RÓwnania róŻniczkowe zwyczajne



Pobieranie 84.95 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar84.95 Kb.
RÓWNANIA RÓŻNICZKOWE ZWYCZAJNE

DEF 1. Równaniem różniczkowym zwyczajnym pierwszego rzędu nazywamy równanie postaci

F(x , y , y)=0,

gdzie y oznacza pochodną funkcji y zmiennej x.

UWAGA 1. Zamiast y będziemy również pisać .

DEF 2. Rozwiązaniem równania różniczkowego zwyczajnego jest każda funkcja klasy C1 postaci y=(x), która spełnia to równanie tzn.: F(x , (x) , (x ) )=0.

DEF 3. Rozwiązaniem ogólnym równania różniczkowego zwyczajnego jest funkcja postaci (x , C), gdzie CR. Przy ustalonym C rozwiązanie ogólne staje się rozwiązaniem szczególnym.

UWAGA 2. Dane równanie różniczkowe może mieć nieskończenie wiele rozwiązań szczególnych.

PRZYKŁAD 1.Spróbujmy rozwiązać równanie postaci y = y. Rozwiązaniem tego równania może być funkcja , ponieważ tylko ta funkcja i jej pochodna są równe. Jest to rozwiązanie szczególne bowiem rozwiązanie ogólne jest postaci . Istotnie dla dowolnej liczby rzeczywistej C. Rozwiązanie szczególne powstaje, gdy w rozwiązaniu ogólnym podstawić za C konkretną liczbę np.: C=1.

PRZYKŁAD 2. Rozwiąż równanie

y = 2y

y = e2x

(e2x) = 2e2x.

y = e2x- rozwiązanie szczególne

y = C e2x- rozwiązanie ogólne

RÓWNANIA RÓŻNICZKOWE O ROZDZIELONYCH ZMIENNYCH

DEF 4. Równaniem różniczkowym zwyczajnym o rozdzielonych zmiennych nazywamy równanie postaci

,

gdzie p i q oznaczają funkcje ciągłe jednej zmiennej.

PRZYKŁAD 3. Rozwiążemy równanie postaci

y2= x.

W tym celu rozdzielimy zmienne dzieląc obie strony równania przez dx co daje nam

y2dy= x dx .

Całkujemy obustronnie

 y2 dy=  x dx .

i otrzymujemy

y3 = x2 +C

skąd


y3 = x2 +3 C -rozwiązanie ogólne.

PRZYKŁAD 4. Rozwiążmy równanie .

Mamy .

Dzielimy najpierw przez (1+x2 ) a następnie przez ( oraz mnożymy przez dx i otrzymujemy



.

Całkujemy obustronnie

skąd , więc rozwiązaniem ogólnym jest

PRZYKŁAD 5. Rozwiążemy równanie postaci 2x2= y.

W tym celu rozdzielimy zmienne dzieląc obie strony równania najpierw przez 2x2, x  0 co daje nam ,

a następnie przez y przy założeniu, że y  0 i otrzymujemy postać .

Teraz mnożymy obie strony przez element dx i dostajemy .

Całkujemy obustronnie

i otrzymujemy ln|y| = - +C

skąd .

Funkcja stała y = 0 jest także rozwiązaniem tego równania , bo

RÓWNANIA RÓŻNICZKOWE POSTACI y = f(ax + by +c)

Rozpatrzymy teraz równanie postaci

y = f(ax + by +c),

w którym wykonujemy podstawienie

u =ax +by +c

, skąd

i

, dla b  0.

PRZYKLAD 6. Rozwiążmy równanie =(x-y)2 + 1 przy warunku początkowym dla x=0.

Podstawmy u = x - y,

skąd ,

więc .

Wstawmy to do równania i dostajemy .

Dalej mamy

i ,

skąd ,

czyli .

Wracając do naszego podstawienia otrzymujemy , ostatecznie więc rozwiązaniem ogólnym jest



.

Uwzględniając warunek początkowy mamy , czyli C=-2, więc jednym z rozwiązań szczególnych jest funkcja , która dla x=0 przyjmuje wartość .

PRZYKLAD 7. Rozwiąż równanie y’ = 2x + 3y +1.

Podstawmy u =2x + 3y +1

oraz u’ = 2 +3 y’

stąd y’ =

Mamy = u

czyli u’ – 2 =3 u



= 3u + 2

= dx

ln|3u + 2| = x + C

ln|2x + 3y +1 |= 3x + 3C – rozwiązanie ogólne

RÓWNANIA RÓŻNICZKOWE POSTACI y = f()

Rozpatrzymy teraz równanie postaci



,

gdzie f jest ciągła i x  0.

W tym przypadku wykonujemy podstawienie

,

skąd


y= x u i .

PRZYKLAD 8.Rozwiążmy równanie .

Zanim wykonamy podstawienie podzielimy obie strony równania przez . Wówczas otrzymujemy równanie

.

Wykonujemy podstawienie skąd .

Dostajemy

stąd

Po przekształceniach otrzymujemy ,

więc .

Po uwzględnieniu wcześniejszego podstawienia otrzymujemy ,

skąd .

PRZYKLAD 9. Rozwiąż równanie .

Najpierw dokonujemy podstawienia skąd .

Mamy u + x=+u

x=

(3+u) du =

 (3+u) du =

3u + u2 = ln|x| + C

3+=ln |x| + C – rozwiązanie ogólne

RÓWNANIA RÓŻNICZKOWE LINIOWE RZĘDU PIERWSZEGO

DEF 5. Równaniem różniczkowym liniowym I- rzędu nazywamy równanie różniczkowe postaci

,

gdzie funkcje p i q są ciągłe zadane zaś y funkcją niewiadomą zmiennej x.



UWAGA 3. Jeżeli q(x) = 0 to równaniem różniczkowym liniowym I- rzędu nazywamy równaniem różniczkowym liniowym jednorodnym .

UWAGA 4. Jeżeli q(x)  0 to równaniem różniczkowym liniowym I- rzędu nazywamy równaniem różniczkowym liniowym niejednorodnym.

DEF 6. Rozwiązanie równania różniczkowego liniowego niejednorodnym jest suma rozwiązań: rozwiązania ogólnego równania różniczkowego jednorodnego i rozwiązania szczególnego równania różniczkowego niejednorodnego.

SPOSOBY ROZWIĄZYWANIA R.R.L. I RZĘDU

I. Metoda uzmienniania stałej.

1. Znajdujemy całkę ogólną r.r.l. jednorodnego









y = C e-p(x)dx ,C –dowolna stała

2. Uzmiennianie stałej C

C= C(x)


y = C(x) e-p(x)dx ,

3.Różniczkujem y względem x

y = C (x) e-p(x)dx + C(x) e-p(x)dx  (-p(x)),

4.Podstawiamy y i y do równania y + p(x) y = q(x)

C (x) e-p(x)dx – C(x)  p(x)  e-p(x)dx + p(x)  C(x)  e-p(x)dx = q(x)

C (x) e-p(x)dx = q(x)

C (x) e-p(x)dx = q(x)

C (x) = q(x)ep(x)dx



= q(x)ep(x)dx

C(x) = q(x)ep(x)dxdx

5.Uzyskane C(x) wstawiamy do 2

y1= e-p(x)dx  q(x)ep(x)dx dx –całka szczególna r. r. l. niejednorodnego

6.Rozwiązanie końcowe

yk= y +y1



yk= C(x) e-p(x)dx + e-p(x)dx  q(x)ep(x)dx dx (***)

UWAGA 5.Rozwiązanie równania y + p(x) y = q(x) jest y= C(x) e-p(x)dx + e-p(x)dx q(x)ep(x)dx dx.

PRZYKŁAD 10. Rozwiążmy równanie y’ + y = x .

Zauważmy, że p(x) = oraz q(x) = x.

Znajdujemy całkę ogólną r.r.l. jednorodnego: y’ + y = 0

Musimy rozwiązać równanie różniczkowe o rozdzielonych zmiennych( patrz wyżej)

y’ = - y





ln |y| = -ln|x| +C

y = C1

Uzmienniamy stałą C1

C1= C1 (x)

y = C1(x) (*)

y’= C’1(x)- C1 (x)

Podstawiamy y i y’ do równania wyjściowego

C’1(x)- C1 (x)+ C1(x)= x

C’1(x) = x

C’1(x) = x2

dC1 (x) = x2 dx





.

Wstawiamy C1 (x) do (*) i mamy y = .

Końcowe rozwiązanie jest sumą rozwiązań yk=+ C1(x).

Inny sposób rozwiązania to podstawienie do wzoru (***) ten sposób będzie pokazany w poniższym przykładzie.

PRZYKŁAD 11. Rozwiążmy równanie y’ – 3y = 2.

Zauważmy p(x)= -3 oraz q(x) = 2.

Rozwiązanie równania to właściwe podstawienie do wzoru y= C e-p(x)dx + e-p(x)dx  q(x)ep(x)dx dx.

Stąd rozwiązanie równania jest postaci

y= C e- (-3)dx + e-(-3)dx  2e(-3)dx dx= C e3x + e3x 2 e-3x = C e3x -

II. Metoda przewidywań.

y + p(x) y = q(x)

Metodę przewidywań stosujemy jeśli p(x)= C = Const (czyli jest funkcją stałą) i jeśli potrafimy przewidzieć postać całki szczególnej

q(x) –prawa strona równania

Przewidywana postać rozwiązania szczególnego

Pn(x) –wielomian P stopnia n

Qn(x) –wielomian Q stopnia n

Pn(x)ex

Qn(x)ex ,gdy p  -

xQn(x)ex ,gdy p= -

kex

mex ,gdy p  -

xmex ,gdy p= -

k cos(bx) + l sin(bx)

m cos(bx) + n sin(bx)

ex (k cos(bx) + l sin(bx))

ex (m cos(bx) + n sin(bx))

Pn(x)  (cos(bx) +sin(bx))

Qn(x) (cos(bx) + sin(bx))

PRZYKŁAD 12. Rozwiąż równanie y’ +3y = 4x +1

Najpierw znajdujemy całkę ogólną równania jednorodnego y’ +3y = 0. Zauważmy, że to równanie możemy rozwiązać za pomocą rozdzielenia zmiennych. Rozwiązanie ogólne jest postaci y = C e -3x( C –dowolna stała rzeczywista).

Zauważmy, że funkcja p(x)= 3 jest stała więc możemy zastosować metodę przewidywań. Prawa strona równania wyjściowego czyli funkcja q(x) jest wielomianem stopnia pierwszego dlatego możemy przewidzieć, że poszukiwane rozwiązanie szczególne y1 jest też wielomianem pierwszego stopnia .Stąd y1 = ax +b oraz y’1 = a. Podstawiamy do równania wyjściowego i mamy:

a +3(ax +b)= 4x +1

2ax+a+b=4x+1

Dwa wielomiany są równe jeśli są tego samego stopnia i współczynniki przy odpowiednich potęgach x są równe dlatego musi być spełniony układ równań

Tak więc a = oraz b = -. Tak więc y1 =x - .

Stąd rozwiązanie końcowe jest sumą rozwiązań yk = y+ y1 = C e -3x + x - .

PRZYKŁAD 13. Rozwiąż równanie y’ +4y = e 4x(2x2 +1).

W tym rozwiązaniu komentarz oraz poszczególne kroki zostanie ograniczony do minimum.

Rozwiązanie równania jednorodnego y’ +2y = 0. Rozwiązanie ogólne tego równania y = C e -4x( C –stała rzeczywista).

p(x) = 4 q(x)= e 4x(2x2 +1) =4 stąd p  - i przewidywane rozwiązanie szczególne jest postaci

y1 = e 4x (ax2 +bx + c) oraz y’1 = e 4x (4ax2 +(4b+2a)x + 4c+b). Porównując odpowiednie współczynniki otrzymujemy układ



stąd a=, b= i c=.

Rozwiązanie szczególne y1 = e 4x (x2 +x + ).

Rozwiązanie końcowe jest sumą rozwiązań yk = y+ y1 = C e -4x+ e 4x (x2 +x + ).

PRZYKŁAD 14. Rozwiąż równanie y’ +y = 5 sin 3x.

Rozwiązanie równania jednorodnego y’ +y = 0. Rozwiązanie ogólne tego równania y = C e -x( C –stała rzeczywista).

Ponieważ p(x) = 1 możemy stosować metodę przewidywania rozwiązanie szczególne, które będzie jest postaci

y1 = m sin3x + n cos3x oraz y’1 = 3m cos3x - 3n sin3x . Postępujemy jak we wcześniejszych przykładach i otrzymujemy y1 = 0.5 sin3x – 1.5 cos3x.

Rozwiązanie końcowe jest sumą rozwiązań yk = y+ y1 = C e –x + 0.5 sin3x – 1.5 cos3x .
RÓWNANIA RÓŻNICZKOWE LINIOWE II RZĘDU

DEF. 7 Równaniem różniczkowym zwyczajnym II rzędu nazywamy równanie postaci

,

gdzie oznaczają kolejno pierwszą i drugą pochodną.



UWAGA 6 Zamiast y,y’’ będziemy również pisać .

DEF. 8 Rozwiązaniem równania różniczkowego zwyczajnego II rzędu jest każda funkcja klasy , która spełnia to równanie tzn. .

DEF 9. Rozwiązaniem ogólnym równania różniczkowego zwyczajnego II rzędu jest funkcja postaci (x , C1 , C2), gdzie C1 ,C2R. Przy ustalonych C1 iC2 rozwiązanie ogólne staje się rozwiązaniem szczególnym.

RÓWNANIE RÓŻNICZKOWE LINIOWE JEDNORODNE II RZĘDU O STAŁYCH WSPÓŁCZYNNIKACH

DEF. 10 Równaniem różniczkowym linowe jednorodne II rzędu o stałych współczynnikach nazywamy równanie postaci

,

gdzie a, b, c są dowolnymi liczbami rzeczywistymi.


DEF. 11 Równaniem charakterystycznym równania różniczkowego o stałych współczynnikach będziemy nazywać następujący trójmian kwadratowy .

UWAGA 7. Jeżeli delta równania charakterystycznego jest większa od zera, to rozwiązaniem równania postaci jest funkcja , gdzie są pierwiastkami równania .

UWAGA 8.. Jeżeli delta równania charakterystycznego jest równa zero, to rozwiązaniem równania postaci jest funkcja , gdzie jest pierwiastkiem podwójnym równania .


UWAGA 9. Jeżeli delta równania charakterystycznego jest mniejsza od zera, to rozwiązaniem równania postaci jest funkcja , gdzie .

PRZYKŁAD 15. Rozwiążmy równanie .

Równanie charakterystyczne jest następujące . Delta tego równania jest większa od zera, pierwiastkami są liczby , więc rozwiązaniem ogólnym równania jest funkcja .



PRZYKŁAD 16. Rozwiążmy równanie .

Równanie charakterystyczne jest następujące . Delta tego równania jest równa zero, pierwiastkiem podwójnym jest liczba , więc rozwiązaniem ogólnym równania jest funkcja .



PRZYKŁAD 17 Rozwiążmy równanie

Równanie charakterystyczne jest postaci . Delta równania charakterystycznego jest ujemna i , więc rozwiązaniem ogólnym równania jest funkcja .

RÓWNANIE RÓŻNICZKOWE LINIOWE NIEJEDNORODNE II RZĘDU O STAŁYCH WSPÓŁCZYNNIKACH

DEF. 12 Równaniem różniczkowym liniowym niejednorodnym II rzędu o stałych współczynnikach nazywamy równanie postaci , gdzie a, b, c są dowolnymi liczbami rzeczywistymi, natomiast funkcja jest funkcją ciągłą.

UWAGA 10 Aby rozwiązać równanie postaci należy najpierw rozwiązać równanie jednorodne postaci , następnie tzw. metodą przewidywań wyznaczyć rozwiązanie . Rozwiązanie ogólne równania ma postać , gdzie jest rozwiązaniem równania jednorodnego .

PRZYKŁAD 17 Rozwiążmy równanie .

Najpierw rozwiążemy równanie jednorodne postaci , jego rozwiązaniem jest funkcja postaci .

W związku z tym, że po prawej stronie równania jest funkcja , to rozwiązanie przewidujemy jako wielomian pierwszego stopnia postaci .Obliczamy pierwszą i drugą pochodną .

Wstawiamy to do równania



i dostajemy



, skąd


,

więc i .

Rozwiązanie jest postaci . Ostateczne rozwiązanie ogólne jest następujące .

PRZYKŁAD 18 Rozwiążmy równanie .

Rozwiązaniem równania jest funkcja postaci .

Jako rozwiązanie przewidujemy funkcję postaci .

Obliczamy pochodne ,



i wstawiamy do równania otrzymując .

Po przekształceniach dostajemy .

Porównując obie strony mamy skąd i . Ostatecznie, więc mamy następujące rozwiązanie ogólne .



PRZYKŁAD 19 Rozwiążmy równanie .

Rozwiązaniem równania jest funkcja .

Rozwiązanie przewidujemy w postaci , ponieważ elementy występują już w rozwiązaniu (dla , następnie dla ).

Obliczamy pochodne ,



.

Wstawiamy to do równania i uzyskujemy Po przekształceniach dostajemy skąd oraz b i c są dowolne.

Mamy , więc rozwiązaniem ogólnym jest .

Proszę zwrócić uwagę, że możemy je jeszcze przekształcić do prostszej postaci. .

W związku z tym, że i są stałymi, to bez zmniejszenia ogólności rozważań możemy napisać ostateczne rozwiązanie w postaci

Jeżeli teraz założymy pewne warunki początkowe , to i ponieważ to , czyli .



Przy tych warunkach początkowych rozwiązaniem szczególnym równania jest funkcja

ZADANIA

Zad. 1 Rozwiąż równanie różniczkowe

(1) (2) (3) (4)

(5) (6) (7) (8)

(9) (10) (11) (12)

(13) (14) (15) (16)

(17) (18) (19) (20)

(21) (22) (23) (24)

(25) (26) (27) (28)

(29) (30) (31) (32)

(33) (34) (35)

Zad. 2 Rozwiąż równanie różniczkowe spełniające warunki początkowe

(1) ,x=e i y=3 (2) ,x=2 i y=-1

(3) ,x = 0 i y = 1 (4) x=2,y=0

Pobieranie 84.95 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna