Układ w sprawie Antarktyki



Pobieranie 0.5 Mb.
Strona13/14
Data29.04.2016
Rozmiar0.5 Mb.
RodzajReferat
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14
Referat numer 20



20. Traktat CFE i jego modyfikacja.
Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (CFE) został podpisany w Paryżu 19 listopada 1990 r a wszedł w życie 17 lipca 1992 r. Jest to przykład porozumienia, którego koncepcja zrodziła się w zupełnie innych warunkach niż przyszło go realizować. Idea traktatu zrodziła się w schyłkowej fazie odprężenia pomiędzy Wschodem i Zachodem i mimo że zakładała poważne odprężenie we wzajemnych stosunkach to jednak była utrzymaniem zasady dwubiegunowego układu sił. Jednakże gdy tylko traktat został podpisany zmieniła się całkowicie sytuacja polityczno strategiczna. Rozpadł się Związek Radziecki a Układ Warszawski został rozwiązany. Z piętnastu państw powstałych na gruzach ZSRR ośmiu stało się jego sygnatariuszami Traktatu. Poza reżimem pozostały trzy państwa bałtyckie, które nie chciały stać się sygnatariuszami oraz Uzbekistan, Turkmenistan, Tadżykistan i Kyrgystan, których terytoria nie były objęte postanowieniami Traktatu. W ten sposób liczba państw sygnatariuszy wzrosła z 22 do 29 a po rozpadzie Czechosłowacji do 30.

W związku ze zmianą sytuacji międzynarodowej zmieniły się zagrożenia i wyzwania dla europejskiego bezpieczeństwa. Zamiast groźby otwartego konfliktu zbrojnego pomiędzy dwoma blokami pojawiły się niebezpieczeństwa związane z eksplozjami nacjonalizmów i szowinizmów, zbrojnymi konfliktami regionalnymi, kryzysami na tle transformacji. Traktat CFE miał być w tych okolicznościach elementem stabilności militarnej i budowania nowej tożsamości militarnej w Europie. Sprzyjał temu fakt powiązania samego Traktatu z kontrolą zbrojeń w ramach KBWE.

Utrzymuje się, iż Traktat CFE wraz z Aktem zamykającym rokowania w sprawie stanu osobowego konwencjonalnych sił zbrojnych w Europie z 10 lipca 1992 r. (znanym jako CFE 1A) i Traktatem o otwartych przestworzach z 24 marca 1992 r. stanowią podstawę nowego ładu militarnego w Europie.

Istota Traktatu. Został wynegocjowany przez 16 państw członków NATO oraz 7 Układu Warszawskiego (w negocjacjach uczestniczyła jeszcze NRD). Warto podkreślić iż wprowadzone limity mają zastosowanie „ nie do sojuszników ale do indywidualnych państw w każdej grupie państw” – zapis ten został wprowadzony przez Polskę i Węgry w 1989 r. co najlepiej odzwierciedla ewolucję sytuacji w Europie. W Traktacie zawarto tradycyjne elementy kontroli zbrojeń w formie ograniczeń liczbowych na pięć kategorii ciężkiego uzbrojenia, decydujących o możliwościach ofensywnych państw: 1) czołgi bojowe, 2) wozy opancerzone (ang. skrót ACV), 3) środki artyleryjskie o kalibrze ponad 100 mm, 4) samoloty bojowe, 5) śmigłowce uderzeniowe.

Ograniczeniom towarzyszył rozwinięty system wymiany informacji, notyfikacji, weryfikacji danych oraz inspekcji a także powołanie stałego organu nadzorującego implementację Traktatu czyli Wspólnej Grupy Konsultacyjnej.

Przykładowy zakres redukcji to np. w stosunku do ilości czołgów bojowych, 16 państw NATO zobowiązało się zredukować ich liczbę z 24 459 do 20 000 a sześć państw Układu Warszawskiego także do 20 000 ale z 31 713. Łącznie w pięciu kategoriach państwa NATO zobowiązały się do redukcji o 8 727 zaś państwa Układu Warszawskiego o 29 530 jednostek, zaś limity dla poszczególnych kategorii sprzętu to wspomniane już po 20 000 czołgów, 30 000 bojowych wozów opancerzonych, 20 000 artylerii, po 6 800 samolotów bojowych oraz po 2 000 śmigłowców uderzeniowych. Warto jednak zauważyć iż np. w grupie śmigłowców uderzeniowych ustalony pułap był nawet wyższy niż stan posiadania obu stron.

Ewidentnie jednak postanowienia redukcyjne były wymierzone w Związek Radziecki i sprzęt utrzymywany w jego zachodnich okręgach wojskowych oraz Polsce, Czechosłowacji, na Węgrzech i w Rumunii.

Sam Traktat określany jest jako mało nowatorski, ale pojawiło się w nim kilka innowacyjnych zasad. Po pierwsze – zasada wystarczalności, zgodnie z którą jedno państwo nie może posiadać więcej sprzętu niż jedną trzecią pułapu wszystkich państw razem wziętych. Miała ona oczywiście zastosowanie do Związku Radzieckiego. Inna zasada to tzw. ograniczenia strefowe. Strefę ograniczenia Traktatu, od Atlantyku po Ural podzielono na kilka koncentrycznych kręgów zbiegających się w Europie Środkowej i dla każdego z nich ustalono podpułapy sprzętowe. Rozwiązanie to było istotne dla państw środkowoeuropejskich, które chciały wyodrębnienia z Układu Warszawskiego, sam zapis zaś jest sukcesem dyplomacji polskiej i węgierskiej. Inne elementy nowatorskie to także postanowienia o możliwości tzw. przelania (cascading) czyli przekazania części sprzętu i zobowiązań przez jednego sygnatariusza innemu wewnątrz grupy państw.

Warte wymienienia są także postanowienia o ograniczeniu koncentracji wojsk oraz kodyfikacja przewidywalności i otwartości w sferze wojskowej czyli weryfikacja utrudniająca potajemne zgrupowywanie wojsk i sprzętu (ograniczało to możliwości nagłej napaści i było wyrazem uwolnienia się mniejszych państw Układu Warszawskiego z tradycyjnej radzieckiej obsesji utajniania wszelkich działań).



Mimo zasadniczej zgody na postanowienia Traktatu, proces ratyfikacyjny napotkał pewne trudności. Po pierwsze ZSRR próbował obejść niektóre ograniczenia poprzez usunięcie części sprzętu za Ural czyli poza obszar stosowania Traktatu. Spór dotyczył też radzieckiego żądania wyłączenia sprzętu ograniczonego Traktatem z uzbrojenia piechoty morskiej, jednostek obrony wybrzeża, jednostek obsługujących siły rakietowe orz sił wewnętrznych. Porozumienie w tej sprawie osiągnięto 14 czerwca 1991 r. Spór powstał też jednak po podpisaniu samego Traktatu, gdyż Związek Radziecki w informacji o stanie liczebnym swoich sił zbrojnych nie wykazał ok. 6000 środków konwencjonalnego uzbrojenia i sprzętu ograniczonych Traktatem, a które znajdowały się w rejonie jego obowiązywania. Uzbrojenie to było w posiadaniu jednostek lądowych podporządkowanych marynarce wojennej, w wojskach obrony wybrzeża, w strategicznych siłach rakietowych, w organizacjo obrony cywilnej tzw. organizacji DOSAFF oraz w organizacjach przeznaczonych do zapewniania bezpieczeństwa wewnętrznego. W poprawionej informacji Związek Radziecki wykazał sprzęt znajdujący się w posiadaniu organizacji DOSAFF oraz wewnętrznych sił bezpieczeństwa, w dalszym ciągu jednak odmawiał zaliczenia do środków objętych ograniczeniami tych znajdujących się w posiadaniu jednostek lądowych marynarki wojennej, wojsk obrony wybrzeża, strategicznych sił rakietowych i obrony cywilnej. Jednocześnie domagał się ich wyłączenia spod zasad liczenia zawartych w Artykule III. Po kilku miesiącach trudnych negocjacji ZSRR złożył stosowne, zaakceptowane przez sygnatariuszy, oświadczenie, w którym zobowiązał się do przekwalifikowania trzech dywizji zmotoryzowanych na siły piechoty morskiej i obrony wybrzeża. Na mocy „ratującego twarz” zobowiązania ZSRR zgodził się dodatkowo zredukować 933 czołgów, 1725 bojowych wozów opancerzonych oraz 1080 środków artyleryjskich. Jeszcze inny problem stanowiło wyłączenie terytoriów Estonii, Łotwy i Litwy ze strefy stosowania Traktatu. Zgodnie z porozumieniem zawartym 18 października 1991 r. terytoria trzech republik bałtyckich wyłączono poza strefę objętą Traktatem z zaznaczeniem, iż nie będą one uważane za część radzieckiego Bałtyckiego Okręgu Wojskowego. Jednocześnie jednak rozmieszczony sprzęt wojskowy włączono do pułapów ZSRR i objęto reżimem inspekcji. Na koniec warto w tym miejscu powiedzieć także o stanowisku ośmiu republik poradzieckich, które stały się sygnatariuszami Traktatu. Początkowo były one niechętne niszczeniu sprawnego sprzętu oraz dążyły do zniszczenia mniejszej ilości niż zobowiązał się ZSRR. Prace nad tą kwestia prowadzono na forum Wspólnej Grupy Konsultacyjnej i ostatecznie 15 maja 1992 r. Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Kazachstan, Mołdawia, Rosja i Ukraina zaakceptowały wszystkie zobowiązania i kwoty byłego ZSRR. 29 sygnatariuszy Traktatu podpisało w Oslo 5 czerwca 1992 r. tzw. Dokument Końcowy rozwiązujący kwestię przejęcia zobowiązań CFE. W praktyce jednak sukcesorzy przejęli tylko tę część uzbrojenia, którą Rosja uznała za wyłączoną spod jej jurysdykcji, co w rezultacie przełożyło się na mniejsze zobowiązania redukcyjne niż założone dla ZSRR i było powodem licznych sporów Wspólnej Grupy Konsultacyjnej.

10 lipca 1992 r. w czasie ceremonii zakończenia Spotkania KBWE w Helsinkach 29 państw - stron podpisało dokument o warunkowym wejściu w życie (tzn. do czasu ratyfikacji) Traktatu 17 lipca tego roku.



Implementacja. Mimo podpisanych porozumień o przejęciu zobowiązań redukcyjnych przez państwa powstałe na gruzach ZSRR problemem okazał się podział odpowiedzialności za niszczenie broni. Trudności wynikały z kilku powodów – część prosowieckiego sprzętu przekazanego przez Rosję nie nadawała się do wykorzystania, reszta została albo utracona na rzecz ugrupowań rebelianckich albo zniszczona w wojnach na Kaukazie. Problemy wystąpiły też na linii Rosja – Ukraina a przyczyną sporu była piechota morska i siły obrony wybrzeża jako części floty czarnomorskiej. Problem ten rozwiązano dopiero w 1999 r.

Do końca 1995 r. blisko 50 tys. sztuk uzbrojenia zostało zezłomowane lub przerobione na cele niewojskowe. NATO zlikwidowało ponad 16,5 tys. sztuk, a kraje byłego Układu Warszawskiego ponad 33,2 tys. Za Uralem i we flocie czarnomorskiej zredukowano blisko 8 tys. sztuk sprzętu ograniczonego Traktatem. Rzeczywista redukcja była więc jeszcze większa i włączając sprzęt zredukowany z innych powodów wyniosła prawie 65 tys. sztuk broni. Jednakże do 1995 r. Rosja nadal miała dużo nie zrealizowanych zobowiązań, głównie zauralskich. Państwa kaukaskie były krytykowane za nierozwiązany problem nierozliczonego i niekontrolowanego sprzętu ograniczonego Traktatem. Armenia i Azerbejdżan nigdy nie złożyły informacji o swoich stanach uzbrojenia i nie podjęły formalnych zobowiązań w zakresie realizacji Traktatu. Gruzja także została zaliczona do państw które go ich wypełniły.



Kwestia flanek. Ważnym motywem adaptacji Traktatu była redystrybucja rosyjskich sił zbrojnych w Europie. Na mocy postanowień traktatu utworzono tzw. strefę flankową w celu zapobieżenia gromadzeniu wycofywanego ze strefy centralnej sprzętu i uzbrojenia na obszarach peryferyjnych Europy w bezpośrednim sąsiedztwie państw usytuowanych na krańcach obszaru traktatowego. Ograniczenia dotyczyły 12 państw - Armenii, Azerbejdżanu, Bułgarii, Grecji, Gruzji, Islandii, Mołdowy, Norwegii, Rumunii, Rosji, Turcji i Ukrainy. Traktat nałożył ograniczenia na trzy rodzaje sprzętu – czołgi, wozy bojowe i artylerię. W Rosji strefa flankowa obejmowała ponad połowę jej europejskiego terytorium i składała się z dwóch części – południowej i północnej. Już w 1993 r. pojawiły się kontrowersje dotyczące strefy flankowej. Jednakże pierwsze propozycje rewizyjne ze strony NATO, wychodzące naprzeciw interesom rosyjskim padły dopiero w 1995 r., zaś w maju 1996 r. pierwsza konferencja przeglądowa na mocy swoich decyzji zachowała specjalny reżim dla byłej flanki, jednocześnie zmniejszając jej rozmiary przez wyłącznie pewnych obszarów. Limity broni dla zmniejszonej strefy flankowej nie zostały zmienione, rosyjski obszar otrzymał nowe wyższe pułapy, a Ukraina nowe dla obwodu odeskiego. Postanowienia te wzbudziły liczne kontrowersje wśród państw tzw. GUAM - Gruzji, Ukrainy, Azerbejdżanu i Mołdowy oraz wśród republik bałtyckich.

Rokowania adaptacyjne. Mandat rokowań adaptacyjnych uzgodniono na szczycie w Lizbonie w grudniu 1996 r. Kwestią która stała się najważniejszym elementem tej dyskusji, a szerzej dyskusji pomiędzy państwami NATO a Rosją było rozszerzenie Sojuszu na wschód.

Dopiero W 1996 r. NATO ogłosiło, że Sojusz jest gotowy do rokowań w sprawie równowagi w zakresie broni konwencjonalnej. Sojusz sugerował jednak raczej „środki i adaptacje” niż szeroko zakrojoną modernizację reżimu zbrojeń konwencjonalnych. Nacisk położono na integralność Traktatu, selektywność zamiast renegocjowania, wzmożone bezpieczeństwo, zgodność z innymi porozumieniami w dziedzinie bezpieczeństwa i niekolidowanie z bieżącą realizacją Traktatu. Podczas szczytu OBWE w Lizbonie w 1996 r. uzgodniono dokument ustalający warunki prowadzenia dalszych rokowań w sprawie CFE. Dokument objął prawie wszystkie propozycje NATO oraz niektóre sugestie Rosji i Białorusi. Rokowania adaptacyjne trwały z przerwami od stycznia 1997 r. właściwie aż do listopada 1999 r. kiedy to w Stambule 30 państw stron Traktatu podpisało dwa dokumenty dotyczące CFE: Porozumienie o adaptacji Traktatu o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie oraz polityczna deklarację zatytułowaną Akt Końcowy konferencji państw stron Traktatu o Konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (Akt Końcowy CFE). Warto w tym miejscu jeszcze zauważyć, iż największy wpływ na przebieg rokowań miały rosyjskie żądania dotyczące ograniczeń flankowych, nowych limitów, a także interwencja wojsk NATO w Kosowie. Porozumienie Adaptacyjne wprowadziło do Traktatu CFE szereg poprawek. Odrzuca ono zasadę równowagi sił dwóch wrogich bloków polityczno wojskowych a w zamian podkreśla prawa, ograniczenia i zobowiązania poszczególnych krajów, kładąc także akcent na zasadę wspólnej i niepodzielnej przestrzeni bezpieczeństwa. Reżim kontroli zbrojeń uczyniono otwartym dla wszystkich krajów europejskich. Sojusznicze ograniczenia zastąpiono pułapami narodowymi, którym towarzyszą pułapy terytorialne. Na mocy Protokołu do Porozumienia Adaptacyjnego pułapy narodowe zostaną zredukowane ogółem o ponad 9 000 sztuk ciężkiego uzbrojenia (głównie w wyniku zobowiązań NATO). Wśród krajów które zaproponowały znaczne redukcje sprzętu są Stany Zjednoczone, Niemcy i Rosja. Cztery kraje Grupy Wyszehradzkiej obiecały łączną redukcję 1,7 tys. sprzętu ograniczonego Traktatem do 2003 r. Strony Traktatu zobowiązały się do jak najszybszego zakończenia procedur ratyfikacyjnych, a jednocześnie podkreśliły znaczenie „pełnej i stałej” implementacji istniejącego Traktatu.

Podstawą nowego porozumienia są pułapy, które strony ustaliły indywidualnie zgodnie z deklarowanym jeszcze w 1997 r. „umiarkowanym podejściem”. Pułapy te dotyczą każdego państwa strony porozumienia i obejmują wszystkie pięć kategorii sprzętu. Limity te wyznaczają dwa podpułapy – dla jednostek czynnych oraz dla podkategorii uzbrojenia (transportery opancerzone i wozy z ciężkim uzbrojeniem). Ponieważ 16 państw NATO zdecydowało usunąć swój składowany sprzęt, ich podpułapy na jednostki czynne są równe ich pułapom narodowym, trzy nowe państwa oraz Białoruś, Rosja, Słowacja i Ukraina postanowiły zachować część swego sprzętu zgromadzonego w wyznaczonych miejscach stałego składowania. Tylko państwa, których terytoria pozostają w strefie stosowania Traktatu posiadają pułapy terytorialne – czyli nie mają ich USA i Kanada. Pułapy terytorialne obejmują siły narodowe i stacjonujące w obrębie granic poszczególnych państw. Mimo zabiegów rosyjskich samoloty bojowe i śmigłowce uderzeniowe zostały wyłączone z pułapów terytorialnych.

System pułapów narodowych i terytorialnych został więc usztywniony w stosunku do pierwotnej wersji Traktatu, wg której sprzęt można było przemieszczać na rozległych obszarach strefowych. Jednakże z uwagi na sztywność tego systemu konieczne stało się wprowadzanie pewnego marginesu elastyczności. Należy do niego mechanizm rewizji pułapów narodowych i terytorialnych. W okresach pięcioletnich między konferencjami przeglądowymi państwo strona może jednostronnie podnieść swój pułap narodowy / terytorialny o nie więcej niż 40 czołgów, 60 bojowych wozów opancerzonych, 20 sztuk artylerii lub o 20 % ustalonego pułapu narodowego / terytorialnego, lecz w żadnym wypadku wzrost nie może przekraczać 150 czołgów, 250 wozów bojowych i 100 sztuk artylerii. Dla samolotów bojowych i śmigłowców liczby te wynoszą 30 i 25. Podwyższenie limitów państwa strony na broń ciężką wymaga odpowiedniego obniżenia limitów przez inne państwo stronę lub państwa strony (transfery między państwami). Jeżeli państwo posiadające sprzęt w składach zechce podwyższyć swój pułap narodowy, wówczas za każdą wprowadzoną jednostkę broni, musi usunąć cztery sztuki broni składowanej z odpowiedniej kategorii. Kolejnym elementem elastyczności jest wyłączenie dyslokacji w ramach pokojowych misji OBWE i ONZ oraz sił będących w tranzycie w obrębie strefy stosowania Traktatu z ograniczeń dla pułapów / podpułapów terytorialnych w wypadku państw, na których terytorium sprzęt ten się znajduje. Ponadto Porozumienie Adaptacyjne przewiduje dwa rodzaje tymczasowych rozmieszczeń: podstawowe do wysokości jednej brygady i wyjątkowe tylko dla krajów spoza strefy flankowej – w wysokości trzech brygad czyli dwóch dywizji NATO (jedna brygada to 153 czołgi, 241 wozów bojowych i 140 sztuk artylerii). Tymczasowe rozmieszczenie zostało pomyślane dla sytuacji kryzysowych wymagających sprawnego działania oraz ćwiczeń wojskowych.

Porozumienie Adaptacyjne rozbudowuje też reżim weryfikacyjny i informacyjny Traktatu. Do najbardziej istotnych innowacji należy zwiększenie liczby inspekcji na terytorium państwa z 15% do 20% liczby obiektów weryfikacji czyli miejsc i jednostek, gdzie znajduje się sprzęt ograniczony Traktatem. Liczba ta została zwiększona dość znacznie, gdyż w wyniku redukcji ponad 51 tys. sztuk broni zmniejszyła się także liczba obiektów, gdzie stacjonowany jest sprzęt ograniczony Traktatem. Dodano też inspekcje w wyznaczonych obszarach – tam gdzie pułapy terytorialne zostały przekroczone w wyniku manewrów wojskowych lub tymczasowego rozmieszczenia sprzętu ograniczonego Traktatem. Rosja i Ukraina są zobligowane do przyjęcia większej liczby inspekcji z powodu zmian na mapie flanek. Większość zmian w wymianie informacji wynika z nowej struktury ograniczeń. Cześć wypłynęło z dotychczasowej implementacji Traktatu. Na mocy wszystkich ustaleń państwa strony zobowiązane są do składania corocznych sprawozdań na temat aktualnej lokalizacji lądowych kategorii broni, informacji na temat aktualnej lokalizacji sprzętu ograniczonego Traktatem, kwartalnych raportów wyszczególniających liczbę i faktyczne rozmieszczenie terytorialne swego sprzętu, kwartalnych sprawozdań na temat samolotów bojowych i śmigłowców uderzeniowych. Gdy na terytorium państwa strony limity zostaną przekroczone o co najmniej 30 czołgów, 30 wozów bojowych lub 10 sztuk ciężkiej artylerii oraz 18 śmigłowców lub 18 samolotów bojowych , pozostałe państwa muszą być o tym poinformowane w ciągu pięciu dni.

Bezpośrednim wyzwaniem jest ratyfikacja Porozumienia Adaptacyjnego. Tak długo jak długo Rosja nie wypełni postanowień Traktatu CFE, szanse na ratyfikację Porozumienia są praktycznie żadne.





Pobieranie 0.5 Mb.

1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna