Unitarianizm



Pobieranie 6.73 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar6.73 Kb.
UNITARIANIZM (łac. unitas jedność), racjonalistyczny nurt --> reformacji (bliski --> anabaptystom) odrzucający naukę o Trójcy Świętej (często także o grzechu pierworodnym, potępieniu i karze wiecznej) oraz głoszący radykalne poglądy społ. (m.in. antyfeudalizm i --> pacyfizm).

Współczesny u. wyrósł gł. z XVI-wiecznego wł. radykalnego ruchu reformacyjnego (M. --> Gribaldi, B. --> Ochino, L. Socyn), związanego z --> antytrynitaryzmem i anabaptystami; odrzucenie starochrześcijańskiej nauki trynitarnej w dziele M. --> Serveta De Trinitatis erroribus libri septem oraz uchwałach tzw. anabaptystycznego synodu weneckiego (1550) spowodowało emigrację protestantów wł. najpierw do pn. Francji i Szwajcarii (podobnie jak w Niemczech byli traktowani jak heretycy), a po spaleniu Serveta w Genewie - do Polski (od 1563) oraz Siedmiogrodu (od 1566).

W Polsce u. od 1558 głosił G. --> Biandrata, nast. rozwijali go --> bracia polscy, a także F. --> Socyn, dlatego zwolenników u. w Polsce nazywano też --> socynianami; centrum polskiego u. stanowił --> Raków; po 1658 unitarianie musieli opuścić Polskę (lub przejść na in. wyznanie chrześc.); emigrowali zwł. do Holandii; duże znaczenie miały pisma wyd. przez A. Wiszowatego Bibliotheca fratrum polonorum quos unitarios vocant (I-VIII, A 1668); obecnie istnieje w Polsce kilka ośrodków u. (Warszawa, Nysa), a od 1993 Wspólnota Unitarian Uniwersalistów w RP w Chorzowie. W Siedmiogrodzie zał. unitarian był F. --> Dávid; 1999 istniało ok. 200 węg. wspólnot u. w Rumunii (z ośrodkiem w Klużu) i 24 na Węgrzech. Na Wyspach Bryt. u. szerzył się (zwł. od XVII w.) wskutek kontrowersji teol., adm., ustrojowych oraz dyscyplinarnych w Kościele --> anglikańskim (--> independenci, --> nonkonformiści, --> purytanizm); gł. źródłem poglądów unitarian były ang. Biblia i piśmiennictwo antytrynitarsko-socyniańskie; 1651-52 pierwszą unitariańską wspólnotę założył J. --> Biddle, a 1672 H. Hedworth wprowadził do ang. języka termin unitarian; u. (znacznie zróżnicowany) głosili m.in.: R. Burns, S. --> Clarke, Th. Lindsey (1774 otworzył Essex Street Chapel w Londynie, posługując się przepracowaną --> Common Prayer Book) oraz J. --> Priestley, a jego ośrodkami są Unitarian College w Manchesterze (zał. 1854) i Harris Manchester College w Oksfordzie (przeniesiony 1889 z Londynu); obecnie ok. 250 wspólnot u. należy do General Assembly of Unitarian and Free Christian Churches (zał. 1928). W Stanach Zjedn. u. propagowali m.in.: W.E. --> Channing, Ch. Chauncy, Ch.W. Eliot, R.W. --> Emerson, J. Freeman, Priestley, H. Ware; 1865 założono National Conference of Unitarian Christians, a 1961 - Unitarian Universalist Association of Congregations (siedziba w Bostonie), 1999 liczące ponad 1000 zborów. W XX w. w kręgach protestanckiej teologii liberalnej w Niemczech pojawiły się również tendencje unitarianistyczne; 1927 C. Taesler założył we Frankfurcie n. Menem Deutscher Unitarierbund; 1950 powstała Deutsche Unitarier Religionsgemeinschaft, licząca pod koniec XX w. ok. 2000 członków. Council of Unitarians and other Liberal Religious Thinkers and Workers, zał. 1900, stał się świat. forum liberalnych nurtów chrześc. i międzyrel., a ukonstytuowana 1995 Międzynar. Rada Unitarian i Uniwersalistów skupia organizacje unitarianistyczne, uniwersalistyczne i unitarialno-uniwersalistyczne (od 2002 biuro w Pradze).

U. w celu obrony ścisłego --> monoteizmu przyjmował istnienie jednej Osoby Boskiej (odrzucał bóstwo Syna Bożego i Ducha Świętego); unitarianie nie mają formalnego wyznania wiary; ich poglądy teol., etyczne i społ. są bardzo zróżnicowane; wielu z nich stało się agnostykami, zrywając związki z doktryną chrześc. (--> agnostycyzm V, --> racjonalizm), lub wróciło do gł. wyznaniowych tradycji chrześcijaństwa.



E.M. Wilbur, A History of Unitarism, C (Mass.) 1946; R. Walbaum, Religiöser Unitarismus, St 1947; F. Heyer, ÖkL 1224-1226; W. Seibert, Deutsche Unitarier-Religionsgemeinschaft. Entwicklung, Praxis und Organisation, St 1989 (bibliogr.); C. Wright, The Unitarian Controversy. Essays on American Unitarian History, Bs 1994; A. Rössler, EKLn IV 1047-1051; Was glauben Sie eigentlich? Die Deutschen Unitarier - eine freie Religionsgemeinschaft, H 2000; A.M. Hill, TRE XXXIV 332-339 (bibliogr.); Ch.H. Lippy, RGG VIII (20054) 760-762; L. Ullrich, LThK X (2006) 414-415; A.M. Hill, ECh V 602-605.

Stanisław Józef Koza




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna