczyszczanie nasion – siły elektromagnetyczne.

    1. Siew

Termin:

  • Wczesnowiosenny – te, które znoszą bardzo dobrze przymrozki; III – koniczyna czerwona + szwedzka, lucerna, esparceta (do połowy IV)

Seradela (wcześnie), koniczyna perska (połowa IV)

Można siać w zbożową jarą / ozimą, w siewie czystym

W zbożową ozimą / jarą – koniczyna (zawsze!!!); dobrze znosi zacienianie i ugniatanie szyjki korzeniowej (ma to miejsce w czasie zbioru kombajnem rośliny ochronnej).

W zbożową lub w siewie czystym – lucerna; nie znosi ugniatania szyjki korzeniowej i potrzebuje naświetlenia (dla niej jest wskazany siew czysty). W praktyce, ze względów ekonomicznych (plon w roku siewu + zachwaszczenie w roku siewu) – stosuje się oba sposoby.


Jak siać w jarą

Najpierw zbożową (zboża głębszy siew), później odrębnym objazdem siewnika motylkowa (siew jednoczesny, ale oddzielny). Nie miesza się nasion, bo motylkowe wymagają płytszego przykrycia, następuje utrząsanie i segregacja nasion w skrzyni – wysiew może być nierównomierny (inne wielkości nasion i wpadają w jednym rzędzie). Siew jest prymitywny – często wsiewa się ręcznie rzutowo, w momencie bezwietrznym (rano, w nocy). W rejonach wilgotnych zaleca się opóźnione wsiewanie w zbożową – w fazie listnienia, by przy tej wilgotności motylkowa do zbioru zbożowej nie przerosła nadmiernie i by nie utrudniała jej zbioru.



  • Wczesnoletni – tylko dla lucerny, tylko w siewie czystym VI / VII

  • Późnoletni = wczesnojesienny – VIII / IX – inkarnatka

W rejonach łagodnych – koniczyna czerwona (ten siew jest ryzykowny).

WYKŁAD 6. 04.04.2006
Ilość wysiewu – nie oblicza się wg wzoru (podaje się w kg)

  • Czy siew czysty czy wsiewka w ochronną – zwiększa się o ok. 10%

  • Czy siew w czystej monokulturze czy z trawą – ok. 50% motylkowej i 50% traw

Gdy jest większy procent traw niż motylkowej – zwiększone nawożenie N w następnych latach.
Czysty siew motylkowych (uprawa na zielonkę) – zależy od gatunku

  • Koniczyna biała, szwedzka, komonica zwyczajna  6 ÷ 8 kg/ha

  • Koniczyna perska  8 ÷ 10 kg/ha

  • Koniczyna czerwona, lucerna mieszańcowa, siewna i chmielowa  12 ÷ 15 kg/ha (+przelot)

  • Inkarnatka  20 ÷ 25 kg/ha

  • Seradela (wysiew części strąka)  30 ÷ 35 kg/ha, 1 nasionko w 1 segmencie (~lucerna)

  • Esparceta (wysiew 1-nasiennego strąka)  30 ÷ 50 kg/ha

Uprawa roślin na nasiona – rzadszy siew (zmniejszyć wysiew do 1/3 (max ½) wysiewu na zielonkę). Wysiew po ~ 10 kg (8) każdej z 2 roślin.

Mieszanka z trawami – łączy się z kostrzewą łąkową (wilgotne tereny), kupkówką, tymotką (ostrzejsze zimy). Gdy udział trawy ma być większy (zwiększamy nawożenie N w następnych latach)  15 kg traw, 8 ÷ 10 kg motylkowych.
Rozstawa – taka jak dla zbóż (gdy jako wsiewka); najlepiej 15 ÷ 20 cm.
Głębokość przykrycia – dla drobnonasiennych pole bdb wyrównane (0,5 ÷ 1,0 cm głębokość przykrycia); dla np. esparcety / seradeli 2 ÷ 3 cm przykrycia.

Wsiewka  zbożowe o 1/3 wysiew mniejszy (by nie zagłuszały motylkowej).


Pielęgnowanie
1 rok siewu:

  1. Siew czysty – gdy gleba zaskorupiała (bardzo lekka brona skośnie do rzędów), chwasty łatwo zagłuszają motylkowe (wolno rosną) – walka chemiczna, np. Basagram (oprysk w 3 fazie liści roślin motylkowych); potem  przykoszenie chwastów nad małymi jeszcze motylkowymi (kosą, pracochłonne, może być stosowane bez uprzedniej ochrony chemicznej).

  2. Wsiewka – lekkie brona na glebę zaskorupiałą; chwasty trochę zagłuszone zboża, można stosować Dicoherb, Barox, Chwastox Extra.


2 lata pełnego użytkowania – tylko motylkowe  nie stosuje się herbicydów (brak takich, które by nie uszkodziły motylkowych). Zabiegi mechaniczne:

  • Bronowanie broną ciężką / średnią wiosną przed ruszeniem wegetacji (pobudzenie roślin do rozwoju + niszczenie skorupy); można powtórzyć po zejściu pokosów.

  • Z bronowaniem wiosennym łączy się nawożenie potasowo fosforowe.

    1. Nie należy bronować roślin tworzących pędy płożące (koniczyna biała, niektóre formy lucerny chmielowej i komonicy); rośliny te dobrze jest przywałować – wał gładki jesienią dla dociśnięcia pędów do gleby (lepsze ukorzenianie i zimowanie).


Użytkowanie i zbiór na paszę
1 rok siewu:

  1. Siew czysty –

koniczyna czerwona – można kosić 2 odrosty (plon nie jest pełny), gdy jest zasiana wiosną; 1 odrost należy dopuścić do pełni kwitnienia (wtedy młode rośliny lepiej się ukorzeniają), 2 odrost kosić na tyle wcześnie, by rośliny po skoszeniu tego pokosu mogły wytworzyć rozety liściowe przed zimą (chroni przed wymarzaniem system korzeniowy i szyjkę korzeniową), co wpływa na zimowanie i plonowanie – szyjka korzeniowa jest podstawą przy uprawie motylkowych wieloletnich (następne pędy w dalszych latach rosną właśnie z szyjki korzeniowej). 2-gi odrost nie zdąży dojść do kwitnienia (najwyżej do pąkowania).

  1. Wsiewka – najpierw kosi się zbożową; zbiór w dojrzałości pełnej na ziarno (np. jęczmień) – roślina mniej odpowiednia do wsiewek (bogate listnienie + dłuższa wegetacja), np. owies – skosić na kiszonkę w dojrzałości mlecznej.

Po zejściu zbożowej zostaje motylkowa w listnieniu (VIII). Usunąć słomę ze zbożowej (by nie zalegała na motylkowej). Gdy długi okres do jesieni + wysoka wilgotność, można uzyskać odrost – ścierniankę (rośnie w ścierni) na pokos lub wypas (nie jest to pełny plon, zwykle nie dochodzi do kwitnienia).

Gdy dobry plon – ścierniankę



  • Lucerny – tylko kosić (nie znosi ugniatania szyjki korzeniowej); kosić wcześniej, by odrosła trochę przed zimą.

Gdy mała ściernianka – nie kosić.

Ściernianka koniczyny – kosić lub wypasać. Koniczyna – korzystne dla niej wypasanie (wgniatanie szyjki korzeniowej – lepiej zimuje) przy umiarkowanie wilgotnej glebie. Dla bydła jest to zabieg ryzykowny - koniczyna powoduje bardzo łatwo wzdęcia (śmiertelne głównie przy wietrznej pogodzie i gdy rośliny są wilgotne).


II lala pełnego użytkowania:

  • Koniczyna czerwona – 2 pełne pokosy (dopuszczone do początku kwitnienia); wysoki plon dobrej jakości;

Na kiszonkę można kosić w pełni kwitnienia lub przekwitania.

Na susz przemysłowy (głównie lucerna) – w czasie pąkowania.


Z koniczyny czerwonej po 2 pokosach odrost w jesieni do wypasania lub zaorania (koniec użytkowania koniczyny w siewie czystym – 1 rok pełnego użytkowania), czasem 2-gi rok użytkowania – tylko 1 pokos zwykle z dodatkiem traw.

  • Lucerna – 3 ÷ 4 pokosy pełne w początku kwitnienia (pierwszy przed kwitnieniem); odrost zostawia się do zimy. Użytkuje się w zmianowaniu 3 ÷ 4 lata w pełnym użytkowaniu.

Dodatek traw do motylkowych przedłuża użytkowanie.


Zbiór na siano


  • Suszenie na polu – prymitywne; koszenie, przetrząsanie, dosuszanie, składanie w kopki, dosuszanie, zbiór (wiele strat),

  • Dosuszanie na polu (zwiędnięcie i dosuszanie do 50% wody), zwożenie do stodoły, dosuszanie wentylatorami,

  • Najlepszy – robienie sianokiszonki, przywiędnięcie zielonki, zwijanie w bele z dodatkiem preparatu chemicznego (np. z bakteriami), owijanie beli w folię. Tak można przetrzymywać przez zimę i kolejno skarmiać.


Na nasiona
Produkcja nasienna na materiał siewny; trudna w PL warunkach (musi być suchszy, cieplejszy, bardziej słoneczny klimat); nasz klimat nie sprzyja tej produkcji (głównie lucerna, esparceta i in.).

Ciepła pogoda potrzebna do dobrego zapylenia przez owady.




  • Lucerna – głęboka budowa kwiatu, trudno dostają się do jego wnętrza pszczoły miodne (dostają się owady o dłuższych aparatach gębowych). Przy słonecznej pogodzie – lepszy oblot przez owady + tworzą się krótsze kwiaty.

W PL – często reprodukcja nasion (gł. lucerny) naszych odmian na kontraktach za granicą.




  • Koniczyna czerwona – znosi ostrzejsze zimy, wschód PL (klimat kontynentalny) – dobre warunki dla uprawy koniczyny czerwonej; w PL produkuje się wystarczającą ilość nasion.

Lucerna  10 ÷ 50 kg/ha

Koniczyna czerwona  1,5 ÷ 3,0 q/ha (do 5 ÷ 6 q/ha – db plon)
Produkcja nasion


  • Z plantacji paszowych,

  • Ze specjalnych plantacji nasiennych.

Plantacje – na skłonie południowym (na stokach) w rejonach wschodniej PL dla koniczyny czerwonej, środkowa PL dla lucerny.

Na nasiona najlepiej zostawić 2-gi pokos po skoszeniu pokosu 1-go. 2-gi pokos kwitnie w pełni lata (wcześniej skosić pokos pierwszy), stwarza to lepsze warunki dla kwitnienia i rozwoju generatywnego.
Bez skoszenia 1-go pokosu – zakwitnie we wrześniu.

1-wszy pokos nigdy obficie nie kwitnie, ale zdąży już wylegać  dlatego trzeba go kosić.


W pierwszym roku pełnego użytkowania – pokos mocniej nawieźć P (obfite tworzenie kwiatów) ~100kgP2O5/ha pod pokos nasienny + bor (np. boraks)  lepsze nektarowanie, obfitsze kwitnienie.
Plantacja (specjalna) nasienna – siew rzadki (1/3 wysiewu na zielonkę) + rozstawa rzędów 40 ÷ 50 cm + zabiegi mechaniczne międzyrzędowe (opielanie).
Pielęgnowanie

  • Niszczenie kanianki – preparaty chemiczne (desykanty w mocniejszych dawkach; np. Reglone, Basta – na kaniankę, babkę lancetowatą),

  • Szkodniki – trudne zwalczanie; preparaty krótko działające i szybko rozkładające się (wieczorem)

Szkodniki:

Pędruś koniczynowy

Ziołomirek zmienny (lucerna)

Paciornica lucernianka (lucerna)



  • Choroby – pleśń pylnikowa (koniczyna), wertycilioza (na starszej lucernie),

    • Zaprawianie nasion – profilaktyka,

    • Stanowisko – odpowiednie, odchwaszczone, wolne od szkodników.


Zbiór

  • Trudno zasychają = wymagają przed zbiorem desykacji (Reglone, Basta) – w przypadku, gdy 80% główek koniczyny jest brunatnych lub gdy strąki lucerny ciemnieją.,

  • Oprysk, 7 dni zasychnia  zbiór kombajnem odpowiednio uszczelnionym i wyregulowanym ciasno zespołem młócącym. Omłot na polu przy pogodzie wyjątkowo suchej – najbardziej wczesnym popołudniem (koniec VIII /pierwsza połowa IX),

  • Po wymłóceniu masę dosuszyć:

    • U koniczyny – strąki (rozbite główki kwiatowe) + liście suche + łodygi,

    • Lucerna – strąki + reszta,

  • Masa po dosuszeniu – wyciera się nasiona (w brukowniku), doczyszczanie (wialnie) – odpowiednio gęste sita + pęd powietrza,

  • Nie wyciera się nasion ze strąków esparcety i seradeli (zapobieganie uszkodzeniu nasion).

Seradela – jednoroczna, jara, często zaliczana do strączkowych. W jej przypadku notuje się bardzo duże straty nasion (strąki bardzo nierównomiernie dojrzewają – dolne strąki dojrzałe, a górne kwitną); strąki łamią się na części.


OLEISTE
Zalicza się do nich gatunki, które zawierają (głównie w nasionach) minimalnie 20% tłuszczu.
Uprawiane w Polsce:

  • Rzepak ozimy

  • Rzepak jary

  • Rzepik ozimy

  • Gorczyca biała

  • Gorczyca sarepska

  • Gorczyca czarna

  • Katran (kapusta) abisyński

  • Mak

  • Słonecznik

  • Len oleisty

  • Lnianka siewna


Inne ważniejsze rośliny oleiste uprawiane na świecie:

  • Bawełna – oleista i włóknista

  • Soja

  • Orzech ziemny

  • Sezam

  • Oliwki

  • Palma kokosowa

Gorczyca biała – całe nasiona używane do marynat.

Mak – Papaveraceae

Słonecznik, krokosz barwierski – asteraceae

Dynia oleista (nasiona nie mają tej grubszej łupiny) – Cucurbitaceae, dyniowate

Len Linum – Linaceae, lnowate; roślina włóknista


Tłuszcze roślinne
Produkcja tłuszczów roślinnych na świecie:

70% tłuszcze roślinne, z czego:

70% z roślin 1-rocznych

30% z roślin wieloletnich

30% tłuszcze zwierzęce
Rośliny 1-roczne – oleje (nie ucz się % ☺):


  • Sojowy 42%

  • Słonecznikowy 16%

  • Rzepakowy 13%

  • Bawełniany 11%

  • Arachidowy 10%

  • Sezam, krokosz, len, rącznik, kukurydza 10%

Rośliny wieloletnie – oleje (bez %)



  • Palmowy 75%

  • Oliwkowy 15%

  • Inne 5%

Rącznik pospolity Ricinus communis  Wilczomleczowate Euphorbiaceae



  • Duży procent oleju o specyficznych właściwościach (1 frakcja – lek rozwalniający, 2 frakcja – do smarowania urządzeń precyzyjnych, duża czystość i przyczepność = lepkość)

W PL ’90 Spożycie ‘93

70% tł. zwierzęce 45% tł. zwierzęce

30% tł. roślinne 55% tł. roślinne

Tłuszcze roślinne są zdrowsze – przewaga kwasów tłuszczowych nienasyconych.

Tłuszcze roślinne dzielą się na:



  • Stałe

  • Ciekłe

Tłuszcze stałe tworzą się w roślinach klimatu tropikalnego, u roślin klimatu umiarkowanego tworzą się oleje.


WYKŁAD 7. 11.04.2006
Tłuszcze roślinne
Tłuszcz surowy­ – tłuszcz surowy + chemolipoidy + fitosterole + fosfatydy + tokoferole.

Tłuszcze właściwe są glicerolami kwasów tłuszczowych:



glicerol C3H5(OH)3 + kwasy tłuszczowe
Ze względu na konsystencję, tłuszcze mogą być:

  • Stałe lub półstałe, w których przeważają kwasy nasycone (CnH2nO2)

  • Ciekłe, czyli oleje, w których przeważają kwasy nienasycone (CnH2n-2(-4)(-6)O2)


N
Najważniejsze dla życia człowieka


p. Kwas oleinowy CnH2n-2O2 – C18H34O2

Kwas linolowy CnH2n-4O2 – C­18H32O2

Kwas linolenowy CnH2n-6O2 – C18H30O2


Szkodliwy dla życia człowieka, występuje głównie w krzyżowych


Kwas erukowy CnH2n-2O2C22H44O2 !!!! egz -
Jakość tłuszczu
Liczba jodowa – J2 w gramach jaka przyłącza się do podwójnych wiązań w 100g tłuszczu.
Liczba kwasowa – ilość (mg) KOH potrzebna do zobojętnienia wolnych kwasów tłuszczowych w 1g tłuszczu.
W zależności od ilości w tłuszczu kwasów nienasyconych dzieli się tłuszcze (oleje) na 3 grupy:

  1. nieschnące – o liczbie jodowej poniżej 85; jest ich mało,

  2. półschnące – o liczbie jodowej 85 ÷ 130; większość olejów jadalnych,

  3. schnące – liczba jodowa powyżej 130; do produkcji farb, pokostów, lakierów (olej lniany).


Liczba jodowa określa ilość kwasów nienasyconych (im ich więcej, tym jest wyższa)!!! egz
Liczba kwasowa – określa ilość wolnych kwasów tłuszczowych (czyli nie związanych w tłuszcz); powinna być jak najniższa (gdy wysoka – tłuszcz nienasycony i niezdrowy); jest wysoka w nasionach niedojrzałych (np. w dojrzałości zielonej nasion – wartość nawet 20) oraz gdy następuje rozkład (jełczenie) tłuszczu. Powinna być do wartości 1 grupy tłuszczów – powyżej (nasiona świeże dojrzałe)!!!egz
Kwas linolowy (witamina F)

Najważniejszy składnik błon komórkowych; spożywany powinien być w stanie świeżym (na surowo); dużo jest go w oleju słonecznikowych (~60%), sojowym (~50%), kukurydzianym (~50%) – mają jeszcze dużo (ponad 20%) kwasu oleinowego.

Oleje te nie nadają się do smażenia.
Kwas oleinowy (witamina E)

Łatwo przyswajalny przez organizm ludzki. Najbardziej odporny na spalanie (utlenianie) w wysokiej temperaturze. Oleje te nadają się dobrze do smażenia.

Dużo go w oleju rzepakowym (~60%), arachidowym (~50%) i z oliwki (~70%) – jest w nich ~20% kw. linolowego.
Kwas linolenowy

Odgrywa bardzo ważną rolę w wymianie tlenu w komórkach nerwowych, co ma szczególne znaczenie dla mózgu. Występuje głównie w soi i rzepaku.

Kwas ten ma wadę – z olejów tych przy smażeniu wydziela się bardziej intensywny zapach.
W roślinach tych występują tez kwasy nasycone (max w oleju arachidowym ~20%).
Ilość tłuszczu
Procentowa zawartość tłuszczu w nasionach zależy od:


  • gatunku – uwarunkowania genetyczne

  • odmiany – uwarunkowania genetyczne

  • klimatu (dłuższy okres wegetacji, ciepły klimat sprzyja gromadzeniu tłuszczu)

  • warunków uprawy

Wysokie nawożenie N może obniżać zawartość tłuszczu (suchy klimat też), ale N przyczynia się do wzrostu plonu (przy wysokich dawkach N można uzyskać wysoki plon tłuszczu w nasionach o małej zawartości tłuszczu).


Zawartość tłuszczu w nasionach:

KRZYŻOWE


  1. rzepak ozimy 45 ÷ 50 % (gł.47÷48)

  2. rzepak jary 44 ÷ 46 %

  3. rzepik ozimy 43 ÷ 44 %

  4. gorczyca czarna i sarepska 35 %

  5. gorczyca biała 28 ÷ 30 %

  6. lnianka ozima 40 ÷ 42 %

  7. lnianka jara 37 %

  8. katran abisyński 40 %

  9. rzodkiew oleista 44 ÷ 46 %

MAKOWATE


  1. mak 45 ÷ 45 %

ASTROWATE



  1. słonecznik 40 %

  2. dynia oleista 40 ÷ 50 %

  3. rącznik 50 ÷ 60 %


Znaczenie gospodarcze roślin oleistych:

  • dostarczają oleju (do celów spożywczych, technologicznych),

  • z oleju można produkować estry (produkcja biopaliwa),

  • olej do różnych przemysłów (kosmetyki, smary),

  • produkcja na paszę zieloną (nawóz zielony lub zielonka) – rzepak, rzepik – głównie poplony ozime; jare – głównie pasza lub na przyoranie,

  • gorczyca biała, rzodkiew oleista – niektóre odmiany wydzielają do gleby substancje przeciwdziałające występowaniu mątwika buraczanego (cenna w zmianowaniu),

  • produkcja musztardy, do marynat – gorczyca biała (przyprawa; środek konserwujący).

Powierzchnia uprawy oleistych:



  • Na świecie ponad 100mln ha (130-140), w tym:

    • soja ~ 67mln ha

    • rzepak ~24 mln ha

    • słonecznik ~ 15 mln ha

przeciętny plon rzepaku w świecie  12 ÷ 14 dt/ha, słonecznika do 20 dt/ha (kraje ciepłe).

  • W Polsce:

    • Powierzchnia oleistych waha się od 400 ÷ 500 tys. ha

    • Powierzchnia rzepaku 350 ÷ 400 tys. ha, czasem nawet do 700 tys. ha (95% tej powierzchni stanowi rzepak ozimy), na rzepak jary przypada ok. 80 tys. ha

    • Plon rzepaku 20 ÷ 22 dt/ha (ozimy 30 ÷ 40 dt/ha); jary zazwyczaj niższy plon – reaguje na suszę wiosną.


Pobieranie 215.87 Kb.

1   2   3




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna