Strengthening of the process of implementation of the anti-corruption activities in Poland



Pobieranie 75.75 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar75.75 Kb.


Twinning Project

“Strengthening of the process of implementation of the anti-corruption activities in Poland”

Transition Facility 2004



PL2004/IB/JH/02

Component 3: Strengthening of anti-corruption activities within the Ministry of Justice

Analiza
aktualnej sytuacji
w Ministerstwie Sprawiedliwości
(luty 2006)

autor:
starszy prokurator /Oberstaatsanwältin/ Cornelia Gädigk


miejsce pracy:
Prokuratura w Hamburgu

I. Zadanie i sytuacja wyjściowa:
Zgodnie z Umową analiza zbierania i ewaluowania informacji o korupcji przez prokuratury i policję oraz analiza stosowania wydanych w tym celu przepisów, stanowić ma podstawę działań komponentu nr 3.

Są to:


Activity 3.2: Seminarium i warsztaty na temat wspierania i poprawiania możliwości zwalczania korupcji na szeroką skalę, również w odniesieniu do korupcji na płaszczyźnie międzynarodowej.
Activity 3.3.1: Moduły treningowe: instrumenty prewencyjne takie jak “czarna lista” /black list/, rotacja personelu, zasada wielu oczu oraz lista wskaźników korupcyjnych dla przełożonych,
Activity3.3.2: Moduły treningowe: „virtual letter Box“ /portal zawiadomień internetowych/
Activity 3.3.3: Moduły treningowe: rzecznik zaufania ds. antykorupcyjnych.

W okresie od 20.02. do 24.02.2006 r. partnerami rozmów eksperckich w Ministerstwie Sprawiedliwości przy ul. Al. Ujazdowskie 11, 00-950 Warszawa byli: Prokurator Prokuratury Krajowej Jerzy Szymański, lider komponentu w Ministerstwie Sprawiedliwości, prokurator Biura do Spraw Przestępczości Zorganizowanej, za jego pośrednictwem dyrektor Biura do Spraw Przestępczości Zorganizowanej Bogdan Święczkowski oraz jego zastępca Prokurator Prokuratury Krajowej Krzysztof Karsznicki, a także prokurator odpowiedzialny za wydział zajmujący się przestępstwami prania brudnych pieniędzy Jacek Bilewicz. Ponadto dzięki wizycie w Prokuraturze Apelacyjnej w Katowicach oraz rozmowom z szefem tejże prokuratury Tomaszem Janeczkiem, jego zastępcą Piotrem Gojnym oraz z szefem Wydziału II Prokuratury Apelacyjnej do Spraw Przestępczości Zorganizowanej, możliwe było uzyskanie wielu informacji oraz wgląd w pracę prokuratury przy prowadzeniu spraw korupcyjnych łącznie z informacjami na temat podstaw organizacyjnych i prawnych, a także na temat zagrożenia prokuratorów i podatności na korupcję w obrębie prokuratury. Wszystkie rozmowy cechowała otwarta, koleżeńska atmosfera.


II. Struktura organizacyjna prokuratur.

Sądownictwo, tzn. sady, są niezawisłe.

Prokura nie jest organem konstytucyjnym. Jest zbudowana hierarchicznie i czteropoziomowo. Jej zadania, uprawnienia i obowiązki uregulowane są w ustawie o prokuraturze z 20.06.1985 r. (załącznik 1). Z jednej strony prokuratorom w Polsce zabroniona jest przynależność do partii politycznych. Z drugiej jednak strony Minister Sprawiedliwości, chociaż jest członkiem rządu, jest równocześnie Prokuratorem Generalnym (art. 1 ust. 2 zdanie 2 ustawy o prokuraturze, zał. 1). Podporządkowana mu jest Prokuratura Krajowa, która jest na tej samej płaszczyźnie co Sąd Najwyższy. W Prokuraturze Krajowej mieści się Biuro do Spraw Przestępczości Zorganizowanej (PZ). W skład kompetencji tejże prokuratury wchodzi między innymi kontrola postanowień o umorzeniach podrzędnych prokuratur, przede wszystkim jednak nadzorowanie i koordynacja wszystkich spraw prowadzonych przez prokuratury w zakresie korupcji. W Prokuraturze Krajowej ma miejsce również koordynacja i ewaluacja informacji uzyskiwanych z zawiadomień o przestępstwach prania brudnych pieniędzy.

W 11 prokuraturach apelacyjnych, w których znajdują się wydziały 2 do spraw przestępczości zorganizowanej, prowadzone są najtrudniejsze sprawy korupcyjne, które często wiążą się z przestępczością zorganizowaną. Ponadto wyróżnia się 44 prokuratur okręgowych, z których większość (wydziały 6) również zajmuje się sprawami korupcyjnymi, oraz prokuratury rejonowe usytuowane organizacyjnie na płaszczyźnie sądów rejonowych. Przyporządkowanie nie odpowiada podziałowi na województwa, tylko jest dostosowane do organizacji Policji (por. załącznik 2: System of prosecution Poland).

Prokuratura Krajowa (od 1996 r.) podlega Ministrowi Sprawiedliwości. Dzieli się na 4 wydziały (por. załącznik 3 system of prosecution 2). Biuro do Spraw Przestępczości Zorganizowanej ma między innymi za zadanie nadzorowanie 2 Wydziału Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie, odpowiada za współpracę międzynarodową i oprócz zadań nadzorczych i koordynujących dokonuje także analiz. Wydział zajmujący się przestępstwami prania brudnych pieniędzy utrzymuje kontakty z FIU w Federalnym Urzędzie Kryminalnym /Bundeskriminalamt/ oraz z OLAF.
Z ok. 5.200 prokuratorów w Polsce ok. 70 działa w Prokuraturze Krajowej, ok. 230 w prokuraturach apelacyjnych, ok. 2.200 w okręgach a pozostali w prokuratorach rejonowych, w których zasadniczo prowadzone są sprawy dotyczące wszystkich przestępstw. Jest w Polsce ok. 250 prokuratorów zajmujących się zwalczaniem przestępczości zorganizowanej i innych poważnych przestępstw takich jak np. korupcja i oszustwo. Przydzieleni są oni do ok. 20 wydziałów specjalnych umiejscowionych w całym kraju. W sprawach najcięższych i najbardziej niebezpiecznych postępowania prowadzą prokuratorzy prokuratur apelacyjnych i okręgowych. Prokuratury apelacyjne pełnią także funkcje koordynacyjne w odniesieniu do postępowań prowadzonych w okręgach. Prokuraturze Apelacyjnej w Katowicach podlegają 4 prokuratury okręgowe, z których tylko ta w Katowicach ma wydział 6. Zadania prokuratury polegają w głównej mierze na nadzorze śledztw i dochodzeń, występowaniu w roli oskarżyciela publicznego i zapewnianiu jednolitego stosowania prawa. Lider komponentu 3 w Ministerstwie Sprawiedliwości dysponuje licznymi i dobrymi kontaktami i doświadczeniami wyniesionymi z uczestnictwa w międzynarodowych stowarzyszeniach prokuratorów i w forach polsko-niemieckich. Podstawę stanowi tu rekomendacja Rady Europy nr 19/2000.
III. Pozycja i wyposażenie prokuratur

Przesłanki powołania na prokuratora uregulowane są w art. 14 ww. ustawy o prokuraturze. Studia trwają 5 lat, a po ukończeniu aplikacji prokuratorskiej osoba zatrudniana jest na stanowisku asesora. na prokuratorów powoływani są młodzi, dobrze wykształceni prawnicy znający języki obce.

Ze względu na znaczenie projektu Prokuratura Krajowa delegować będzie do uczestnictwa w planowanych warsztatach dobrze przygotowanych i doświadczonych prokuratorów.

Prokuratorów praktycznie nie można zwalniać, jednakże możliwe jest ich delegowanie do konkretnych zadań. Prokuratorzy kierują się tzw. zarządzeniami, wytycznymi i poleceniami przełożonych (bardziej szczegółowo patrz art. 8 pkt 2 ustawy o prokuraturze). Zasadniczo prokuratorzy działają samodzielnie, jednakże podlegają oni nadzorowi służbowemu. W szczególności regularnie kontrolowane są postanowienia o umorzeniach postępowań korupcyjnych. Wynika to głównie z obaw przed możliwymi próbami wpływania na prokuratury okręgowe i rejonowe ze względu na powiązania lokalne i stanowi tym samym powód wysiłków reform organizacyjnych (więcej na ten temat w pkt VIII). Ponadto na prokuratorach spoczywa wiele obowiązków informacyjnych wobec ministerstwa. Na zewnątrz za prokuratury wypowiadają się rzecznik prasowy Prokuratury Krajowej oraz Prokuratora Generalnego / Ministerstwa Sprawiedliwości.

Podstawę wynagrodzenia prokuratorów stanowi mnożnik przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej. Prokurator prokuratury apelacyjnej otrzymuje 4,7 średniego wynagrodzenia, Prokurator Prokuratury Krajowej 6,8. W niektórych pomieszczeniach biurowych pracuje dwóch prokuratorów.

Prokuratura Krajowa i prokuratury apelacyjne wyposażone są w komputery osobiste, natomiast takim wyposażeniem nie dysponują wszystkie prokuratury okręgowe. W przypadku, gdy są komputery, połączone są one siecią wewnętrzną. Nie są one podłączone do internetu. Możliwa jest jednakże komunikacja z poszczególnymi prokuratorami za pomocą poczty elektronicznej (tzw. skrzynki funkcyjne). Na komputerach zainstalowany jest program „lex omega” umożliwiający dostęp do ustaw i komentarzy, a także do orzeczeń sądowych wraz z uzasadnieniami.


IV. Postrzeganie korupcji i formy jej występowania w obrębie prokuratury
1. Informacje z relacji oraz z innych źródeł:
Podczas gdy podatność na korupcją pracowników sfery budżetowej, a w szczególności policji, służb celnych i granicznych, oceniana była przez moich rozmówców jako względnie wysoka, to w odniesieniu do prokuratorów spostrzeżenia były zgoła odmienne. Jeżeli chodzi o ocenę form występowania korupcji w społeczeństwie i w prokuratorze, autorka odnosi się do aktualnego raportu Fundacji Batorego „Opinia publiczna i prokuratorzy o korupcji – raport z badań” z roku 2005, który opublikowany jest w internecie dotychczas tylko w języku polskim. Zrezygnowano z tłumaczenia całego raportu i załączenia kompletnej wersji na rzecz skoncentrowania się na informacjach miarodajnych dla niniejszej analizy. Poziom satysfakcji z pracy prokuratorzy oceniają całkiem dobrze. Jeśli chodzi o postrzeganie podatności na korupcję prokuratorów to według tego badania, ale także według wniosków Ministerstwa Sprawiedliwości, które w tej kwestii ma obowiązek składania raportów przed Komisją Sejmową ds. Kontroli Państwowej (por. str. 9 i załącznik 6), to prokuratorzy plasują się dopiero na czwartym miejscu za politykami, lekarzami i innymi zawodami akademickimi, służbą celną i policją. Według prokuratorów zapytanych w 2005 r. przyczynami występowania łapownictwa są w 67 % brak zasad moralnych, nieuczciwość wielu ludzi, w 49 % chęć dorobienia się, posiadania za wszelką cenę i w 44% zbyt wielka ilość niejasnych przepisów prawa, luki w prawie. Doświadczeni merytorycznie prokuratorzy określają podatność na korupcję na 6 %. Niejasne były oceny co do zewnętrznego wypływu na prowadzenie postępowań i skutki takiego wpływu. Głównie podawano, że raczej występuje presja na prokuratury apelacyjne niż na rejonowe, co prawdopodobnie wiąże się ze znaczeniem i wagą prowadzonych tam postępowań. W statystyce dotyczącej prokuratorów nie rozróżnia się pomiędzy łapownictwem prokuratorów i sędziów. Występuje raczej łączna statystyka odnosząca się do zawodów związanych z wymiarem sprawiedliwości (por. art. 115 § 13 pkt 3 k.k.; patrz poniżej pkt V.2.) Rocznie jest ok. 5 – 6 spraw korupcyjnych dotyczących prokuratorów i sędziów. Prawdopodobnie chodzi tu także o zachowania sprzyjające powstaniu korupcji. na przykład informowano mnie o sprawie (obecnie już zwolnionego) prokuratora, który zaoferował dziennikarzowi udział w rejsie żeglarskim, w którym miał uczestniczyć również prokurator. Prokurator powoływał się tu na swoje znajomości. Ze względu na niebezpieczeństwo powiązań korupcyjnych prokurator został zwolniony.
2. Kodeks honorowy dla prokuratorów

Na podstawie ww. ustawy o prokuraturze zrzeszenie prokuratorów opracowało i wydało kodeks honorowy dla prokuratorów (por. załącznik 4). Obok potwierdzenia obowiązku działania bez uprzedzeń, braku stronniczości i obiektywizmu istnieje obowiązek pogłębiania wiedzy. Kodeks zawiera również reguły zachowań odnośnie wystąpień publicznych, wobec jednostek dochodzeniowych i sądów. Duży nacisk kładzie się również na stosowne zachowanie wobec ofiar przestępstw i świadków.

Wyraźnie zabroniona jest działalność prokuratora w przypadkach, w których mogłoby dojść do konfliktów interesu. Obowiązuje ponadto zakaz przyjmowania wynagrodzeń i prezentów lub korzyści za wykonanie obowiązków służbowych (str. 6 załącznika 4). Ponadto prokuratorzy

- maja obowiązek składania oświadczeń majątkowych

- mają zakaz wykonywania dodatkowych czynności zarobkowych (za wyjątkiem działalności dydaktycznej na uniwersytecie)

- mają zakaz uczestnictwa w przedsiębiorstwach lub podobnych instytucjach

- mają zakaz przynależności do partii.

Odnośnie Policji obowiązują specjalne regulacje, których w ramach niniejszej analizy nie badano. W kwestiach szczegółowych odsyłano do zaleceń Rady Europy. Rotacja jako środek prewencyjny nie stanowi w odniesieniu do prokuratury tematu, który musi być koniecznie poruszony. Na podstawie ww. zasad wykonywania zawodu, które nakazują zaniechanie wszelkich działań, które mogłyby naruszyć bezstronność prokuratorską, a także z powodu kontroli działalności prokuratorów przez sądy i przełożonych, w poszczególnych przypadkach podejmuje się decyzje o przeniesieniu lub oddelegowaniu do innych zadań. Należy jednak podkreślić, że zarówno na stanowiska szefa Prokuratury Krajowej jak i szefa Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach po utworzeniu się nowego rządu powołano nowe osoby.

3. Poziom wykształcenia

Jak można już było wnioskować z raportu do pierwszej fazy PHARE, Ministerstwo Sprawiedliwości i Prokuratura Krajowa czynią wiele, by na bieżąco podnosić wiedzę prokuratorów na temat aktualnie obowiązującego prawa i orzecznictwa. Regularnie odbywają się wewnętrzne seminaria i szkolenia. Na podstawie zbioru i oceny konkretnych przypadków prowadzone są na potrzeby działań ministerstwa seminaria doszkalające dotyczące zarówno rozwoju strategicznego jak i prawnego. Prokuratury apelacyjne i okręgowe prowadzą również własne szkolenia.




V. Podstawy prawne

Od połowy lat dziewięćdziesiątych i ponownie w lipcu 2003 r. polskie ustawy zostały dostosowane do dyrektyw i standardów Unii Europejskiej. Ten proces wciąż trwa; w szczególności nowy rząd, utworzony przez PiS z innymi partiami wpisał do swego programu wzmożone zwalczanie korupcji i zamierza dostosować wiele ustaw.

1. Prawo międzynarodowe

Sprawy związane z pomocą prawną opracowywane są w Prokuraturze Krajowej w Biurze Postępowania Przygotowawczego (por. załącznik 3, system of prosecution, lewa kolumna). Konwencja OECD o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych została według informacji polskiego lidera komponentu transformowana przed kilkoma laty i wdrożona do aktualnego ustawodawstwa. Jednakże dotychczas nie ma jeszcze zamkniętych spraw o odniesieniu międzynarodowym. Ustawa o europejskim nakazie aresztowania, w którego katalogu zawierają się również przestępstwa korupcyjne, została przez Polskę ratyfikowana. Dotychczas nie ratyfikowano Ustawy Antykorupcyjnej UE. Dotyczy to także Konwencji NZ przeciwko korupcji. Została ona przez Polskę podpisana i Ministerstwo Sprawiedliwości złożyło wniosek do Sejmu o jej ratyfikowanie. Obecnie ustawa jest w fazie oczekiwania na ratyfikację.


2. Przepisy materialne prawa karnego:

Definicja „funkcjonariusza publicznego” zawarta jest w rozdziale XIV kodeksu karnego – objaśnienie wyrażeń ustawowych – w art. 115, § 13 k.k.. Przepis ten zawiera zamknięty katalog osób, do których to pojęcie się odnosi. Obok Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (1), posłów, senatorów i radnych (2), wymienieni są sędziowie, prokuratorzy, notariusze i inne grupy zawodowe związane z sadownictwem (3), osoby będące pracownikami administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, osoby będące pracownikami organu kontroli państwowej, osoby zajmujące kierownicze stanowiska w instytucji państwowej, funkcjonariusze organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego oraz osoby pełniące czynną służbę wojskową.

Termin „funkcjonariusza publicznego” został uzupełniony w tzw. „Noweli Antykorupcyjnej” z 13.06.2003 r. przez nowo wprowadzony termin: „osoba pełniąca funkcję publiczną”. Zgodnie z art. 115 § 9 k.k. jest to funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

Terminy przedawnienia uregulowane są w art. 101 i nast.: gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata termin przedawnienia wynosi 10 lat (art. 101 § 1 pkt 3 k.k.), w przypadku zbrodni 20 lat albo 30 lat (art. 101 § 1 pkt 1 i 2 k.k.). Jeżeli w tych okresach wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat (art. 102 k.k.).

Delikty korupcyjne stypizowane w art. 228, 229 i 231 k.k. w rozdziale XXIX stanowią przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego (tłumaczenie przepisów w załączniku 5).

Art. 228 k.k. zawiera w § 1 znamiona odpowiadające [niemieckiemu] przyjęciu korzyści /Vorteilsannahme/, tzn. przyjęcie korzyści lub obietnicy w związku z pełnieniem funkcji publicznej, § 2 reguluje kary za przypadki mniejszej wagi.

§ 3 i § 4 odpowiadają znamionom kwalifikowanej formy [niemieckiego] łapownictwa biernego /Bestechlichkeit/ „za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa” lub za uzależnienie wykonania czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej albo jej obietnicy lub żądanie i sankcjonowane są karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 5 podwyższa sankcję na od lat 2 do 12 w wypadku korzyści znacznej wartości. należy przy tym zauważyć, że według polskiego prawa zbrodniami są przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 (rozdział I, art. 7, § 2 k.k.), § 6 nakazuje odpowiednie stosowanie wymienionych przepisów do osób wykonujących funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej.

Art. 229 k.k. reguluje odpowiednio przepisy karne dla wręczającego korzyść (łapownictwo czynne). należy podkreślić, że § 6 art. 229 k.k. stanowi odstępstwo od zasady legalizmu obiecując brak kary za złożenie doniesienia o popełnieniu przestępstwa korupcyjnego w odpowiednim czasie. Przepis ten został wprowadzony w wyniku nowelizacji przepisów prawa karnego ustawą z 13.06.2003 r. W przypadku przestępstw korupcyjnych, w których rzeczywiście udzieliły korzyści (w takim wypadku uważa się – tak jak w prawie niemieckim – że przestępstwo zostało dokonane) ustawa zapewnia, o ile taki przypadek zostanie zgłoszony, niekaralność tylko dającemu, jeżeli fakt ten nie był dotychczas znany organom ścigania: „czynny żal”. Jednakże do przeprowadzenia postępowania dowodowego nie wystarczy tylko twierdzenie takiej osoby. Potrzebne są inne dowody jak dokumenty czy potwierdzenia przelewów. Polski Sąd Najwyższy potwierdził w jednym z nowszych orzeczeń z 2005 r., że w przypadkach łapownictwa biernego konieczne jest dokładne sprawdzenie wszelkich informacji osoby składającej doniesienie o popełnieniu przestępstwa, by zmniejszyć zagrożenie fałszywego oskarżenia i oczernienia funkcjonariuszy publicznych. W celu sprawdzenia tego faktu istnieje możliwość wyposażenia dającego w znaczone pieniądze i obserwowania go przy wręczaniu łapówki. Podstawę prawną stanowi tu ustawa o Policji (por. poniżej w pkt 3 b.).

Z informacji moich rozmówców wynika, że od czasu wprowadzenia tej regulacji wzrosła liczba wykrytych przestępstw (por. poniżej ad pkt VI); wynika to między innymi z tego, że wprowadzeniu i ogłoszeniu nowej regulacji, również niekaralności sprawcy, towarzyszyła szeroka reklama, także w telewizji. Motywem tych „samozawiadomień” był w przeważającej liczbie przypadków fakt, że osoba biorąca nie wywiązywała się z obietnicy korupcyjnej, tzn. nie wykonała obiecanej czynności służbowej, dochodziło do eskalacji roszczeń lub układ korupcyjny trwał zbyt długo. Mimo pewnych zastrzeżeń ze strony doktryny i sędziów, regulacja oceniana jest przez praktyków / prokuratorów pozytywnie. Komisji sejmowej przedłożono raport o skuteczności przepisów wprowadzonych ustawą z 13.06.2003 r. W tym raporcie (załącznik 6) zgodnie z ocenami praktyków pozytywnie ocenia się tę instytucję, bowiem sprzyja ona zerwaniu „zmowy milczenia” i przyczynia się do odkrywania zjawisk korupcyjnych, jednakże wskazuje się również na trudności wynikające z popełniania tego typu przestępstw w konspiracji i czerpania korzyści z przestępstwa przez obie strony.

W przeprowadzonych rozmowach nie udało się znaleźć zrozumienia dla poglądu, że także strona dająca często wychodzi z inicjatywą i mogłaby szantażować funkcjonariusza publicznego, zatem również biorący w pewnych okolicznościach powinien korzystać z dobrodziejstwa niekaralności. Podczas dyskusji przytaczano przykład pijanego cukiernika, skontrolowanego przez policję, od którego zamiast kary policjant zażądał regularnego dostarczania tortu. Gdy po roku cukiernik zawiadomił o popełnieniu przestępstwa, przestał podlegać karze. Informowano również o lekarzach, którzy żądali dodatkowych wynagrodzeń za przeprowadzenie operacji. Ten sposób postrzegania wynika z pewnością ze specyfiki kraju i względów historycznych. Przekupni „funkcjonariusze publiczni” byli tą stroną w układzie, która była mocniejsza i posiadała władzę, a obywatel był zdany na ich łaskę. W trakcie dyskusji wskazano jedynie na możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary lub umorzenia postępowania wobec biorącego.

Wspominałam już o sposobie reagowania na fałszywe zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na podstawie nowej regulacji odbiegającej od zasady legalności. Prokuratorzy wskazywali, że wykryto ok. 3 takich spraw.

Art. 230 nowej wersji k.k. sankcjonuje płatną protekcję, tzn. powoływanie się na wpływy w organizacjach państwowych lub innych lub wywoływanie przekonania o takich wpływach (o których instytucja, w której rzekomo ma się wpływy, może nic nie wiedzieć) karą od 6 miesięcy pozbawienia wolności do lat 8.

Art. 230 a k.k. stanowi odpowiednio sankcję za udzielanie lub obietnicę udzielenia korzyści za bezprawne wywieranie wpływu na funkcjonariuszy publicznych. Tak samo jak art. 229 § 6 również w tym przypadku oferowana jest możliwość niekaralności pod warunkiem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w odpowiednim czasie.

Art. 250 przewiduje karę za łapownictwo bierne osoby uprawnionej do głosowania (§ 1), a także za łapownictwo czynne dla korumpującego (§ 2), przy czym dający ma również możliwość uwolnić się od kary poprzez złożenie zawiadomienia (§ 4 art. 250 a k.k.).

W rozdziale XXVI „Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu” wprowadzono w art. 296 a (odpowiednik niemieckiego „sprzeniewierzenia” /Untreue/) przestępstwo łapownictwa biernego (§ 1) i czynnego (§ 2) wobec osób pełniących funkcję kierowniczą lub mających istotny wpływ na jednostkę organizacyjna wykonującą działalności gospodarczą. W tym wypadku również wprowadzono możliwość złożenia zawiadomienia zwalniającego dającego od kary (§ 5).

Owa regulacja z 2003 r. wprowadziła także przestępstwo biernego i czynnego łapownictwa w profesjonalnym sporcie za nieuczciwe zachowanie mogące mieć wpływ na wynik zawodów (art. 296 b k.k.). Pranie brudnych pieniędzy uregulowane jest a art. 299 k.k. W 2001 r. zniesiono katalog przestępstw, z których mogło wynikać pranie brudnych pieniędzy; teraz również korupcja uważana jest za takie przestępstwo. Granica dla transakcji podejrzanych ustanowiona jest na 15.000 €.
3. Prawo karne formalne ze wskazaniem na poszczególne regulacje ustawowe:

a) Polski kodeks postępowania karnego otrzymał zasadniczo nowy kształt w roku 1997 a następnie został znowelizowany ustawą z 01.06.2003 r., która weszła w życie 01.07.2003 r. Nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy polskim a niemieckim k.p.k. Tak jak w prawie niemieckim obowiązuje zasada legalizmu (art.10, art. 303 k.p.k.: gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub na skutek zawiadomienia o przestępstwie).


Polski k.p.k. rozróżnia w postępowaniu przygotowawczym (Rozdział VII art. 297 i nast.), które prowadzone jest przez prokuratora lub w przypadkach przewidzianych w ustawie przez Policję (art. 298 k.p.k.) pomiędzy śledztwem (art. 303 do 325) w przypadku zbrodni i trudnych postępowań oraz dochodzeniem (art. 325 a - i k.p.k.), które odpowiada wcześniejszemu niemieckiemu postępowaniu zwykłemu lub uproszczonemu i prowadzone jest przez Policję lub inny organ. Dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa należące do właściwości sądu rejonowego zagrożone karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności (art. 325 b § 1 – 3 k.p.k.).

Śledztwo prowadzi policja (art. 311 § 1 k.p.k.) a prokurator tylko wtedy, gdy prowadzone jest w sprawach o morderstwo lub zabójstwo oraz w sprawach gdy osobami podejrzanymi są przedstawiciele określonych grup zawodowych jak np. sędziowie, prokuratorzy, funkcjonariusze policji, straży granicznej i służb specjalnych w zakresie spraw należących do właściwości tych organów (art. 311 k.p.k. § 2 odsyłający do art. 309 k.p.k.). Znamienne jest, że śledztwo powinno być zakończone w ciągu 3 miesięcy (art. 310 § 1 k.p.k.). Termin ten może być jednak przedłużony przez prokuratora nadzorującego śledztwo (Prokuratora Prokuratury Krajowej) (art. 310 § 2 k.p.k.). Jeżeli śledztwo trwa dłużej niż rok, to o przedłużeniu śledztwa decyduje zastępca Prokuratora Generalnego. Prokuratura może powierzyć prowadzenie śledztwa Policji lub innym organom (art. 15 k.p.k.). Takie zlecenie nie ma mocy wiążącej. Prokuratura nie ma wobec Policji uprawnień zwierzchnich, Policja nie jest jej podporządkowana. Istnieje jednak stosunek nadzoru (por. także art. 326 k.p.k.).

Obejmuje to dokonanie na zlecenie prokuratora czynności zabezpieczenia śladów i dowodów w razie niebezpieczeństwa ich utraty oraz innych niezbędnych czynności (art. 311, § 3 k.p.k.).

b) Różnice pomiędzy niemieckim k.p.k.

Inaczej niż w niemieckim k.p.k., prokuratura w określonych sprawach może wytaczać powództwa cywilne na korzyść pokrzywdzonego, jeżeli wymaga tego interes społeczny (art. 64 w zw. z art. 62 k.p.k.).

W zwalczaniu korupcji ważny wydaje się przepis art. 304 § 1 k.p.k., zgodnie z którym każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek powiadomienia o tym prokuratora lub Policję. Według informacji praktyków jest to przepis niemalże martwy. Tylko w przypadku przestępstw ze skutkiem śmiertelnym przewidziana jest sankcja za zaniechanie zawiadomienia. Tłumaczy się to tym, że w Polsce zaufanie do instytucji publicznych i tym samych gotowość do składania doniesień – nie tylko w sprawach korupcyjnych – jest mniejsza niż w Niemczech. Zgodnie z § 2 instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane do złożenia stosownego zawiadomienia. Ponadto istnieje art. 19 k.p.k., który przewiduje obowiązek zawiadomienia przez sąd lub w postępowaniu przygotowawczym przez prokuratora organu sprawującego nadzór nad daną jednostką organizacyjną lub innego organu kontrolnego. Wysyłając informację o uchybieniu można zażądać wyjaśnień w wyznaczonym terminie (art. 19 § 2 k.p.k.). Jednakże reakcja zwrotna tych instytucji pozostawia wiele do życzenia. W celu usprawnienia komunikacji przynajmniej w Katowicach odbywają się regularnie rozmowy pomiędzy przedstawicielami prokuratury, sejmiku samorządowego i władz wojewódzkich.



Kontrola rozmów telefonicznych możliwa jest na podstawie postanowienia sądu wydanego na wniosek prokuratora, również w przypadku przestępstw korupcyjnych i płatnej protekcji zgodnie z art. 230 k.k., por. Rozdział 26, art. 237 k.p.k. § 1-3 pkt 17.

Oprócz tego na podstawie ustawy o Policji z 6 kwietnia 1990 r. istnieje możliwość kontroli operacyjnej, tzn. kontrola korespondencji, podsłuch, nagrywanie rozmów i filmowanie, między innymi również w przypadku przestępstw korupcyjnych. Na podstawie tych przepisów możliwe jest także kontrolowane wręczenie łapówki (por. art. 19 ustawy o Policji, art. 29 ust. 1 Uutawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego). Komendant Główny Policji składa wniosek do prokuratury okręgowej, na której przeprowadzenie zgodę wyraża sąd (por. załącznik 7, pkt III).

Instytucja świadka incognito uregulowana w art. 184 k.p.k. przewiduje ujawnienie w tajemnicy tożsamości świadka, jeżeli zachodzi uzasadniona niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka. Tożsamość świadka stanowi tajemnicę państwową, co stanowi istotny wyjątek od zasady jawności postępowania (art. 359 § 2 k.p.k.). Tożsamość świadka incognito zna tylko sąd, prokurator, względnie funkcjonariusze Policji (art. 184 § 2 k.p.k.). Wgląd w zeznania świadka i jego wysłuchanie przed sądem, łącznie z przesłuchaniem go przez sędziego (art.396 k.p.k.) lub za pomocą aparatury do zapisu obrazu i dźwięku, są urządzone w ten sposób, by zagwarantować utrzymanie w tajemnicy tożsamość świadka (art. 184 § 2 i nast. k.p.k.). Warunki i sposób składania wniosku o wydanie postanowienia o utajnieniu tożsamości świadka określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości (§ 9 art. 148 k.p.k.); zapewnienie o nieujawnieniu tożsamości nie wchodzi w grę w przypadku pokrzywdzonego lub jego bliskich.

Regulacja dotycząca wyłączenia jawności zawarta jest w art. 181 § 2 k.p.k. Moi rozmówcy informowali, że w postępowaniu przed sądem istnieje możliwość składania zeznań przed kamerą, dzięki czemu oskarżony lub jego obrońca mogą bezpośrednio zadawać pytania, przy czym jednak – ze względu na ochronę wizerunku i głosu – nie następuje przekaz obratu i dźwięku, tylko jedynie pisemnego protokółu zeznania (por. art. 185 i nast. k.p.k.).

W odpowiedzi na moje pytanie ustaliłam, że instrument ten zastosowano od 1996 r. w ponad 1000 spraw. Świadkowie sami zwracają się do prokuratury. W obliczu często wstępujących w Polsce powiązań miedzy korupcją a przestępczością zorganizowaną – a także wzrostu przestępczości w wyniku zmian ustrojowych – nie ma większych problemów ze stwierdzeniem zachodzenia zagrożenia dla życia lub zdrowia czy tez innych realnych zagrożeń (por. też pkt VIII załącznika 7).

Instytucja świadka koronnego uregulowana jest w specjalnej ustawie z 25.06.1997 r., która została stworzona jako ustawa czasowa i w związku z pozytywnymi doświadczeniami – ponad 80 świadków przyczyniło się do wykrycia ponad 7000 przestępstw, z tego znacznej ilości przestępstw korupcyjnych, w samych Katowicach odkryto 100 przestępstw – już dwukrotnie była przedłużana. Wraz z nowelizacją rozszerzono stosowanie instytucji świadka koronnego również na przestępstwa z art. 230, 230 a i 250 a k.k. Wielokrotnie podawano za przykład, że świadek koronny przyczynił się do wykrycia tzw. łódzkiej ośmiornicy. Według przepisów tej ustawy świadek koronny zobowiązany jest do ujawnienia wszelkich okoliczności popełnienia przestępstw, również swoich własnych. Postępowanie wobec niego prowadzone jest odrębnie i zawieszane do czasu wydania prawomocnego wyroku wobec osób, które obciążył. W przypadku doprowadzenia do wydania prawomocnego wyroku, tzn. gdy świadek zeznawał i nie zachodzą inne przeszkody jak zbrodnia zabójstwa czy fakt tworzenia lub kierowania przez niego organizacją przestępczą, czy też przyłapanie świadka na kłamstwie lub fakt nieujawnienia wszystkich okoliczności, postępowanie wobec świadka koronnego może być umorzone. Świadek koronny może skorzystać z programu ochrony świadków i ewentualnie nawet otrzymać pomoc finansową (por. pkt VI załącznika 7). Obecnie toczą się prace nad kolejną nowelizacją (por. poniżej pkt VIII).

Regulacje te nie obejmują swa mocą tzw. „normalnego” świadka. Abstrahując od przepisów ogólnych zakazujących mobbingu – groźba jest karalna przy tym podobnie jak w prawie niemieckim – obok możliwości utajnienia adresu i opieki nad świadkami, do ochrony nad świadkiem uprawniona jest Policja. Brakuje jednak jasnych uregulowań prawnych tej kwestii.



Przepisy dotyczące przepadku mienia (art. 44 k.k.) są podobne do regulacji niemieckich, z tym jednak wyjątkiem, że osób skazanych dotyczy odwrócenie ciężaru dowodu dla wykazania pochodzenia majątku. To znaczy, że to skazany musi udowadniać, że jego majątek został nabyty w sposób legalny (por. zabezpieczenie majątkowe zgodnie z art. 292 k.p.k.; art. 45 § 2 k.k.). Podczas gdy odzyskanie od biorącego mienia pochodzącego z przestępstwa jest relatywnie proste, to wydaje się, że według prawa polskiego trudno zdefiniować „bezpośrednio uzyskane korzyści majątkowe” po stronie dającego (por. art. 44 § 1, art. 45 § 1 w zw. z art. 115 § 4 – definicja korzyści majątkowej) (Por. także wywody w załączniku 7).

Na pytanie o prowokację zgodnie z regulacjami „agent provocateur” otrzymałam nieco sprzeczne odpowiedzi, a mianowicie ze wskazaniem, że Policja ma obowiązek zapobiegać popełnianiu przestępstw a nie je prowokować. Ponadto po raz kolejny wskazano na możliwości działań operacyjnych i kontrowanego wręczenia łapówki (por. powyżej pkt V.2.), które według obowiązującego prawa kontrolowane są przez sądy okręgowe.



VI. Statystyka korupcyjna

Ocena dostępnych statystyk wskazuje na wzrost postępowań korupcyjnych prowadzonych przez prokuratury. tłumaczy się to miedzy innymi wprowadzeniem „klauzuli niekaralności”, chociaż to właśnie liczba postępowań przeciwko dającym uległa powiększeniu. Ogólnie można było zaobserwować następujący rozwój spraw korupcyjnych prowadzonych w prokuraturze (por. załącznik 8)::

przestępstwa korupcji łapownictwo/ łapownictwo
łacznie: bierne czynne
(Art. 228 -231) (Art. 228) (Art. 229)

1998 1492 658 574


1999 1357 298 474
2000 1899 491 794
2001 2331 613 1061
2002 2334 526 867
2003 3099 616 1147
2004 3271 945 1397
2005 4097 1855 1980

W okresie od 01.07. do 31.12.2003 prowadzono 53 postępowania przygotowawcze na podstawie zawiadomień osób dających korzyść w myśl art. 229 § 6 k.k., dzięki którym odkryto 83 przestępstwa (nie tylko o charakterze korupcyjnym). Poinformowano mnie, że ilość zawiadomień od osób, które uniknęły karalności, wynosiła w roku 2003 ok. 100 a w roku 2004 już ok. 300.

Nowowprowadzone przestępstwa z art. 296 a § 1 i 2 sankcjonujące łapownictwo czynne i bierne w obrocie gospodarczym nie zaowocowały dotychczas według informacji moich rozmówców wartymi wymienienia postępowaniami. Prawo karne dla przedsiębiorców wprowadzone zostało ustawą o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny karalne z dnia 28.10.2002 r. (Dz.U. 02.197.1661) i weszło w życie w październiku 2003 r. Regulacja ta podobna jest obowiązujących w prawie niemieckim § 30 i § 130 OWiG (niemieckiego kodeksu wykroczeń). Dotychczas nie często stosowano te regulacje, ponieważ przesłanką jest prawomocne skazanie osoby fizycznej.
Jedno z postępowań prowadzonych obecnie na terenie całej Polski, głównie w prokuraturach apelacyjnych w Katowicach i Krakowie dotyczy tzw. „mafii paliwowej”, która łamiąc przepisy celne, podatkowe i dotyczące obrotu paliwami łącznie z przepisami korupcyjnymi, importuje do Polski olej opałowy, który w wyniku obróbki chemicznej jest w Polsce „uszlachetniany”, czy tez odsprzedawany za pomocą transakcji pozornych i w końcu sprzedawany z ogromnym zyskiem jako pełnowartościowy olej napędowy. Sprawa ta doprowadziła do wielu postępowań toczonych przeciwko dziesiątkom oskarżonym i tym samym prawdopodobnie przyczyniła się do zawyżenia statystyki. Z rozmów na temat tych postępowań wynikało również, że zapewniona jest dobra współpraca pomiędzy organami wykrywania przestępstw finansowych, ekspertami ds. prania brudnych pieniędzy i prokuratorami, która koordynowana jest przez ministerstwo za pośrednictwem Prokuratury Krajowej – między innymi za pomocą oceny informacji z różnych źródeł. Obok wszczynających postępowania informacji generalnego Inspektora Finansowego (GIF), pomocne tu są zeznania świadków koronnych a także kontrole rozmów telefonicznych.

Znamienne jest, że już wielokrotnie próbowano odsunąć od postępowania prowadzącego prokuratora z Krakowa poprzez fałszywe zawiadomienia o rzekomo popełnionych przez niego przestępstwach. Skazano już dwie osoby za pomówienie. Ponadto wszczęto postępowania przeciwko komendantowi Policji i jego koledze za zdradę tajemnic służbowych.

Według doniesień prasowych szykuje się tez duża sprawa w związku z obrotem alkoholem.

Z powodu prania brudnych pieniędzy wniesiono w 2003 r. 25 aktów oskarżenia, w 2004 r. 54 a w 2005 r. aż 161. Liczba skazań jest oczywiście mniejsza, za rok 2005 jeszcze nie można jej ustalić.

W 2004 r. rachunki bankowe na łączną kwotę 15 mln PLN a w 2005 r. na 38 mln PLN.
VII. Zdobywanie informacji w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa

We wzmożony sposób badano kwestie i możliwości zdobywania informacji w przypadku zachodzenia podejrzenia przestępstw korupcyjnych. Policja i prokuratury ściśle ze sobą współpracują. Są również wyspecjalizowane jednostki Policji zajmujące się zwalczaniem korupcji. Doniesienia anonimowe stwarzają okazję do przeprowadzenia postępowań kontrolnych w celu stwierdzenia uzasadnionego podejrzenia przestępstwa - w związku z obowiązującymi w Polsce terminami po formalnym wszczęciu postępowania przygotowawczego (por. uwagi powyżej).

Przyjmowane i sprawdzane są również zawiadomienia nadesłane poczta elektroniczną, również za pomocą pytań wysyłanych na podany adres e-mail, nawet jeżeli nadawca posługuje się fałszywym nazwiskiem. Przy tej okazji stwierdzono, że rozwinięty w Niemczech przez prywatną firmę system „Businesskeeper Monitoring System” gwarantujący anonimowość informatora, ani żaden inny podobny model wirtualnej skrzynki pocztowej (Activity 3.3.2) dotychczas w Polsce nie jest znany.

Nie ma również dotychczas żadnych doświadczeń ze stosowaniem instytucji rzecznika zaufania /Ombudsmann/ (Activity 3.3.3).

Według relacji praktyków informacje zbiera się głównie na podstawie działa operacyjnych Policji. Może ona posługiwać się tajnymi śledczymi i informatorami, a także stosować różne środki techniczne jak np. obserwację terenu itp.

Wygląda na to, iż doświadczenia związane że instytucjami niekaralności wręczającego łapówkę w przypadku złożenia przez niego doniesienia oraz świadka koronnego są zgoła pozytywne.

Współpraca pomiędzy prowadzącymi postępowania korupcyjne a organami wykrywania przestępstw finansowych, podkreślić tu należy przede wszystkim rolę GIF, który zgłasza ok. 95 % zawiadomień, przebiega pomyślnie. Na płaszczyźnie kierowniczej odbywają się w celu polepszenia koordynacji działań spotkania między organami ścigania przestępstw i władzami skarbowymi. Wydaje się, że warta ulepszenia jest możliwość prowadzenia postępowań w przypadkach, w których wprawdzie pojawiają się pewne osobliwości, jednak nie można ustalić osoby, wobec której można by skierować zarzuty. Tzw. tajemnica bankowa (art. 105 ustawy o bankowości) nie zezwala na udzielanie informacji prokuraturze do czasu ustalenia sprawcy. Z drugie jednak strony właśnie to byłoby możliwe poprzez dokonanie oceny transakcji na rachunku np. firmy podejrzanej o wręczenie łapówki. Główny Inspektor Finansowy ma w tej mierze po części znacznie lepszy dostęp do informacji niż prokuratura.
VIII. Rozwój i perspektywy zwalczania korupcji

Na temat zamierzeń reformatorskich informacji udzielili dyrektor Biura do Spraw Przestępczości Zorganizowanej oraz polski lider komponentu.

Odnośnie zmiany organizacji prokuratury istnieją obecnie pewne plany ze strony ministerstwa. Planuje się – na podobieństwo struktury organizacyjnej w Policji – utworzenie centralnego biura prokuratury zajmującego się prowadzeniem cięższych spraw dotyczących przestępczości zorganizowanej i korupcji. Wybrani prokuratorzy pracowaliby wówczas w tzw. delegaturach biura. Powodem tych wysiłków jest próba zapobieżenia wywierania wpływów na prokuratorów działających w terenie. Zmianom organizacyjnym towarzyszyć ma również poprawienie wyposażenia, wzmocnienia personalne oraz podwyższenie wynagrodzeń. Rekrutowani mają być prokuratorzy młodzi, dobrze wykształceni i władający językami obcymi. Planuje się również odpowiednie zmiany w sądownictwie.

Ustawa o świadku koronnym ma być zmieniona w ten sposób, by możliwe było zapewnienie niekaralności również tym świadkom, którzy tworzyli organizację przestępczą.

Raczej bardziej na marginesie i w sposób mało konkretny wskazywano również, że istnieje potrzeba zmian wzmacniających ochronę „normalnych” świadków. Tematyka „Whistle-blower” nie jest w Polsce jeszcze znana.

Dopiero w przyszłości okaże się, jak będzie układała się współpraca z nowoutworzonym Centralnym Biurem Antykorupcyjnym (CBA). CBA podlega bezpośrednio Premierowi, ma jednak być instytucja niezależną podobnie jak NIK. Szef CBA wybierany jest na czteroletnią kadencje i jest w tym czasie nieodwołalny, chyba że popełni przestępstwo. (ustawa o CBA jest obecnie w tłumaczeniu).


IX. Główne zagadnienia warsztatów

Problemy w Polsce polegają przede wszystkim na braku skuteczności zwalczania korupcji, w szczególności w niemożności jej ograniczenia. mimo istniejących ustaw nadal panują nielegalne przyzwyczajenia wynikające z istniejących pokus. Podobnie jak w RFN ściganie przestępstw stanowi ultima ratio i odbywa się także przez wzgląd na ogólną prewencję.

Na tym tle szczególnie ważne jest zatem przekazanie informacji o działaniach prewencyjnych takich jak rejestr korupcyjny, rotacja, zasada czterech oczu oraz lista wskaźników korupcyjnych dla przełożonych (por. w szczególności Act. 3.3.1).

Do uczestnictwa w seminariach wytypowani są doświadczeni, dobrze przygotowani prokuratorzy. Moi rozmówcy wyrazili życzenie, by w trakcie seminariów w marcu i w kwietniu po raczej krótkim teoretycznym referacie wprowadzającym w zagadnienia, położyć szczególny nacisk na dyskusje i wymianę doświadczeń. Formę czystych „wykładów” uważa się za mało sensowną. Większą część stanowić powinno odniesienie do praktyki i rozpatrywanie przygotowanych kwestii na podstawie konkretnych przykładów.


Odnośnie poszczególnych modułów:

Activity 3.2: Wymiana doświadczeń na temat wykrywania i zwalczania przestępstw korupcyjnych z uwzględnieniem osób zatrudnionych w organach Unii Europejskiej.

Moduł ten ma na celu szeroko zakrojoną analizę strategii zwalczania korupcji. Chociaż w Polsce dotychczas nie toczyły się sprawy o odniesieniu międzynarodowym, to istnieje duże zainteresowanie tą tematyką, w szczególności ze względu na toczące się Postępowanie w sprawie „mafii paliwowej”. Niezależnie od pomocy prawnej oczekuje się praktycznych informacji o prowadzeniu konkretnych spraw. W ramach tego modułu warto by również omówić kwestię instytucji przyjmujących zgłoszenia o przestępstwach korupcji oraz sposobu traktowania informatorów.


Activity 3.3.1 „Instrumenty prewencyjne”

Wychodząc od ogólnej oceny, że prokuratorzy są wierni obowiązującemu prawu, w ramach tego komponentu należałoby położyć szczególny nacisk na przekazanie wiadomości na temat rozpoznawania wskaźników zagrożenia korupcją oraz na sposób obchodzenia się przez przełożonych ze zjawiskami korupcji, a także na strategie wzmożonej „Corporate Identy”.

W obliczu dążenia do polepszenia wzajemnej komunikacji z organami władzy wynikającego z obowiązku wzajemnego informowania, zaleca się zaprezentowanie w ramach tego modułu bardzo skutecznego modelu hamburskiej ”Konferencji Antykorupcyjnej” wraz z jej doświadczeniami i wynikami.

Activity 3.3.2: „Wirtualna skrzynka pocztowa” /virtual letter box/

Polscy prokuratorzy wyrażają duże zainteresowanie tym tematem. Z rozmów ustalono, że wyposażenie w sprzęt komputerowy, w szczególności w Prokuraturze Krajowej i w prokuraturach apelacyjnych, jest dalece zaawansowane. Na komputerach urzędowych znajdują się ustawy i komentarze oraz orzecznictwo z uzasadnieniem. Pod względem czysto technicznym istnieją zatem w zasadzie odpowiednie warunki.



Activity 3.3.3: „Rzecznik zaufania” /Obmudsmann/

Pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości i prokuratur są bardzo zainteresowani doświadczeniami związanymi z funkcjonowaniem instytucji „rzecznika zaufania” w celu ulepszenia systemu zdobywania informacji. W związku ze stosowanymi w Polsce uregulowaniami dotyczącymi świadka incognito, co do którego istnieje obszerne orzecznictwo, i świadka koronnego, należy opracować różnice między tymi instytucjami i niemieckim zapewnieniem poufności.




X. Rekomendacje, częściowo także przekraczające ramy projektu

Obowiązujące w Polsce stan prawny stanowiący podstawę do zwalczania korupcji można uznać – co potwierdzają również wyniki raportu z badań Fundacji Batorego (str. 46 i nast.) – za dobry i postępowy. Praktycy potwierdzają efektywność przepisu o niekaralności w przypadku zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa i opowiadają się za utrzymaniem tego przepisu w mocy. Jednakże niekiedy pojawiają się problemy z konsekwentnym stosowaniem ustaw. Przykładowo ustalono, że prokuratorzy nie zawsze przestrzegają obowiązku informowania odpowiednich organów zatrudniających sprawcę i organów kontrolnych o przewinieniach pracowników. Tym samym nie można oczekiwać od tych organów składania wyjaśnień i informowania o podjętych działaniach. Należy tu oddziaływać zarówno na polepszenie świadomości jak i komunikacji. Podobnie jak w Niemczech istnieją różne oceny między prokuratorami a sędziami odnośnie orzekania wymiaru kary i zawieszania jej wykonywania. Zgadzając się w tej kwestii z praktykami należy wskazać, iż konieczne jest podjęcie działań mających na celu podniesienie zaufania do organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości.

Formy występowania korupcji w Polsce są jednak częściowo dużo poważniejsze, niż przedstawiają to opisane przypadki. niekiedy ich charakter i skutki są bowiem natury politycznej.
Podsumowanie:

1. Nie można stwierdzić, by obecnie istniał kompleksowy program zwalczania korupcji. Warto się zastanowić, czy istniejących kontaktów pomiędzy organami ścigania i administracją nie należałoby rozbudować i polepszyć. Proponuję utworzenie regularnej platformy wymiany doświadczeń na wzór hamburskiej „Konferencji Antykorupcyjnej”, w ramach której regularnie odbywaliby spotkania przedstawicieleorganów ścigania i administracji, dyskutowali na temat możliwości skuteczniejszego zwalczania korupcji i opracowaliby projekty dla decydentów.

2. Szczególną uwagę należy zwrócić na to, jak w przyszłości kształtować się będzie współpraca i wzajemny stosunek kompetencji pomiędzy CBA a prokuratorami.

3.Podmioty sektora prywatnego i opinię publiczną należy bardziej uczulić i w bardziej wzmożony sposób informować o przepisach łapownictwa biernego i czynnego w obrocie gospodarczym (art. 296 a k.k.), tak by wzmocnić praktyczne zastosowanie tego przepisu.



4. Należy podnieść zaufanie opinii publicznej do pracy organów ścigania. Można by rozważyć organizowanie, tak ja ma to miejsce w niektórych sądach i prokuraturach niemieckich, tzw. „dni otwartych drzwi”. Ewentualnie warto by wzmożyć kooperację w akcjach ochrony ofiar – np. we współpracy z organizacjami pozarządowymi – czy też podjąć działania w celu rozpropagowania idei mniejszej tolerancji dla poważnych przestępstw i ich sprawców.






©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna