Spis treści Wstęp 3 1 Zobowiązania w prawie rzymskim, celem ogólnego wprowadzenia 4


Źródła prawa zobowiązań, przebieg prac kodyfikacyjnych



Pobieranie 140.02 Kb.
Strona3/7
Data29.04.2016
Rozmiar140.02 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

3Źródła prawa zobowiązań, przebieg prac kodyfikacyjnych

Kodyfikacje z przełomu XVIII i XIX wieku wyrosły na gruncie filozofii prawa natury. Niezmienne, „naturalne” zasady rozumu i sprawiedliwości miały stanowić system nadrzędny, według którego należało budować cały porządek społeczny, a także oceniać normy istniejącego prawa pozytywnego. Do cech ogólnych charakteryzujących oświeceniowe prawo natury i jego późniejszą ewolucję zaliczamy:6



  1. Prawo natury stawało się w swym rozwoju prawem świeckim. Ośrodkiem zainteresowań filozofii prawa natury była przyroda i podporządkowany prawom przyrody człowiek. Zerwano z średniowieczną identyfikacją prawa natury z prawem boskim oraz z metodą scholastyczną co wyrażało się w kulcie dedukcji metody geometrycznej. Prawo natury objęło zainteresowaniem dziedziny które do tej pory były domeną prawa kanonicznego (np. idea świeckiego małżeństwa w późniejszych kodyfikacjach).

  2. Prawo natury było prawem uniwersalnym. Miało być porządkiem nadrzędnym nad całym społeczeństwem ludzkim (tak jak prawa przyrody rządzą światem). Pewnym zasadom, wywodzonym z samego rozumu (np. konieczność dotrzymywania umów czy nienaruszalność własności) nadano walor absolutny. Z biegiem czasu zaczęto uwzględniać specyfikę narodową i fakt istnienia praw narodowych (przenikanie prawa natury do każdego z istniejących praw pozytywnych). Idee prawnonaturalne zaczęto wprowadzać do praktycznej działalności zarządu państwowego, ustawodawstwa i orzecznictwa, był to okres tzw. względnego prawa natury.

  3. Celem prawa natury było służenie dobru ogólnemu. Ustawodawca był zmuszony badać potrzeby społeczeństwa, by móc urzeczywistnić cele ludzkości.

3.1Kodyfikacje w państwach niemieckich

W państwach niemieckich pierwszymi rezultatami nowych oświeceniowych przedsięwzięć kodyfikacyjnych były: kodeks cywilny bawarski i Landrecht pruski. Obie kodyfikacje nosiły wiele znamion zbiorów prawnych dawnego typu.



3.1.1Kodeks bawarski 1756

Bawaria była pierwszym krajem który jeszcze w XVIII wieku rozpoczął kodyfikację prawa cywilnego. Przeprowadzono ją w drodze odgórnych reform prawa podjętych przez elektora Maksymiliana Józefa III (główną postacią, inspiratorem w pracach kodyfikacyjnych był jego wicekanclerz W.X.A. Kreittmayr). Podstawowym motywem prac kodyfikacyjnych było początkowo ujednolicenie prawa i odgórne rozstrzygnięcie kwestii wątpliwych i spornych.7 Efektem działań było wydanie w 1756 roku kodeksu cywilnego (Codex Maximilianeus Bavaricus Civilis). Kodeks ten miał charakter posiłkowy wobec praw obowiązujących („landrechtów” i „reformacji”) na terenie Bawarii. Celem tej kodyfikacji nie była jeszcze rewizja istniejącego prawa, lecz zebranie i sformułowanie prawa w sposób, który zapobiegałby w przyszłości wszelkim sporom interpretacyjnym. Kodeks dopuszczał posiłkowe posługiwanie się prawem zwyczajowym, powszechnym (rzymskim i longobardzkim) oraz zapadłymi wyrokami sądowymi.8

Kodeks Cywilny Bawarski składał się z 4 części:

Część 1. Ogólne określenie prawa i źródeł oraz pojęcia: stanów, rodziny, poddaństwa itp.

Część 2. Prawo rzeczowe

Część 3. Prawo spadkowe

Część 4. Umowy, zobowiązania deliktowe i prawo lenne.

Kodeks cywilny bawarski, jak zaznaczono wyżej, miał wiele znamion zbiorów prawnych dawnego (feudalnego) typu ale nosił też pewne nowe znamiona: jasny i prosty język, odstąpienie od kazuistyki czy rozwiązania wywodzące się z prawa rozumu. Jego prostota i powszechna zrozumiałość miała wykluczyć wątpliwości interpretacyjne. Wszystkie te cechy pozwoliły na uznanie tego kodeksu za zwiastuna późniejszych kodyfikacji prawnonaturalnych.9


3.1.2Landrecht pruski 1794

Pierwszy etap prac na kodyfikacją prawa (1713-1740) zapoczątkował Fryderyk Wilhelm I. Polecił on zebranie w jednym zbiorze wszystkich obowiązujących w państwie przepisów prawnych i ujednolicenie ich w taki sposób by nie budziły wątpliwości interpretacyjnych. Prac nad tą reformą (której przeprowadzenie powierzono Christianowi Thomasiusowi) nie podjęto.

Drugi etap prac przypadł na lata 1740-1780. Panujący wówczas Fryderyk II wydał postanowienie gabinetowe, w którym sformułował wymogi przyszłej kodyfikacji pruskiej (wcześniej zniósł praktykowany zwyczaj przesyłania akt spraw, których rozwiązanie nastarczało wątpliwości, do uniwersyteckich fakultetów prawa celem wydania opinii). Kodyfikację (Korpus Iuris Fridericiani) opracował Samuel Cocceji; zbiór ten nie uzyskał jednak mocy prawnej.

Trzeci etap rozpoczął się wraz z objęciem stanowiska kanclerza przez F. Carmera w 1780 roku. Otrzymał on polecenie od króla, by zreorganizować sądownictwo i przygotować ogólnokrajowy zbiór praw poprzez zebranie wszystkich obowiązujących w państwie pruskim ustaw i przepisów. Celem ich było stworzenie uniwersalnego, zrozumiałego, napisanego w języku niemieckim, zbioru całego prawa materialnego obowiązującego w Prusach i uporządkowanie w ten sposób całego prawa pruskiego. Landrecht obejmował zatem prawo cywilne, prawo karne, prawo państwowe, prawo administracyjne, a także lenne i kościelne. Miał być zbiorem pozbawionym luk i wykluczać wszelkie spory interpretacyjne. Projekty przygotowywane przez prawników Ernesta F. Kleina i Karola G. Svareza poddawano kolejnym poprawkom. Ostatecznie zbiór praw ogłoszono jako Allgemeines Landrecht für die preussichen Staatem (Powszechne prawo krajowe dla państw pruskich). Landrecht pruski był prawem subsydiarnym w stosunku do praw prowincjonalnych (zapowiedziano ich kodyfikację), natomiast prawem posiłkowym do Landrechtu było prawo rzymskie.10

Zamiarem twórców było zebranie w jednym zbiorze i unormowanie całości prawa materialnego, dlatego całość była bardzo obszerna; liczył 19.187 paragrafów (15 tysięcy paragrafów obejmowało prawo prywatne). Objętość Landrecht'u wynikała z zastosowanej metody kazuistycznej, celem uregulowania wszelkich możliwych rozwiązań, co miało zapobiec uczonym sporom oraz wątpliwościom orzecznictwa sądowego, a także skłonności monarchii absolutnej do ścisłej reglamentacji życia swych obywateli. Całość była podzielona na 2 części (te z kolei dzieliły się na tytuły i rozdziały):

Część 1 Zajmowała się prawami indywidualnymi (prawo spadkowe, rzeczowe itd.)

Część 2 Zajmowała się prawami społecznymi (prawo rodzinne, państwowe, karne itd.)

Styl Landrechtu był rozwlekły, a objętość zbioru powiększały jeszcze zawarte w nim pouczenia, dygresje i przykłady życiowe. Napisane było czystą niemczyzną, ale zastosowana terminologia była trudna i zawiła. Uznany był za typową kodyfikację przejściową gdyż stanowił kompromis między oświeceniową frazeologią a feudalną treścią przepisów.


3.1.3Zobowiązania w Landrechcie Pruskim

Źródłami zobowiązań były czynności prawne i ustawa. Landrecht określał już zasadę swobody umów, choć nie tak bezpośrednio jak kilka lat „młodszy’ Kodeks Napoleona.


a)Umowy


Landrecht definiuje umowę jako „wzajemne zezwolenie na nabycie lub zbycie prawa” §1 (Część 1 Tytuł V). Dla ważności umowy ważne jest zezwolenie obu stron wyrażające się w prawnie ważnym oświadczeniu woli oraz zawarcie jej w odpowiedniej formie (najczęściej pisemna). Strona, która nie wywiązała się z zobowiązań zawartych w umowie musi wynagrodzić szkodę i utracony zysk (§277). „Szkoda” została zdefiniowana jako ‘wszelkie pogorszenie stanu człowieka co do jego ciała, wolności, sławy i majątku” §1 (Część 1 Tytuł VI).

b)Instytucje zobowiązań z umów


Najważniejsze postacie zobowiązań z umów stanowiły: kupno/sprzedaż, zamiana i pożyczka:

Umowa sprzedaży

Była to umowa, w której jedna strona zobowiązuje się do ustąpienia własności jakiejś rzeczy, natomiast druga strona do zapłacenia za nią określonej kwoty §1 (Część 1 Tytuł XI).



Umowa zamiany

Umowa, w której jedna strona zobowiązuje się oddać własność rzeczy drugiej stronie, biorąc w zamian inną rzecz § 363 (Część 1 Tytuł VI).



Umowa pożyczki

Umowa, w której jedna strona daje drugiemu pieniądze lub inne mające dla niego wartośc rzeczy, pod warunkiem zwrotu w podobnej jakości i ilości §653 (Część 1 Tytuł VI).


c)Umowa o pracę


Zagadnienie pracy sprowadzają się w landrechcie do stosunków między państwem i czeladzią. Stosunki te normowane są umową, w której jedna strona zobowiązuje się do robienia pewnych czynności domowych i gospodarskich przez pewnie okres czasu, druga strona natomiast zobowiązuje się do zapłacenia określonej ceny za tę pracę.

d)Weksle i bilety handlowe


Landrecht Pruski opisuje również zobowiązania pochodzące z weksla, §713 (Część 2 Tytuł VIII) „zapisy, w oznaczonej przepisami formie sporządzone, przez które kto zostaje obowiązany do zapłaty pewnej sumy pieniężnej, pod uniknięciem zaraz następującego osobistego aresztu, zowią się wekslami”

Rodzaje weksli §714 (Część 2 Tytuł VIII):

- weksel suchy (własny)– wystawca weksla sam przyrzekła zapłatę

- weksel ciągniony – polecenie zapłaty osobie trzeciej

Weksel musi być podpisany. Jeśli znajdują się na nim więcej niż jeden podpis tzn., że pierwszy podpisany to dłużnik „główny”, pozostali zaś to jego poręczyciele. Wierzyciel może indosować (przekazać) weksel na inną osobą. Przedawnienie zobowiązania pochodzącego z weksla następuje 1 rok od daty wymagalności.

Landrecht wymienia również zobowiązania pochodzące z biletów handlowych, czyli zapisków dłużnych, które „muszą zawierać ilość długu i czas zapłaty” §1254 (Część 2 Tytuł VIII).



Pobieranie 140.02 Kb.

1   2   3   4   5   6   7




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna