Roman Tokarczyk Etyka prokuratora – zarys przedmiotu



Pobieranie 121.43 Kb.
Strona1/8
Data09.05.2016
Rozmiar121.43 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

Etyka prokuratora...

Roman Tokarczyk

Etyka prokuratora – zarys przedmiotu

Nazwy i zawód

Łacińskie słowo procurare, oznaczające zawiadywanie czymś, staranie się o coś, jest zaczynem łacińskiego słowa procurator, słów obecnych w języku polskim w treści i formie niemalże identycznej – „prokura” i „prokurator”. Prokura wyraża niezmiennie sens działania w czyimś imieniu w charakterze zastępcy, natomiast skonkretyzowany sens słowa prokurator ulegał zmianom, zachowując wszakże ogólne znaczenie jakiegoś zastępcy, pełnomocnika, zarządcy, wykonawcy. Ten ogólny sens sprecyzowało starożytne prawo rzymskie regulując kilka ról prokuratora. W starożytnym prawie rzymskim zastępca właściciela zarządzający całym cudzym majątkiem nazywany był procurator omnium bonorum, zaś prowadzący tylko jakąś jedną sprawę – procurator unius rei. Gdy zastępca taki występował w procesie sądowym nosił nazwę procurator ad litem1. Ten sens słowa prokurator, dość bliski funkcji adwokata jako pełnomocnika, utrzymywał się w kulturze prawa stanowionego aż do około początków średniowiecza.

Początki zawodu prokuratora wiązać należy przeto z rolą przedstawiciela czyjegoś interesu prywatnego, znaną już starożytnemu prawu rzymskiemu. W średniowieczu, gdy majątkowe interesy jedynowładcy zaczęto utożsamiać z interesem publicznym, rolę tę spełniali specjalni funkcjonariusze cesarscy albo królewscy. W Rzeczypospolitej szlacheckiej prokuratora, w sensie już nie adwokata, ale oskarżyciela, zwano instygatorem albo delatorem. Krótkotrwałe było zastąpienie tej quasi-prokuratorskiej roli sądownictwem specjalnym.

Zasadnicze zmiany nastąpiły wraz z realizacją zasady trójpodziału władzy w liberalnych demokratycznych ustrojach państwowych. Prokuraturze, reprezentowanej przez jej funkcjonariuszy – prokuratorów, przypisano wówczas głównie rolę ścigania przestępstw, popierania oskarżenia przed sądem, nadzorowania przestrzegania prawa przez inne organy państwowe i instytucje społeczne. W XX stuleciu, państwa respektujące zasadę trójpodziału władzy wybrały jeden z czterech modeli prokuratury: podporządkowanej parlamentowi, uległej rządowi, związanej z sądownictwem, zachowującej swoją niezależność. Obecnie odpowiedniki polskiej nazwy „prokurator” w językach innych krajów są podobne albo różne: we Francji – procuratore, parchet, ministreul public, w Hiszpanii – procurador, w Holandii – officier van justie, w Czechach – statni zastupitel, w Stanach Zjednoczonych Ameryki – prosecuting attorney2.

„Wejście do zawodu prokuratura było i jest zróżnicowane w zależności od autokratycznego (totalitarnego) albo demokratycznego (liberalnego) reżimu politycznego. W krajach tego pierwszego reżimu, np. socjalistycznych, nad wyznaczone kwalifikacje prokuratora przedkładano gorliwość w obronie mgliście pojmowanego interesu publicznego. W państwach demokratycznych dla wykonywania zawodu prokuratora wymaga się zwykle: krajowego obywatelstwa, nieskazitelnego charakteru, studiów prawniczych, niekiedy aplikacji albo stopni i tytułów naukowych, odpowiedniego wieku. Najczęściej z osobowością prokuratora wiązane są następujące cechy: zdolności (inteligencja, umiejętność logicznego myślenia, zdolności poznawania ludzkiej psychiki, szybkość orientacji); usposobienie (zdecydowanie, zrównoważenie, nieustępliwość, łatwość nawiązywania kontaktów z ludźmi); cechy moralne (sprawiedliwość, uczciwość, prawość, bezinteresowność). Zwykle prokuratorzy otrzymują swój urząd na zasadzie nominacji do wieku emerytalnego. Wprawdzie prokuratorom przyznaje się formalną niezależność, ale faktycznie w praktyce są oni podporządkowani przełożonym, zwykle prokuratorowi generalnemu”3.

Największą oryginalnością wśród wszystkich kultur prawnych świata wyróżnia się model prokuratora znany amerykańskiej mutacji kultury common law. Jest to amalgamat angielskiej instytucji prokuratora generalnego (attorney general) i prokuratora prywatnego (private prosecutor), francuskiej procurer publique i szkockiej shout. Obecnie urząd prokuratora amerykańskiego w 45 stanach pochodzi z wyborów, zaś w 5 stanach z nominacji przez gubernatorów. W porównaniu z urzędem prokuratora w innych państwach unikalność urzędu prokuratora amerykańskiego polega na łączeniu przez niego hybrydowej władzy quasi-sądowej, oskarżycielskiej, adwokackiej, policyjnej i politycznej. Sprawy trafiające do prokuratora amerykańskiego pochodzą z czterech źródeł: policji, skarg obywateli, dochodzeń lub śledztw grand jury, dochodzeń lub śledztw samego prokuratora4.

W amerykańskim, obowiązującym modelu prokuratury utracił znaczenie podział na prokuratorów prywatnych (private prosecutors) i prokuratorów publicznych (public prosecutors). Wywiedziony z Anglii wzór prokuratora prywatnego zaczął upadać w koloniach amerykańskich po 1704 roku. Obecnie jest utrzymywany siłą tradycji jedynie w kilku stanach, ale ostentacyjnie niechętnie przyjmowany przez sądy. Dominuje tam przeto prokurator publiczny, którego zakresy kompetencji są zwykle uzgodnione z podziałami kraju na jednostki administracyjne. Po głośnej aferze Watergate, ukształtowała się w Stanach Zjednoczonych instytucja prokuratora niezależnego (indenpendent prosecutor). Tak więc prokuratorzy prywatni działają tam w interesie prywatnego klienta, prokuratorzy publiczni nadzorowani przez Attorney General – szefa Departamentu Sprawiedliwości w interesie publicznym, zaś nienadzorowani przez Attorney General prokuratorzy niezależni mogą działać zarówno w interesie prywatnym, jak i interesie publicznym. Należy wyjaśnić, że amerykańska nazwa prosecutor of the pleas, jest jedynie inną nazwą prokuratora powiatowego (county attorney) albo prokuratora dystryktowego (district attorney)5.

Przedmiot etyki prokuratora

Przedmiot etyki prokuratora przenika cały zakres kompetencji jego urzędu, a nawet wykracza poza ten zakres tam, gdzie w zachowaniach pozaurzędowych oczekuje się od niego przestrzegania moralności zawodowej. Etyka prokuratora skupia się wokół głównej jego roli, polegającej na aktywności w procesie karnym. Prokurator jest jedynym oficjalnym urzędnikiem państwowym odpowiedzialnym prawnie i moralnie w procesie karnym z jednej strony za utrzymywanie przekonania o winie oskarżonego, z drugiej zaś strony, za niedopuszczenie do oskarżenia, skazania, ukarania osoby niewinnej. Pełniąc taką podwójną funkcję – oskarżycielską i niejako obrończą – jawić się wszakże powinien bardziej jako quasi-urzędnik sądowy niż niezależny adwokat. Podkreślają to niemal wszystkie regulacje prawne i etyczne urzędu prokuratora. Opisując jego władzę dyskrecjonalną, zwracają uwagę na szczególny obowiązek nadzwyczaj starannego badania sprawy, aby sformułowane oskarżenie mogło wytrzymać próbę kontradyktoryjnego procesu karnego, doprowadzając do skazania oskarżonego.




  1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna