Układ w sprawie Antarktyki


UKŁAD O CZĘSCIOWYM ZAKAZIE PRÓB Z BRONIĄ JĄDROWĄ2



Pobieranie 0.5 Mb.
Strona2/14
Data29.04.2016
Rozmiar0.5 Mb.
RodzajReferat
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

2. UKŁAD O CZĘSCIOWYM ZAKAZIE PRÓB Z BRONIĄ JĄDROWĄ2




Geneza układu – proces rokowań
Początki rozwoju broni nuklearnej to przeprowadzanie doświadczalnych wybuchów jądrowych, mających na celu wypróbowanie nowych rozwiązań technicznych i technologicznych. Pierwszego wybuchu dokonali Amerykanie 27.I.1951 r.

Najpierw państwa atomowe dokonywały wybuchów w atmosferze, ponieważ jest to operacja najłatwiejsza technicznie. Jednakże wybuchy przeprowadzane w atmosferze, chociaż są dokonywane na znacznych wysokościach, stanowią duże zagrożenie dla człowieka i jego środowiska naturalnego, ze względu na wywołane wybuchem promieniowanie i opady radioaktywne. Dlatego też każdy wybuch był potępiany przez znaczną część opinii publicznej. Szczególne protesty wywołał wybuch przeprowadzony przez USA 1.I.1954 r. na atolu Bikini. Silny wybuch termojądrowy spowodował intensywny opad radioaktywny, od którego ucierpiały załogi japońskich kutrów rybackich. Ponadto, przy każdym wybuchu w atmosferze część pyłu radioaktywnego przedostaje się do stratosfery i tam w postaci chmury radioaktywnej utrzymuje się przez wiele lat, stanowiąc zagrożenie dla człowieka nawet przez kilkaset lat.

Bezpośrednie zagrożenie dla człowieka było jedną z przyczyn postulowania wprowadzenia międzynarodowego zakazu przeprowadzania doświadczeń. Poza tym, próbne wybuchy miały na celu udoskonalanie broni jądrowej przez państwa ją posiadające oraz wyprodukowanie jej przez inne państwa. Nasilała się rywalizacja zbrojeniowa między mocarstwami. Dlatego zwolennicy poprawy stosunków politycznych występowali za wprowadzeniem zakazu wybuchów nuklearnych.

2.IV.1954 r. premier Indii, J. Nehru, wystąpił z propozycją zakazu dokonywania wybuchów jądrowych w listach do przywódców USA i ZSRR. Również w tym roku, z inicjatywy New Delhi, kwestia zakazu doświadczeń nuklearnych stanęła na porządku sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. 10.V.1955 r. ZSRR przedłożył na forum Podkomisji Rozbrojeniowej ONZ program redukcji zbrojeń, zakazu broni atomowej i usunięcia groźby nowej wojny. Według tego programu pierwszym krokiem w tych celach powinno być zobowiązanie państw posiadających broń jądrową do zaprzestania doświadczeń nuklearnych. Efektem debaty nad tym programem było powołanie przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Komitetu Naukowego ds. Skutków Promieniowania Atomowego, który miał opracowywać okresowe raporty.

Kwestia zakazu doświadczeń miała zasięg ogólnoświatowy – wiele krajów chciało jej uregulowania, ale tak naprawdę negocjacje do początku toczyły się między ZSRR a USA. Stanowiska mocarstw były oczywiście odmienne, co znalazło wyraz w wymianie listów, jaka nastąpiła w 1956 r. między premierem ZSRR, Bułganinem, a prezydentem USA, Eisenhowerem. ZSRR wyraził gotowość natychmiastowego przystąpienia do układu o całkowitym zakazie wybuchów, twierdząc, że możliwości techniczne pozwalają na wykrywanie wybuchów dokonywanych na terytoriach innych państw. USA uważały, że warunkiem wprowadzenia w życie układu o zakazie doświadczeń jest utworzenie rozbudowanego systemu kontroli na miejscu. System kontroli stał się głównym przedmiotem kontrowersji między mocarstwami. Chcąc wyjść z impasu, ZSRR zaproponował ogłoszenie wraz z USA moratorium na 2-3 lata oraz utworzenie międzynarodowej komisji do nadzoru odpowiedniego porozumienia i ustanowienia punktów kontroli na terytoriach ZSRR, USA, Wielkiej Brytanii i na Pacyfiku.

Państwa zachodnie3 (Francja, Kanada, USA i wielka Brytania) wyraziły zgodę na jednoroczne moratorium, pod warunkiem, że dojdzie do osiągnięcia porozumienia w sprawie zorganizowania niezbędnej kontroli, łącznie z posterunkami inspekcyjnymi na miejscu. Jeśli strony nie przedłużą układu, będą miały pełną swobodę przeprowadzania doświadczeń, ale będą zobowiązane do uprzedniego informowania o terminie ich dokonywania.

Propozycja ta nie zyskała uznania ZSRR. Po kilku miesiącach bezowocnych negocjacji, 31.III.1958 r., ZSRR podjął decyzję o jednostronnym zaniechaniu wybuchów doświadczalnych, wzywając państwa zachodnie do uczynienia tego samego. Zamiast tego jednak USA już w kwietniu rozpoczęły kolejną serię intensywnych wybuchów. W tej sytuacji ZSRR również wznowił próby.

31.X.1958 r. rozpoczęły się w Genewie negocjacje na temat zakazu doświadczeń nuklearnych na nowym forum, tj. Konferencji ds. Zaprzestania Doświadczeń z Bronią Jądrową. Udział w niej brali reprezentanci ZSRR, USA, Wielkiej Brytanii oraz przedstawiciel Sekretarza Generalnego ONZ. Postęp w rozmowach był bardzo powolny, gdyż USA nadal obstawały przy wprowadzeniu szerokiego systemu kontroli, poza tym podnosiły też inne kwestie natury technicznej np. wykrywanie wybuchów nuklearnych w przestrzeni kosmicznej.

Na przełomie 1959 i 1960 r. rządy USA i ZSRR złożyły jednostronne oświadczenia o zaprzestaniu przeprowadzania doświadczalnych wybuchów jądrowych, jeśli druga strona uczyni to samo4. ZSRR zaproponował podpisanie układu o zakazie wybuchów nuklearnych w atmosferze, przestrzeni kosmicznej, pod wodą i pod ziemią. Zakaz powinien obejmować wszystkie wybuchy powyżej sejsmicznego progu 4,75. Ogólne pogorszenie się atmosfery politycznej na arenie międzynarodowej w wyniku incydentu z amerykańskim samolotem wywiadowczym U-2 spowodowało zamrożenie na pewien czas dialogu w sprawie zakazu wybuchów jądrowych. W tej sytuacji ZO ONZ przyjęło dwie rezolucje, w których uznało, że zawarcie porozumienia w sprawie przerwania prób z bronią jądrową i termojądrową jest konieczne i wezwało państwa do utrzymania stanu dobrowolnego zawieszenia tych prób5.

W dyskusji nad układem o zakazie doświadczeń oprócz sprawy kontroli przewijała się również kwestia, czy zakaz wybuchów powinien być traktowany łącznie z innymi problemami wyścigu zbrojeń, czy niezależnie od nich. Stanowisko USA w tej sprawie ewoluowało w kierunku odrębnego traktowania zakazu wybuchów.

21.III.1961 r. nastąpiło wznowienie amerykańsko– radziecko- brytyjskich rozmów oraz wymiana korespondencji między przywódcami ZSRR i USA6. Nadal jednak mocarstwa kładły nacisk na inne kwestie porozumienia. ZSRR stał na stanowisku, że układ o zakazie wybuchów nuklearnych powinien być rozpatrywany w kontekście innych problemów dotyczących rozbrojenia, powinien wprowadzać całkowity zakaz wszelkich rodzajów doświadczeń bezterminowo i wszędzie, a skład organów kontroli powinien opierać się na równej reprezentacji stron. ZSRR uważał, że na czele organu kontroli powinna stanąć rada nadzorcza złożona z przedstawicieli głównych grup państw- Układu Warszawskiego, NATO i Narodów Niezaangażowanych. Wg ZSRR wystarczające byłyby trzy inspekcje na miejscu rocznie.

Strona amerykańska natomiast twierdziła, że takich kontroli powinno być znacznie więcej: od 12 do 20. Przeciwstawiono się również koncepcji trójstronnego kierownictwa organu kontroli i odrzucono rozpatrywanie zakazu wybuchów jądrowych łącznie z programem powszechnego i całkowitego rozbrojenia. USA domagały się również włączenia systemu obserwacji satelitarnej do systemu kontroli.

W tym czasie również Francja rozpoczęła próby wybuchów jądrowych. Francja opierała swój potencjał na technologii amerykańskiej. ZSRR obawiał się, że rozwój potencjału jądrowego kolejnego członka NATO naruszy równowagę między Wschodem a Zachodem oraz może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa ZSRR.

Wobec licznych rozbieżności negocjacje zostały odroczone do 9.IX.1961r., do czasu zakończenia debaty w ZO. 27.XI.1961 r. ZSRR wydał oświadczenie, w którym zaproponował zawarcie porozumienia w sprawie zakazu doświadczeń z bronią jądrową w atmosferze, pod wodą i w przestrzeni kosmicznej, tj. w takim zakresie, gdzie realizowanie kontroli nie wiąże się z poważnymi trudnościami technicznymi. Propozycja ta przewidywała również ustanowienie moratorium na wybuchy podziemne, aż do uzgodnienia odpowiedniego systemu kontroli. Do oświadczenia załączony został Projekt porozumienia w sprawie zaprzestania doświadczeń z bronią jądrową i termojądrową.

ZSRR zrezygnował z rozpatrywania zakazu doświadczeń z bronią jądrową w kontekście programu powszechnego i całkowitego programu rozbrojenia. Ponadto, wyraził zgodę na wyłączenie z zakresu porozumienia podziemnych wybuchów nuklearnych.

Mimo ustępstw ZSRR, negocjacje nie posuwały się naprzód, ponieważ zachodnie mocarstwa nuklearne nie zaniechały swoich prób.

Próbą przełamania impasu była propozycja złożona 16.IV. 1962 r. na forum Komitetu Osiemnastu Państw przez państwa niezaangażowane, które były jego członkami. Propozycja ta próbowała połączyć stanowiska ZSRR i państw zachodnich w sprawie kontroli i oparciu jej na już istniejących narodowych punktach kontroli. Niestety projekt ten nie posunął sprawy naprzód. Państwa kontynuowały przeprowadzanie wybuchów, a w związku z wydarzeniami na Morzu Karaibskim nastąpiło gwałtowne zaostrzenie stosunków radziecko-amerykańskich.

ZO ONZ wydało dwie rezolucje potępiające wszelkie doświadczenia z bronią jądrową i wzywające państwa nuklearne do ich przerwania, ale pozostały one bez echa7.

Przełomowy stał się list premiera ZSRR, Chruszczowa, do prezydenta USA, Kennedy’ego z 19.XII.1962 r. W liście, Chruszczow potwierdził zgodę na zainstalowanie na terytorium ZSRR trzech stacji sejsmicznych (czarnych skrzynek) w strefach najbardziej zagrożonych trzęsieniami ziemi8. Poza tym, wyraził zgodę na przeprowadzanie 2-3 inspekcji rocznie oraz w każdym wypadku, gdy będzie to konieczne.

Prezydent Kennedy w liście do Chruszczowa ocenił inicjatywę pozytywnie, ale zgłosił do niej zastrzeżenia. Po pierwsze uznał, że 2-3 inspekcje rocznie są niewystarczające i powinno ich być 8-10. Zaproponował również rozmieszczenie automatycznych stacji sejsmicznych na obszarze Kamczatki i Taszkientu.

Wymiana korespondencji Chruszczow – Kennedy wykazała zbliżenie stanowisk stron wielu ważnych kwestiach, z których najistotniejszą był wzrost przekonania USA do technicznych środków kontroli. Zmianę stanowiska USA spowodowały pozytywne efekty realizacji programu badawczego „Vela”, mającego na celu wykrywanie, identyfikowanie i lokalizowanie podziemnych wybuchów jądrowych na wielkie odległości. Obie strony wymieniając korespondencję zgodziły się również, że zawarcie układu jest kwestią najbliższych miesięcy, gdyż do uzgodnienia pozostały jedynie kwestie:


  • określenia liczby inspekcji na miejscu;

  • określenia liczby automatycznych stacji sejsmicznych;

  • rozmieszczenie tych stacji.

Jednak w trakcie negocjacji nastąpiło usztywnienie stanowiska USA, które powróciły do koncepcji siedmiu inspekcji na miejscu rocznie. Trudno też było osiągnąć porozumienie w sprawie rozmieszczenia „czarnych skrzynek”, zakończenie negocjacji zaczęło się oddalać. W tej sytuacji ZSRR wyszedł z inicjatywą wyłączenia z zakresu porozumienia zakazu podziemnych wybuchów nuklearnych, eliminując w ten sposób potrzebę inspekcji na miejscu. To umożliwiło przystąpienie do końcowej fazy negocjacji. Nastąpiło to na trójstronnej konferencji w Moskwie w dn. 15-25.VII.1963 r. Ostatniego dnia uzgodniony tekst układu został parafowany przez szefów obu delegacji. Układ podpisano 5.VIII.1963 r. w Moskwie. 27.XI.1963 r. ZO ONZ prawie jednomyślnie aprobowało układ9.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna