Starożytny Rzym. Republika



Pobieranie 21.22 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar21.22 Kb.

Starożytny Rzym. Republika


Zalążkiem miasta Rzymu była osada na Palatynie. Jej pierwszymi mieszkańcami byli Latynowie, którzy ok. VI w. p.n.e. włączyli w obręb miasta pobliskie osady, tworząc tzw. Septimontium – miasto na siedmiu wzgórzach. Gmina miejska w Rzymie, z właściwym jej porządkiem społecznym, ukształtowała się pod panowaniem etruskim i według wzorów etruskich, np. nazwa osady Roma, od etruskiego Ruma. Wielki wpływ na mieszkańców Italii wywarła również kultura etruska – religia oraz sztuka.

Rzym, według Terencjusza Warrona, został założony przez Remulusa w 754/753roku. Historycy zakładają, że okres królewski trwał 244 lub 245 lat. Następcą Romulusa był Sabińczyk Numa Pompiliusz . tradycja rzymska uważa go za prawodawcę w sprawach religijnych, twórcę kolegiów kapłańskich, a także kolegiów rzemieślniczych. Trzecim królem był Tullus Hostiliusz, który zdobył dawną stolicę Lacjum, Alba Longa. Jego następcą był Ankus Marcjusz, najprawdopodobniej założył on port w Ostii oraz zbudował most na Tybrze.

Trzej ostatni królowie byli związani z etruską dynastią Tarkwiniuszy. Pierwszym z nich był Tarkwiniusz Starszy. Jako król przeprowadził szereg prac budowlanych w Rzymie. Zapoczątkował budowę świątyni Jowisza na Kapitolu, osuszył forum, zbudował cyrk, gdzie odbywały się igrzyska. Jego następcą był Serwiusz Tulliusz, który przeprowadził wiele zasadniczych reform. Podzielił całą ludność rzymską niezależnie od pochodzenia na 5 „klas” majątkowych. Armię rzymską zorganizował zgodnie z tym podziałem, podstawową jednostką była centuria. Tulliusz chciał do armii rzymskiej wprowadzić taktykę greckiej falangi, piechota rzymska miała być uzbrojona i walczyć na wzór greckich hoplitów. Reforma ta miała być próbą modernizacji armii oraz próbą przywrócenia porządku w państwie. Do bardzo ważnego posunięcia Tullisza należało zapoczątkowanie podziału ludności miast według zasad terytorialnych.

Serwiusz Tulliusz zginął zamordowany przez męża swojej córki Tulli, Tarkwiniusza Pysznego. Tarkwiniusz w przeciwieństwie do swoich poprzedników uchodził on za tyrana, który wzbudził powszechną nienawiść w Rzymie. Według tradycji monarchia rzymska upadła po powstaniu, na czele, którego stanął Lucjusz Juniusz Brutus. Powstanie to zakończyło się wypędzeniem Tarkwiniusza oraz obaleniem władzy królewskiej.

Proces opanowania ziem Półwyspu Apenińskiego Rzym rozpoczął w V w. p.n.e. i zakończył w 224 r. p.n.e. Początkiem były wojny z Wolskami i Ekwami , następnie wojna z Latynami, Samnitami, Wielką Grecją – ostatnie miasto poddało się w 272r. p.n.e. Opanowanie całego obszaru nastąpiło w wyniku zwycięstwa pod Talamonem.

Niebezpiecznym przeciwnikiem rzymskim było etruskie miasto leżące po prawej stronie Tybru - Weje. Rzym chciał opanować drogę handlową wzdłuż tej rzeki. Walki z Wejami trwały blisko 100 lat. Następnie wybuchła wojna z Latynami, która zakończyła się w 338r., zwycięstwem Rzymian. Z Samitami Rzym prowadził trzy wojny. Konflikt ten zakończyło zwycięstwo Rzymian w bitwie pod Sentinum w 295 roku, Ostateczny pokój zawarto w 290r., Semnici zachowali niezależność polityczną na swoim terytorium.

Największe wojny Rzym prowadził na południu Italii – z koalicją miast hellenistycznych – z Tyrem i Epirem. Po stronie Rzymu stanęła Kartagina, z którą w III i II w. p.n.e. Rzym prowadził wojnę.

Dla Rzymu Epir stał się ostatnią kolonią grecką, na niej kończył podbój Italii. Pyrrus, król Epiru, ostatni potomek Aleksandra Wielkiego chciał stworzyć państwo hellenistyczne, składające się z Sycylii, Italii, Macedonii i Tesalii. Ostatnią bitwą była potyczka pod Benewentem w 275r. p.n.e. jej konsekwencją było usunięcie wojsk greckich z Italii. Rzym zmusił wszystkie miasta greckie do zawarcia sojuszu.

Po opanowaniu południowych krain Półwyspu Apenińskiego, Rzym zainteresował się Sycylią, na której leżała Kartagina. Kartagina była kolonią fenicką założoną przez Tyr na północnym wybrzeżu Afryki. W połowie V w. p.n.e. stała się pierwszą potęgą morską w basenie Morza Śródziemnego. Przez długi czas Rzym i Kartaginę łączyły zawierane przymierza. W czasie wojen Rzymu z Samnitami, królem Pyrrusem i z Tarentem Kartagińczycy byli naturalnymi sojusznikami Rzymian przeciwko Grekom. Konflikt rzymsko-kartagiński, zwany wojnami punickimi trwał ponad sto lat. W tym czasie rozegrały się trzy wojny punickie: pierwsza – w latach 264-241r. p.n.e., druga – 218-201r. p.n.e., trzecia – 149-146r. p.n.e. Przyczyną wojny było zajęcie przez Rzym Messani, która umożliwiała kontrolę nad handlem między Sycylią a Italią.

Pierwsza wojna skończyła się zwycięstwem Rzymian i zajęciem przez nich najpierw Sycylii, później Sardynii i Korsyki. W czasie drugiej wojny punickiej dowódcą armii kartagińskiej został Hannibal. Hannibal postanowił dotrzeć do Italii z Hiszpanii, której znaczną cześć w latach trzydziestych III wieku p.n.e. zdobył jego ojciec - Hamilkara. Trasa przemarszu jego armii prowadziła przez trudno dostępne szlaki Alp. W 217r. Kartagińczycy zwyciężają nad jeziorem Trazymeńskim. Rok później doszło do największej bitwy starożytności – pod Kannami. Armia rzymska poniosła klęskę. Hannibal, nie mający pomocy ze strony Kartaginy – Rzymianie prowadzili walki podjazdowe, powoli został zmuszany do oddania okupowanych ziem. W 202r. p.n.e. po raz ostatni stanął do bitwy z Rzymianami, w bitwie pod Zomą. Pokój zawarto w 201r. p.n.e., Kartagina została zmuszona do opuszczenia wszystkich posiadłości poza afrykańskich oraz do oddania floty wojennej. Miasto zburzono w 146r. p.n.e. Po zwycięstwie nad Kartaginą Rzym stał się pierwszą potęgą świata śródziemnomorskiego. Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych z Kartaginą, senat przeprowadził uchwałę o wypowiedzeniu wojny Macedonii.

Wszystkie tereny, które zostały włączone do państwa rzymskiego nazywano provincia. Poza względami politycznymi wielką rolę odgrywały tu czynniki ekonomiczne. Rządząca Rzymem arystokracja uważała wojny i łupienie prowincji za środek do łatwego wzbogacania się. Pierwszymi prowincjami była Sycylia, Sardynia i Korsyka, następnie Hiszpania, Macedonia z Epirem, Galia, część Grecji (Achaja) oraz część Afryki. Najistotniejsze sprawy prowincji rozstrzygał rzymski senat, wydając dla każdej z nich zbiór praw zwany lex provinciae.

Podstawowym obowiązkiem ludności prowincji było płacenie podatków. Byli oni całkowicie odsunięci od służby wojskowej.

Jedyne miasto, które się wyróżniało był Rzym. Obywatelem rzymskim stawało się od urodzenia lub z mocy nadania. Pełnoprawni obywatele Rzymu, patrycjusze, posiadali kilka przywilei, które odróżniały ich od niepełnoprawnej masy plebejskiej. Było to przede wszystkim czynne i bierne prawo wyborcze, następnie prawo piastowania urzędów, prawo nabywania na własność majątków oraz prawo udziału w rzymskim procesie sądowym.

Posiadanie obywatelstwa rzymskiego stało się podstawowym kryterium podziału społeczeństwa. Taki stan trwał aż do 88r. p.n.e. kiedy to w wyniku wojny domowej nadano obywatelstwo rzymskie wszystkim Italikom. Objęcie w miarę równym prawem wszystkich Italików zmieniło obraz polityczny republiki rzymskiej. Od 88r. p.n.e. Rzym nie był już miastem- państwem, które spośród innych miast na Półwyspie Apenińskim wyróżniało się posiadanymi przywilejami. Od tego roku wszystkie kolonie stały się równoprawnymi członkami republiki – res publika – „rzecz publiczna”.

Jedną z cech rzymskiej republiki było duże rozwarstwienie struktur społecznych. Pochodzenie rodzinne, stan majątku, stanowisko w życiu publicznym decydowały o standardzie życia i o zajmowaniu miejsca w społeczeństwie, na którego przeciwległych krańcach stali niewolnik i arystokrata. Republiką, nieustannie powiększającą swoje terytoria, rządzono zgodnie z zasadami ustroju arystokratycznego. Władza znajdowała się w rękach najbogatszych. Rody arystokratyczne wyznaczały przyszłych senatorów, urzędników. Kariera urzędnika osiągalna była tylko dla wybranych obywateli.

Ustrój Rzymu w okresie wczesnej republiki charakteryzował się współdziałaniem trzech organów: zgromadzenia centurialnego, senatu oraz magistratury, najwyższych urzędników. Wszystkie te organa dawały przewagę patrycjuszom i w praktyce wykluczały resztę ludności od wywierania jakiegokolwiek wpływu na losy państwa. Ustrój ten został przekształcony w toku trwających dwa wieki walk między patrycjuszami a plebejuszami. Prawdopodobnie, by nie dopuścić do osłabienia państwa rzymskiego, patrycjusze zgodzili się na ważne ustępstwo na rzecz plebejuszy, na wytworzenie odrębnej organizacji. Zgodzili się na ustanowienie dwóch urzędników plebejskich, trybunów ludu, którzy mieli reprezentować społeczność plebejską. Mogli oni sprzeciwiać się niekorzystnym dla ludu uchwałom czy wnioskom. Powodzenie plebsu w walce z arystokracją, zachęciło lud do wysunięcia dalszych żądań. Najważniejszym z nich było spisanie praw, Prawo opublikowano na dwunastu tablicach i wystawiono na Forum. obejmowało ono prawo prywatne, karne i sakralne. W połowie IV wieku p.n.e. rody plebejskie uzyskały dostęp do wyższych urzędów.

Na przełomie III i II wieku p.n.e. zmienił się obraz społeczeństwa rzymskiego . Istotną nowością było pojawienie się warstwy zwanej stanem ekwickim. Były to rody nowobogackie, które zdobywały majątek w czasie wojny, nie należeli do rodzin arystokratyckich. Ekwici prowadzili domy bankierskie, trudnili się lichwą oraz handlem zamorskim. Wśród arystokracji senatorskiej, w tym samym czasie wyłonił się ekskluzywny krąg rodzin, tzw. nobilitas, które kontrolowały kampanie wyborcze. Rodzin tych było ok. 25.

Znaczący wpływ na bieg wydarzeń politycznych w Rzymie miały też kolegia kapłańskie. Kapłani stojąc na czele straży tradycyjnych kultów, głęboko wnikali w życie codzienne obywateli. Decydowali, które dni są pomyślne dla przedsięwzięć urzędowych, kiedy należy zwołać zgromadzenie, a kiedy należy zaniechać działalności politycznej.

W wyniku podboju świata śródziemnomorskiego i wywołanych tym przeobrażeń społecznych tradycyjny ustrój Rzymu zaczynał się załamywać. W pierwszych wiekach republika była formowana na wzór miasta-państwa, obywatele bezpośrednio brali udział w życiu politycznym państwa. W miarę jak Rzym przeobrażał się w wielkie imperium, podstawowe organy władzy senat, magistratura, zgromadzenie ludowe zaczęły działać źle. Na pierwsze miejsce zaczął wysuwać się senat. Arystokracja senatorska uważała wojny i łupy na nich zdobyte za najważniejszy cel. Natomiast chłopi nie widzieli w dalszym prowadzeniu polityki ekspansji żadnej korzyści dla siebie. Arystokracji było coraz trudniej mobilizować chłopów do służby wojskowej, a dyscyplina wojskowa uległa rozluźnieniu. Przyczyną takiego rozwarstwienia były przemiany w społeczeństwie oraz przeobrażenia gospodarcze jakie dokonywały się w okresie podbojów. Kolejną sytuacją, która przyczyniała się do kryzysu w państwie był narastający opór wśród niewolników, m.in. na Sycylii i na Wschodzie. W związku z wzrastającymi oznakami kryzysu, senat zaczął głosić potrzebę reform. Jedynym urzędem, który nadawał się do tej funkcji był trybunat ludu. Tyberiusz i Gajusz Semproniusz Grakchus w latach 133-122 p.n.e. usiłowali zmienić sytuację w republice. Chcąc zwiększyć liczbę drobnych rolników stanowiących trzon armii rzymskiej wnieśli jako trybun ludowy projekt ustawy ograniczający posiadanie ziemi. Podjęli próbę budowy dróg. Następnym reformatorem był Gajusz Mariusz, wprowadził on zmianę w organizacji legionów, taktyki walki i uzbrojenia. Wprowadził również zasadę zaciągu do armii ochotników. O miejscu w legionie nie decydował już cenzus społeczny. Biedotę przyciągał do armii zwyczaj rozdawania ziem weteranom. Żołnierz tej nowej armii, nie związani z tradycją, stawali się w schyłkowym okresie republiki narzędziem w rękach dyktatorów.



Dla wielu Rzymian najczarniejszym okresem były lata dyktatury L.Korneliusza Sulli. Swoje panowanie w Rzymie Sulla rozpoczął wiosną 83r. p.n.e. po powrocie ze zwycięskiej wojny z królem Pontu. Prowadził działania wojenne - I wojna domowa – ze zwolennikami nieżyjącego już Mariusza. Italia stała się areną niespotykanego terroru. „Wynalazkiem” Sulli były tzw. listy proskrypcyjne, które pozwalały szybko zniszczyć opozycję i dać bogactwo jego zwolennikom. Po rozprawieniu się z wewnętrznym wrogiem. Sulla objął w 82 roku p.n.e. na czas nie ograniczony władzę dyktatora. Uważając się za reformatora republikańskiego ustroju, ogłosił tak wiele ustw, że przyjęło się używać terminu „konstytucja sullańska”. Umocnił władzę senatu oraz całej nobilitas i nadał ustrojowi państwa charakter antydemokratyczny. Wrogo nastawiony do demokracji ograniczył przede wszystkim znaczenie zgromadzeń ludowych i trybunatu. Widział w nich bowiem głównych wrogów senatu. Sulla mógł liczyć na wsparcie swych weteranów i wyzwolonych niewolników, tzw. Korneliuszy. Mając pełnię władzy w 79 roku p.n.e. w nie wyjaśnionych okolicznościach złożył dyktaturę, rok później umarł.








©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna