Układ w sprawie Antarktyki


Główne postanowienia układu



Pobieranie 0.5 Mb.
Strona3/14
Data29.04.2016
Rozmiar0.5 Mb.
RodzajReferat
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Główne postanowienia układu

W preambule pierwotni uczestnicy układu: ZSRR, USA, Wielka Brytania stwierdzają, że wykonywanie jego postanowień jest podporządkowane trzem nadrzędnym celom, którymi są:



  • jak najszybsze osiągnięcie porozumienia w sprawie powszechnego i całkowitego rozbrojenia pod ścisłą kontrolą międzynarodową;

  • zaprzestanie na zawsze wszelkich próbnych eksplozji broni nuklearnej;

  • zakończenie procesu skażania środowiska naturalnego człowieka substancjami radioaktywnymi.

Zapowiedź kontynuacji rozmów w sprawie całkowitego zakazu przeprowadzania próbnych wybuchów broni nuklearnej podkreśla tymczasowy charakter porozumienia. Nie jest ona jednak sprzeczna z postanowieniami art. IV, który stwierdza, że układ został zawarty na czas nieograniczony.

W art. I §1 strony zobowiązały się do „zakazu, zapobiegania i niedokonywania jakichkolwiek próbnych eksplozji broni nuklearnej i jakichkolwiek innych eksplozji nuklearnych”. Zakaz odnosi się więc do wybuchów eksperymentalnych, służących doskonaleniu broni jądrowej, jak i tzw. wybuchów pokojowych. Przyczyną takiego sformułowania była szkodliwość wszelkich eksplozji dla środowiska człowieka oraz trudności związane z odróżnianiem jednych wybuchów od innych.

Zabronione zostały eksplozje nuklearne na obszarach znajdujących się pod jurysdykcją lub kontrolą państw-stron układu: przestrzeń powietrzna, wody terytorialne oraz w środowiskach należących do wspólnego dziedzictwa ludzkości, gdzie nie rozciągają się prawa zwierzchnie żadnego państwa, jak przestrzeń kosmiczna i morze otwarte. Układ, mimo iż nie zabrania podziemnych wybuchów, nakłada pewne ograniczenia, stanowiąc, że ogólna formuła zakazu odnosi się do takich eksplozji podziemnych, w których wyniku nastąpiłoby przedostanie się opadów radioaktywnych poza terytorium państwa dokonującego wybuchu. Naukowcy ostrzegają, że nie istnieje stuprocentowa „szczelność” wybuchów podziemnych. Przy każdym z nich część opadów radioaktywnych przedostaje się na powierzchnię ziemi, powstaje też niebezpieczeństwo skażenia wód głębinowych i podskórnych, które mogą się przedostać na terytorium innego państwa lub wód otwartych.

Sygnatariusze układu wyrzekli się prawa do przeprowadzania wybuchów jądrowych na terytorium własnym oraz terytoriach pozostających pod ich kontrolą. Ponadto, zobowiązały się do niewyrażania zgody na to, aby inne państwa dokonywały na ich terytoriach zakazanych wybuchów.

Art. I §2 zabrania sygnatariuszom układu skłaniania, zachęcania lub jakiegokolwiek udziału w dokonywaniu zakazanych eksplozji przez inne państwa. W ten sposób działanie układu rozciąga się znacznie poza terytoria państw, które do niego przystąpiły.

Układ stoi na stanowisku jednomyślności trzech wielkich mocarstw we wszystkich sprawach związanych z jego funkcjonowaniem. Zasada jednomyślności obowiązuje również w kwestiach odnoszących się do ewentualnych zmian w układzie10. Poprawki rozpatrywane są przez konferencję ogólną, zwołaną na żądanie co najmniej jednej trzeciej sygnatariuszy. Prawo zgłaszania poprawek ma każde państwo-sygnatariusz. Najpierw poprawkę należy przekazać trem rządom- depozytariuszom układu. Ci zobowiązani są do przekazania jej pozostałym państwom. Do zaakceptowania poprawki wymagane jest poparcie większości sygnatariuszy, włączając pierwotnych. Po uzyskaniu dokumentów ratyfikacyjnych większości sygnatariuszy, wraz z pierwotnymi, poprawka wchodzi w życie, stając się dokumentem obowiązującym nawet dla tych państw-stron, które poprawki nie poparły. Trzej pierwotni uczestnicy dysponują prawem veta wobec każdej propozycji zmiany układu.

Podkreślenie dominującej roli trzech mocarstw nuklearnych nastąpiło również w art. III, który stanowi, że wejście w życie układu jest uwarunkowane ratyfikowaniem go przez uczestników pierwotnych. Układ ma charakter otwarty i dla państw, które przystępują w terminie późniejszym, nabiera mocy wiążącej w dniu zdeponowania ich dokumentów ratyfikacyjnych lub dokumentów przystąpienia u jednego z trzech depozytariuszy. Ci z kolei, muszą poinformować wszystkich sygnatariuszy układu o przystąpieniu kolejnych państw.

Ustanowienie kilku depozytariuszy było nowością, a wiązało się ze stosunkami pomiędzy państwami.

Każde państwo ma prawo odstąpić od układu. Art. IV stanowi, że decyzja o wystąpieniu powinna być ogłoszona trzy miesiące wcześniej. Państwo może odstąpić od układu „jeśli uzna, że związane z treścią niniejszego układu, wyjątkowe okoliczności, zagrażają najwyższym interesom jego kraju”.

Ocena układu

Układ ten był pierwszym dokumentem nakładającym istotne ograniczenia na rozwój broni jądrowej. Dotychczas wszystkie państwa posiadające broń nuklearną rozpoczynały od próbnych wybuchów w atmosferze, ponieważ są one technicznie najłatwiejsze. Z tego punktu widzenia układ jest więc ważnym instrumentem hamowania jakościowego rozwoju broni jądrowej, ale i rozprzestrzeniania jej na nowe państwa. Do czasu podpisania układu wybuchy w atmosferze stanowiły połowę wszystkich eksplozji11.

W decydujący sposób do podpisania układu przyczyniły się:


  • zarysowująca się równowaga sił strategiczno-nuklearnych między ZSRR a USA;

  • postęp w rozwoju technicznych środków identyfikacji wybuchów jądrowych na duże odległości.

Osiągnięcie porozumienia stało się możliwe, gdy obydwie strony doszły do wniosku, ze dysponują tak efektywnymi technicznymi środkami kontroli, że wprowadzenie w błąd przez drugą stronę jest mało prawdopodobne. Korzyści wynikające z podpisania układu zdecydowanie przewyższały ryzyko, które każda ze stron wkalkulowała, zakładając możliwość wiarołomności partnera12.

Mimo iż układ nie zahamował wyścigu zbrojeń był obiecującym początkiem na drodze do eliminacji broni jądrowej. Po nim miały przyjść układy w sprawie zakazu umieszczania broni nuklearnej w kosmosie, na dnie mórz i oceanów, w Ameryce Łacińskiej, układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej.

Układ nie jest wolny od niedoskonałości. Najpoważniejsza jego słabość polega na tym, że nie obejmuje wszystkich rodzajów wybuchów nuklearnych. Wyłączenie z ram zakazu wybuchów podziemnych pozwoliło państwom na dalsze rozwijanie i udoskonalanie broni nuklearnej.

Układ nie zawiera np. postanowień zabraniających zakłócania narodowych technicznych środków kontroli, nie tworzy mechanizmu rozstrzygania kwestii spornych, jakie mogą pojawić się w trakcie wykonywania układu. Wielu krytyków zarzuca mu również zbytnie wyeksponowanie pozycji trzech mocarstw.



Referat numer 3


3. Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej, łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskim

Umieszczenie w Kosmosie pierwszego obiektu równoznaczne było z powstaniem nowego złożonego problemu dla negocjacji rozbrojeniowych. W X 1957 r. ZSRR wyrzucił w przestrzeń okołoziemską pierwszy sputnik. Także w 1957 r powołano do życia Amerykańską Agencję do Spraw Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA).

Pod koniec lat 50-tych czyniono pierwsze kroki w celu uchronienia przed militaryzacją przestrzeni kosmicznej oraz ciał niebieskich jako wspólnego dziedzictwa ludzkości. W 1958 r. ZSRR wystąpił formalnie z projektem układu ustanawiającego zakaz wykorzystania przestrzeni kosmicznej do celów wojskowych. Główne forum działań z tym związanych stanowiło Zgromadzenie Ogólne NZ oraz Podkomitet Komisji Rozbrojeniowej obradującej w Genewie, przy tym szczególna uwaga została zwrócona na zapobieganie rozprzestrzeniania się broni jądrowej na przestrzeń kosmiczną.

Na XIII sesji ZO NZ, USA i ZSRR wystąpiły z oddzielnymi propozycjami w powyższej sprawie. Dały one punkt wyjścia uchwaleniu przez ZO rezolucji 1348 powołującej do życia Komitet do Spraw Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej oraz zalecającej Komitetowi opracowanie zagadnień wiążących się z pokojową współpracą międzynarodową w przestrzeni kosmicznej. Przyjmując za punkt wyjścia rezultaty pracy tego Komitetu, ZO w rezolucji z 1961 r. nr 1721 określiło pewne pryncypia, którymi państwa powinny się kierować przy wykorzystywaniu Kosmosu.



Zgodnie z rezolucją:

  • prawo międzynarodowe, włączając Kartę Narodów Zjednoczonych, odnosi się do przestrzeni kosmicznej oraz ciał niebieskich;

  • przestrzeń kosmiczna oraz ciała niebieskie są wolne dla badań i wykorzystania przez wszystkie państwa, zgodnie z prawem międzynarodowym i nie podlegają zawładnięciu przez żadne państwo.


Pobieranie 0.5 Mb.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna