Spis treści Wstęp 3 1 Zobowiązania w prawie rzymskim, celem ogólnego wprowadzenia 4



Pobieranie 140.02 Kb.
Strona7/7
Data29.04.2016
Rozmiar140.02 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

3.6Kodeks szwajcarski ZGB 1907/1912

Prace nad kodyfikacją prawa w Szwajcarii rozpoczęto dopiero w połowie XIX wieku co było związane z powstaniem w 1848 roku państwa związkowego, w ramach którego postanowiono skodyfikować prawo prywatne odrębne dla każdego z kantonów. Efektem było powstanie kilku kodeksów.

Konstytucja federalna z 1874 roku zobowiązała państwo do prawnego unormowania prawa osobowego, małżeńskiego, zobowiązaniowego, handlowego i wekslowego. Rząd związkowy w pierwszej kolejności zajął się kodyfikacją prawa zobowiązaniowego czego efektem było wydanie w 1881 roku kodeksu normującego tę gałąź prawa (oparty na systemie pandektowym). Dalszym unormowaniem zagadnień prawa cywilnego zajął się Euglen Huben, wybitny prawnik. Opracował projekty częściowe:

1893 – prawo małżeńskie

1895 – prawo spadkowe

1896 – prawo hipoteczne

Stały się one podstawą ogólnej kodyfikacji prawa cywilnego, której projekt parlament związkowy uchwalił 10.12.1907 roku. Dołączono do niego zrewidowany w 1911 roku kodeks zobowiązań; całość nabrała mocy obowiązującej 1 stycznia 1912 roku jako Zivilgesetzbuch (ZGB).28

Systematyka ZGB to połączenie osiągnięć pandektystyki z tradycją justyniańską; wynikał z tego brak części ogólnej, którą zastąpiono krótkim wstępem, a następnie 4 księgi:

Księga I Prawo osobowe

Księga II Prawo rodzinne

Księga III Prawo spadkowe

Księga IV Prawo rzeczowe

Można stwierdzić iż Księgę V stanowiło prawo zobowiązań.

ZGB zamknął epokę wielkich kodyfikacji; jego twórcom udało się połączyć odrodzone prawo rzymskie z tradycją rodzimego prawa zwyczajowego, a jego technikę ustawodawcza uznano za wzorcową. Napisany był językiem prostym i zrozumiałym. Przepisy były krótkie i pozbawione teoretyczno-abstrakcyjnych rozwiązań i drobiazgowych regulacji szczegółowych instytucji (co utrudniało funkcjonowanie BGB). Wprowadzono normy ogólne będące wytycznymi dla orzecznictwa sądowego, nie nadużywano przy tym norm generalnych choć znalazły one swe odzwierciedlenie już w Art. 1 kodeksu, przewidującym wypełnienie luk w tekście ustawy prawotwórczą działalnością sędziego.

ZGB zawierał zasady typowe dla okresu przejściowego od kapitalizmu wolnokonkurencyjnego do monopolistycznego. Opierał się na regułach indywidualizmu i liberalizmu ale potrafił to połączyć z nową polityką i uwzględniać interesy warstw uboższych. Był połączeniem starego obowiązującego systemu prawnego z nowymi tendencjami.

4Prawo zobowiązaniowe; próba porównania

Sposób powstania zobowiązania był zależny od rozwiązań przyjętych w poszczególnych kodeksach. Źródłami zobowiązań były:

- w Landrechcie Pruskim – czynności prawne i ustawa

- w Kodeksie Napoleona – umowy, prawo obowiązujące, quasi-kontrakty, delikty i quasi-delikty

- w ABGB – umowy, delikty, ustawa

- w BGB – umowy, delikty


4.1Umowy

Najczęstszym źródłem zobowiązań była umowa. Fundamentalną zasadą kodyfikacji XIX - wiecznych była swoboda umów, która sprowadzała się do dobrowolności zawarcia umowy, swobody formy zawieranej umowy, autonomii stron przy kształtowaniu jej treści. Realizacja tej zasady przyczyniła się do rozwoju od początku XIX wieku kapitalizmu wolnokonkurencyjnego. Najdobitniej swobodę umów formułował Kodeks Napoleona, art. 1134 „umowy prawnie zawarte stają za prawo dla tych, którzy je zawarli”, kodeks ten w najmniejszym stopniu ograniczał tę zasadę; sprowadzało się to do faktu iż treść umowy nie mogła naruszać ustalonego „porządku publicznego i dobrych obyczajów”, gdyż to naruszałoby swobodę innych jednostek.

Równie ważna była zasada równości stron, które zawierają umowę. Była to równość bardziej formalna niż faktyczna, o czym świadczyły chociażby przepisy dające uprzywilejowana pozycję pracodawcy w stosunkach ze swoim pracownikiem.

Kolejną fundamentalną zasadą było przestrzeganie ważności zawartych umów. Generalnie kodeksy stały na straży ważności umów, zgodnie z łacińską premią głoszącą, że „chcącemu nie dzieje się krzywda” (volenti non fit iniuria), prawo czyniło jednostkę panem swoich czynów w zakresie podpisywania umów, co odpowiadało zasadom wolnej gry sił na rynku kapitalistycznym. Zniesiono dawne zakazy pożyczek lichwiarskich, ograniczono możliwość zerwania umowy z powodu pokrzywdzenia (BGB dopuszczał takie rozwiązanie umowy w wyjątkowych okolicznościach). Znana w prawie justyniańskim ochrona sprzedawcy nieruchomości, polegająca na możliwości rozwiązania przez niego umowy, w przypadku nadmiernego uszczerbku (gdy cena sprzedaży była niższa od połowy wartości nieruchomości) została zawarta w kodeksach Xix ale z dużymi ograniczeniami, dotyczącymi głównie terminów przedawnienia skargi o zerwanie umowy (KN art. 1674, ABGB §934).

W Kodeksie Napoleona nieważność umowy uzasadniały tylko okoliczności wyjątkowe, wynikające z prawa lub jeśli umowa była zawarta wskutek gwałtu, błędu, podstępu. BGB za nieważną uznawał dodatkowo (jak wspomniano wyżej) umowy zawarte w pokrzywdzeniem jednej ze stron. Z kolei ZGB przewidywał możliwość rozwiązania umowy przez stronę pokrzywdzoną w ciągu 1 roku od jej zawarcia. BGB i ZGB dopuszczały tez czynności prawne abstrakcyjne, przy których ważność umowy nie była uzależniona od występowania przyczyny. Ułatwiło to znacznie obrót w rozwijającym się kapitalizmie monopolistycznym. Z drugiej strony pod koniec XIX wieku umowy zaczęły być ograniczane ustawami okołokodeksowymi i orzecznictwem sądowym. Wymogi nowej polityki społecznej uzasadniały konieczność podporządkowania swobody umawiania się racjom dobra ogólnego oraz zadaniom ochrony „małych ludzi” przez egoizmem ekonomicznie silniejszych uczestników obrotu.29 Sądy zaczęły badać treść umów, nie tylko od strony kodeksowych przesłanek ważności ale i społecznego oddziaływania. Zaczęto wykorzystywać zawarte w kodeksach klauzule generalne, które umożliwiały badanie umów ze względu na ich zgodnośc z zasadami „dobrych obyczajów”, a co za tym idzie ocenę umów z punktu widzenia słuszności (w sferę stosunków umownych wkraczała etyka materialna, która uzasadniała względami słuszności, moralności i sprawiedliwości nieważność umów).

4.2Umowy o pracę

Umowy o pracę w okresie wczesnokapitalistycznym oparte były na abstrakcyjnej równości stron i ich autonomii woli. Praca była traktowana jako towar, który nabywało się za pewną cenę ukształtowaną zgodnie z zasadami popytu i podaży. XIX-wieczne kodeksy regulowały tę instytucję w oparciu o pochodzący z prawa rzymskiego „najem usług”, pomijając całkowicie społeczne aspekty pracy ludzkiej. W Landrechcie Pruski reguły umów o prace miały jeszcze charakter feudalny, ABGB instytucję tą omawiał bardzo ogólnie odsyłając jednocześnie uregulowanie tej sprawy do odrębnych przepisów, więc w mocy zostały utrzymane feudalne zasady zawarte w zachodniogalicyjkim kodeksie cywilnym. KN również sprowadza instytucję umowy o prace do „najmu usług” (zamieszczona wśród przepisów traktujących o najmie w ogóle), ignorując całkowicie jej społeczne aspekty. W zasadzie przepisy na ten temat sprowadzają się do dwóch artykułów (omówionych w wcześniejszej części pracy):

Art. 1780 miał uniemożliwić nawrót do feudalnych stosunków nieograniczonej w czasie zależności osobistej.

Art. 1781 wyraźny wyłom od zasady równości stron kontraktu na niekorzyść pracownika.

Rozwiązania te już w 2 połowie XIX wieku nie spełniały swojej roli i były przestarzałe w stosunku do sytuacji gospodarczej. Rozwój produkcji wielkoprzemysłowej stwarzał konieczność nowych rozwiązań ustawowych; praca najemna stała się podstawą organizacji ekonomiczno-społecznej państwa. Przepisy regulujące stosunki między pracodawcą a pracownikiem znalazły się poza kodeksami cywilnymi i stało się początkiem nowej gałęzi prawa – prawa pracy. Nowe ustawodawstwo pracy szło w kierunku ograniczenia swobody umów o pracę z zakresie treści tych umów (czas pracy) i sposobu ich zawierania.30

4.3Odpowiedzialność cywilna

Jej podstawą wymienioną we wszystkich kodyfikacjach była wina. Winę należało udowodnić (domniemanie niewinności). Co do zasady odpowiedzialności nie ponosiły osoby pozbawione świadomości swych działań (małoletni, umysłowo chorzy); czasami jednak ustawodawstwo nakładało na te osoby obowiązek zapłaty odszkodowania ze względów słuszności (zwłaszcza gdy nie można było przypisać winy osobom trzecim zobowiązanym do nadzoru, lub gdy było to uzasadnione stanem majątkowym stron):

§ 1310 ABGB

Art. 653 t. X cz.I Zwodu Praw

§ 829 BGB

Niektóre kodeksy uzależniały zakres odpowiedzialności od stopnia winy. ABGB wyróżniał 3 stopnie winy i odpowiedzialności:

- zły zamiar (dolus)

- niedbalstwo rażące (culpa lata)

- niedbalstwo zwykłe

Odpowiedzialność za cudze czyny, ponosiły osoby zobowiązane z mocy ustawy lub umowy do nadzoru nad osobami wyrządzającymi szkodę (np. zgodnie z art. 1384 KN rodzice, opiekunowie, nauczyciele, panowie, zleceniodawcy). Opierała się na zasadzie domniemania winy (strona odpowiedzialna musiała udowodnić swoją niewinność).

Odpowiedzialność za zwierzęta i rzeczy też początkowo była oparta na zasadzie winy osoby odpowiedzialnej.31

Zakończenie

Wielkie kodyfikacje XIX-wieczne wyznaczyły sobą najbardziej istotne cechy wykształconego w ubiegłym stuleciu systemu prawa prywatnego. Ich porównanie wskazuje, że były one wyrazem tych samych idei naczelnych, choć powstawały w różnych okolicznościach historycznych. Wspólne były ich generalne założenia, będące tradycyjnymi hasłami prawa cywilnego „wolność, własność, umowy”. We wszystkich kodyfikacjach instytucje prawa zobowiązań zostały oparte na zasadach wolności i równości. Wkroczenie kapitalizmu w stadium monopolistyczne spowodowało konieczność przewartościowania dawnych liberalnych ideałów. Zaczęto głosić hasła solidaryzmu (poprzez wzrost napięć społecznych) i chronić słabe jednostki przed gigantami ekonomicznymi, poprzez powrót do ingerencji państwa w sferę prywatno-prawną. Ograniczono uprawnienia jednostki na rzecz dobra ogólnego i w imię interesów społecznych. Dwie fundamentalne wolności: własności i umów (tak silnie zaznaczone w kodyfikacjach XIX wieku) zaczęto poddawać coraz dalej idącym ograniczeniom.


Bibliografia




  1. Bałtruszajtys G., Kolarzowski J., Paczkowska M., Rajewski K., Wybór źródeł do historii prawa sądowego czasów nowożytnych, Warszawa 1996

  2. Bardach J., Senkowska-Gluck M., Historia państwa i prawa Polski, T. III, Warszawa 1981

  3. Borkowska-Bagieńska E., Lesiński B., Historia prawa sądowego, Poznań 2005

  4. Grzybowski K., Historia państwa i prawa Polski, T. IV, Warszawa 1982,

  5. Koranyi Karol, Powszechna historia państwa i prawa, Warszawa 1966

  6. LemaireJ.H., Fornes P., Kintz P., Lentz T., Tajemnica “otrucia” Napoleona, Warszawa 2003

  7. Maciejewski T., Historia powszechna ustroju i prawa, Warszawa 2004

  8. Rozwadowski W., Prawo rzymskie, Poznań 1992

  9. Sczaniecki Michał Powszechna historia państwa i prawa, Warszawa 1985

  10. Sójka – Zielińska K., Drogi i bezdroża prawa, Wrocław, Warszawa, Kraków 2000

  11. Sójka – Zielińska K., Historia prawa, Warszawa 2006

  12. Sójka – Zielińska K., Wielkie kodyfikacje cywilne XIX wieku, Warszawa 1973




1 W. Rozwadowski, Prawo rzymskie, Poznań 1992, s. 147-149

2


 T. M a c i e j e w s k i, Historia powszechna ustroju i prawa, Warszawa 2004, s. 645

3 Ibidem, s. 646-648


4 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Historia prawa, Warszawa 2006, s. 254

5 T. M a c i e j e w s k i, op.cit, s. 648-650


6 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Wielkie …op.cit., s. 11-13

7 T. M a c i e j e w s k i, op.cit, s. 650

8 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Wielkie… op.cit., s. 23

9 Ibidem

10T. M a c i e j e w s k i, op.cit., s. 652

11 J.H. L e m a i r e, P. F o r n e s, P. K i n t z, T. L e n t z, Tajemnica “otrucia” Napoleona, Warszawa 2003, s.153

12 T. M a c i e j e w s k i, op.cit., s. 654

13 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Drogi i bezdroża prawa, Wrocław, Warszawa, Kraków 2000, s. 59

14 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Wielkie…op.cit., s. 122-125

15 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Drogi… op.cit., s. 62

16 Red. J. B a r d a c h, M. S e n k o w s k a - G l u c k, Historia państwa i prawa Polski, T. III, Warszawa 1981, s. 148


17 Red. J. Bardach, M. Senkowska-Gluck, op.cit., s. 749

18 T. M a c i e j e w s k i, op.cit., s. 656

19 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Wielkie… op.cit., s. 63

20 Red. J. Bardach, M. Senkowska-Gluck, op.cit., s. 766

21 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Wielkie… op.cit., s. 65

22 T. M a c i e j e w s k i, op.cit., s. 658

23 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Drogi… op.cit., s. 63

24 K. G r z y b o w s k i, Historia państwa i prawa Polski, T. IV, Warszawa 1982, s. 606

25 K. G r z y b o w s k i, op.cit., s. 612

26 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Wielkie… op.cit., s. 184-185

27 K. G r z y b o w s k i, op.cit., s. 612

28 T. M a c i e j e w s k i, op.cit., s. 662

29 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Historia…op.cit., s. 273

30 K. S ó j k a – Z i e l i ń s k a, Historia…op.cit., s. 275

31 T. M a c i e j e w s k i, op.cit., s. 690

Szczecin 2007


1   2   3   4   5   6   7


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna