Uniwersytet Jagielloński Instytut Historii



Pobieranie 15.16 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar15.16 Kb.



Uniwersytet Jagielloński

Instytut Historii



Historia Nowożytna Powszechna


Wykład 13.

Wojna 30-letnia. Traktaty westfalskie.

Panujący

Anglia - Jakub I Stuart, Karol I Stuart

Bawaria - Maksymilian I Bawarski z dynastii Wittelsbachów
Brandenburgia - Jan Zygmunt (do 1620), Jerzy Wilhelm (do 1640) i Fryderyk Wilhelm, Wielki Elektor z dynastii Hohenzollernów
Cesarz - Ferdynand II (do 1637 roku) i Ferdynand III z dynastii Habsburgów
Dania - Chrystian IV z dynastii Oldenburgów
Francja - Ludwik XIII (do 1643 roku) i Ludwik XIV z dynastii Burbonów
Hiszpania - Filip III (do 1621 roku) i Filip IV z dynastii Habsburgów
Saksonia - Jan Jerzy Saski z dynastii Wettinów
Szwecja - Gustaw II Adolf (do 1632 roku) i Krystyna z dynastii Wazów
Wojna trzydziestoletnia

Powstanie Unii Protestanckiej i Ligi Katolickiej

1608 maj – powstanie (w Ahausen) Unii Protestanckiej (m.in. Palatynat, Wittenberga, Ansbach)

1609 powstaje Liga Katolicka pod przywództwem Maksymiliana, księcia Bawarii

1609 Rudolf II nadaje „List Majestatyczny” gwarantujący tolerancję religijną dla innowierców

1610 Henryk IV, król Francji zamordowany zostaje przez Ravaillaca

1610 dowództwo wojsk Ligi obejmuje hrabia Johann Tserclaes von Tilly

1614 na czele Unii staje Fryderyk V, Książę Palatynatu

1617 królem Czech zostaje Ferdynand Styryjski (1618 – zostaje królem Węgier)


Przyczyny wojny

ekonomiczne

religijne

rywalizacja Francji z Habsburgami
Czeski okresu wojny 1618-19

1618 23 maj – dochodzi do defenestracji, czyli wyrzucenia przez okno na Hradczanach przedstawicieli cesarza – Martinitza i Slavaty oraz sekretarza Fabriciusa

1618/19 próba cesarza Macieja załagodzenia sporu nie przynosi efektów; podobnie jest za Ferdynanda, który obejmuje tron cesarski

1619 Czesi detronizują Ferdynanda i przekazują koronę Fryderykowi V z Palatynatu

1618 „gry wojenne” Czechów (wspieranych przez Ślązaków) kończą się niespodziewanym atakiem z Moraw jesienią

1618/19 powstanie na Węgrzech Bethlena Gabora wspieranego potajemnie przez Turcję

1619 listopad Bathlen oblega Wiedeń – bez rezultatu; dywersja lisowczyków

1620 8 listopad, bitwa pod Białą Górą; 28 tys. katolików pod hrabią Tillym, przeciw 21 tys Czechów pod Chrystianem von Anhalt; po ucieczce wojsk siedmiogrodzkich, Czesi zostają wybici

1620 9 listopad, zajęcie Pragi i ucieczka Fryderyka do Palatynatu

1621 13 Marca – specjalny trybunał skazuje na stracenie blisko 600 osób; ich majątki zrabowano i rozdano między najemników; Czesi tracą prawo wyboru króla, przywileje i wolności; Kościół katolicki przystępuje do natarcia.



Palatynat i duński okres wojny 1622-29

1622 porozumienie z Gaborem, który zrzeka się pretensji do korony węgierskiej w Nikolsburgu (Mikulovie) za inne przywileje

1622 bitwy pod Wimpfen i Höchst, kończą się porażkami Fryderyka, zajęciem Palatynatu przez Tilly’ego i utratą funkcji elektora na rzecz władcy Bawarii

1625 postępy wojsk hiszpańskich w Niderlandach i kapitulacja wojsk niderlandzkich po klęsce pod Bredą

1625 przywództwo Unii obejmuje Chrystian IV Duński i wkracza do Rzeszy (sojusze z Anglią, Francją i Holandią)

1626 czerwiec – klęska wojsk duńskich pod Rösslau (Albrecht Wallenstein) oraz Lutter (sierpień – Tilly); po klęsce pod Wolgastem (Wołogoszczą) Dania wycofuje się z wojny tracąc Holsztyn


Szwedzki okres wojny 1630-35

1629 6 sierpnia – edykt restytucyjny Ferdynanda oddający utracone majątki protestantów w ręce katolików

1629 rozejm w Altmarku umożliwia Szwedom udział w wojnie

1630 Ferdynand dymisjonuje Wallersteina na skutek intryg dworskich, co zapobiega wojnie domowej

1630 6 lipca – w Peenemünde lądują wojska szwedzkie – do końca 1630 zagarniają całe Pomorze

1631 23 stycznia – w Bärewalde Szwecja zawiera sojusz z Francją; do sojuszników należą również Jan Jerzy saski, Jerzy Wilhelm brandenburski; cesarz zostaje jedynie z książętami katolickimi

1631 20 maja zdobycie Magdeburga przez wojska cesarskie – miasto spłonęło

1631 17 września – klęska Tilly’ego pod Breitenfeldem (zwycięża Gustaw Adolf)

1631 listopad – Gustaw Adolf wkracza do Pragi

1632 zwycięstwa Szwedów pod Rain, zajęcie Augsburga i Monachium

1632 kwiecień – katolicy zwracają się po pomoc do Wallensteina, który zwycięża pod Fürth

1632 16 listopad – bitwa pod Lützen w Saksonii; zwycięstwo Szwedów i śmierć Gustawa Adolfa

1634 protestanci mordują Wallensteina

1634 5-6 września – klęska wojsk protestanckich pod Nördlingen i koniec udziału Szwecji w wojnie, jako głównego aktora

1635 30 maja cesarz podpisuje pokój z Janem Jerzym saskim w skutek czego Saksonia wycofuje się z wojny
Okres francuski wojny 1635-48

1635 maj – Francja wypowiada wojnę Hiszpanii wkraczając bezpośrednio do wojny

1639 na czele wojsk francusko-szwedzkich staje Wielki Kondeusz

1643 19 maja zwycięstwo Unii pod Rocroi

Kolejne zwycięskie bitwy w Alzacji, Pirenejach, Niderlandach i Czechach. Piękne zwycięstwa odnieśli pod Fryburgiem (1644 rok), Nördlingen (1645 rok) i pod Lens (1648 rok).
Traktaty pokojowe - tak zwany pokój westfalski

1648 Ferdynand III podpisał pokój 24 października 1648 roku w Münster (Francja - Rzesza) i Osnabrück w Westfalii (Szwecja - cesarz) - stąd traktaty te nazywamy ogólnie pokojem westfalskim.


Warunki pokoju


  1. Religijne:

Potwierdzenie postanowień pokoju augsburskiego z 1555 z rozszerzeniem na kalwinów (cuius regio, eius religio). Rok 1624 jest punktem wyjściowym ustalenia dominującej religii




  1. Problemy władzy:

Władza cesarska poddana zostaje Reichstagowi (Parlament Cesarski, a w rzeczywistości konferencja ambasadorów z prawem weta)

Ius foederationis – pełna suwerenność poszczególnych państw, pod warunkiem, że nie występują przeciw cesarzowi.

Bawaria, Palatynat zostają państwami elektoralnymi obok arcybiskupstw w Mainz, Trewirze i Kolonii, a także obok Saksonii, Brandenburgii oraz Czech.




  1. Zmiany terytorialne:

France – górna Alzacja, biskupstwa w Metz, Toul oraz Verdun i granica na Renie

Szwecja – otrzymuje Pomorze zachodnie i kontroluje ujścia Łaby, Odry.



Bawaria – otrzymuje górny Palatynat

Szwajcaria oraz Niderlandy uzyskują niepodległość

Pobieranie 15.16 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna