Spis treści Wstęp 3 1 Zobowiązania w prawie rzymskim, celem ogólnego wprowadzenia 4



Pobieranie 140.02 Kb.
Strona4/7
Data29.04.2016
Rozmiar140.02 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

3.2Kodeks Napoleona 1804



We Francji do rewolucji dominowało partykularne prawo zwyczajowe – 360 różnych kodeksów prawnych. Sytuację tę dobrze obrazują słowa Voltaire, w których przedstawia sytuację w przedrewolucyjnej Francji: "Czyż nie jest absurdem i rzeczą niespotykaną, że to co jest zgodne z prawem w jednej miejscowości, w innej jest przestępstwem? Jakimż barbarzyństwem jest fakt, że obywatele jednego kraju muszą stosować się do odmiennych praw! ...Podróżując po tym państwie systemy prawne zmienia się tak często jak rozstawne konie".

Wydana w 1789 roku Deklaracja praw człowieka i obywatela formułowała już zasady przyszłego systemu prawa cywilnego (zapewniała podstawowe wolności obywatela), w prawie zobowiązaniowym natomiast wprowadzała zasadę wolności umów, zlikwidowała większość ograniczeń odnośnie formy zawierania umowy, znosiła zakaz lichwy itp. W sierpniu 1790 roku Konstytuanta podjęła uchwałę mówiącą: "Les lois civiles seront revues et réformées par les législatures et qu`il sera fait un code général de lois simples, claires et appropriées a la Constitution." (Prawa cywilne zostaną przejrzane i zreformowane przez izby prawodawcze i ułożony zostanie kodeks ogólny praw prostych, jasnych i przystosowanych do Konstytucji).

W 1793 roku powołano trzyosobową komisję kodyfikacyjną, której nakazano przedstawić projekt kodyfikacji w terminie miesiąca. Projekt, liczący 700 artykułów przedstawiono w wyznaczonym terminie, nie zyskał jednak poparcia Konwentu, dlatego w roku następnym J.J. Cambaceres (przewodniczył komisji) przedstawił następny projekt liczący 297 artykułów, też nie doczekał się akceptacji

Po zamachu stanu 18 brumaire`a 1799r. (9 listopada 1799r.) sprawą kodyfikacji zajął się Bonaparte. Zdawał sobie sprawę, że ujednolicone prawo umożliwi centralizację władzy i hierarchiczną organizację urzędów, a dzięki temu sprawne funkcjonowanie państwa. W 1800 roku wznowiono prace nad kodeksem cywilnym. Napoleon powołał czteroosobową Komisję (Tronchet, Portali, Preamenau i Maleville); w pracach brał udział również on sam. Bonaparte często przerywał prace komisji, przedłużał obrady do świtu i wręcz „łajał” jej członków mówiąc: "Panowie, nie zasługujecie na swoje wysokie pensje! Dalej, do roboty!" Bywało, że jednym zdaniem ukrócał zbyt długi jego zdaniem spór (np. w kwestii dochodzenia ojcostwa - zostało zabronione)11. Projekt wstępny był gotowy po 4 miesiącach, ale ugrzązł w Trybunacie. Ostatecznie po reorganizacji tego organu (Napoleon odwołał połowę składu), 21 marca 1804 roku ogłoszono Code Civil des Francais (Kodeks Cywilny Francuzów)12. Do 1814 nazywany był Code Napoléon (Kodeksem Napoleona), od 1814 - Code Civil des Français, po czym dekretem z 1852 roku powrócono do nazwy Kodeks Napoleona "gwoli oddania hołdu prawdzie historycznej". Dekret ten nigdy nie został odwołany, jednak od 1870 zwyczajowo mówi się Code Civil.

Kodeks Napoleona składał się z 2281 artykułów; oparty był na systematyce justyniańskiej. Całość była podzielona na 3 księgi:

Księga 1 O osobach (prawo osobowe, małżeńskie, adopcja, opieka i kuratela)

Księga 2 O majątkach i różnych rodzajach własności (własność, użytkowanie i służebność)

Księga 3 O różnych sposobach nabycia własności (prawo spadkowe i zobowiązaniowe)

Księgi podzielone zostały na tytuły (titres). W Kodeksie połączono elementy dawnego francuskiego prawa zwyczajowego, prawa rzymskiego, kanonicznego, ordonansów królewskich i nowych praw zdobytych przez burżuazję w czasie Wielkiej Rewolucji; znosił feudalizm, czyli uprawnienia i przywileje arystokracji feudalnej. Podstawowe założenia Kodeksu to: wolność osobista jednostki, równość wszystkich wobec prawa, nienaruszalność własności prywatnej, swoboda umów, wolność wyznania i pracy, prawo do własnego języka, laicyzacja państwa i systemu prawnego.

Kodeks zawierał jasne rozwiązania normatywne, napisany był zrozumiałym i prostym językiem i zawierał normy generalne, z których łatwo było wydedukować rozstrzygnięcia szczegółowe. Łączył normy prawa rzymskiego z dawnym prawem zwyczajowym i radykalnymi prawami rewolucji (kodeks miał wybitnie antyfeudalny charakter). KN został uznany za klasyczna kodyfikację liberalnego prawa cywilnego epoki kapitalizmu wolnokonkurencyjnego. Jego twórcy trzymali się zasady iż ma rozstrzygać bez żadnych wątpliwości wszelkie stosunki społeczne (kodeks zupełny). Konsekwencją było przeciwdziałanie wszelkim próbom jego interpretacji. Rola sędziego ograniczała się do rozstrzygania konkretnej sprawy, bez możliwości wpływu na przyszłe orzecznictwo.

Po upadku Napoleona dzieje jego kodeksu potoczyły się własnymi torami. Fakt, że w wielu krajach został on utrzymany w mocy po 1815 roku, świadczył o tym, że czynnikiem decydującym stały się teraz walory ideologiczne i jurydyczne dzieła. Parafrazując średniowieczną maksymę o prawie rzymskim mówiono, że przestał panować ratione imperii (z nakazu cesarskiego), a rozpoczął życie imperio rationis (z nakazów rozumu).13 W XIX wieku stał się modelem dla większości kodeksów cywilnych Europy.

3.2.1Zobowiązania

Prawo zobowiązań zawarte było w Księdze III. Kodeks Napoleona wyróżnia 5 źródeł zobowiązań:

- umowy,

- zobowiązanie powstające bez umowy art. 1370 – obowiązujące z mocy prawa (ustawa),

- quasi-kontrakty art. 1371 (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia i nienależne świadczenia),

- delikty (występki) art. 1382 „wszelki, jakikolwiek czyn człowieka, zarządzający drugiemu szkodę, obowiązuje tego, z czyjej winy szkoda nastąpiła do jej naprawienia”. Występuje tu zamiar wyrządzenia szkody

- quasi-delikty– (przypadki zaistniałe z winy nieumyślnej).

Było to mechaniczne przeniesienie podziału stosowanego przez prawników rzymskich, dołączając tylko 5 element jakim były zobowiązania powstające z mocy samego prawa.


a)Umowy


Kodeks Napoleona bardzo dobitnie określa zasadę swobody umów (podstawa burżuazyjnego systemu prawa):

Art. 1134 „Umowy prawnie zawarte stają za prawo dla tych, którzy je zawarli”. Zgodnie z zasadą swobody umów, jej treść mogła być kształtowana dowolnie, nie mogą jednak naruszać „porządku publicznego i dobrych obyczajów”. Swoboda dana jednostce nie może naruszać swobody innym jednostkom. Sprzyjało to rozwojowi wolnej konkurencji i swobodnej grze rynkowej.

Art. 1101 rozróżnia umowę od kontraktu, jako umowy szczególnego rodzaju, bo polegających na zobowiązaniu się do czegoś. Kodeks wymienia kilka rodzajów umów:

- dwustronne art. 1102

- jednostronne art. 1103

- „zamienne” art. 1104

- „dobroczynne” art. 1105

- „pod tytułem obciążliwym” art. 1106

Twórcy kodeksu jasno formułują również warunki istotne dla ważności umowy; należą do nich14:

- zdolność strony do jej zawarcia „każdy może zawierać umowy, jeśli go prawo za niezdolnego do tego nie uznało” art. 1123

- zezwolenie zobowiązującej się strony– można było próbować ją unieważnić jeśli była zawarta pod wpływem błędu, gwałtu lub podstępu art. 1117 (błąd gdy dotyczył samej istoty rzeczy art.1110, podstęp jeśli jest pewne, że bez jego zastosowania druga strona nie zawarłaby umowy art. 1116, gwałt gdy w osobie rozsądnej wzbudzono obawę narażenia jej samej i jej majątku na zło art. 1112)

- pokrzywdzenie tylko wyjątkowo w „pewnych kontraktach i względem pewnych tylko osób” art. 1118. Skargę o unieważnienie umowy ze względu na pokrzywdzenie można było złożyć w sprawach dotyczących sprzedaży nieruchomości (przedawnienie – 2 lata), przy działach spadkowych, umowach spółki dających całość zysków jednemu ze wspólników. Odżyła dawna rzymska zasada volenti non fit iniuria (chcącemu nie dzieje się krzywda). Jeśli ktoś zawarł niekorzystną dla siebie umowę, musiał ponosić tego konsekwencje bez nadziei na pomoc ze strony prawa w unieważnieniu kontraktu. Państwo, sprowadzone do roli „stróża nocnego” interesów ekonomicznych posiadaczy kapitałów, nie miało ani tytułu, ani instrumentów regulowania życia gospodarczego. Mechanizmy wolnej gry rynkowej nie pozostawiły miejsca na sentymenty i pochylanie się nad losem tych, którzy nie potrafili się w nich odnaleźć.15

- przedmiotem umów mogły być tylko rzeczy będące w obiegu (art. 1128 „Tylko żeczy zbywalne mogą być przedmiotem umów”) i rzeczy oznaczone co do gatunku (art. 1129 „Potrzeba aby zobowiązanie miało za przedmiot rzecz oznaczoną przynajmniej co do jej gatunku”), nie mogły to być umowy o rzeczy przyszłe

- przyczyna zobowiązania „zobowiązanie bez przyczyny albo o przyczynie fałszywej lub niegodziwej nie może mieć żadnego skutku”, dopuszczalne było jednak, by przyczyna nie była wyrażona bezpośrednio w samej treści aktu (art.1132 „Ważną jest umowa, chociażby przyczyna nie była w niej wyrażona”)

- forma umowy; w niektórych przypadkach kodeks wymagał sporządzenia aktu notarialnego (przy kontraktach uroczystych, umowie przedślubnej, darowiźnie, ustanowieniu hipoteki itp.) Dodatkowo wszystkie akty prawne w stosunku do rzeczy o wartości powyżej 150 franków, musiały być zawarte przed notariuszem, lub z podpisem prywatnym (nie uznawano w tych sprawach zeznań świadków) art. 1341.16

W części szczegółowej prawa zobowiązań kodeks opierał się na rzymskich „umowach nazwanych”, jak sprzedaż, zamiana, najem, spółka, pożyczka itp., przewidział również możliwość zawarcia umów nienazwanych art. 1107.


b)Umowa o pracę


Bardzo ważnym faktem jest iż Code Civil całkowicie niemal pominął kwestię problemu umów o pracę, jego twórcy nie dostrzegali społecznych aspektów pracy najemnej, a całą problematykę umów o pracę ujęli na wzór rzymskiego najmu usług. Najem pracy był określony bardzo abstrakcyjnie jako ”umowa, w której jedna ze stron zobowiązała się czynić coś dla drugiej za umówioną między nimi cenę” art. 1710. Postanowienia szczególne w tym zakresie sprowadziły się do dwóch artykułów 1780 i 1781. Pierwszy traktował o najmie usług ogólnie (pośród przepisów dotyczących najmu w ogóle) Art. 1780 „Nie można zobowiązać się do usług inaczej, jak na pewien czas lub do oznaczonych zatrudnień”. Drugi natomiast stanowił wyraźny wyłomom zasady równości stron w kontrakcie, zakładał on, iż w razie sporu między stronami stosunku pracy przyznawał większą wartość zeznaniom pracodawcy,

co do wysokości wynagrodzenia i zapłaty (art. 1781 „Oświadczeniu pana pod gotowością przysięgi uczynionemu, daną będzie wiara; co do ilości posług; co do zapłaty wynagrodzenia z rok ubiegły; i co do zaliczeń uczynionych na rachunek roku bieżącego”).


c)Zobowiązania wynikające nie z umów


Odpowiedzialność za czyny drugiego – art. 1384

  1. ojciec, a po jego śmierci matka odpowiada za szkodę wyrządzoną przez małoletnie dzieci z nimi mieszkające

  2. Panowie i zleceniodawcy odpowiadają za szkodę wyrządzoną przez służących i wykonujących zlecenia przy czynnościach, do jakich ich użyli

  3. Nauczyciele i rzemieślnicy odpowiadają za uczniów i terminatorów czasie kiedy znajdowali się pod ich dozorem

Odpowiedzialność za przedmioty, które się ma pod swoim dozorem art. 1385 – odpowiedzialność właściciela za zwierzęcia za szkodę uczynioną przez zwierzę oraz art. 1386 – „właściciel budynku odpowiada za szkodę zrządzoną jego zawaleniem się, gdy to nastąpiło skutkiem braku utrzymania lub skutkiem wady w budowie” – kodeks przyjmował odpowiedzialność niezależną od winy, a wynikającą z samego faktu, że jest się właścicielem.
Złośliwi twierdzą, że Napoleon tak konsekwentnie dążył do opracowania nowego kodeksu, ponieważ chciał przejść do historii jako jeden z wielkich prawodawców, jak Solon czy Justynian. Sam Bonaparte był niezmiernie dumny z Kodeksu, uznawał go za swoje największe dzieło. Hrabia Montholon przytacza słowa Bonapartego ze Świętej Heleny: "Moja sława nie polega na tym, że wygrałem 40 bitew; Waterloo wymazało wspomnienie tych zwycięstw, ale nie wymaże tego, co żyć wiecznie będzie - mojego kodeksu cywilnego."


1   2   3   4   5   6   7


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna