Recenzja książki Waldemara Rodakiewicza, Warunkowe zwolnienie młodocianych z reszty kary pozbawienia wolności, Wyd. Kolonia Limited, Wrocław 2005



Pobieranie 18.81 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar18.81 Kb.

Recenzja książki W. Rodakiewicza...

Stanisław Pawela

Recenzja książki Waldemara Rodakiewicza, Warunkowe zwolnienie młodocianych z reszty kary pozbawienia wolności, Wyd. Kolonia Limited, Wrocław 2005

Recenzowana praca ukazała się w czasie, gdy problematyka w niej przedstawiona stała się niezwykle aktualna. Po pierwsze, z tego powodu, że coraz częściej spotykamy wypowiedzi, w tym nie tylko polityków, ale i przedstawicieli nauki o potrzebie zaostrzenia przepisów prawa karnego i polityki karnej. Postulaty te dotyczą także podstaw warunkowych, przedterminowych zwolnień z odbywania kary pozbawienia wolności. W skrajnych przypadkach zmierzają do całkowitego zniesienia możliwości warunkowych zwolnień wobec sprawców przestępstw o najwyższej społecznej szkodliwości. Aktualność problematyki omawianej w recenzowanej książce wyraża się również w fakcie, że w obrazie statystycznym widoczny jest od szeregu lat postępujący wzrost udziału sprawców młodocianych w ogólnej liczbie popełnianych przestępstw i prognozy kryminologiczne w tym względzie nie zapowiadają zmian.

Recenzowana książka, napisana przez adiunkta Katedry Prawa Karnego Wykonawczego Uniwersytetu Wrocławskiego, stanowi w istocie bardzo sumiennie i wszechstronnie oświetloną monografię tematu określonego w jej tytule, opartą na bardzo szerokim uwzględnieniu dorobku piśmienniczego i badawczego innych autorów. Przede wszystkim zaś prezentację własnych badań autora, szczególnie aktualnych w okresie poszukiwań i przewartościowań, jeśli chodzi o szeroko rozumiane formy reagowania na przestępczość i przeciwdziałania występującym w Polsce przejawom patologii społecznej.

W omawianej pracy widoczne jest posłużenie się trzema metodami badawczymi: historyczną, dogmatyczną i empiryczną.

Po przedstawieniu stosunkowo szeroko, w rozwoju historycznym, ewolucji statusu młodocianego w prawie karnym materialnym, genezy i rozwoju zakładów karnych dla młodocianych oraz sposobu postępowania z takimi skazanymi od czasów formowania się nowożytnego więziennictwa aż po dzień dzisiejszy, autor w kolejnych rozdziałach przedstawia genezę i charakter prawny warunkowego zwolnienia oraz przesłanki warunkowego zwolnienia i ich ewolucję, a wreszcie koncentruje się wyłącznie na problematyce młodocianych w granicach zakreślonych tytułem pracy. W tej części książki czytelnik znajduje rozważania dotyczące prawie wszystkich podstawowych aspektów wykonywania warunkowego zwolnienia wobec tej grupy skazanych oraz praktykę i efektywność warunkowych zwolnień na podstawie własnych badań autora.

W tej partii książki, która dotyczy rozważań dogmatycznych, autor trafnie ukazuje swoiste zasady dotyczące odrębnego traktowania młodocianych w prawie karnym i wykonawczym. Tak co do zasad odpowiedzialności, wymiaru kary i innych środków karnych, zasad jej wykonywania, w tym w ramach wprowadzonego przez obowiązujący kodeks karny wykonawczy systemu programowanego oddziaływania a wreszcie w ramach polityki warunkowych zwolnień.

Bardzo trafnie autor poświęcił znaczną część pracy genezie i prawnej istocie omawianej instytucji oraz przesłankom warunkowego zwolnienia. Ukazując te ostatnie w rozwoju historycznym, słusznie zwrócił uwagę, że obecne unormowania, w odróżnieniu od zawartych w kodeksie karnym z 1969 r., pomijają wśród przesłanek warunkowego zwolnienia wymóg osiągnięcia celów kary w zakresie społecznego oddziaływania (prewencja generalna). W praktyce orzeczniczej sądów penitencjarnych ciągle jeszcze spotyka się przypadki odmowy warunkowego zwolnienia z powodu okoliczności należących do przedmiotowej strony przestępstwa1. Niektórzy sędziowie penitencjarni ciągle jeszcze nie dostrzegają, że kodeks karny z 1997 r. wyeksponował korzystną prognozę kryminologiczną jako przesłankę warunkowego zwolnienia i zrezygnował z przesłanki osiągnięcia „celów kary” jako podstawy decyzji o warunkowym zwolnieniu.

Istotną, bardzo wartościową i oryginalną część pracy stanowią przeprowadzone przez jej autora badania empiryczne. Dotyczyły one wykonywania i efektywności instytucji warunkowego zwolnienia skazanych młodocianych, mierzonej przebiegiem okresu próby oraz powrotnością do przestępstwa w okresie pięcioletniej katamnezy. Badania przeprowadzono na podstawie akt penitencjarnych w okręgu dolnośląskim i opolskim w latach 1999–2000. Dotyczyły one 400 skazanych młodocianych na karę pozbawienia wolności, wobec których zapadły postanowienia prawomocne o warunkowym zwolnieniu w 1994 i 1995 r. Efektywność rzeczonej instytucji mierzono oceną przebiegu okresu próby oraz powrotnością do przestępstwa w okresie 5-letniej katamnezy (na podstawie zapytań o karalność skierowanych do Centralnego Rejestru Skazanych).

Najbardziej istotne konstatacje jakie wynikają z tych badań są następujące:

  • Badania potwierdziły tezę o konieczności traktowania sprawców i skazanych młodocianych w swoisty sposób ze względu na ich plastyczną i nieukształtowaną osobowość.

  • Niewątpliwy jest wysoki walor resocjalizacyjny i readaptacyjny udzielania warunkowego zwolnienia skazanym młodocianym.

  • Nawet wobec najbardziej zdemoralizowanych młodocianych sprawców groźnych przestępstw możliwa jest społeczna readaptacja po warunkowym zwolnieniu, jeżeli poprzedzona jest stosowaniem odpowiednich metod resocjalizacji w zakładzie karnym.

  • Zapoczątkowany w stadium wyrokowania proces wychowawczy, następnie realizowany w zakładzie karnym proces wtórnej resocjalizacji przynosi najlepsze efekty, jeżeli jest kontynuowany w okresie próby po warunkowym zwolnieniu.

  • Praktyka udzielania warunkowych zwolnień młodocianym, a także opinie sędziów penitencjarnych w tym przedmiocie, potwierdzają znaczącą rolę tego środka probacyjnego w zwalczaniu i zapobieganiu przestępczości ludzi młodych.

Do takich konkluzji prowadzi przede wszystkim wysoka efektywność warunkowego zwolnienia skazanych młodocianych mierzona okresem próby i pięcioletnią katamnezą. Skala niepowodzeń w okresie próby – jak wynika z badań autora recenzowanej pracy – wyniosła jedynie 8,25%, zaś powrotność do przestępstwa w okresie pięciu kolejnych lat od warunkowego zwolnienia osiągnęła także wartość zadowalającą, mianowicie 27,50%. Nie można jednak zapominać, że badania dotyczyły wyłącznie młodocianych, którym wymierzono bezwarunkowe kary pozbawienia wolności, a więc sprawców czynów o większej szkodliwości społecznej, wśród których znajdowała się część sprawców w znacznym stopniu zdemoralizowanych.

Autor przedstawia w pracy porównawczo również wyniki badań powrotności do przestępstwa przeprowadzone przez innych autorów2. Różnią się one sposobem podejścia do tematu i niekiedy co do przedmiotu badań, ale wszystkie dowodzą użyteczności warunkowego zwolnienia w procesie oddziaływania na osoby pozbawione wolności.

Poza wyżej wymienionymi konstatacjami – praca zawiera również kilka interesujących wniosków. De lege ferenda – autor proponuje wprowadzenie obligatoryjnego oddawania pod dozór i nakładania obowiązków na wszystkich młodocianych warunkowo zwolnionych.

W ocenie autora książki błędem było zrezygnowanie z istniejącej poprzednio możliwości warunkowego zwolnienia młodocianych po odbyciu 1/3 kary. Można polemizować z tą oceną, gdy się uwzględni zmiany, jakie w obrazie przestępczości przynoszą ostatnie lata. Udział sprawców młodocianych w grupie groźnych przestępstw kryminalnych systematycznie rośnie. Powrót do tamtego rozwiązania byłby możliwy w sytuacji, gdyby do naszego systemu prawnego wprowadzono formę nadzoru elektronicznego. W tej kwestii projekt odpowiednich zmian w prawie karnym był już w Sejmie poprzedniej kadencji.

De lege lata – bardzo trafne są stwierdzenia autora o potrzebie doskonalenia praktyki wykonywania tego rodzaju środka probacyjnego, w tym przejawiania znacznie większej aktywności w zakresie modyfikowania warunków próby.

Na koniec jedno stwierdzenie: recenzowana praca zyskałaby na wartości, gdyby autor dodatkowo przedstawił w niej – chociażby tylko w ujęciu statystycznym – czy i jakie różnice występują w polityce karania młodocianych i dorosłych, a to z uwagi na treść art. 54 § 1 k.k., a także w praktyce warunkowych zwolnień. Spełnienie tego postulatu łączyłoby się z powiększeniem objętości pracy, która i tak wypełnia 343 strony.



1 Zob. w tym przedmiocie: J. Śpiewak, Warunkowe zwolnienie w kodeksie karnym i kodeksie karnym wykonawczym. Przegląd Więziennictwa Polskiego w 1998, nr 20–21, s. 8; także M. Filar, Roma locuta, Palestra 1999, nr 7–8, s. 47.

2 Zob. w szczególności: B. Jarzębowska-Baziak, Praca wychowawcza w zakładach karnych dla młodocianych, Warszawa 1972, s. 191; J. Wąsik, Powrotność do przestępstwa osób warunkowo zwolnionych, NP. 1972, s. 947 i n.; T. Szymanowski, Powrotność do przestępstwa po wykonaniu kary pozbawienia wolności, Warszawa 1976, s. 176; L. Bogunia, (w:) Problemy recydyw (w teorii i praktyce), red. L. Bogunia, Wrocław 1990, s. 83.


Prokuratura

i Prawo 4, 2006





©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna