Spis treści Wstęp 3 1 Zobowiązania w prawie rzymskim, celem ogólnego wprowadzenia 4



Pobieranie 140.02 Kb.
Strona2/7
Data29.04.2016
Rozmiar140.02 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

2.1Kapitalizm wolnokonkurencyjny

Rozwój stosunków społeczno-gospodarczych w XIX i na początku XX wieku spowodował iż prawo cywilne rozwijało się w dwóch etapach, które wyznaczone były przemianami gospodarczo-społecznymi, właściwymi dla dwóch faz rozwoju kapitalizmu. Etap pierwszy został zapoczątkowany rewolucją przemysłową w Anglii i późniejszą Wielką Rewolucją Francuską w 1789 roku. Był to okres rozwoju kapitalizmu wolnokonkurencyjnego opartego na następujących zasadach:

- wolność osobista

- równość wobec prawa,

- nienaruszalność własności prywatnej

- swoboda umów i swoboda testowania.

Karol Marks tak opisuje ówczesną sytuację ”zwycięstwo własności burżuazyjnej nad feudalną, narodowości nad prowincjonalizmem, konkurencji nad cechem, podziału nad majoratem w dziedziczeniu, właściciela gruntu nad podporządkowaniem właściciela gruntowi, oświecenia nad zabobonem, rodziny nad nazwiskiem rodzinnym…prawa cywilnego nad średniowiecznymi przywilejami” [Burżuazja i kontrrewolucja].

Doktryna ta oparta była na założeniach liberalno – egalitarnych, służbie indywidualnym interesom jednostki, negując jednocześnie możliwość ingerencji państwa w sferę aktywności gospodarczej. W tym okresie powstały 2 wielkie kodyfikacje mianowicie Kodeks Napoleona (Francja) i Kodeks Cywilny Austriacki (ABGB – Allgemeines Bürgeliches Gesetzbuch). Oba kraje były w innej sytuacji historycznej; Francja po rewolucji w Austrii natomiast – absolutyzm oświecony jednak oba kodeksy opierały się na wspólnych założeniach prawnonaturalnych, które można było sprowadzić do trzech haseł „wolność, własność, umowy”. Etap ten opierał się na zasadach egalitaryzmu i liberalizmu oraz wyraźnie pokazywał silne aspiracje burżuazji, które wynikały z rozwiniętych stosunków społeczno-gospodarczych. Uregulowana została swoboda działania jednostek a co za tym idzie ograniczono możliwość ingerencji państwa w stosunki prywatnoprawne. Założenia prawa naturalnego realizowane były we wszystkich gałęziach prawa cywilnego.2 W prawie majątkowym pojawiały się dwa założenia wyznaczające kierunek rozwiązań. Zasady te stanowiły konkretyzację nadrzędnej idei autonomii woli jednostki: zasada wolnej, nieograniczonej własności prywatnej i swobody umów.


2.1.1Kierunek klasyczny (pozytywizm prawniczy)

W tym okresie w myśli cywilistycznej rozwinęły się następujące nurty: kierunek klasyczny (dogmatyczny) charakteryzował się ograniczeniem badań nad prawem do formalno-dogmatycznej analizy tekstu. Nurt ten realizował tendencje egalitarne i liberalne dzięki czemu rozwinął się pozytywizm prawniczy, który naukę prawa sprowadzał tylko do analizy norm zawartych w tekstach prawnych. Było to widoczne przy tworzeniu dwóch pierwszych kodeksów (KN i ABGB), do których stworzenia powołano wyłącznie przedstawicieli nauki prawa, którzy w ogóle nie byli związani z rzeczywistością społeczno-gospodarczą, a więc i przepisy które tworzyli były całkowicie oderwane od aktualnej rzeczywistości. Odmianą pozytywizmu prawniczego była szkoła egzegezy, której głównym założeniem było traktowanie kodeksów cywilnych jako zamkniętej i spójnej całości. Rozumienie przepisów odbywało się na drodze analizy tekstu przeprowadzanej przez jego interpretatorów, odkrywającym intencje ustawodawcy. Rola sędziego została sprowadzona tylko do stosowania przepisów odnoszących się do konkretnych stanów faktycznych. W Niemczech (w przeciwieństwie do Austrii i Francji) nie rozwinął się pozytywizm ustawowy, jego miejsce zajął pozytywizm naukowy, który opierał się na badaniach nad prawem powszechnym, czyli recypowanym prawem rzymskim, przeprowadzanych przez pandektystów. Rozwinęły się 2 kierunki badawcze: romanistyczny (F.K.Savigny) sięgał do tradycji prawa rzymskiego i germanistyczny (K. Eichhornem) opierał się na rodzimym prawie zwyczajowym.3


2.2Kapitalizm monopolistyczny

Drugi etap, rozpoczął się pod koniec XIX wieku i przypadł na okres powstania i rozwoju kapitalizmu monopolistycznego (imperializmu) charakteryzującego się koncentracją produkcji, koncentracją kapitału, rozpoczęły się przemiany społeczno-zawodowej struktury ludności krajów uprzemysłowionych a wraz z tym nastąpił przyrost ludności świata, rozwinęły się związki zawodowe oraz ustawodawstwo socjalne. Wszystkie te przemiany oddziaływały na istniejący porządek prawny. Nastąpiło ograniczenie wolności, własności i swobody umów a także zasad egalitaryzmu i liberalizmu. Rozwinął się nowy nurt – socjalny oraz pojawiły się nowe gałęzie prawa cywilnego (gospodarcze, pracy, ubezpieczeniowe), wzrosła też ingerencja państwa w stosunki prywatnoprawne (okres publicyzacji prawa cywilnego). 4


2.2.1Naturalizm prawniczy (jurysprudencja interesów, szkoła wolnego prawa)

W tym okresie w myśli cywilistycznej rozwinęły się następujące nurty: naturalizm prawniczy – wejście gospodarki światowej w fazę kapitalizmu monopolistycznego spowodował kryzys dotychczasowego systemu prawa cywilnego. Zasady opierające się na założeniach egalitaryzmu i liberalizmu w nowych warunkach gospodarczych przestały odpowiadać większości społeczeństwa. Powstał ruch solidaryzmu społecznego, którego celem było zapewnienie prawnej ochrony słabszym. Spośród wielu odmian naturalizmu prawniczego najważniejsze były jurysprudencja interesów i szkoła wolnego prawa, celem obu było odejście od pozytywizmu ustawowego i naukowego i powiązanie prawa ze stosunkami społecznymi. Wiązało się to z ograniczeniami praw jednostek na rzecz dobra ogólnego. Przedstawiciele szkoły jurysprudencji interesów uważali iż tworzone prawo powinno spełniać rolę służebną wobec społeczeństwa, którego interesy ma odzwierciedlać. Miała to czynić zarówno treść przepisów prawnych, ich wykładnia a także orzecznictwo sądowe. Przedstawiciele szkoły wolnego prawa w swych poglądach byli bardziej radykalni. Uznali istnienie luk w prawie, które wypełnione powinny być przez prawotwórczą działalnośc sędziego. Sędzia nie był bezwzględnie związany prawem naturalnym, orzekał w sposób „wolny” od przepisów ustawy i woli prawodawcy (takie podejście było szczególnie widoczne w jednym z artykułów Szwajcarskiego Kodeksu Cywilnego, który upoważniał sędziego do wydania orzeczenia na podstawie reguł, które by sam ustanowił, gdyby był ustawodawcą).5



Pobieranie 140.02 Kb.

1   2   3   4   5   6   7




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna