Rasa” czynniki wpływające na pobieranie



Pobieranie 289.56 Kb.
Strona1/5
Data05.05.2016
Rozmiar289.56 Kb.
  1   2   3   4   5

RASA”




CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA POBIERANIE

SIARY U CIELĄT

2008


Pracę magisterską dedykuję

żonie Ewie,

za wyrozumienie i miłość,

którą mnie darzy
Dziękuje


SPIS TREŚCI


I.WSTĘP 5

II.PRZEGLĄD LITERATURY 7

III.MATERIAŁ I METODY 17

IV.WYNIKI I DYSKUSJA 21

V.STWIERDZENIA I WNIOSKI 31

VI.PIŚMIENNICTWO 33

VII.TABELE 39

VIII.DOKUMENTACJA FOTOGRAFICZNA 45







  1. WSTĘP

Rozwój chowu i hodowli bydła mlecznego i jej ukierunkowanie będzie uzależnione od popytu i podaży wytwarzanych produktów,


w tym przypadku mleka i mięsa. Podaż i popyt będą kształtowały ceny, a te będą wpływały na opłacalność produkcji, a zatem na rozwój i kierunek doskonalenia naszego bydła mlecznego Dorynek (2006)1. W Polsce pogłowie bydła w grudniu 2007 r. wynosiło 5405,5 tys. sztuk, w tym pogłowie krów 2738,6 tys. sztuk (GUS 2007)2, z których 541.307 sztuk było objętych oceną wartości użytkowej bydła mlecznego (PFHBIPM 2007)3.   Według Kuczaja (2004)4, w dążeniu do poprawy najważniejszych cech produkcyjnych krów mlecznych na marginesie pozostał problem odchowu cieląt, którego prawidłowość decyduje
w znacznym stopniu o późniejszym użytkowaniu mlecznym
i reprodukcyjnym. Jak podaje Łukaszewicz i in. (1987)5 i Skrzypek (1990)6 płeć cieląt, wiek a według Jasiorowskiego i in.(1987)7 efekt ojcowski krów są najważniejszymi czynnikami wewnętrznymi, ponieważ wpływają one bezpośrednio na masę ciała cieląt przy urodzeniu oraz pośrednio na przebieg porodu. Zwiększenie żywotności cieląt jest wciąż dużym wyzwaniem dla hodowców bydła. Badania przeprowadzone w różnych krajach wykazały, że
w ostatnich latach śmiertelność cieląt zwiększyła się istotnie, mimo znaczącego postępu w systemach wychowu, dostosowanych coraz lepiej do wymagań fizjologicznych zwierząt (Goff 20068, LeBlanc
i in. 20069). Według badań przeprowadzonych przez Kruse (1970)10
i Buscha i Staleya (1980)11 ilość siary produkowanej przez krowę jest u bydła mlecznego zwykle znacznie większa niż może być spożyta przez cielę. W związku z tym stwierdzono, że zawartość immunoglobulin w siarze jest podstawowym czynnikiem matecznym determinującym poziom odporności siarowej.

Celem przeprowadzonych badań było określenie wpływu czynników genetycznych i środowiskowych na ilość pobieranej siary przez cielęta w ciągu pięciu dni życia.

  1. PRZEGLĄD LITERATURY

Wychów zdrowych i prawidłowo rozwiniętych cieląt przeznaczonych do odtworzenia stada krów mlecznych, decyduje


o efektywności hodowli i użytkowania bydła. Wymaga to między innymi stworzenia optymalnych warunków utrzymania i obsługi, zapewniających prawidłowe żywienie krów w okresie zasuszenia oraz umiejętne pojenie cieląt pełnowartościową pod względem zawartości immunoglobulin surowiczych siarą, zwłaszcza w ciągu pierwszych godzin i dni po urodzeniu. Można przez to wpłynąć nie tylko na poprawę zdrowotności i przeżywalności cieląt, ale także na ich późniejsze cechy produkcyjne (Bilik, 2008)12.

Cielęta przychodzą na świat bez wykształconego układu odpornościowego są szczególnie narażone na wszelkiego rodzaju wirusowe i bakteryjne infekcje. Dopiero siara matki przekazuje im immunoglobuliny i inne ciała odpornościowe, chroniąc przed zakażeniem. Ciała odpornościowe zawarte w siarze zapewniają cielęciu odporność na pierwsze 4-6 tygodni życia, czyli do czasu wykształcenia własnego czynnego systemu obrony (Bogucki i Neja 2007)13.

Opieka nad młodzieżą jest jedną z najważniejszych czynności
w hodowli bydła mlecznego, ponieważ umożliwia w przyszłości uzyskanie cennych krów. Dołożyć należy wszelkich starań, aby przyszłe krowy osiągnęły w wieku 14-15 miesięcy masę ok. 360 kg i wycieliły się w wieku około 24 miesięcy. Pamiętać należy, że pierwsze miesiące życia cieląt decydują o późniejszym rozwoju zwierzęcia Wojdan (2001)14.

Najbardziej wymiernymi wskaźnikami odpowiedniego rozwoju cieląt są: dobry stan zdrowia i szybki wzrost (Skrzypek 2000)15.

Jakość siary i stopień zabezpieczenia cielęcia w immunoglobuliny zależy w dużej mierze od stanu zdrowotnego krów i wymienia, długości okresu zasuszenia oraz sposobu żywienia i utrzymania przed porodem.

Ze względu na to, że krowy wytwarzają przeciwciała typowe dla środowiska, przez okres około 3 tygodni przed wycieleniem powinny przebywać w tym samym pomieszczeniu, gdzie następuje poród. Dawka pokarmowa dla krów zasuszonych powinna zawierać odpowiednią ilość witaminy A i karotenów, które zapobiegają zachorowaniom cieląt na biegunki i zapalenie płuc (Bilik, 2006)16.

Siara jest to gęsta, żółta ciecz o odczynie lekko kwaśnym (pH 6,4), różniąca się znacznie składem od mleka. Mimo, iż wydzielina gruczołu mlekowego uzyskiwana w kilku pierwszych dniach po porodzie określana jest jako siara, to jednak najwyższą wartość dla osesków ma
w pierwszym dniu laktacji (Szulc i Zachwieja, 1998 )17.

Czynnikiem decydującym o skuteczności jej oddziaływania na organizm cieląt jest również czas, w jakim została ona dostarczona Buczek i in.(2000)18, Hostetler i in.(2003)19, Quigley (2001)20, Zachwieja i in. (1997, 2002)21.

W pracach Tylera i in. (1999)22, Gulińskiego i in. (2006)23, jakość siary uwarunkowana jest zarówno przez genotyp matki, jak i czynniki środowiskowe, w tym poziom żywienia, wielkość stada oraz wiek krów.

W badaniach Skrzypka i in. (2002)24 wykazano, że u mieszańców rodzimego bydła czarno-białego z holsztyńsko-fryzyjskim spożycie siary w pierwszym dniu życia jest odwrotnie proporcjonalnie do udziału genów rasy uszlachetniającej u cieląt.

Cielęta rodzą się pozbawione obrony swoistej wobec drobnoustrojów środowiska. Wynika to z dwóch przyczyn:


  • budowa łożyska krowy nie pozwala na przechodzenie immunoglobulin matki do płodu.

  • układ odpornościowy noworodka jest wprawdzie zdolny do odpowiedzi immunologicznej (swoistej reakcji na antygeny, czyli np. bakterie, wirusy) nawet jeszcze w życiu płodowym, ale nie miał z nimi kontaktuje ze względu na jałowość środowiska macicy.

Musi minąć kilka tygodni poświęconych rozpoznawaniu antygenów i przejściu kolejnych etapów reakcji immunoglobulinowej aby noworodek wytworzył skuteczną odporność wobec drobnoustrojów,
z którymi zetknie się w oborze (Stefaniak 2005)25.

Według Szulca i Zachwieji (1998)26 prawie zerowy poziom immunoglobulin w organizmie cieląt po porodzie powoduje, że siara jest jedynym źródłem uzyskiwania biernej odporności, głównie przeciw takim patogenom, jak E. coli, rodzaje Salmonella, Pasterella, Haemophilus oraz rota-, korona- i parwowirusom. Nawet niewielka dawka siary (100-200ml) podana tuż po porodzie warunkuje rozpoczęcie ochrony cieląt przed zakażeniem.

Noworodkowi potrzebna jest zatem bierna ochrona odpornościowa. Otrzymuje ją wypijając siarę. W porównaniu ze zwykłym mlekiem krowy siara zawiera bezpośrednio po porodzie
18-krotnie większą ilość albumin i globulin, lecz już 6 godzin później ich ilość maleje niemal o połowę. Specjalne znaczenie wśród tych białek siary ma frakcja gammglobulin zawierająca przeciwciała, które wchłonięte do krwi oseska dają mu odporność bierną nabytą w sposób naturalny w odróżnieniu od odporności biernej nabywanej sztucznie –poprzez szczepionki (Sanftleben i Losand 2004)27. Cytowani autorzy stwierdzili na podstawie swoich badań przeprowadzonych na 347 cielętach, że spożycie przez cielę w pierwszych 12 godzinach życia co najmniej trzech litrów siary zapewnia cielęciu poziom odporności wyraźnie zmniejszającej podatność na choroby.

Zmniejszenie stopnia zachorowań w tej grupie cieląt wpływa na osiąganie przez nie w pierwszych 3 miesiącach życia przyrostów dziennych masy ciała sięgających przeciętnie 700g, w porównaniu


z przyrostami w granicach 600g u cieląt wypijających w tym samym czasie niespełna dwa litry siary. Zwykle jest to siara matki, lecz może być to siara innych krów. Dlatego odporność ta nazywana jest najczęściej odpornością siarową, którą można sklasyfikować jako odporność przeciwzakaźną swoistą, nabywana biernie (Skrzypek, 2002)28.

W siarze krów zidentyfikowano trzy klasy immunoglobulin (IgG,

IgM, IgA). Głównym rodzajem jest immunoglobulina klasy IgG, która stanowi 85-90% ogółu ciał odpornościowych. Z dostępnych wyników badań wynika, że koncentracja immunoglobulin w siarze krów charakteryzuje się bardzo wysoką zmiennością. Przeciętna zawartość immunoglobulin u bydła holsztyńsko-fryzyjskiego w USA wynosiła 48g/l, z wahaniami od 20-100 g/l (Guliński 2006)29.

Średnią zawartość immunoglobulin w siarze krów w dwie godziny po wycieleniu, wynoszącą 90g/l (wahania od 71,8 do 99,2 g/l), charakteryzowały się krowy rasy hf w badaniach Gulińskiego i in. (2004)30. Natomiast Hamilton i Giesen (1999)31 określili średnią wydajność immunoglobulin w świeżej siarze na 70 g/l (rozpiętość wyników od 10do 115 g/l).

Uzyskanie właściwej odporności siarowej jest uzależnione od podania cielętom do szóstej godziny życia co najmniej 100g lg

Do dwunastej godziny życia wskazane jest podanie 150-200g lg (McGuirk i Collins 2004)32.

Według Nogalskiego (2007)33 przyswajanie nienaruszonych immunoglobulin jest możliwe wyłącznie w pierwszych godzinach życia cielęcia, ponieważ w trawieńcu brak jest kwasu solnego, a siara zawiera inhibitor trypsyny, uniemożliwiający trawienie laktoglobuliny.

Substancje antybakteryjne siary i mleka znane są od stosunkowo niedawna i prawdopodobnie nadal jeszcze nie poznano wszystkich. Dzięki ich obecności matka zapewnia potomstwu skuteczna obronę przed inwazją mikroorganizmów chorobotwórczych przez cały okres karmienia. Niezwykle ciekawe są białka i peptydy pozbawione właściwości antybakteryjnych w natywnej formie czyli te, które mogą być aktywowane poprzez zmianę konformacji budowy chemicznej lub dzięki enzymatycznej hydrolizie w przewodzie pokarmowym potomstwa. Tu bardzo istotna jest prawidłowa funkcja sekrecyjna żołądka i trzustki, bowiem bez udziału enzymów soku żołądkowego


i trzustkowego do powstania takich peptydów nie dojdzie (Karpiuk
i Zabielski 2007)34.

Najwyższa przyswajalność immunoglobulin ciele posiada


w pierwszej godzinie życia: wynosi ona 65-70% w stosunku do ilości pobranej siarze. Dlatego tak ważne jest możliwie szybkie napojenie cielęcia siara. Jelita u nowonarodzonych cieląt są tak przystosowane, aby w pierwszych godzinach życia całe cząsteczki immunoglobulin mogły przechodzić z przewodu pokarmowego do krwioobiegu w stanie nienaruszonym. Ten swoisty wyścig z czasem ma sens, gdyż w 24 godzinie życia zdolność wchłaniania całych cząstek immunoglobulin spada do 50%, a w 36 godzinie mechanizm ten w ogóle przestaje funkcjonować (Strzałkowska 2006)35.

Wells i in. (1996)36 podają, że ilość siary, którą cielę powinno otrzymać podczas pierwszej doby życia, wynosi około 7-8% masy ciała cielęcia, przy czym około 60% wyliczonej na tej podstawie ilości powinno być podane podczas pierwszych 6 godzin po urodzeniu.

Natomiast Nogalski (2007)37 podaje, że w pierwszej godzinie życia cielak powinien otrzymać maksymalnie 5% masy ciała pierwszej siary (1,5-2,0 litra). Łączna dobowa dawka siary nie powinna przekraczać 10% masy ciała cielęcia, czyli około 3,5-4,0 litrów.

Najważniejszym czynnikiem wpływającym na zawartość Ig

w siarze krów oraz ilości zaabsorbowanych przez noworodka przeciw ciał jest okres czasu, jaki upływa od momentu wycielenia, a także ilość wypitej siary. Im wcześniej i więcej cielę-noworodek wypije tym więcej przeciwciał może przejść do jego krwi (Bilik, 2008)38



Van Keulen i in. (1985)39 obliczyli, że na zmienność poziomu immunoglobulin w surowicy krwi cieląt w 42,5% wpływa sposób jej podania, w 23,5% wielkość pierwszej dawki i zawartość Ig w siarze.

W kolejnych godzinach i dniach po urodzeniu następuje szybka wymiana komórek nabłonka jelit, co zmniejsza możliwość transferu makromolekuł siary. Dlatego termin podania pierwszej siary i kolejnych karmień po urodzeniu jest podstawowym warunkiem ,, pokrycia” immunologicznych potrzeb cielęcia (Szulc i Zachwieja ,1998)40.

Metody karmienia siara i sposób utrzymania cieląt w pierwszych dniach po urodzeniu budzą nadal duże zainteresowanie i są zagadnieniami często dyskutowanymi w literaturze zootechniczno-weterynaryjnej. W ostatnich latach zaliczono je do najważniejszych czynników środowiskowych zależnych od człowieka, które mogą mieć wpływ na śmiertelność cieląt w pierwszych trzech tygodniach po urodzeniu (Bilik, 2006)41.

W latach poprzednich uważano, że najlepszym sposobem karmienia siara jest metoda naturalna, polegająca na pozostawieniu cieląt razem


z matka przez kilka dni po porodzie [(Selman i in. 1971)42, Kaczmarek
i in. 1973)43].

Badania amerykańskie dowodzą, ze cielęta rasy holsztyńsko- fryzyjskiej żywione w sposób naturalny (pozostawione przy matce)


w większości nie uzyskują wystarczającego poziomu immunoglobulin surowiczych we krwi. Cielęta osłabione porodem często nie potrafią samodzielnie ssać i mają kłopoty z wczesnym znalezieniem strzyków (Nogalski 2007)44.

Z pracy Skrzypka (2002)45 wynika, że karmienie cieląt siarą


”z wiadra” jest najlepszym sposobem, a w przypadku karmienia naturalnego odłączenie cielęcia od matki nie powinno się odbywać później niż 24 godziny po porodzie. Także karmienie za pomocą sondy dało lepsze wyniki niż ssanie matki, a podwyższony w niektórych przypadkach współczynnik relatywnego ryzyka jest tłumaczony stosowaniem tej metody u najsłabszych cieląt.

W rozwoju przewodu pokarmowego wyróżnia się u cieląt dwa okresy. Pierwszy okres tzw. oseskowy trwa w zależności od systemu chowu do 2-3 miesięcy życia. Bezpośrednio po urodzeniu proces trawienia u cieląt ma podobny przebieg jak u zwierząt z żołądkiem jednokomorowym, zatem cielęta nie są w tym okresie typowymi

przeżuwaczami. Przyjęta siara lub mleko zostają odprowadzone rynienką przełykową do trawieńca, czyli żołądka właściwego. Żwacz i reszta przedżołądków jest uwsteczniona (Fryc 1996)46.

Jeżeli cielę zostało odsadzone od matki bezpośrednio po urodzeniu, wówczas siarę dobrze jest podawać przez smoczek. Umożliwia to cielęciu pobieranie siary w małych porcjach, które jest mieszane ze śliną. Pojemnik ze smoczkiem powinien być umieszczony na wysokości około 60cm nad posadzką, co umożliwia picie z podniesioną głową. Taka pozycja jest zbliżona do tej, jaka przyjmuje ciele podczas ssania matki; wówczas najlepiej działa rynienka przełykowa.

Niewłaściwa pozycja przy pojeniu jak i zbyt duża ilość płynnego pokarmu podana cielęciu jednorazowo, mogą spowodować przedostanie się go do jeszcze nieczynnego żwacza. Zalęgająca w żwaczu siara, mleko lub preparat mlekozastępczy ulegają rozkładowi, co może być przyczyna bardzo niebezpiecznych biegunek u tak młodych cieląt. Schorzenia występujące w pierwszym okresie życia cieląt nie tylko zmniejszają sprawność funkcjonalną ich organizmu, ale także ograniczają wartość użytkową takich zwierząt w wieku produkcyjnym (Strzałkowska 2006)47.

Szulc i Zachwieja (1998)48 podają, że niewłaściwe pojenie powoduje, iż w wielu stadach poziom Ig u cieląt po zakończeniu pojenia siarą wynosi około 1 g%, co znacznie zwiększa ich podatność na choroby i jest główną przyczyną strat cieląt w wychowie.

Jak podaje Bilik, (2008)49 najczęściej skarmia się siarę świeżą


i ciepła – bezpośrednio po udoju. Nadmiar siary przeznaczonej do bieżącego wykorzystania, można schłodzić do temperatury +4 C
i przechowywać przez 6-7dni. Siarę dobrej jakości, o dużej zawartości immunoglobulin, można również przechowywać w stanie zamrożonym, w małych opakowaniach o pojemności 2-3litrow. Bezpośrednio przed skarmieniem rozmraża się ja stopniowo w łaźni wodnej o temperaturze 37-39 C.

Wysoka wartość biologiczna siary, jej znaczenie w żywieniu osesków


i zwierząt starszych, wskazuje na potrzebę organizacji banków siary wykorzystywanej do wspomagania odporności osesków po urodzeniu
i osesków starszych rożnych gatunków zwierząt, zwłaszcza w stadach
o dużej koncentracji zwierząt (Szulc i Zachwieja, 1998)50.

Niekorzystne warunki środowiskowe mogą w efekcie doprowadzić do następujących schorzeń:



  1. Syndromu enzootycznej bronchopneumonii cieląt i młodego bydła lub enzootycznego odoskrzelowego zapalenia płuc -,,calf- pneumonia”. Na objawy chorobowe składa się oddziaływanie patogenów (bakterii, wirusów), jak i czynników predysponujących, czyli złych warunków utrzymania, m.in. przeciągów, stresu, wilgoci, błędów żywieniowych.

  2. Biegunki - ich przyczyna są: błędy żywienia, niekorzystne czynniki środowiskowe i czynniki zakaźne. Zwłaszcza zakażenia szczepami bakterii E. coli, korona rotarowirusami czy Cryptosporidium. W trakcie biegunki dochodzi do odwodnienia organizmu, zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, zatrucia organizmu toksynami bakteryjnymi, a w ciężkich przypadkach mogą spowodować śmierć (Adamski 2006)51.





Pobieranie 289.56 Kb.

  1   2   3   4   5




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna