Układ w sprawie Antarktyki


KONWENCJA O ZAKAZIE BRONI CHEMICZNEJ



Pobieranie 0.5 Mb.
Strona10/14
Data29.04.2016
Rozmiar0.5 Mb.
RodzajReferat
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

14. KONWENCJA O ZAKAZIE BRONI CHEMICZNEJ

Pierwszy udokumentowany przypadek zastosowania substancji trującej (dwutlenku siarki) dla celów wojennych datuje się na ok. 400 r. p.n.e., a więc okres wojny peloponeskiej. Zastosowanie broni chemicznej na szeroką skalę historia odnotowuje po raz pierwszy podczas pierwszej wojny światowej, 22 kwietnia 1915 roku Niemcy zainicjowali jej wykorzystanie w postaci iperytu pod Ypres w Belgii (stąd nazwa). Podczas tej wojny broń chemiczną stosowały także inne walczące strony (w sumie użyto około 17 rodzajów związków toksycznych), w wyniku czego ogólne straty wyniosły około 450 tysięcy zabitych i 500 tysięcy rannych. W 1925 roku konwencja genewska wprowadziła zakaz użycia broni chemicznej. Mimo to prowadzono prace nad jej udoskonalaniem i użyto jej jeszcze wielokrotnie, m. in.: podczas działań wojennych w Etiopii (1935), podczas wojny w Wietnamie (1965-1973), w wojnie iracko-irańskiej (1984); została również użyta przez Irak w 1991 roku przeciwko Kurdom oraz przez członków sekty Najwyższa Prawda podczas zamachu terrorystycznego w tokijskim metrze (1995). Zwyczajowe prawo międzynarodowe zabrania stosowania broni chemicznej w konfliktach zbrojnych. W 1993 roku 127 państw podpisało konwencję o zakazie broni chemicznej.

Konwencja definiuje broń chemiczną jako materiały toksyczne przeznaczone do uśmiercania, czasowej utraty przytomności lub trwałego okaleczania ludzi i zwierząt, a także amunicję i urządzenia stosowane do jej użycia. Nie zalicza do niej natomiast gazów łzawiących i herbicydów pod warunkiem ich niewykorzystywania do celów wojennych. Polska definicja za kryterium wyróżniające bojowe środki trujące uznaje ich biochemiczne działanie rażące na żywe organizmy.

Broń chemiczna ze względu na zmasowane efekty bojowe zaliczana jest do broni masowego rażenia. Bojowe środki trujące powodują szkodliwe zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby, budynków, itp. Są cieczami lub ciałami stałymi, rzadziej gazami; słabo rozpuszczają się w wodzie, dobrze w rozpuszczalnikach organicznych, smarach czy olejach; często są pozbawione zapachu, a ich postacie gazowe – niewidoczne gołym okiem. Do organizmu ludzkiego przenikają drogami oddechowymi, poprzez skórę i przewód pokarmowy. W zależności od toksyczności i ilości zastosowanej substancji chemicznej, broń chemiczna może powodować lekkie podrażnienia niektórych organów po bardzo poważne zaburzenia pracy organizmu, prowadzące w konsekwencji do śmierci.

Klasyfikacji broni chemicznej dokonuje się ze względu na trzy następujące cechy ją charakteryzujące:


  1. czas toksycznego działania w terenie:

    • materiały nietrwałe, lotne, których zastosowanie wiąże się z wykorzystaniem efektu zaskoczenia (fosgen, cyjanowodór, sarin);

    • materiały trwałe stosowane w celu trwałego skażenia terenu (VX, soman, iperyt);

  2. charakter porażenia:

    • uśmiercające (sarin, VX, fosgen, cyjanowodór);

    • obezwładniające (psychotoksyczne – BZ);

    • nękające (drażniące)

lub

  • ogólnotrujące (cyjanowodór, chlorocyjan) – zaburzające postawowe czynnoći wszystkich komórek organizmu; dostają się do ogranizmu poprzez drogi oddechowe, a następnie wraz z krwią są rozprowadzane do jego organów;

  • paralityczno-drgawkowe (sarin, soman, V-gazy, tabun - na skutek jego działania następuje porażenie mięśnia sercowego prowadzące do śmierci) – zakłócające przebieg impulsów nerwowych; wywołują drgawki, skurcze mięśni i paraliż;

  • parzące (gaz musztardowy – iperyt, luizyt) – powodujące w miejscu kontaktu środka ze skórą trudno gojące się oparzenia, podobne do termicznych;

  • duszące (chlor, fosgen) – upośledzające funkcje układu oddechowego, powodują obrzęki płuc;

  • drażniące – tzw. lakrymatory podrażniające nerwy czuciowe oczu i wywołujące silne łzawienie (bromaaceton) oraz sternity podrażniające zakończenia nerwów w górnych drogach oddechowych (adamsyt, dwufenylochloroarsyna)

  • psychotoksyczne (BZ, LSD-25) – działające podobnie jak narkotyki: dezorganizują centralny układ nerwowy;

  • toksyny (botulina);

Istnieją również tzw. fitotoksyczne bojowe środki trujące (simazyna, kwas2,4-dichlorofenoksyoctowy), które niszczą uprawy roślinne, powodując ich defoliację i usychanie. Odrębną grupę stanowią zapalające środki chemiczne przeznaczone do niszczenia obiektów wojskowych i przemysłowych (termit, fosfor, napalm).

  1. czas wystąpienia objawów porażenia:

    • szybkodziałające (sarin, VX, cyjanowodór);

    • wolnodziałające (fosgen, iperyt).

Użycie broni chemicznej wymaga zastosowania następujących rodzajów amunicji:

  • pociski moździerzowe 2-3 kg;

  • pociski armatnie (haubice) 1-7 kg;

  • głowice rakietowe 2-20 kg;

  • głowice rakiet balistycznych 150-500 kg;

  • bomby lotnicze 50-300 kg.

Skuteczny atak wymaga użycia na obszarze 1 km minimum 1 tony środków chemicznych, co jest ekwiwalentem 10 rakiet lub 20 bomb lotniczych, lub 350 pocisków artyleryjskich kalibru 155 mm.

Cel oraz efektywność stosowania wojskowej broni chemicznej określić można w oparciu o doktrynę polityczno-militarną konkretnego państwa. Przesłanki do jej posiadania są wielorakie: zwiększa ona zdolność aktywnej samoobrony lub tylko biernego odstraszania potencjalnych przeciwników, umożliwia prowadzenie polityki z pozycji siły, a także częstokroć podnosi prestiż regionalny.

Analiza celów strategicznych oraz przebiegu operacji z zastosowaniem tej broni wykazała, iż używa się jej w dwojaki sposób: ofensywny jako instrument zastraszający, gdzie stanowi ona integralną część doktryny militarnej albo defensywny jako ostateczny środek ratunku, po wyczerpaniu innych środków.

Aspektem negatywnie wpływającym na skuteczność broni chemicznej jest wysoka zależność od wielu nieprzewidywalnych zjawisk meteorologicznych (siła i kierunek wiatrów, temperatura), z drugiej strony działają one szybciej, nie dokonując przy tym zniszczeń materialnych, które są nieuniknione w przypadku broni konwencjonalnych.

Wysiłki na rzecz zakazu stosowania środków toksycznych podejmowano od dawna. Za przykład posłużyć tu mogą: Deklaracja Brukselska z 1874 r., konwencje haskie z 1899 i 1907 r., Traktat Wersalski z 1919 r. i Waszyngtoński z 1922 r. W Genewie w 1925 r. przyjęto Protokół w sprawie zakazu używania na wojnie gazów duszących, trujących lub podobnych oraz środków bakteriologicznych. Dokument ten zakazywał jedynie użycia broni chemicznej, jej produkcja, transfer i posiadanie były dozwolone; nie przewidywał też procedur weryfikacyjnych przestrzegania podjętych zobowiązań.

W okresie powojennym arsenały broni chemicznej będące w posiadaniu obu supermocarstw ulegały ciągłemu zwiększaniu. Już w 1969 r. USA rozpoczęły zabiegi mające na celu podpisanie porozumienia bilateralnego z ZSRR. Ten ostatni przyznał się do jej posiadania dopiero w 1987 r., w 1989 r. obie strony ustaliły wymianę informacji i zarządziły inspekcje składów uzbrojenia chemicznego, w 1990 r. redukcję tej broni do poziomu 5000t w 2002 r. Dodatkowo prace nad konwencją o charakterze powszechnym uzupełniały liczne inicjatywy regionalne.

Większość środków, które znajdują zastosowanie jako broń chemiczna można wyprodukować przy wykorzystaniu ogólnie dostępnego oprzyrządowania znajdującego się na wyposażeniu przemysłu chemicznego. Aparatura do produkcji tej broni może zostać wykorzystana zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych. Łatwość oraz niskie koszty wytworzenia powodują, że traktowana jest ona jako alternatywa wobec broni nuklearnej. Trudność wyodrębnienia cywilnej produkcji i, co za tym idzie, kontroli eksportu technologii oraz chemicznych składników broni, nazywanych prekursorami jest najważniejszą kwestią na drodze przeciwdziałania jej rozprzestrzenianiu. W 1985 r. powstała tzw. grupa australijska (22 kraje wysoko uprzemysłowione oraz Komisja Europejska) działająca na rzecz kontroli eksportu prekursorów, wymiany informacji dotyczących proliferacji oraz współpracy przemysłu chemicznego na rzecz nieproliferacji. Rola tej grupy, tworzącej swoisty wielostronny system kontroli eksportu, jest nie do przecenienia, niezależnie od obowiązywania konwencji.

Kwestia broni chemicznej wprowadzono do agendy Konferencji Rozbrojeniowej w Genewie w 1968 r. istotna faza negocjacji miała jednak miejsce dopiero w roku 1980, zaś znaczący ich postęp dokonał się na początku lat 90. Decydujący wpływ na ten proces miała wojna w Zatoce Perskiej oraz chęć praktycznego potwierdzenia końca zimnej wojny poprzez rozbrojenie. Ostateczny kształt konwencji powstał na bazie projektu niemieckiego ambasadora Adolpha Rittera von Wagnera, przewodniczącego komitetu ad hoc do spraw broni chemicznej. Ostatecznie zmodyfikowany i przyjęty 26 sierpnia 1992 r., został oddany do podpisu 13 stycznia 1993 r. jako paryska Konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji, składowania i użycia broni chemicznej oraz o zniszczeniu jej zapasów.

Do kwietnia 1999 r. Konwencja weszła w życie w stosunku do 121 państw. Dokument ratyfikacyjny Polski do tej konwencji został złożony Sekretarzowi Generalnemu ONZ 23 sierpnia 1995 r. Nakłada ona na państwa-strony obowiązek stworzenia wewnętrznych uregulowań prawnych, pozwalających wdrażać jej postanowienia oraz odpowiednich agend pośredniczących w kontaktach z organizacją do spraw zakazu broni chemicznej.

Zobowiązania jakie Strony Konwencji przyjmują na siebie obrazują rozpiętość zagadnień w niej poruszanych. Uzgodniły one, że:



  • nie będą rozwijać, produkować, nabywać, gromadzić, dokonywać transferów i stosować broni chemicznej, a także wspomagać i angażować się w jakiekolwiek wojskowe przygotowania do jej użycia;

  • zniszczą posiadaną lub pozostawioną na innych terytoriach broń chemiczną;

  • zniszczą urządzenia do jej produkcji;

  • nie będą stosować środków uśmierzania demonstracji do walki zbrojnej;

  • będą wspomagać państwa zaatakowane tą bronią poprzez dostawy sprzętu wykrywającego, ochronnego, neutralizującego i medycznego.

Strony zobowiązały się też do ujawnienia rodzaju i ilości posiadanej broni chemicznej, urządzeń do jej produkcji oraz planów niszczenia, a także do współpracy z Międzynarodową Organizacją do spraw Zakazu Broni Chemicznej , odpowiedzialną za proces przestrzegania i weryfikacji.

Kompleksowość opracowania przejawia się także w możliwości ciągłego dopasowywania przepisów konwencji w sposób adekwatny do postępu technologicznego.

Związki chemiczne zostały poddane klasyfikacji ze względu na wysokość ryzyka dla naruszenia Konwencji.

Pierwsza grupa zawiera związki wyprodukowane i stosowane jako broń chemiczna, składniki broni binarnej nie mające przeznaczenia cywilnego lub mające je w wąskim zakresie, które powinny zostać zniszczone, z wyjątkiem małych ilości (do 1t rocznie) produkowanych dla celów medycznych, farmaceutycznych czy obronnych (soman, sarin).

Do drugiej grupy zaliczono związki wysoko toksyczne oraz prekursory do produkcji substancji zaliczonych do grupy pierwszej. Obowiązuje zakaz transferu tych związków do państw nie będących stronami Konwencji.

Grupa trzecia obejmuje substancje pośrednie używane przy produkcji związków grup pierwszej i drugiej oraz związki w przeszłości stosowane jako broń chemiczna.

Konwencja przewiduje całkowite zniszczenie broni chemicznej i środków jej produkcji w ciągu 10 lat od jej wejścia w życie, co miało miejsce 29 kwietnia 1997 r. Perspektywiczne analizy wskazują jednak na to, że czas ten musi zostać przedłużony z racji na wysokie koszty oraz trudności związane z implementacją tych postanowień. Ponadto ewentualne wypadki podczas niszczenia stanowią realne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego i dla środowiska naturalnego, co znakomicie utrudnia ten proces.

Mechanizm weryfikacyjny konwencji należy do najbardziej kompleksowych spośród dotychczas zawartych w porozumieniach rozbrojeniowych. Konwencja ma charakter niedyskryminacyjny, tj. ustanawia jednolity zestaw praw i obowiązków dla wszystkich stron. Obok weryfikacji deklaracji i niszczenia istniejących zapasów mechanizm ten ma na celu wykrywanie przyszłej produkcji, nabywania, transferów i użycia broni chemicznej. Konwencja przewiduje przeprowadzanie w tym zakresie rutynowych inspekcji instalacji przemysłowych zdolnych do produkcji takiej broni, a także inspekcji na żądanie w przypadku podejrzenia o łamanie jej zobowiązań przez państwa, niezależnie od tego czy posiadają one broń chemiczną, czy też nie. Te ostatnie będąc realnym instrumentem nadzoru przestrzegania zobowiązań i jednocześnie pełniąc funkcję odstraszającą w odniesieniu do ewentualnych prób obejścia restrykcji stały się tym samym użytecznym środkiem budowy zaufania, mogą być jednakże interpretowane jako naruszenie suwerenności państw lub tajemnicy handlowej.

Krytycy tego mechanizmu twierdzą, iż nie jest on w stanie monitorować wielu obszarów działalności państw, m.in.: przetwarzania przemysłowych środków chemicznych na broń chemiczną; produkcji substancji toksycznych nie przewidzianych przez konwencję; produkcji broni w ukrytych instalacjach; sekretnego zachowania zasobów; działalności laboratoryjnej. Zdecydowane poparcie USA i Rosji dla konwencji chemicznej przy wsparciu ze strony innych porozumień wielostronnych oraz narodowych środków kontroli (satelity zwiadowcze i czujniki elektroniczne) zwiększa szansę ostatecznego sukcesu reżimu weryfikującego.

Potwierdzone złamanie postanowień konwencji zgłoszone Konferencji Państw-Stron może doprowadzić do ograniczenia lub zawieszenia przywilejów wynikających z konwencji albo też przekazane Zgromadzeniu Ogólnemu lub Radzie Bezpieczeństwa ONZ, które mogą wprowadzić sankcje przeciw dostawcy, nabywcy czy tez stronie stosującej broń chemiczną.

Konwencja niniejsza uzyskała wysoki stopień uniwersalności, dzięki czemu znacząco i korzystnie wpływa na stan bezpieczeństwa wielu państw poprzez:


  • ustanowienie znacznie wyższych standardów pokojowego zachowania się państw niż Protokół Genewski z 1925 r.;

  • zrównanie w prawach i zobowiązaniach Państw-Stron, inaczej niż to było w przypadku Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej z 1968 r.;

  • stworzenie bardziej rygorystycznego od reżimu kontrolnego Międzynarodowej Energii Atomowej systemu weryfikacyjnego.

Konwencja o zakazie broni chemicznej zdobyła sobie (w roku 1993) miano porozumienia rozbrojeniowego „nowej generacji”, stała się wzorem, z którego rozwiązań czerpały, na którym opierały swoje rozwiązania kolejne dokumenty tego typu. Jej ratyfikacja, co należy podkreślić, równoznaczna jest z eliminacją jednej z kategorii broni masowej zagłady, co jest doniosłym sukcesem społeczności międzynarodowej.
Referat numer 15

KONWENCJA O ZAKAZIE STOSOWANIA TECHNIK MODYFIKACJI ŚRODOWISKA W MILITARNYCH LUB INNYCH WROGICH CELACH



Geneza.
Najnowsze osiągnięcia nauki i techniki mają pośredni i bezpośredni wpływ na środowisko człowieka i modyfikowanie jego niektórych elementów. Różne koncepcje wykorzystywania tych możliwości wprowadzono również w życie dla celów militarnych.

Człowiek zaczął mieć wpływ na powodowanie m.in. trzęsień ziemi, zmiany kierunków prądów morskich, wiatrów, wywoływania intensywnych opadów i mgieł, itp.

Stosowanie tych osiągnięć dla celów bojowych ma bezpośredni wpływ na osłabienie przeciwnika.(np. interwencja wojskowa USA w Indochinach).

Wykorzystywanie zjawisk przyrodniczych przeciwko człowiekowi wzbudziło szereg kontrowersji, pojawiły się glosy krytyki. W 1969 roku, we wrześniu, podczas Światowej Konferencji Prawa w Bankoku, zgłoszono postulat mający na celu „wyznaczenie jak najszybszego terminu opracowania Konwencji Kontroli Pogody stwarzającej możliwości międzynarodowej współpracy w tym zakresie i gwarantującej wykorzystanie pogody tylko do celów pokojowych i ogólnoludzkich”. W 1971 roku został zgłoszony na kolejnej Międzynarodowej Konferencji Prawa projekt Konwencji kodyfikacji pogody.

Umiejętnościami Modyfikowania środowiska dysponowały państwa posiadające największy potencjał naukowo-teczniczny, dlatego też, sprawa wprowadzenia pewnych ograniczeń w tym zakresie była konsultowana głownie miedzy ZSSR a USA. W wyniku przeprowadzanych rozmów powstało wspólne oświadczenie radziecko-amerykańskie w sprawie wyeliminowania niebezpieczeństwa wykorzystywania dla celów wojskowych środków oddziaływania na środowisko naturalne, podpisane 4 lipca 1974 roku w czasie wizyty amerykańskiego prezydenta R.Nixona w Moskwie. W oświadczeniu tym strony wypowiedziały się „za najbardziej skutecznymi z możliwych posunięć, zmierzających do wyeliminowania niebezpieczeństwa wykorzystywania środków oddziaływania na środowisko naturalne dla celów wojskowych”. Zapowiedziały też rozpoczęcie roboczych kontaktów w celu wypracowania wspólnego stanowiska w tej sprawie.

ZSSR 24 września 1974 wystąpił z propozycją włączenia do porządku dziennego XXIX sesji Zgromadzenia Ogólnego NZ sprawy zawarcia konwencji o zakazie szkodliwego oddziaływania na środowisko naturalne i na klimat w celach militarnych i innych, nie dających się pogodzić z interesami zapewnienia bezpieczeństwa międzynarodowego, dobrobytu i zdrowia ludzkości. Rok później z taką samą propozycją wystąpiły Stany Zjednoczone. Projekt konwencji był dyskutowany na XXIX i XXX sesji ZO NZ, oraz był

przedmiotem negocjacji na forum Konferencji Komitetu Rozbrojeniowego w Genewie.

Po dwóch latach komitet uzgodnił projekt konwencji, który następnie został przedstawiony w raporcie tego organu dla XXXI sesji ZO NZ 10.XII.1976 roku. Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję nr. 31/72 wzywającą wszystkich swych członków do rozważenia podpisania i ratyfikacji Konwencji o zakazie stosowania technik modyfikacji środowiska w militarnych lub innych wrogich celach.18 maja 1978 roku konwencja została wyłożona do podpisu Sekretarza Generalnego ONZ, występującego w charakterze jej depozytariusza.
Postanowienia Konwencji
Sygnatariusze konwencji zobowiązują się zgodnie z art. I „ nie stosować w militarnych lub innych wrogich celach technik modyfikacji środowiska, które mogłyby mieć szerokie, długotrwale lub poważne następstwa”. Zobowiązanie to dotyczy również zakazu pomagania, popierania lub zachęcania innych państw lub organizacji międzynarodowych do prowadzenia działalności sprzecznej z postanowieniami konwencji. W art. II znajdujemy wyjaśnienie znaczenia terminu „techniki modyfikacji środowiska” jako „wszelkie techniki mające na celu (...) dokonywanie zmian w dynamice, składzie lub strukturze ziemi, łącznie z przyrodą żywą, litosferą, atmosferą oraz przestrzenią kosmiczną”. Ponadto w aneksie do konwencji znajdują się wyjaśnienia następujących pojęć: „szerokie następstwa”- jako obszar obejmujący kilkaset kilometrów kwadratowych, „długotrwałe”- skutki trwające kilka miesięcy lub sezon, „poważne”- następstwa wiążące się z poważnymi lub istotnymi zniszczeniami lub uszczerbkiem dla życia ludzkiego, naturalnych i ekonomicznych bogactw lub innych dóbr.

Konwencja zabraniała aktywnego oddziaływania na powierzchnie lądu, dna mórz i oceanów, głębie Ziemi, środowisko morskie, atmosferę oraz inne składniki środowiska naturalnego, prowadzące w rezultacie do: zmiany systemu dystrybucji wody; zmiany elementów pogody, klimatu i systemu hydrologicznego na lądzie; zmiany procesów elektrycznych zachodzących w atmosferze, zaburzenia składników energii i równowagi wodnej w zjawiskach meteorologicznych; zmiany fizycznych i chemicznych parametrów mórz i oceanów, które mogą prowadzić do zmian w systemie hydrologicznym, w procesie przemiany wody i ekologii biologicznych mórz i oceanów, trzęsień ziemi oraz zniszczeń wywołanych falami oceanicznymi spowodowanych stymulacją drgań sejsmicznych; zakłócanie termicznych i gazowych wymian pomiędzy atmosferą a hydrosfera, tworzenia trwałych pól elektromagnetycznych i akustycznych w oceanach i morzach; zmiana naturalnego położenia rzek i jezior itp. prowadzących do obniżenia poziomu wody, wysuszenia, powodzi; zaburzenia naturalnej struktury litosfery, powodujące erozję, zmianę mechaniki jej struktury, zatopienia lub wysuszenia określonych obszarów ziemi albo zniszczenia systemów irygacyjnych; zniszczenia ekologii świata roślinnego i zwierzęcego; zakłócenia wymiany energii cieplnej i słonecznej w układzie: Ziemia-atmosfera-Słońce.

Lista zakazanych działań szkodliwych dla środowiska człowieka może zostać powiększona zgodnie z rozwojem nauki i techniki. W myśl konwencji mogą być stosowane techniki modyfikacji środowiska w celach pokojowych, a sygnatariusze są zobowiązani do popierania wymiany informacji naukowo-technicznej związanej z ta strefą działalności państwa.

Zakres terytorialny postanowień konwencji, zgodnie z art. IV, rozciąga się na terytorium państw-sygnatariuszy oraz na obszary pozostające pod ich jurysdykcja lub kontrolą.

Należy wspomnieć, że konwencja zawiera kilka rzadkich rozwiązań. Po raz pierwszy w historii porozumień rozbrojeniowych depozytariuszem układu jest Sekretarz Generalny ONZ, przewidziana została instytucja wnoszenia ewentualnych poprawek do konwencji oraz system kontroli jej wykonywania. Zgodnie z art. VI każde państwo-sygnatariusz konwencji ma prawo zgłaszania do niej poprawek i uzupełnień. Powinny one być zgłaszane Sekretarzowi Generalnemu, który w trybie pilnym rozsyła je do wszystkich państw-stron. Staje sie ona umowa wiążącą dla każdego sygnatariusza konwencji „po złożeniu u depozytariusza dokumentów przejęcia przez większość państw-stron. Wejdzie ona w życie dla każdego pozostałego państwa-strony w dniu złożenia przez nie dokumentu przyjęcia”.

Konwencja przewiduje odbywanie okresowych konferencji przeglądowych.

Inicjatorem zwołania pierwszej konferencji przeglądu powinien być depozytariusz. Konferencja winna się odbyć pięć lat od chwili wejścia w życie samej konwencji. Celem konferencji powinno być dokonywanie przeglądu wykonywania konwencji „dla upewnienia się, że jej cele i postanowienia są realizowane”- mówi o tym art. VIII. Na wniosek większości sygnatariuszy konwencji mogą być zwoływane konferencje przeglądowe- „ w odstępach co najmniej 5 lat”. Jeżeli przez 10 lat od ostatniej konferencji nie ma takiej inicjatywy,, depozytariusz jest zobowiązany zasięgnąć opinii wszystkich sygnatariuszy i jeżeli jedna trzecia lub 10 państw odpowie twierdząco, to jest zwoływana konferencja.

Postanowienia odnoszące się do kontroli wykonywania zobowiązań konwencji zawarte zostały w art. V oraz w Aneksie, stanowiącym integralna część porozumienia.. strony zobowiązały się wzajemnie konsultować i współpracować we wszystkich sprawach, za pomocą dwustronnych spotkań, przy wykorzystaniu organizacji międzynarodowej- ONZ, a także z udziałem Doradczego Komitetu Ekspertów.

Państwo, które podejrzewa, iż miało miejsce naruszenie konwencji, może złożyć skargę do Rady Bezpieczeństwa ONZ. Powinna ona zawierać wszystkie informacje i dowody świadczące o jej zasadności. Na podstawie skargi Rada Bezpieczeństwa może rozpocząć postępowanie wyjaśniające, podczas którego wszystkie państwa-strony powinny współpracować. Ponadto powinny one udzielić pomocy państwu, które poniosło szkodę w wyniku naruszenia konwencji.

Głównym zadanie m Doradczego Komitetu Ekspertów jest „dokonywanie odpowiednich wyjaśnień faktycznych okoliczności sprawy” wniesionej przez państwo skarżące się na naruszenie konwencji. Zespół ten przedstawia opinie i formułuje wnioski bez przeprowadzenia głosowania. Głosowanie przeprowadzane jest tylko w sprawach proceduralnych dotyczących organizacji.

W czasie debat nad projektem konwencji najwięcej kontrowersji budziły kwestie definicji. W jednych wypadkach techniki oddziaływania na środowisko człowieka może pozostawać w jego interesie, w innych może środowisko niszczyć. W wielu przypadkach jest bardzo trudno odróżnić czy przygotowania danego państwa- głównie na etapie badań- wiodą do pokojowego oddziaływania na środowisko, czy też mają one przynieść zagrożenie dla egzystencji człowieka. Jest to główny dylemat, który wpływa na weryfikację omawianego układu, porozumienia.
Podsumowanie
Przede wszystkim konwencja zawiera (wspomniane wcześniej) nowatorskie rozwiązania, dotyczące kontroli oraz instytucji depozytariusza. Nie uchroniła się jednak przed opiniami krytycznymi, odnoszącymi się do jej poszczególnych postanowień.

Zwraca się uwagę, iż nie zawiera ona zakazu prowadzenia badań naukowych i przeprowadzania doświadczeń nad możliwościami oddziaływania na środowisko naturalne w celach militarnych. Nie wprowadza ona również zakazu groźby użycia posiadanych możliwości modyfikacji środowiska w celach wojskowych. System zgłaszania skarg, koncentrujący najistotniejsze decyzje w tej sprawie w gestii Rady Bezpieczeństwa, czyni, zdaniem niektórych krytyków, nie możliwym dokonanie takiego postępowania wobec państwa będącego członkiem Rady Bezpieczeństwa lub bliskiego sojusznika tego państwa.

Za słabą stronę konwencji uważa się również brak ściślejszego określenia pewnych limitów oddziaływania na środowisko, nawet do celów pokojowych. Istnieje bowiem opinia, że nawet pokojowa w zamierzeniu, ale zbyt intensywna ingerencja człowieka w otoczenie może stanowić poważne zagrożenie dla niego samego.

Konwencja weszła w życie 5 października 1978 roku, przystąpiło do niej 20 państw.

Pomimo jej słabych stron, stanowi ona ważny krok na drodze ograniczania wyścigu zbrojeń oraz jest istotnym elementem w działaniach na rzecz ochrony środowiska naturalnego.
Referat numer 16

SALT I i SALT II

Porozumienia o ograniczeniu zbrojen strategicznych (Strategic Arms Limitation Talks - SALT) zajmuja szczegolne miejsce wsrod ukladow hamujacych wyscig zbrojen w calym okresie po drugiej wojnie swiatowej. Wyjatkowa pozycja tych ukladow wyplywa z roli, jaka zbrojenia strategiczno-nuklearne odgrywaja w swiatowym ukladzie sil wojskowych.

Do glownych przeslanek podjecia strategicznego dialogu rozbrojeniowego dwoch mocarstw Zwiazku Radzieckiego i Stanow Zjednoczonych w listopadzie 1969 roku nalezaly przede wszystkim:


  • ogolna poprawa sytuacji miedzynarodowej, a w szczegolnosci polepszenie stosunkow Wschod - Zachod;

  • wzrost roli krajow socjalistycznych na arenie miedzynarodowej, rozwoj potencjalu gospodarczego i obronnego tej grupy panstw, a w szczegolnosci osiagniecie przez Zwiazek Radziecki parytetu ze Stanami Zjednoczonymi w systemach broni strategicznej;

  • ogromny postep w rozwoju technicznych srodkow kontroli przestrzegania przez panstwa porozumien rozbrojeniowych (przy tym mozliwosc wykorzystania do tego celu obserwacji satelitarnej odegrala role decydujaca);

Przystepujac do rokowan Stany Zjednoczone wyrazaly zainteresowanie glownie trzema kwestiami: nalozeniem ograniczen liczbowych jedynie na miedzykontynentalne systemy ofensywne (ICBM, SLBM, bombowce strategiczne) i obronne (ABM); okresleniem liczby rakiet z glowicami wieloczlonowymi (MIRV) i liczby rakiet "ciezkich"; wprowadzeniem kontroli "na miejscu". Z kolei Zwiazek Radziecki dazyl do objecia porozumieniem: strategicznych systemow ofensywnych, jak w koncepcji USA; amerykanskich systemow broni nuklearnej, stacjonujacych w Europie (lub wokol Europy), za ktorych pomoca mogloby byc razone terytorium ZSRR. Ponadto Zwiazek Radziecki proponowal odrebne porozumienia odnoszace sie do systemow obronnych, a inne do ofensywnych.

Pierwszym efektem dialogu bylo wynegocjowanie dwoch porozumien, wprawdzie majacych tylko posredni zwiazek z glownym przedmiotem zainteresowania dyplomatow obydu mocarstw, ktore jednak wywarly bezposredni wplyw na stworzenie korzystnych przeslanek dla osiagniecia pozytywnego wyniku glownych tematow rokowan. Byly to "Porozumienie o srodkach zmierzajacych do zapobiezenia wybuch konfliktu nuklearnego" oraz "Porozumienie w sprawie usprawnienia linii bezposredniej lacznosci miedzy Zwiazkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi" podpisane 30 sierpnia 1971 roku. Kolejnym etapem negocjacji bylo porozumienie bilateralne zawarte 25 maja 1972 roku w sprawie zapobiegania incydentom na morzu otwartym i w przestrzeni powietrznej nad nimi. Mialo ono na celu zapobieganie sytuacjom konfliktowym oraz zapewnienie bezpieczenstwa zeglugi okretow wojennych i lotow samolotow wojskowych. Podpisano takze porozumienia w sprawie wspolpracy w dziedzinie ochrony naturalnego srodowiska czlowieka, medycyny i ochrony zdrowia, badan i pokojowego wykorzystania przestrzeni kosmicznej, nauki i techniki. Postanowiono tez utworzyc wspolna komisje handlowa.

Natomiast podsumowaniem porozumien zwanych SALT I staly sie uklady podpisane 26 maja 1972 roku w Moskwie podczas wizyty prezydenta Nixona:

Pierwszy z nich to "Uklad w sprawie redukcji systemow obrony przeciwrakietowej" (w skrocie ABM, Anti--Ballistic-Missiles). Zostal zawarty na czas nieokreslony i podlegal przegladowi co 5 lat. Na jego podstawie ZSRR i USA zobowiazaly sie utrzymywac tylko po dwa systemy ABM, kazdy w ksztalcie kola o promieniu 150 km. Jeden zlokalizowany wokol stolicy i drugi w wybranym rejonie rozmieszczenia rakiet balistycznych. Odleglosc miedzy nimi nie moze byc mniejsza niz 1300 km. W ramach kazdego systemu ograniczono do 100 liczbe wyrzutni przeciwrakiet oraz do 6 liczbe stacji radiolokacyjnych w rejonie stolicy i 18 w drugim systemie (art. 3). Ponadto uklad zezwala stronom na posiadanie na poligonach doswiadczalnych do 15 wyrzutni przeciwrakiet (art. 4). Wiaze sie to z zachowaniem przez strony prawa do dokonywania modernizacji i wymiany systemow obrony przeciwrakietowej lub ich czesci skladowych, jednak bez mozliwosci przerabiania rakiet, wyrzutni i systemow radiolokacyjnych, ktore dotychczas nie sluzyly zwalczaniu strategicznych rakiet balistycznych (lub ich czesci), aby mogly takie zadanie spelniac (art. 7). Rownoczesnie zabranial tworzenia, wyprobowywania i rozmieszczania ABM lub lub ich skladowych dzialajacych z morza, powietrza, przestrzeni kosmicznej lub z ruchomych urzadzen naziemnych (art. 5, ust. 1). Takie same zakazy dotycza wyrzutni przeciwrakiet wystrzeliwujacych naraz z jednej wyrzutni wiecej niz jedna przeciwrakiete. Uklad zobowiazywal takze strony do zniszczenia albo zdemontowania systemow obrony przeciwrakietowej wykraczajacych poza wskazane liczby lub parametry terytorialne (art. 8) oraz zabronil im przekazywania systemow ograniczonychw ukladzie innym panstwom lub rozmieszczania ich poza wlasnym terytorium (art. 9). Ponadto powolano do zycia Stala Komisje Konsultatywna (art. 13), ktorej celem jest rozwazanie:



  • sytuacji, ktore moga byc uznane za niejasnne;

  • spraw zwiazanych z ewentualnymi wypadkami niezamierzonego zaklocania dzialania narodowych technicznych srodkow kontroli;

  • implikacji dla ukladu ewentualnych zmian w sytuacji strategicznej;

  • ewentualnych poprawek do ukladu, majacych na celu zwiekszenie jego efektywnosci.

Pomimo, ze uklad ma charakter bezterminowy, to kazda ze stron zachowala prawo do wystapienia z niego (art. 15). Decyzja o wystapieniu z ukladu powinna byc przekazana drugiej stronie szesc miesiecy przed wystapieniem oraz powinna zawierac oswiadczenie o nadzwyczajnych okolicznosciach, ktore jej zdaniem zagrazaja jej najwyzszym interesom.

Drugi dokument to "Tymczasowe porozumienie o niektorych srodkach ograniczenia strategicznych zbrojen ofensywnych". Zostalo zawarte na 5 lat (o ile przed uplywem tego okresu nie zostanie zastapione przez porozumienie o dalej posunietych srodkach ograniczenia strategicznych zbrojen ofensywnych) i odnosilo sie do dwoch sposrod trzech zasadniczych elementow ofensywnych zbrojen ofensywnych, tj. naziemnych wyrzutni miedzykontynentalnych rakiet balistycznych (w skrocie ICBM - Inter-Continental Ballistic Missiles) oraz wyrzutni takich pociskow umieszczonych na okretach podwodnych. Porozumienie nie objelo lotnictwa strategicznego. Tymczasowe porozumienie zobowiazywalo strony do nierozpoczynania od 1 lipca 1972 roku budowy dodatkowych stalych naziemnych wyrzutni ICBM (art. 1) i zabranial przeksztalcania naziemnych wyrzutni lekkich ICBM i ICBM starych typow, zainstalowanych przed rokiem 1964 w naziemne wyrzutnie ciezkich ICBM zainstalowanych po tym terminie (art. 2). Ograniczylo takze liczbe wyrzutni rakiet balistycznych zainstalowanych na okretach podwodnych i liczbe nowoczesnych okretow podwodnych z rakietami balistycznymi na pokladzie do liczby znajdujacych sie juz na uzbrojeniu lub w budowie w dniu podpisania porozumienia. Jednoczesnie zezwalalo na budowe nowych okretow podwodnych jedynie w celu zastapienia rownej liczby wyrzutni starszych typow zainstalowanych przed rokiem 1964 lub wyrzutni starszych okretow podwodnych (art.3). Mowilo tez, iz "mozna dokonywac modernizacji i wymiany strategiczno-ofensywnych rakiet balistycznych i wyrzutni objetych porozumieniem". Przedmiotem modernizacji i wymiany moga zatem byc stale wyrzutnie naziemne miedzykontynentalnych pociskowrakietowych, wyrzutnie na okretach podwodnych, okrety podwodne z wyrzutniami na pokladzie oraz same pociski. Do tych zmian stosuje sie jedna generalna zasada: nie moze ulec zwiekrzeniu liczba srodkow przenoszenia glowic nuklearnych.

Precyzyjne dane liczbowe na temat uzgodnionych limitow okreslil protokol zalaczony do porozumienia. Wedlug tego dokumentu Stany Zjednoczone moga posiadac nie wiecej niz 710 wyrzutni rakiet balistycznych na pokladach okretow podwodnych. Liczba nowoczesnych okretow podwodnych uzbrojonych w takie wyrzutnie nie moze przekraczac 44. Natomiast Zwiazek Radziecki zobowiazal sie do nieposiadania wiecej niz 950 wyrzutni na swoich okretach podwodnych oraz nie wiecej niz 62 nowoczesnych okretow podwodnych wyposazonych w takie wyrzutnie. Strony zobowiazaly sie ponadto do niezwiekszania lacznej liczby wyrzutni ICBM, ustalonych dla ZSRR na 2358, a dla USA - na 1710. Mimo przyznaniu stronie radzieckiej wyzszego pulapu liczbowego wyrzutni ICBM oraz okretow podwodnych uzbrojonych w bron strategiczna rownowaga strategiczna miedzy stronami zostala zachowana. Wynikalo to z tego, iz Stany Zjednoczone posiadaly wiecej samolotow strategicznych niz Zwiazek Radziecki (455:140), a one nie zostaly objete zadnymi ograniczeniami.

Na podstawie Tymczasowego porozumienia oba panstwa zobowiazaly sie prowadzic dalsze aktywne negocjacje dla uzgodnienia porozumienia o dalej posunietych srodkach ograniczenia strategicznych zbrojen ofensywnych. Porozumienie to mialoby zastapic dotychczasowe.

Tymczasowe porozumienie skonstruowalo system kontroli wykonywania przez strony jego postanowien na zasadach podobnych jak uklad o ograniczeniu systemow antyrakietowych. Opiera sie on na narodowych technicznych srodkach, a praktycznie na mozliwosciach jakie stworzyl zwiad satalitarny. Elementem posredniej kontroli byla zapowiedz korzystania przez strony ze Stalej Komisji Konsultacyjnej. Takze klauzula o warunkach wystapienia zostala sciagnieta z ukladu ABM

Niejako potwierdzeniem znaczenia powyzszych ukladow bylo podpisanie 29 maja 1972 roku przez Leonida Brezniewa i Richarda Nixona ukladu o podstawach stosunkow wzajemnych miedzy dwoma panstwami.

Kolejnym etapem radziecko-amerykanskiego dialogu rozbrojeniowego bylo zawarcie w Waszyngtonie dwoch dokumentow. Pierwszy dotyczyl podstawowych zasad rokowan w sprawie ograniczenia ofensywnych zbrojen strategicznych i zostal podpisany 21 czerwca 1973 roku. Zakladal mozliwosc przygotowania i podpisania porozumienia o pelniejszych srodkach ograniczenia zbrojen strategicznych w 1974 roku. Zobowiazywal takze strony do kierowania sie w czasie rokowan zasada rownego bezpieczenstwa, rownych korzysci oraz laczenia ilosciowych i jakosciowych aspektow ograniczen. Drugi to porozumienie w sprawie zapobiegania wojnie jadrowej podpisany 22 czerwca 1973 roku. Zostalo zawarte na czas nieokreslony. Stanowilo rozszerzenie, wspomnianego wczesniej, porozumienia z 30 wrzesnia 1971 roku. ZSRR i USA oswiadczyly w nim, ze ich celem jest wyeliminowanie niebezpieczenstwa uzycia broni jadrowej i wybuchu wojny nuklearnej nie tylko miedzy nimi, ale takze miedzy nimi a innymi panstwami (art.1). Zobowiazaly sie nie stosowac sily lub grozby jej uzycia w stosunkach wzajemnych, a takze przeciwko sojusznikom drugiej strony (art. 2). W razie powstania ryzyka wybuchu wojny jadrowej obie strony mialy obowiazek podjecia pilnych konsultacji i dzialan zapobiegawczych, zachowujac mozliwosc informowania o nich ONZ i swoich sojusznikow.

W nastepnym roku (dokladnie 3 lipca 1974 roku) doszlo do podpisania kolejnych trzech porozumien czesciowych:



  • protokolu uzupelniajacego do ukladu o ograniczeniu systemow obrony przeciwrakietowej, zmniejszajacego liczbe rejonow dyslokacji systemow ABM do jednego dla kazdego panstwa oraz umozliwiajacego przeniesienie istniejacego systemu na inne miejsce;

  • ukladu o ograniczeniu podziemnych doswiadczen z bronia jadrowa do mocy 150KT, przy czym obie strony zadeklarowaly, ze beda zmierzac do zaprzestania wszelkich podziemnych doswiadczen z bronia jadrowa;

  • oswiadczenia w sprawie niewykorzystywania srodowiska naturalnego w celach wojskowych, stanowiacego probe wskazania i zarazem zmniejszenia niebezpieczenstwa pojawienia sie nowych sposobow prowadzenia wojny.

Ponadto podpisano protokoly w sprawie zamiany, demontazu lub zniszczenia strategicznych broni ofensywnych oraz w sprawie zasad regulujacych takie postepowanie.

Nastepnym krokiem w dialogu dwoch mocarstw bylo podpisanie 24 listopada 1974 roku we Wladywostoku oswiadczenia w sprawie ograniczenia strategicznych zbrojen ofensywnych, ktore wyrazalo zamiar zawarcia nowego porozumienia w tej sprawie. Tym samym stanowilo punk wyjscia, dla rozpoczetej 30 stycznia 1975 roku w Genewie, kolejnej rundy negocjacji, ktorych efektem bylo podpisanie 18 czerwca 1979 roku porozumienia zwanego SALT II. Sklada sie ono z trzech integralnych czesci:



  1. Ukladu o ograniczeniu strategicznych zbrojen ofensywnych;

  2. Protokolu do ukladu o ograniczeniu strategicznych zbrijen ofensywnych;

  3. Wspolnego oswiadczenia o zasadach i glownych kierunkach dalszych rokowan o ograniczeniu zbrojen strategicznych;

Wprowadzaja one dosc istotne ograniczenia liczbowe obydwu mocarstw i jakosciowe istniejacych systemow broni strategicznej, okreslaja tez zasadnicze cele i zalozenia kolejnej tury rokowan SALT.

Porozumienie ustanowilo dla kazdej strony jednakowy laczny pulap liczby strategicznych systemow srodkow przenoszenia glowic nuklearnych na poziomie 2250 (art. 3). W sklad tych systemow wchodza:



  • wyrzutnie miedzykontynentalnych rakiet balistycznych bazujacych na ladzie (ICBM);

  • wyrzutnie rakiet balistycznych wystrzeliwanych z okretow podwodnych;

  • ciezkie bombowce dalekiego zasiegu zdolne do przenoszenia bomb nuklearnych lub rakiet samosterujacych wyposazonych w takie glowice.

W ramach powyzszego pulapu ustalone zostaly dalsze ograniczenia w postaci okreslenia maksymalnej dopuszczalnej liczby poszczegolnych rodzajow broni. Strony zobowiazaly sie nie przekraczac liczby 1320 systemow naziemnych i morskich wyrzutni rakiet z wieloladunkowymi glowicami jadrowymi oraz ciezkich bombowcow wyposazonych w rakiety samosterujace o zasiegu powyzej 600 km. Zakazano takze przekraczania pulapu 1200 naziemnych i morskich wyrzutni rakiet z wieloladunkowymi glowicami jadrowymi oraz uzgodniono, ze zadna strona nie przekroczy liczby 820 naziemnych wyrzutni rakiet z glowicami wieloladunkowymi. W tej liczbie tylko tylko 308 moze byc wyrzutniami rakiet ciezkich (art. 5 i 6).

Zawarte w porozumieniu SALT II ograniczenia w zakresie doskonalenia strategicznych srodkow nuklearnych wprowadzaly zakaz:



  • instalowania dodatkowych stalych wyrzutni rakiet naziemnych, zmiany dyslokacji tych wyrzutni oraz wyposazania ich w rakiety ponad ilosc dotad rozmieszczonych (art. 4, ust. 1 - 4);

  • przeprowadzania prob i wprowadzania douzbrojenia rakiet naziemnych o udzwigu przewyzszajacym udzwig najciezszej rakiety odpowiedniego rodzaju w chwili wejscia ukladu w zycie (art. 5, ust. 7);

  • zwiekszania liczby ladunkow nuklearnych w pojedynczej wieloladunkowej glowicy w jakimkolwiek istniejacym systemie rakiet balistycznych ponad ich stan w chwili podpisania porozumienia (art. 4, ust. 10);

  • prowadzenia probnych lotow i rozmieszczania w okresie trwania waznosci porozumienia tylko jednego nowego typu wyrzutni lzejszych rakiet balistycznych z maksymalna liczba 10 glowic nuklearnych (art. 4, ust. 11).

Ograniczenia w zakresie liczby i jakosci systemow strategicznych Zwiazku Radzieckiego i Stanow Zjednoczonych mialy obowiazywac w latach 1981-1985 (art. 19). Ponadto w latach 1981-1983 mialy byc respektowane zakazy dotyczace wprowadzania wyrzutni rakiet samosterujacych naziemnych i morskich o zasiegu ponad 600 km oraz wprowadzenia do uzbrojenia ruchomych wyrzutni rakiet naziemnych i dokonywania probnych lotow z tych wyrzutni.

W porozumieniu - oprocz uzgodnien majacych zapobiec obchodzeniu jego postanowien oraz definicji poszczegolnych rodzajow broni strategicznej - znalazly sie postanowienia regulujace sprawy kontroli jego przestrzegania. Zalecaja one wykorzystywanie narodowych technicznych srodkow kontroli (art. 15). Rozwiazanie spraw spornych i wymagajacych wyjasnien powierzone zostalo Stalej Komisji Konsultacyjnej powolanej do zycia na mocy porozumien SALT I.

W przeciwienstwie do porozumien SALT I, ktore weszly w zycie 3 pazdziernika 1972 roku, porozumienie SALT II nie uzyskalo ratyfikacji Kongresu Stanow Zjednoczonych. Mimo to w nastepnych latach obydwie strony kilkakrotnie w sposob oficjalny dawaly do zrozumienia, ze nie czynia niczego, co byloby sprzeczne z podpisanym porozumieniem SALT II.
Referat numer 16


Układ SALT I i SALT II




Pobieranie 0.5 Mb.

1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna