„Rocznik Przemyski”



Pobieranie 32.16 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar32.16 Kb.





„Rocznik Przemyski”


Zeszyt 2: Literatura i Język


Redakcja zeszytu: prof. dr hab. Jerzy Bartmiński (Lublin, UMCS – redaktor językowy), prof. dr hab. Piotr Borek (Kraków, Uniwersytet Pedagogiczny), dr Tomasz Pudłocki (Kraków, UJ–Przemyśl, TPN, sekretarz), prof. dr hab. Jerzy Starnawski (Kraków, PAU, redaktor naczelny), prof. dr hab. Maria Wichowa (UŁ, Łódź).
Rada Naukowa zeszytu: prof. dr hab. Maria Barłowska (Uniwersytet Śląski w Katowicach), prof. dr hab. Elwira Buszewicz (Uniwersytet Jagielloński), dr hab. Agnieszka Korniejenko (Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska w Przemyślu), dr hab. Aleksander Madyda (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu).
Zeszyt Literatura i Język wydawany już prawie przez 20 lat, co roku poświęcony jest premislianom. Tematyka znajdująca wyraz na łamach pisma to pisarze związani z Przemyślem i regionem (ziemie południowo-wschodnie obecnej Rzeczypospolitej Polski, jak i w jej historycznych granicach) i ich dzieła, obraz Przemyśla i Ziemi Przemyskiej w dziełach autorów polskich, język pisarzy pochodzących z Przemyśla (choć nierzadko funkcjonujących w różnych okresach życia w innych środowiskach), gwara ziem pobliskich. Redaguje zespół pod przewodnictwem Jerzego Starnawskiego. Autorzy pochodzą z wielu ośrodków, zespala ich tematyka przemyska.





Rocznik Przemyski, tom 47 (2011) zeszyt Literatura i Język:


I. ROZPRAWY I STUDIA

JERZY STARNAWSKI, Jak poznawaliśmy Kasprowiczowy przekład Hussowskiego poematu 


o żubrze. (How we learnt Kasprowicz’s translation of “Bison” by Hussowski)
ANDRZEJ KAIM, Stanisław Orzechowski i dylematy chrześcijańskiego humanizmu (Stanisław Orzechowski and dilemmas about Christian humanism)
PRZEMYSŁAW KRZYWOSZYŃSKI, Stanisław Orzechowski – ideolog demokracji nie tylko szlacheckiej 
JERZY STARNAWSKI, Zimorowic – Kochanowski (Zimorowic – Kochanowski)
ANNA SICIAK, „Roczniki Samborskie” i jego twórca, Gothilf Kohn. Przemyśl 1881-1886 (“Roczniki Samborskie” (The Yearbooks of Sambor) and its publisher Gothilf Kohn. Przemyśl 1881-1886) 
TOMASZ PUDŁOCKI, Przyczynek do przemyskiego okresu w życiu Stefana Grabińskiego. Przypuszczalne autorstwo noweli Portret (Monograph on the Przemyśl period of Stefan Grabinski’s life and a short story “Portret” [“Portrait”], presumably of his authorship)
ADRIAN MIANECKI [OPRAC.], Trzy nieznane szkice Stefana Grabińskiego (Three unknown sketches of Stefan Grabiński studied by Adrian Mianecki)


II. MISCELLANEA

STEFAN GRABIŃSKI, Dwaj Zimorowicze. Kwestia autorstwa Sielanek. Podali do druku i opracowali Tomasz Pudłocki i Jerzy Starnawski. (Two Zimorowices)


MARIA GRZĘDZIELSKA, Przemyskie kartki z zamierzonego pamiętnika, podała do druku Anna Łosowska (Maria Grzędzielska’s Przemyśl’s pages of a deliberate diary, given to print by Anna Łosowska)

III. HISTORIA MÓWIONA

JERZY BARTMIŃSKI, Historia mówiona – czyli nobilitacja perspektywy „zwykłego człowieka”


MONIKA ŁASZKIEWICZ, „Bo Żydy to też ludzie”. Relacje o Żydach z Biłgoraja i Krasiczyna

 

 



 


Streszczenia artykułów zeszytu Literatura i Język „Rocznika Przemyskiego" tom 47 (2011)

I. Rozprawy i studia

Jerzy Starnawski, Jak poznawaliśmy Kasprowiczowy przekład poematu Hussowskiego o żubrze
    Na początku autor rozważa hipotezy o pochodzeniu Mikołaja Hussowskiego z Wielkiego Księstwa Litewskiego lub z Hussowa koło Łańcuta. To przypuszczenie usprawiedliwia zajęcie się poetą w „Roczniku Przemyskim”. Jan Kasprowicz nie ogłosił w całości swego przekładu poematu o żubrze; ogłosił tylko wykład wygłoszony w Uniwersytecie Lwowskim (1913), zestawiający poemat z Panem Tadeuszem. W dwudziestoleciu międzywojennym starano się wydać tekst zachowany (Józef Birkenmajer, Ryszard Gansiniec), ale nie doprowadzono planu do końca. Wydano tekst łaciński i przekład w Białowieży w r. 1994, wznowiono w Supraślu w r. 2007.


Ks. Andrzej Kaim,  Stanisław Orzechowski i dylematy chrześcijańskiego humanizmu
    Stanisław Orzechowski (1513-1566) ma opinię jednego z wybitniejszych przedstawicieli renesansowego humanizmu w literaturze i kulturze polskiej. Jest „człowiekiem renesansu”, renesansowym humanistą, wybitnym filozofem i teologiem. Mimo upływu czasu, jest postacią niezwykle interesującą dla badaczy literatury, kultury, cywilizacji, filozofii i teologii. W czym tkwi siła jego wielkość? Czy w jego osobistych walorach? Czy w sile sztuki pisarskiej? Czy w uniwersalizmie głoszonych poglądów? Niniejsze refleksje są próbą poszukiwań możliwie spójnej odpowiedzi. Szanse na jej powodzenie daje zastosowanie odpowiedniej metody, uwzględniającej kontekst historyczny, zwłaszcza, że jego twórczość ma charakter wybitnie religijny. Stąd konieczność uwzględnienia aspektu teologicznego, na którym wspiera się warstwa ideowa głoszonych poglądów i tytuł: Stanisław Orzechowski i dylematy renesansowej teologii. Orzechowski jest renesansowym humanistą, „człowiekiem renesansu”, ale także teologiem, w świadomości jemu współczesnych - „teologiem wielkim”. Jednak, wskutek nierozwiązanych dylematów renesansowej teologii jego myśl teologiczna pozostała osamotniona. Niewątpliwie jest teologiem doby renesansu i renesansowym teologiem. Jednak, nie mieści się w kanonie renesansowej teologii. Jaka jest różnica pomiędzy teologią renesansową i myślą teologiczną Orzechowskiego? W czym tkwi tego przyczyna? Orzechowski jest przedstawicielem chrześcijańskiego humanizmu, ideowo i chronologicznie pierwotnego. Renesansowy humanizm winien być jego kontynuacją. Niewątpliwie kontynuatorem, wbrew zawirowaniom historii jest Stanisław Orzechowski. Jest to teza dla niniejszych refleksji. Zarysowana w nich problematyka koncentruje się na wskazaniu sposobów jej udowodnienia.

    Przemysław Krzywoszyński, Stanisław Orzechowski – ideolog demokracji nie tylko szlacheckiej


    Celem artykułu jest przedstawienie Stanisława Orzechowskiego jako ideologia demokracji szlacheckiej. Ideologia szlacheckiej złotej wolności stworzyła wzorzec politycznej wolności i indywidualnego zaangażowania w system politycznej demokracji. Obraz Rzeczypospolitej szlacheckiej stał się symbolem modelu praw sejmowych, wolności i praw jednostek. Badania historyczne i ideologiczne nad wpływem Orzechowskiego na wykształcenie się tych wzorców wciąż są ważne i wymagają dalszych, pogłębionych analiz. Pozwalają na spojrzenie na relacje pomiędzy jednostkami, państwem a społeczeństwem. Wciąż są pożyteczne, aby odpowiedzieć na pytania naukowe, dotyczące problemów funkcjonowania Rzeczypospolitej czasów Orzechowskiego, ale i współczesnych modeli demokracji i ich korzeni.

    Jerzy Starnawski, Zimorowic – Kochanowski


Autor wyszukuje reminiscencje z poezji Kochanowskiego w Roksolankach wydawanych pod imieniem Szymona Zimorowica i w Sielankach nowych ruskich traktowanych jako dzieło Bartłomieja Zimorowica. Zapożyczenia z Kochanowskiego są i w jednym zbiorze i w drugim wykorzystywane twórczo. Autor kwituje istniejącą literaturę przedmiotu.

    Anna Siciak,  „Roczniki Samborskie” i ich twórca Gothilf Kohn. Przemyśl 1881-1886


    Spośród wydawnictw związanych z Przemyślem w ciągu XIX w. najdłużej utrzymywało się czasopismo „Roczniki Samborskie”. Pojawiło się w Przemyślu w 1881 roku. Wtedy właśnie, ich redaktor i wydawca Gothilf Kohn (1844-1919) przeniósł wydawanie tego rocznika z Sambora do Przemyśla. „Roczniki Samborskie” ukazywały się ponad 20 lat (1877-1899), z tego 6 lat w Przemyślu. Pasją Gothilfa Kohna – samouka żydowskiego pochodzenia, literata i społecznika, była popularyzacja literatury polskiej. W kolejnych tomikach „Rocznika Samborskiego” zamieszczał m. in. utwory znanych ówczesnych pisarzy i poetów. Często na łamach tego rocznika były obecne debiuty literackie. Pojawiały się tam również utwory niemieckojęzyczne, które sam przekładał na język polski. Jednym z celów redaktora było pobudzanie twórczości literackiej społeczeństwa galicyjskiego. Dochód z „Roczników Samborskich” był przeznaczany na cele dobroczynne. Charakterystyczną postać Gothilfa Kohna: niski, garbaty, chodzący o kulach, z kieszeniami zawsze wypchanymi książkami, znali niemal wszyscy w Galicji. Jeździł z miasta do miasta, gdzie poszukiwał i przekonywał przedstawicieli polskiej inteligencji do wykupienia prenumeraty swojego pisma. „Roczniki Samborskie” były abonowane także poza Galicją, na pozostałych ziemiach polskich. Gothilf Kohn to przykład połączenia wielkiej fascynacji polską literaturą oraz pasji społecznikowskiej.

    Tomasz Pudłocki,  Przyczynek do przemyskiego okresu w życiu Stefana Grabińskiego
    Autor podaje uzupełnienia do swego artykułu dotyczącego wyjątku z biografii Grabińskiego (Przemyski okres w życiu Stefana Grabińskiego, „Rocznik Przemyski” 2006, t. 42, z. 3 Literatura i Język, s. 71-86). Omawia środowisko, w którym przyszło pisarzowi-nauczycielowi mieszkać w latach 1917–1921 oraz przyczyny jego wielce mówiącej absencji w życiu społeczno-kulturalnym Przemyśla. Poddaje też analizie utwór Portret, ogłoszony pod pseudonimem Hape w 1920 r. na łamach „Ziemi Przemskiej”, rozważając, czy mógł on zostać napisany przez Grabińskiego czy też nie.

    Trzy nieznane szkice Stefana Grabińskiego. Opracował Adrian Mianecki
       Prezentowane artykuły Stefana Grabińskiego, mieszkającego i pracującego w Przemyślu w l. 1917-1920, dotyczą osób, które odegrały w jego życiu rolę szczególną. Pierwszy z nich został poświęcony dorobkowi krytycznoliterackiemu najbliższego przyjaciela pisarza, Jerzego Eugeniusza Płomieńskiego (1893-1969). Grabiński zakreśla w nim linię światopoglądową literata i rekonstruuje jego system wartości stosowany przy ocenie dzieł literackich. Podobne w wymowie są dwa kolejne szkice, utrzymane w niezwykle przychylnym tonie, w jakich pisarz zajmuje się sylwetkami i działalnością Tymona Terleckiego (1905-2000), historyka literatury i teatrologa, autora bardzo wnikliwego studium na temat twórczości Grabińskiego opublikowanego w okresie międzywojennym, oraz Wilama Horzycy (1889-1959), inscenizatora, krytyka teatralnego, dyrektora w różnych okresach największych scen w Polsce. Ostatni artykuł jest szczególnie interesujący, ponieważ może stanowić świadectwo bezpośredniego wpływu jednej z najważniejszych postaci w historii teatru polskiego na kształt dramatopisarstwa Grabińskiego, którą to dziedzinę fantasta uważał za najważniejszą w swym dorobku artystycznym.

II. Miscellanea

    Stefan Grabiński, Dwaj Zimorowicze


        Stefan Grabiński (1887-1936), wybitny prozaik, był nauczycielem szkół lwowskich i przemyskich. W „Roczniku Przemyskim” poświęca się mu nie pierwszy artykuł. Tym razem podaje się znalezisko Tomasza Pudłockiego we Lwowie: pracę Grabińskiego warunkującą zakończenie studiów polonistycznych w Uniwersytecie Lwowskim egzaminem nauczycielskim. Pracą tą, o dwu Zimorowicach, włączał się Grabiński do aktualnego wówczas sporu (K. J. Heck, K. Jarecki) o to, czy był jeden czy dwu Zimorowiców. Tekst odczytał T. Pudłocki, filologicznie opracował Jerzy Starnawski przy udziale T. Pudłockiego.

    Maria Grzędzielska, Przemyskie kartki z zamierzonego pamiętnika, podała do druku Anna Łosowska


    Maria Grzędzielska w swoich wspomnieniach z młodości spędzonej w Przemyślu w latach 1910–1919 wspomina miejsca i ludzi, z którymi miała kontakt. Poza szeregiem informacji o jej własnej rodzinie, sporo miejsca poświęca ludziom z różnych grup społecznych, które tworzyły środowisko Przemyśla tuż przed wybuchem I wojny światowej i podczas jej trwania. Topografia dzielnicy, w której mieszkała, wraz z odzwierciedleniem realiów życia codziennego zostały bardzo wiernie odtworzone. Nie brak też informacji o elicie miasta, z którą rodzina autorki miała najwięcej do czynienia, a także środowisku Gimnazjum Anny Rachalskiej, którego autorka była uczennicą.

III. Historia mówiona

    Jerzy Bartmiński, Historia mówiona, czyli nobilitacja perspektywy „zwykłego człowieka”


    Autor omawia metodę badań historycznych i socjolingwistycznych, jaką jest oral history, przedstawiając pokrótce jej genezę i popularność. Zwraca uwagę, że metoda ta pomaga utrwalać opowieści przekazywane w nieoficjalnym obiegu w małych kręgach – rodzinnych, sąsiedzkich, lokalnych, które następnie są naukowo opracowywane. Oral history pozwala uchwycić te problemy „zwyczajnej codzienności”, które zazwyczaj bywają pomijane. Co więcej, dopuszcza do głosu tzw. zwykłych ludzi, pomagając ocalić tym samym doświadczenia jednostki i jej perspektywę oglądu świata.

    Monika Łaszkiewicz, „Bo Żydy to też ludzie”. Relacje o Żydach z Biłgoraja i Krasiczyna


    Autorka zamieszcza materiały zebrane w Krasiczynie (w latach 2009 i 2011) i w Biłgoraju (w roku 2008) podczas badań terenowych studenckiego Koła Naukowego Etnolingwistów Uniwersytetu Marii Curie-Skłodkowskiej w Lublinie w ramach programu „Ratujmy historię”, którego głównym celem było zarejestrowanie wypowiedzi konkretnej grupy narratorów. Większość z nich to naoczni świadkowie wydarzeń II wojny światowej, pamiętający Żydów z tamtych czasów. Drugą grupę stanowią Polacy urodzeni tuż przed II wojną światową, których wypowiedzi służą raczej rekonstrukcji polskiego myślenia o Żydach niż odnoszą się do konkretnych wydarzeń. Publikowane teksty zostały podzielone na cztery grupy tematyczne: 1) życie codzienne Żydów, 2) relacje międzysąsiedzkie, 3) wspomnienia z czasów Zagłady, 4) lokalne działania na rzecz ocalenia pamięci o Żydach.

Dotychczas wydane tomy „Rocznika Przemyskiego” zeszyt Literatura i Język:

Szczegółowy wykaz bibliograficzny Rocznika Przemyskiego tomy I-XXX jest opublikowany w „Roczniku Przemyskim”, t. XXIX-XXX, 1993-1994 [druk: 1994], z. 10, Bibliografia zawartości „Rocznika Przemyskiego”, tom I-XXX za lata 1909-1994, oprac. Z. Budzyński, ss. 50.


Od roku 1994 teksty z zakresu Literatury i Języka ukazują się w zeszytach:
R. 31: 1995, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 108.
R. 33: 1997, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 76.
R. 34: 1998, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 92.
R. 35: 1999, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 102.
R. 36: 2000, z. 2, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 76.
R. 37: 2001, z. 2, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 116.
R. 38: 2002, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 116.
R. 39: 2003, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 178.
R. 40: 2004, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 144.
R. 41: 2005, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 160.
R. 42: 2006, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 148.
R. 43: 2007, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 148.
R. 44: 2008, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 122.
R. 45: 2009, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 148.
R. 46: 2010, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 138.











: rocz
rocz -> Zbyszko g ó rcza k, Miasteczka wielkopolskie w późnym średniowieczu
rocz -> Nazwisko i imię Numer wpisu
rocz -> Lista z numerami: aplikacja 2010 2012
rocz -> Święto Założenia Zgromadzenia Sióstr Albertynek
rocz -> Wstęp Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt. 10 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, jednym z zadań gminy jest opracowanie corocznej analizy stanu gospodarki odpadami komunalnymi
rocz -> Zesłania polaków na sybir I do kazachstanu
rocz -> Rządowe działania skierowane przeciwko samorządom oraz przegląd wydarzeń roku były podstawowym tematem konferencji prasowej, którą w przededniu świąt w Sejmie zwołał przewodniczący Akcji Wyborczej Polaków na Litwie, europoseł Waldemar Tomaszewski oraz
rocz -> Regionalny Program Operacyjny Warmia i Mazury
rocz -> Rocznica Powstania w Getcie Warszawskim, 19 kwietnia 2006. Obchody Rocznicy Powstania w Getcie, organizowane przez Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii "Otwarta Rzeczpospolita"
rocz -> Roczny plan pracy z historii I społeczeństwa dla klasy VI szkoły podstawowej do programu nauczania „Wczoraj I dziś”




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna