W projekt Calimera jest finansowany przez Komisję Europejską



Pobieranie 2.67 Mb.
Strona12/27
Data29.04.2016
Rozmiar2.67 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27

Calimera – Poradnik


Zagadnienia prawne i prawnicze

ZAKRES


Poniższe wskazówki obejmują następujące zagadnienia:

Prawo autorskie

Prawo autorskie a dostęp do danych

Wpływ praw autorskich na wypożyczanie publiczne

Prawo autorskie a systemy ochrony danych

Wdrażanie dyrektywy IPR

Organizacje zbiorowego zarządzania

Bazy danych

Prawo własności intelektualnej a metadane

Prawo autorskie, archiwizacja, przechowywanie, konserwacja

Wytyczne dotyczące dygitalizacji

Licencje

Ochrona danych i prawo do prywatności

Wymiana danych

Wolność informacji

Ponowne wykorzystanie informacji publicznej

Handel elektroniczny

Dostęp dla osób niepełnosprawnych
Zagadnienia prawne dotyczące zabezpieczania oraz autentyczności zawarte są w wytycznych Bezpieczeństwo. Żadne ze wskazówek nie mogą zostać uznane za substytut porady prawnej, której należy zasięgnąć w razie konieczności.
ZAGADNIENIA STRATEGICZNE ZAKRES
Liczne Dyrektywy UE opracowane zostały z myślą o rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Dla wsparcia tej inicjatywy, niezwykle istotnej dla muzeów, bibliotek i archiwów, organizowano konferencje i wykłady oraz wprowadzono nowe pozycje wydawnicze do literatury przedmiotu.
Niniejsze wskazówki, skierowane do osób zarządzających zasobami muzeów, bibliotek i archiwów, mają na celu ustalenie zagadnień strategicznych oraz zachętę do wdrożenia zasad dobrej praktyki. Dokument ten adresowany jest również do stowarzyszeń branżowych. Zawiera wskazówki dla przedstawicieli zrzeszonych w nich twórców oraz materiały pomocne w lobbingu na rzecz wprowadzenia niezbędnych zmian. Wskazówki mogą również służyć jako wytyczne dla rządu i sponsorów, podkreślając wagę praw autorskich i procedury ustalania praw własności dzieła w procesie planowania lub finansowania narodowych projektów dygitalizacji zbiorów.
WYTYCZNE DOBREJ PRAKTYKI ZAKRES
Prawo autorskie ZAKRES

Definicja i zastosowanie prawa autorskiego są kwestiami złożonymi wobec zróżnicowania zarówno kategorii dzieł objętych ochroną prawną, jak i kategorii dzieł w ogóle. W prawodawstwie państw europejskich istnieją duże rozbieżności w tej kwestii. Korzystając z dzieł chronionych prawami autorskim, należy zwrócić uwagę na kilka istotnych szczegółów. Pracownicy bibliotek, archiwów i muzeów powinni dokładnie poznać nie tylko prawo autorskie obowiązujące w ich krajach, ale również prawa chroniące obiekty będące pod ich opieką. Niniejszy dokument zawiera kilka wskazówek pomocnych przy planowaniu dygitalizacji zbiorów online lub w sieci cyfrowej. Kwestie wyróżnione w treści niniejszych wskazówek mogą znaleźć zastosowanie w planowaniu strategicznym oraz strategiach opracowanych dla praw autorskich.


Definicja prawa autorskiego ZAKRES

Copyright lub prawo autorskie jest wyłącznym prawem własności należnym twórcom nadającym formę materialną twórczości intelektualnej w celu zezwolenia lub zakazu kopiowania tychże. Okresem obowiązywania praw autorskich jest zazwyczaj ustalony okres trwałości. Prawa autorskie obowiązujące w poszczególnych państwach opierają się na zasadach określonych w treści traktatów i konwencji międzynarodowych. Traktatem tworzącym podwaliny dla aktualnego międzynarodowego prawa autorskiego jest Konwencja Berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych [1]. Konwencja ta była niejednokrotnie zmieniania. Na przestrzeni lat pojawiły się również inne dokumenty, obejmujące różne zakresy tematyczne. Dwa traktaty przyjęte w 1996, Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o Prawach Autorskich (WIPO Copyright Treaty) (WCT) [2] oraz Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o Wykonaniach Artystycznych i Fonogramach (WIPO Performances and Phonograms Treaty) (WPPT) [3], zainicjowały erę cyfrową w prawie autorskim. Zaostrzono i dodano nowe przepisy chroniące wykonawców i producentów fonograficznych. W Traktacie o Prawach Autorskich zamieszczono zapis o prawie publicznego komunikowania, znanego również jako prawo internetowe.



Elementy składowe prawa autorskiego ZAKRES


Twórcy posiadają wyłączne prawo do wykorzystywania (sprzedaży, cesji, udzielania licencji) wedle własnego uznania: praw do reprodukcji, publikacji, nadawania oraz udostępniania środkom masowego przekazu. W większości państw, np. w Wielkiej Brytanii prawa takie przyznawane są automatycznie po stworzeniu dzieła, niemniej jednak w innych systemach prawnych może zaistnieć konieczność rejestracji. Przykładem może być dobrowolny system rejestracji obowiązujący w Stanach Zjednoczonych, na mocy którego prawa autorskie są nadawane automatycznie po ukończeniu dzieła, jednak rejestracja jest zalecana na wypadek, gdyby autor zmuszony został do wystąpienia na drogę sądową w sprawie naruszenia praw autorskich.[4]
Prawa osobiste, zwłaszcza prawo do uznania autorstwa dzieła oraz prawo ochrony dzieła przed obraźliwymi atakami, stanowi uzupełnienie prawa autorskiego. Waga i zastosowania tych praw różnią się między poszczególnymi państwami europejskimi. Prawem autorskim chronione są zbiory muzeów, bibliotek i archiwów zarówno w formie drukowanej, analogowej jak i cyfrowej (łącznie z bazami danych, Intranetem, oprogramowaniem, oryginałami cyfrowymi oraz witrynami internetowymi).

Różnice w tradycji prawnej ZAKRES


Systemy prawne państw kontynentu europejskiego opierają się na prawie cywilnym, natomiast podwaliną systemu prawnego Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz innych państw anglojęzycznych (USA, Australia, RPA etc.) jest prawo zwyczajowe. Na mocy przepisów prawa cywilnego autorzy posiadają niezbywalne prawo własności intelektualnej będącej częścią ich praw obywatelskich. Prawo zwyczajowe nie przewiduje nieograniczonych praw własności intelektualnej, są one tylko nadawane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ta niezwykle ważna różnica tłumaczy problemy w ujednolicaniu praw autorskich na obszarze UE. Przykładem wspomnianego zróżnicowania może być, nieznane państwom kontynentalnym, pojęcie „dozwolonego użytku” (UK ”fair dealing”, US „fair use”) właściwe prawodawstwu anglosaskiemu.

Harmonizacja prawa UE ZAKRES


Od roku 1988 Komisja Europejska dąży do harmonizacji praw autorskich w krajach UE, wychodząc z założenia, że choć prawa autorskie w poszczególnych państwach członkowskich nie są tożsame, to jednak wykazują wiele podobieństw. Różnice leżą zwykle w wyjątkach i ograniczeniach (patrz niżej). Każde z państw kieruje się własną tradycją prawną w kwestii przyznawania prawa do reprodukcji i wykorzystania dzieł. Jednakże w związku z wdrożeniem Dyrektywy Rady i Parlamentu Europejskiego 2001/29/EC dotyczącej koordynacji pewnych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym[5], wyjątki zostały poddane pewnym ograniczeniom. Wyjątek ograniczający prawo do reprodukcji wyłącznie dla celów badań ”niekomercyjnych” niedawno wszedł w życie w wielu państwach członkowskich. Pracownicy muzeów, bibliotek i archiwów powinni mieć świadomość wpływu rzeczonego przepisu na ich pracę oraz na usługi świadczone przez nich dla osób trzecich, np. schematy licencyjne.
W roku 2004 Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje treści dokumentu roboczego SEC (2004) 995 (19/7/04) [6] rewidującego prawodawstwo unijne na obszarze praw autorskich i praw pokrewnych. Postawa organizacji EBLID (Europejskie Biuro Bibliotek, Informacji i Dokumentacji), aktywnie lobbującej na rzecz bibliotek i archiwów dostępna jest na stronie internetowej Biura [7].
Prawo autorskie a dostęp do informacji: wyjątki i ograniczenia: ZAKRES
Prawa autorskie nie powinny być prawami nieograniczonymi i większość państw na całym świecie uznaje potrzebę uzasadnionego ograniczania prawa wyłączności nadanego twórcom. Wyjątki i ograniczenia zapewniają dostęp do informacji istotnych dla badań naukowych, edukacyjnych i innych ważnych celów bez zbędnych restrykcji. Pracownicy muzeów, bibliotek i archiwów na całym świecie zgodnie uważają, że wyjątki, bez których prawo autorskie byłoby monopolem, są konieczne dla uzyskania równego dostępu do informacji i dziedzictwa kulturowego.
Dzieło niechronione zapisami prawa autorskiego staje się własnością publiczną, w obrębie której treści są pozbawione praw własności lub uważane za takie. Dygitalizacja pozwala na proste, szybkie i powszechne udostępnianie informacji, co walnie przyczynia się do usprawnienia postępu badań naukowych. Przykładem może być dygitalizacja zasobów rządowych, ułatwiająca i przyspieszająca rozpowszechnianie informacji w ramach projektu informatyzacji urzędów publicznych eRząd. Jednakże, jeżeli materiał jest objęty ochroną prawa autorskiego, przytoczone powyżej przypadki nie mogą mieć miejsca bez zgody posiadaczy praw. W konsekwencji, wiele państw wyraża zaniepokojenie z powodu pojawiającej się tendencji do wydłużania okresu ochrony, co oznacza ograniczanie własności publicznej (książek, muzyki, filmów itd.) – Dyrektywa UE dotycząca praw autorskich [5] przedłużyła okres obowiązywania praw autorskich do 70 lat – okres już obowiązujący w Niemczech, ale stanowiący rozszerzenie praw w innych krajach). Dyrektywa dotycząca baz danych [15] zapisami o ich ochronie nałożyła dalsze ograniczenia na obszar własności publicznej. Znalazło to także oddźwięk w kwestii kreatywności, zwłaszcza że wiele nowo powstałych dzieł w pewnym stopniu czerpie inspirację z dzieł już istniejących lub wykorzystuje je w określonym zakresie. Przedłużenie okresu obowiązywania ochrony praw autorskich leży w interesie posiadaczy praw, którzy mogą dłużej czerpać korzyści materialne z opłat licencyjnych i tantiem. Taka sama sytuacja dotyczy muzyki popularnej. (Temat posiada bogatą literaturę. Por. IFLA Position Paper on Copyright in the Digital Environment, [8])
Tylko rozważne przepisy prawa autorskiego pozwolą na rozwój społeczeństwa poprzez mocną i skuteczną ochronę praw twórców i posiadaczy praw, jak również zapewnienie użytkownikom odpowiedniego dostępu do materiałów pobudzających kreatywność, nowatorskie rozwiązania, rozwój badań, edukacji i nauki.

Wpływ prawa autorskiego na wypożyczanie publiczne ZAKRES


Do niedawna koncepcja wypożyczania publicznego nie wchodziła w obszar zainteresowań prawa autorskiego. Publiczne wypożyczanie zawsze było podstawowym źródłem dostępu do materiałów kulturalnych oraz edukacyjnych, powinno więc być ogólnodostępne. Informacje udostępnione we wszystkich formatach były i będą częścią składową zasobów bibliotek. Jednakże, na mocy Dyrektywy UE o najmie i użyczaniu, biblioteki europejskie zobowiązane są do przestrzegania przepisów o wypożyczaniu (por. Dyrektywa Rady nr 92/100/EEC o najmie i użyczaniu oraz określonych prawach pokrewnych w zakresie praw własności intelektualnej[9].) Wspomniane przepisy zakładają, że wszelkie materiały udostępniane przez biblioteki publiczne wymagają autoryzacji lub licencji. Uprawnia to autora do żądania wynagrodzenia za udostępnienie materiału. Przepisy te w takim samym wymiarze dotyczą muzeów i archiwów, jeżeli udostępniają materiały.

Prawa autorskie a systemy ochrony ZAKRES


Właścicieli praw niepokoiło, że ich prawa do własności dzieł w postaci cyfrowej nie znajdują się pod pełną ochroną prawa. W rezultacie, wydawcy mogą korzystać z ochrony technologicznej w postaci systemu zarządzania prawami cyfrowymi (DRM – Digital Rights Management) w celu automatyzacji procesu licencjonowania dzieł oraz zapewnienia zgodności warunków licencji z Art. 6 Dyrektywy UE [5] o prawie autorskim, który nakłada odpowiedzialność karną za próbę ominięcia lub uniknięcia takich środków ochronnych.
Sytuacja wzbudziła niepokój tych, którzy chcą skopiować dzieło korzystając z uprawnionego wyjątku. DRM ma za zadanie zapobiegać naruszeniu prawa autorskiego, może jednak również ograniczyć legalny dostęp do chronionego materiału. Przykładowo, jeżeli wyjątek obejmuje osoby niewidome dokonujące przeformatowania materiału w celu przeczytania go, DRM nie udostępni materiału na podstawie zakazu reprodukowania i formatowania dzieła bez autoryzacji. Tym samym wyjątek staje bezużyteczny. W najgorszym razie DRM, w połączeniu z ograniczeniami nakładanymi przez licencje, uniemożliwi wykonanie jakiejkolwiek kopii bez względu na okoliczności. Dyrektywa pozostawia tę kwestię decyzji Rządu, który ma prawo interweniowania w przypadku jakichkolwiek skarg. Istnieje jednak obawa, że takie założenia nie sprawdzą się w praktyce, np. zbyt długi czas oczekiwania na decyzję. Zainteresowane grupy użytkowników wnoszą o ustalenie listy specjalnych przypadków zwolnionych z obowiązku stosowania zabezpieczeń formalnych, np. konserwacja i archiwizacja egzemplarzy obowiązkowych i dobrowolnych w celu ochrony materiałów dla przyszłych pokoleń. Pracownicy bibliotek, archiwów, muzeów oraz członkowie innych grup użytkowników będą musieli uważnie monitorować rozwój tych przepisów.
Niezgodne z prawem jest naruszenie praw do zarządzania informacją cyfrową / elektroniczną (informacja udostępniana przez właściciela praw autorskich określająca dzieło, autora lub innego właściciela, lub też okresu i warunków udostępniania dzieła), usuwanie danych lub przekazywanie działa bez wymaganych informacji.
Jednakże te rozporządzenia odnoszące się do technologicznej ochrony danych oraz oprogramowania zarządzania prawami cyfrowymi działają w obie strony i dają korzyść muzeom, bibliotekom i archiwom, uprawnia do ochrony własnych zbiorów cyfrowych lub innych materiałów w wytworzonych przez nie w postaci elektronicznej.
Wdrożenie Dyrektywy Prawa Własności Intelektualnej (IPR) ZAKRES

29 kwietnia 2004 Rada Ministrów Parlamentu Europejskiego przyjęła Dyrektywę 2004/48/EC [10] w sprawie wdrożenia praw własności intelektualnej, w tym prawa autorskiego i praw pokrewnych, znaków towarowych, projektów, patentów i podziałów geograficznych. Przedmiotem dyrektywy były sankcje wobec fałszerstwa i piractwa. Mimo, że dotyczy ona wszelkich rodzajów naruszeń od drobnych wykroczeń po poważne przestępstwa, nie ogranicza się wyłącznie do naruszeń dokonanych dla potrzeb komercyjnych. Europejski Trybunał Sprawiedliwości rozważa możliwość wprowadzenia sankcji karnych w najbliższej przyszłości. Istnieje jednak zagrożenie, że studenci, naukowcy, nauczyciele, pracownicy muzeów, bibliotek i archiwów narażeni będą na konsekwencje karne z powodu drobnych wykroczeń dokonanych w dobrej wierze dla użytku prywatnego. Toteż wszelkie postępy w tym aspekcie muszą być ściśle monitorowane przez pracowników muzeów, bibliotek i archiwów.


Organizacje zbiorowego zarządzania ZAKRES

Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi powoływane są przez właścicieli praw autorskich, w celu udzielania w ich imieniu licencji na posiadane dzieła. Mają one za zadanie m.in. udzielanie licencji, i/lub rozdział tantiem pochodzących z wykorzystania nagrań dźwiękowych, materiałów drukowanych, dzieł i form artystycznych, materiałów wyemitowanych i programów telewizyjnych. Zbiorowe zarządzanie jest korzystne dla użytkowników, ponieważ zapewnia udzielenie licencji in blanco obejmującej wykorzystanie całej kolekcji organizacji, eliminując tym samym konieczność renegocjacji osobnych umów licencyjnych. Jednakże, dzięki takim rozwiązaniom, niektóre organizacje zbiorowego zarządzania mogą znaleźć się w pozycji monopolisty.


Działalność organizacji poddawana jest przez Komisję Europejską coraz dokładniejszej kontroli. Notatka Zarządzanie prawem autorskim i prawami pokrewnymi na rynku wewnętrznym EC (COM (2004) 261 (Final) [11] zwraca uwagę na konieczność wyjaśnienia monopolistycznych zapędów organizacji. Notatka stwierdza również, że wstępnym warunkiem powstania struktur Zarządzania Prawami Cyfrowymi jest ich akceptacja przez wszystkie osoby zainteresowane. Ponadto notatka wskazała na kilka możliwości wprowadzenia poprawek do koncepcji ogólno-wspólnotowego licencjonowania. Bazuje na wnioskach wynikających z konsultacji wychodzących naprzeciw problemom pojawiającym się w społeczeństwie informacyjnym.
Dyrektywa dotycząca baz danych ZAKRES

Dyrektywa 96/9/EC o ochronie baz danych [15] reguluje korzystanie z baz danych oraz zawiera przepisy chroniące zawarte w nich treści. Wybór oraz układ treści umieszczonych w bazach danych chroniony jest prawem autorskim. Nowo tworzone bazy chronione są również prawem sui generis. Dyrektywa definiuje bazę danych jako ”zbiór danych, zgromadzonych niezależnych prac i innych materiałów według określonego systemu lub metody, indywidualnie dostępnych środkami elektronicznymi lub innymi ”. Bazy danych mogą zawierać wszelkie rodzaje informacji, w tym tekstowe, głosowe, wizualne, liczbowe czy też faktograficzne. Zgodnie z powyższą definicją katalogi, w tym katalogi biblioteczne, uważane są za bazy danych jako zbiór metadanych (por. IPR a metadane). Twórcy baz danych mogą ograniczyć nieuprawnione powielanie na okres 15 lat od daty zamknięcia bazy danych lub oddania jej do użytku publicznego. Jakiekolwiek istotne zmiany wprowadzone do bazy danych powodują automatyczne przedłużenie tego okresu na kolejne 15 lat. Ustalenie wyjątków od tego prawa, np. dla celów edukacyjnych czy prowadzenia niekomercyjnych badań naukowych, leży w gestii państw członkowskich. Istnieją jednak pewne ograniczenia, w świetle których użytkownicy mogą wyodrębnić znaczącą część nieelektronicznej bazy danych dla potrzeb prywatnych, podczas gdy taka czynność nie jest dopuszczalna w przypadku elektronicznej bazy danych. Wspomniana dyrektywa znajduje się obecnie na etapie weryfikacji wyjątków [6].


Prawa własności intelektualnej a metadane ZAKRES

Metadane są chronione w UE na mocy prawa ochrony baz danych i/lub prawa autorskiego. Zgodnie z postanowieniami database Directive [15] (Dyrektywy o ochronie baz danych), każdy zbiór metadanych uważany jest za bazę danych. Ochrona takiej bazy danych uzależniona jest od treści twórczych lub intelektualnych w niej zawartych. Jeżeli indeksator skorzysta z umiejętności i wiedzy podczas oznakowania metadanych, wówczas metaznaczniki powinny zostać objęte ochroną prawa autorskiego, nawet jeśli sąd uzna, że nie kwalifikują się do takiej ochrony - będą mogły czerpać korzyści z prawa o ochronie baz danych.


Prawo własności intelektualnej w metadanych staje się problemem w przypadku łączonych projektów wzbogacania zbiorów o metadane. Różne instytucje partnerskie posiadają prawa do takiego wspólnie opracowanego zbioru, co oznacza, że żadna z tych instytucji nie może wykorzystać danych ze zbioru bez zgody innych właścicieli praw. W takim przypadku zaleca się podpisywanie umów partnerskich przed rozpoczęciem współpracy.

W większości instytucji lokalnych matadane nie są wystarczająco cenne lub ważne, by istniała konieczność wprowadzania aktywnych strategii nadzoru Internetu. Usługa ta może być wykonana przez firmę komercyjną, lecz należy mieć świadomość, że umieszczanie metadanych na niektórych domenach publicznych może narazić organizację na wykorzystywanie ich przez jednostki nieupoważnione. Jednakże, powyższa strategia jest uzasadniona, gdy zbiory metadanych są cenne i wartościowe.


Inny aspekt tej sprawy obejmuje kwestię własności prawa autorskiego w przypadku, gdy metadane muszą zostać dodane do dzieła tak, aby można je było odzyskać. Wówczas, podczas ubiegania się o zezwolenie posiadacza praw autorskich na dygitalizację dzieła, należy również wnosić o zezwolenie na dodanie / włączenie metadanych.
Prawo autorskie, archiwizacja, przechowywanie i konserwacja

ZAKRES

Reprodukowanie, mające na celu archiwizację, przechowywanie lub konserwację dzieła znajdującego się w zbiorze, uważa się za ważne zadanie muzeów bibliotek i archiwów. W interesie publicznym leży nadanie tym organom w drodze wyjątku uprawnień do reprodukowania w celu przechowania/konserwacji oryginału oraz udostępniania rzeczonych kopii na prawach oryginału. Na mocy postanowień EU Copyright Directive [5] państwa członkowskie mogą skorzystać z opcji archiwizacji i przechowywania szczególnie cennych dzieł oraz udostępniania tychże na bardzo restrykcyjnych warunkach. Większość państw nie decyduje się na wdrożenie tych opcji ze względu na obciążenie administracji oraz zbyt wysokie koszty przedsięwzięcia.



Wytyczne dotyczące digitalizacji (zob. Dygitalizacja) ZAKRES
Udane przeprowadzenie dygitalizacji uzależnione jest od dostępności treści w sektorze publicznym. Obecność zarówno treści oryginałów cyfrowych (bazy danych, internet itp.), jak i wielu dzieł analogowych znajdujących się w różnych zbiorach europejskich jest nieunikniona przy takich operacjach. Pracownicy muzeów, bibliotek i archiwów zobowiązani są poznać nie tylko prawa autorskie obowiązujące w ich państwie, ale również odnośne dyrektywy oraz traktaty międzynarodowe. Pracownicy podejmują odpowiedzialność za ujednolicenie działań instytucji oraz użytkowników dzieła z wymogami prawa międzynarodowego.
Należy zauważyć, że choć muzea, biblioteki czy archiwa mogą być jedynym właścicielem dzieła, niekoniecznie muszą posiadać do niego pełne prawa. Nie wiadomo, czy w przyszłości stworzony zostanie wyjątek dla dygitalizacji dzieł drukowanych w celu udostępnienia ich w publicznej sieci dostępu. Jednakże, przywoływana już Dyrektywa o ochronie praw autorskich [5] zawiera kilka wyjątków w prawie do reprodukcji dzieł przez muzea, archiwa oraz biblioteki (por. art. 5.2 (c) i 5.3(n).

Przed publicznym udostępnianiem dzieł chronionych prawem autorskim, należy ustalić strukturę ich własności oraz prawa osób trzecich. Osoby odpowiedzialne za zarządzanie dziedzictwem kulturowym powinny być przygotowane na prowadzenie negocjacji z osobami uprawnionymi (wydawca, agencja licencyjna, stowarzyszenie kolekcjonerskie a może nawet sam autor, ewentualnie jego spadkobiercy).


  • Może zaistnieć potrzeba negocjacji zakupu dostępu do dzieł istniejących w formie cyfrowej, co wymaga znajomości prawa autorskiego oraz prawa umów od obu stron.




  • Negocjowanie umów i warunków licencji zawiera wiele pułapek, które narazić mogą organizację na niebezpieczeństwo czasochłonnych i kosztownych sporów sądowych, ważne jest więc, żeby negocjatorzy zaznajomili się z warunkami i kosztorysem proponowanej umowy.(por. S. Stokes Digital Copyright: law and practice [12] oraz paragraf dotyczący Licencji, poniżej).

Przed podjęciem decyzji odygitalizacji, muzea, biblioteki i archiwa powinny:



  • znać obowiązujące i planowane prawodawstwo w zakresie praw autorskich, szukać porady prawnej. Informacje ogólne dotyczące prawa autorskiego i praw pokrewnych można znaleźć na stornie internetowej WIPO [13], szczegóły dotyczące praw autorskich obowiązujących w poszczególnych państwach znajdują się na stronie UNESCO [14]. (por. też Dyrektywę o prawach autorskich.[5])




  • Określić zadania i cele. Np. wskazanie osoby/osób posiadających dostęp do bazy danych, zakres dostępu, ochrona sieci, kontrola reprodukowania i wykorzystywania. Czy zainstalowany zostanie system ochrony, czy też dostęp monitorowany będzie dzięki identyfikacji, rejestracji i haśle użytkownika? Czy dzieła chronione będą udostępniane zdalnie?




  • Określić właścicieli praw autorskich do dzieł chronionych. Dzieła, do których prawa posiadają osoby spoza danej organizacji będą musiały przejść procedurę clearingową przed włączeniem ich do zbiorów. Niektóre z dzieł mogą posiadać wersję elektroniczną, w takim przypadku niezbędne będzie uzyskanie od wydawcy odpowiedniej licencji.




  • Ocenić czas konieczny dla ustalenia własności praw i być przygotowanym na oddelegowanie pracowników do tego typu czynności. Posiadać świadomość, że identyfikacja i ustalenie posiadaczy praw autorskich do poszczególnych dzieł jest najbardziej czasochłonnym elementem projektu dygitalizacji.




  • Przeznaczyć odpowiednie fundusze na odkupienie praw autorskich, zwłaszcza jeśli twórcy lub posiadacze praw reprezentowani są przez stowarzyszenia. Budżet powinien również uwzględniać możliwą konieczność zatrudnienia dodatkowego personelu lub zmiany obowiązków pracowników zatrudnionych przy procedurze ustalania własności praw.




  • Ustalić zasady odkupienia praw autorskich oraz negocjować warunki licencji. W miarę możliwości szukać porady prawnej.




  • Rozważyć uzyskanie dostępu do istniejących dzieł elektronicznych dzięki konsorcjum (zob. Partnerstwo i współpraca). Pracownicy bibliotek i archiwów mogą mieć lepsza pozycję podczas negocjowania warunków z wydawcami, jeśli stworzą system wymiany informacji w ramach konsorcjum. (por. paragraf dotyczący Licencji).




  • Mieć świadomość, że jedną z głównych przeszkód w dygitalizacji dzieł drukowanych i artystycznych będzie opór właścicieli praw autorskich, których należy przekonać, że dzieła nie będą niewłaściwie wykorzystane, niezgodnie ze swoim przeznaczeniem oraz, że nie stracą na wartości rynkowej. Autor lub wydawca niechętnie da instytucji wolną rękę na udostępnienie dzieła w formie elektronicznej bez gwarancji, że dzieło nie zostanie właściwie wykorzystane lub umieszczone w sieci, gdzie dostęp do niego będą miały państwa posiadające niezadowalające przepisy o prawach autorskich. Dlatego też należy uwzględnić wszelkie obawy dotyczące udostępniania w sieci. Na przykład, jeżeli użytkownicy mają korzystać ze zdalnego dostępu do zbiorów przy pomocy sieci, należy opracować sposób jej kontroli. Dobrym przykładem jest SCRAN. (por. Linki – Wielka Brytania, oraz projekt TECUP w Linki - Europa.)




  • Mieć świadomość umownych ograniczeń oraz odpowiedzialności biblioteki. Postanowienia umowne mogą zakazywać pewnych sposobów korzystania z dzieł lub wymagać podjęcia określonych działań w celu zastrzeżenia lub kontroli dostępu dla osób trzecich. W przypadku muzeów ważne jest, by posiadały one odpowiednia pełnomocnictwa, zwłaszcza jeżeli same są licencjodawcami.




  • Prawo autorskie do opracowanej strony internetowej powinno być własnością muzeum, biblioteki lub archiwum. Jeżeli strona opracowana i wykonana została przez inną osobę lub organizację, należy nabyć wszelkie uprawnienia przed uruchomieniem strony. Zbiory zdygitializowane są jednocześnie bazą danych i podlegają ochronie prawa autorskiego oraz prawa o ochronie baz danych. Są również własnością muzeum, archiwum lub biblioteki (zob. IPR a metadane). Nie ma to wpływu na prawo do treści. Treści podlegają ochronie własnych praw, które nie mogą być własnością organizacji (por. Dyrektywa Rady 96/9/EC o ochronie baz danych).




  • Wprowadzić odpowiednie przepisy dotyczące zarządzania prawami wynikającymi z udzielonych licencji. Rozważyć wykorzystanie Zarządzania prawami cyfrowymi podczas rejestracji danych właścicieli praw oraz zapisów specjalnych w umowach licencyjnych (więcej szczegółów na stronie European Museums’ Information Institute [16] pod frazą „wymogi prawne”).

  • Wprowadzić odpowiednie przepisy dotyczące szkolenia pracowników, uczulające ich na zagrożenia wynikające z praw autorskich. Upewnić się, że pracownicy są świadomi ryzyka związanego z niewyjaśnioną kwestią własności praw do dzieła.




  • Grupa Frankfurcka (por. linki – Europa) opublikowała oświadczenie dotyczące retrodygitalizacji (dygitalizacji treści oryginalnie drukowanych) dokonywanej przez wydawców i biblioteki.



Licencje ZAKRES

Prawo dostępu do wykorzystania informacji w formie elektronicznej regulowane jest zazwyczaj na mocy postanowień umowy cywilnej znanej jako umowa licencyjna. Zawieranie umów licencyjnych wiążących dla obu stron przyjęło się jako forma ustalania warunków wykorzystania treści cyfrowych. Licencja nie jest tożsama z prawem własności. Określa jedynie warunki korzystania z baz danych i innych dzieł chronionych prawami autorskimi.


Umowa jest ważna jeśli zawiera klauzulę, z której można dowiedzieć się, jak rozwiązywać powstałe spory. W przeciwnym przypadku mają zastosowanie odpowiednie przepisy prawa właściwego (por. Rozporządzenie Rady 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 dotyczące właściwości sądu oraz wykonania orzeczeń w sprawach cywilnych i gospodarczych[17]).
Dyrektywa UE 2001/29/EC [5], w punkcie 30 preambuły zachęca do udzielania licencji: „ Prawa określone w niniejszej dyrektywie podlegają cesji lub licencji bez uszczerbku dla odnośnych państwowych przepisów dotyczących praw autorskich i praw pokrewnych”. Licencje muszą być zgodnie z przepisami prawa autorskiego.
Licencja określa osobę upoważnioną do korzystania z dzieła oraz cenę i warunki udostępnienia dzieła. Warunki obejmują problematykę zakresu i czasu dostępu, możliwości powielania czy też wprowadzania zmian. Muzea, archiwa i biblioteki zawierające umowy licencyjne w celu udostępnienia swoim użytkownikom treści cyfrowych, powinny wynegocjować najlepsze możliwe warunki. Oprócz ceny udostępnienia, umowy takie powinny zawierać definicję „uprawnionego użytku”, „uprawnionego użytkownika” oraz „miejsca”. Pracownicy zobowiązani są do przestrzegania warunków licencji oraz do informowania użytkowników w tym zakresie.
Umowy zazwyczaj posiadają zapis dotyczący zakazu naruszania praw autorskich i prawa własności przez użytkowników muzeum/biblioteki/archiwum. Licencjobiorca zobowiązuje się również do korzystania lub zezwolenia na korzystanie z materiałów objętych licencją zgodnie z warunkami licencji. Pracownicy muzeum, bibliotek i archiwów powinni dbać o prawa twórców oraz osób zarządzających własnością intelektualną, jednakże nie powinni dopuścić do podpisania umowy licencyjnej zawierającej klauzule obciążające ich organizacje nieuzasadnioną odpowiedzialnością za działania pozostające poza ich bezpośrednią kontrolą.
Udzielanie licencji konsorcjom jest postrzegane przez wielu jako jedyna dobra odpowiedź na wszechwładzę wydawców i innych posiadaczy praw. W niektórych państwach zawieranie takich umów może być współfinansowane z budżetu państwa. Wiele konsorcjów prowadzi wymianę informacji oraz wspólnie ustala zasady licencjonowania (por. Stanowisko ICOLC [18] oraz Zasady Licencjonowania IFLA [19]). Wydawcy coraz chętniej prowadzą rozmowy z konsorcjami, niemniej jednak wciąż niechętnie podchodzą do koncepcji „modelowej licencji”. Mimo to „modelowe licencje” istnieją (por LIBLICENSE w Linkach – USA, oraz NESLI w Linkach – Wielka Brytania).
Wydana przez EBLIDA pozycja “Licensing digital resources: how to avoid the legal pitfalls” autorstwa E. Giavarra [20] jest pomocnym podręcznikiem zasad dobrego postępowania dla osób odpowiedzialnych za negocjowanie warunków licencji na produkty elektroniczne.
Creative Commons ZAKRES

Creative Commons jest organizacją typu non-profit, która umożliwia twórcom treści cyfrowych (muzyki, zdjęć, filmów, słowa pisanego, materiałów edukacyjnych) udzielanie licencji na udostępnienie swoich dzieł (por. Licencje). Licencja może obejmować zezwolenie na reprodukowanie, rozpowszechnianie, odtwarzanie dzieł chronionych prawem autorskim pod warunkiem odpowiedniego wynagrodzenia z tego tytułu na rzecz autora/twórcy. Założeniem organizacji jest umożliwienie innym korzystania z ich prac w taki sposób, aby ominąć restrykcyjne przepisy z uwzględnieniem przepisów prawa autorskiego. Creative Commons powstała w 2001 w Stanach Zjednoczonych, jej dział międzynarodowy – i Commons- negocjował warunki umów licencyjnych specyficznych dla danego państwa m.in. w Austrii, Finlandii, Niemczech, Holandii i Hiszpanii. Obecnie opracowywane są licencje dla Belgii, Chorwacji, Francji, Irlandii, Włoch i Wielkiej Brytanii. Szczegóły dotyczące licencji dla poszczególnych państw znajdują się na stronie internetowej Creative Commons [21] (por. załącznik do wytycznych odygitalizacji, wykres ukazujący możliwość zastosowania licencji Creative commons do publikacji internetowej zawierającej obrazy o niskiej rozdzielczości).


Ochrona danych i prawo do prywatności ZAKRES

Zgodnie z postanowieniami Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Swobód Obywatelskich [22] “każdy ma prawo do poszanowania własnej prywatności, życia rodzinnego, domu i korespondencji”. W celu ułatwienia przepływu informacji przy jednoczesnej ochronie prywatności, UE ujednoliciła prawodawstwo państw członkowskich na mocy szeregu dyrektyw i rozporządzeń [23]:


Dyrektywa 95/46/EC dotycząca ochrony obywateli w związku z przetwarzaniem i wolnym obiegiem danych osobowych

  • Dyrektywa 2002/58/EC dotycząca przetwarzania danych osobowych oraz ochronie prywatności w sektorze usług elektronicznych.

  • Dyrektywa 45/2001/EC Dotycząca ochrony obywateli w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez Instytucje Wspólnoty oraz wolnym obiegiem tych danych.

Informacje dotyczące obywateli – zwane “danymi osobowymi” – są gromadzone i używane w wielu dziedzinach życia codziennego np. przy rejestracji czytelników w bibliotece.


Instytucje gromadzące, wykorzystujące, przekazujące, udostępniające, rejestrujące, zmieniające lub w jakikolwiek inny sposób przetwarzające dane osobowe w sieci lub poza nią, mają obowiązek dokonywania tych czynności uczciwie i z zachowaniem środków bezpieczeństwa. Wymogi dotyczące bezpieczeństwa danych obejmują również przypadek przekazania danych osobom trzecim. Umowy zawierane z osobami trzecimi powinny zawierać wyraźnie sformułowane wymagania dotyczące przechowywania i przekazywania danych osobowych w sposób bezpieczny i zgodny z odpowiednim prawem.
Prawo Europejskie stanowi wykładnię 8 ogólnych zasad przetwarzania danych osobowych:

  • zgodnie z przepisami prawa

  • w rzetelnie określonym celu

  • dane muszą być adekwatne, nie wykraczające poza przeznaczenie;

  • dane muszą być dokładne

  • danych nie wolno przechowywać dłużej niż to konieczne;

  • dane muszą być przetwarzane zgodnie z prawami podmiotu;

  • dane muszą być zabezpieczone;

  • danych nie wolno przekazywać do krajów nie posiadających odpowiednich przepisów o ochronie danych osobowych.

Surowe przepisy określają przetwarzanie „danych poufnych” dotyczących pochodzenia rasowego, etnicznego, poglądów politycznych, wyznania, przekonań, członkostwa w związkach zawodowych, stanu zdrowia i orientacji seksualnej. Przetwarzanie takich danych odbywać się może w ściśle określonych okolicznościach np., jeśli podmiot udzielił wyraźniej zgody na przetwarzanie danych poufnych.


Należy rozważyć przygotowanie oświadczenia o poufności, zawierającego następujące informacje:

  • cel zbierania danych osobowych;

  • planowane wykorzystanie zebranych danych;

  • opcje użytkowników w przypadku wykorzystania ich danych osobowych;

  • wyjaśnienie, kto będzie miał dostęp do danych;

  • planowany okres przechowywania danych w systemie;

  • informacja o korzystaniu z cookies/beacons w celu monitorowania aktywności użytkowników

  • informacja, czy dane są przetwarzane globalnie.

Oświadczenie o poufności powinno być dostępne na każdym etapie zbierania danych osobowych. OECD posiada narzędzia do tworzenia polityki prywatności danych osobowych[24], które mogą okazać się pomocne przy sporządzaniu oświadczenia o poufności. W sieci dostępne są liczne przykłady gotowych oświadczeń o poufności, np. Europe Direct, University of Leicester oraz Russian Archives Online [25].


Prawodawstwa narodowe gwarantują szereg praw obywatelskich, m. in.:

  • prawa do informacji o czasie przetwarzania danych;

  • celu przetwarzania danych;

  • prawa dostępu do danych;

  • prawa do zmiany lub usunięcia danych w razie konieczności.

Prośby o udzielenie dostępu do danych złożone przez podmioty zainteresowane powinny być rozpatrywane bezzwłocznie. Jakiekolwiek informacje dotyczące osób trzecich nie powinny być ujawniane bez zgody tychże.


(szczegóły na stronie internetowej ochrony danych Europa [26] i na stronach narodowych komitetów ds. ochrony danych osobowych [27].)
Wymiana danych początek rozdziału

Termin „wymiana danych” w omawianym kontekście odnosi się do wymiany danych w obrębie sektora publicznego, tj. między departamentami jednostki lokalnej lub między jednostkami lokalnymi a jednostką centralną. Takie rozwiązanie zdaje się pozostawać w zgodzie z planowanym przez rząd dostarczaniem usług zintegrowanych, niemniej jednak wymiana danych może być sprzeczna z obywatelskim prawem do prywatności. Należy więc dążyć do równowagi między skutecznością, szeroko pojętym interesem społecznym (tj., jeśli wymiana danych przyczyniłaby się do zapobieżenia przestępstwu) a prawem jednostki do zachowania prywatności. Wymiana danych musi być zgodna z przepisami o ochronie danych osobowych, prawami człowieka, i prawodawstwem dotyczącym wolności informacji (por. ochrona danych i prywatności.)


Prawo do informacji początek rozdziału

W roku 1946 Zgromadzenie Ogólne ONZ stwierdziło, co następuje: „prawo do informacji jest fundamentalnym prawem człowieka i podwaliną wszelkich wolności chronionych przez Narody Zjednoczone” [28]. Szczegóły dotyczące prawodawstwa poszczególnych państw członkowskich UE w tym zakresie zwiera pozycja autorstwa Davida Banisara Freedom of information and access to government records around the world, Privacy International, 12 maja 2004 [29] oraz w Freedom of information: a comparative legal survey autorstwa Toby’ego Mendela, UNESCO, 2003. [30].


Traktat Amsterdamski [31] wprowadził nowy artykuł 255, na mocy którego Rada Europejska przyjęła dnia 20 maja 2001 rozporządzenie 1049/2001 dotyczące publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji [32].
Pracownicy muzeów, archiwów i bibliotek są ogniwem łączącym użytkowników z poszukiwaną przez nich informacją. Powinni angażować się w ochronę i promowanie dostępu do informacji jednocześnie starając się wypracować równowagę między promowaniem powszechnego dostępu do informacji a ochroną danych osobowych.
Jeśli obywatel szukający dostępu do informacji oficjalnej nie potrafi sprecyzować, jakich informacji poszukuje, pracownicy jednostek państwowych powinni służyć mu bezinteresowną i bezstronną pomocą. Jej Celem jest próba sprecyzowania poszukiwanych informacji, a nie określenie intencji obywatela.
Procedura ujawniania informacji powinna być dostępna i przejrzysta. Informacja powinna być dostarczana bezzwłocznie (nie przekraczając ustawowego czasu oczekiwania). W przypadku odmowy dostępu do informacji, należy podać powody takiej decyzji poparte odpowiednimi przepisami.
Wnioskodawcy powinni być szczegółowo poinformowani o prawnych procedurach odwoławczych i trybie składania skarg, a pracownicy powinni rozpatrywać je szybko i sprawiedliwie oraz informować o ich przebiegu.
Pracownicy muzeów, bibliotek i archiwów powinni przykładać odpowiednią wagę do przechowywania oraz konserwacji materiałów zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powinni stosować się do ustalonego dla ich instytucji harmonogramu przechowywania akt.
Zasady dobrego postępowania przy obsłudze wniosków o udostępnienie informacji w Wielkiej Brytanii reguluje Kodeks Postępowania Lorda Kanclerza [33].
Ponowne wykorzystanie informacji publicznej ZAKRES

Sektor publiczny wytwarza i gromadzi znaczne ilości informacji posiadających znaczenie dla osób prywatnych i przedsiębiorców. Informacje te (geograficzne, gospodarcze, statystyczne) są surowcem dla stworzenia informacji komercyjnej. Takie zasoby informacyjne wykazują znaczący potencjał społeczny i gospodarczy, np. dane geograficzne mogą zostać wykorzystane przez spółki prywatne w celu wytworzenia nowych usług i produktów generujących dochody w sektorze turystycznym.


UE przyznaje, że ponowne wykorzystanie informacji może stać się źródłem dochodu i tworzenia nowych miejsc pracy. Dyrektywa 2003/98/EC o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego [34], która zostanie wdrożona przez państwa członkowskie do 1 lipca 2005, ustanawia zestaw wymagań dotyczących ponownego wykorzystania danych z sektora publicznego dla celów handlowych. Dyrektywa definiuje „ponowne wykorzystanie” jako każde wykorzystanie „dla celów gospodarczych, lub niekomercyjnych innych, niż początkowe założenie w oparciu o które stworzono odnośnie dokumenty”.

Prawodawstwo dotyczące Wolności Informacji (nadające prawo dostępu do informacji) oraz Informacji Sektora Publicznego (nakładające obowiązek udostępniania materiałów publicznych do ponownego wykorzystania, najlepiej w formie elektronicznej) ma za zadanie doprowadzić do większej przejrzystości działań rządu. Dyrektywa dotycząca Informacji Sektora Publicznego [34] nie obejmuje:



  • dokumentacji będącej w posiadaniu jednostek edukacyjnych i badawczych, takich jak szkoły, uniwersytety, archiwa, biblioteki oraz jednostki badawcze łącznie z jednostkami powołanymi do przekazywania wyników badań.

  • dokumentacji będącej w posiadaniu jednostek kulturalnych takich jak muzea, biblioteki, archiwa, filharmonie, balety, opery i teatry.



Jednakże zakres, w jakim muzea, biblioteki i archiwa udostępniają informacje sektora publicznego, objęty jest postanowieniami Dyrektywy, która ma zastosowanie “gdy ograny sektora publicznego sprzedają, udzielają licencji, rozpowszechniają, wymieniają lub przekazują informacje.”
(Szczegóły dotyczące Informacji Sektora publicznego dostępu i ponownego wykorzystania znajdują się w: Informacja sektora publicznego: dostęp i ponowne wykorzystanie [35].)
Handel elektroniczny ZAKRES

Programy e-Rządu mają za zadanie dostarczanie informacji w formie elektronicznej, czyli za pośrednictwem telekomunikacji, telewizji, telefonii komórkowej oraz internetu. Jeżeli towary i usługi sprzedawane są za pośrednictwem internetu, wówczas instytucje powinny dostosować się do wymogów Dyrektywy 2000/31/EC (Dyrektywa o handlu elektronicznym) [36] oraz Dyrektywy 97/7/EC (Dyrektywa o sprzedaży zdalnej) [37].


Dyrektywa o handlu elektronicznym [36] nakłada na państwa członkowskie obowiązek dopuszczenia możliwości zawierania umów drogą elektroniczną. Dyrektywa ogranicza jednocześnie odpowiedzialność Dostawców Usług Internetowych w przypadku, gdy nie posiadają oni kontroli nad treścią przesyłanych informacji (przepisy uwzględniają również odpowiedzialność za zniesławienie). Dyrektywa odnosi się do wszystkich gałęzi handlu elektronicznego, w tym do muzeów, bibliotek i archiwów prowadzących elektroniczną działalność handlową na drodze elektronicznej. Dotyczy to, na przykład, przepisu o usługach dostarczania dokumentów drogą elektroniczną oraz odbioru lub zamawiania dokumentów mailem. Rozporządzenie dotyczy zwłaszcza instytucji posiadających własne witryny internetowe.
Dyrektywa o sprzedaży zdalnej [37] dotyczy instytucji sprzedających produkty i usługi w internecie, telewizji cyfrowej, sprzedaży wysyłkowej (łącznie z zakupami z katalogu), przy pomocy usług telefonicznych lub faksu, czyli obejmuje swoim zakresem również sprzedaż gadżetów ze sklepiku muzealnego lub zdjęć z archiwum.
Jednym z najpoważniejszych zagrożeń handlu elektronicznego jest obawa przed niewystarczającymi środkami bezpieczeństwa. Dyrektywa 1999/93/EC (Dyrektywa o podpisie elektronicznym) [38] została wprowadzona dla ułatwienia korzystania z podpisu elektronicznego. Na mocy wspomnianej Dyrektywy podpis elektroniczny zyskuje moc obowiązującą podpisu odręcznego we wszystkich państwach członkowskich. Dyrektywa wyznacza standardy minimum, które należy osiągnąć przed uprawnieniem podpisu elektronicznego. Podpis elektroniczny jest:

  • unikalny dla każdego właściciela;

  • umożliwiający identyfikacje właściciela;

  • umożliwiający właścicielowi pełną kontrolę nad podpisem;

  • połączony z danymi w taki sposób, że wszelkie ich zmiany będą łatwo wykrywalne.

W praktyce powyższe wymogi osiągnąć można przy użyciu Public Key Cryptography (zob. Bezpieczeństwo)


Dostęp dla osób niepełnosprawnych ZAKRES

UE wspiera ideę dostarczania usług wszystkim na równych zasadach. Wiele państw członkowskich wprowadziło przepisy narodowe regulujące kwestię równego dostępu np. Ustawa o Dyskryminacji Osób Niepełnosprawnych, w myśl której dostarczanie usług gorszej jakości osobie niepełnosprawnej jest niezgodne z prawem. Szczegóły prawodawstwa w tym zakresie zawarto w załączniku do wytycznych dot. dostępu dla osób niepełnosprawnych.


Postanowienia Dyrektywy 2001/29/EC [5] dopuszczają wyjątek dla osób niewidomych i niedowidzących, zezwalający im na powielenie dzieł w określonych sytuacjach. Niektóre państwa, np. Wielka Brytania włączyły ten wyjątek do legislacji narodowej oraz wprowadziły schematy licencyjne na udostępnienie kopii dzieła do użytku osób niewidomych i niedowidzących pod warunkiem, że przestrzegają one ograniczeń dotyczących wielokrotnego kopiowania [39].
PERSPEKTYWY ZAKRES
Muzea, biblioteki i archiwa powinny na bieżąco śledzić krajowe i międzynarodowe ustawodawstwo w dziedzinie prawa autorskiego w celu tworzenia grup nacisku na rzecz odpowiedniego dostępu do informacji dla wszystkich obywateli, oraz aby móc udzielać wskazówek w zakresie dobrego postępowania.
Pracownicy instytucji europejskich powinni być również świadomi innych problemów i zagadnień, luźno związanych z prawami autorskimi i ochroną własności intelektualnej, powinni być również przygotowani do reagowania na wszelkie materiały konsultacyjne (zielone karty) lub dyrektywy wydawane przez UE.


  • Biblioteki muzea i archiwa powinny być przygotowane na prowadzenie ewidencji barier dla swoich usług w obszarze praw autorskich i powinny składać raporty do krajowych stowarzyszeń i instytucji. Dyrektywy unijne są rewidowane i (teoretycznie) mogą zostać zmienione, jeśli istnieje ku temu słuszna przyczyna. Obecnie trwają prace nad Dyrektywą dotyczącą praw autorskich (por. SEC (2004) 995).




  • Należy wspierać inicjatywy pozwalające na spotkania pracowników i posiadaczy praw autorskich w celu rozwiązywania problemów np. ECUP, TECUP i grupa frankfurcka. (por. linki Europa).




  • Osoby zarządzające zbiorami bibliotek, muzeów oraz archiwów powinny współpracować z Europejskim Biurem Stowarzyszeń Bibliotek, Informacji i Dokumentacji (por. EBLIDA) założonym w 1992 jako patronacka organizacja pozarządowa typu non-profit, reprezentująca biblioteki europejskie oraz prowadząca kampanie na rzecz ujednolicenia prawodawstwa w obszarze praw autorskich zgodnych z założeniami społeczeństwa informacyjnego. W ramach EBLIDA działa Grupa Ekspercka ds. Praw Autorskich, składająca się z przedstawicieli większości krajów UE.

Coraz bardziej istotna staje się kwestia przyznania bibliotekom, muzeom i archiwom szerszego dostępu do dzieł reprodukowanych bez wymogów bezwzględnego ustalenia własności praw autorskich. Należy również dążyć do zachowania równowagi między prawami właścicieli dzieła, a prawami jego użytkowników.

Muzea, biblioteki i archiwa muszą stworzyć jasny system zarządzania prawami. Pomoże on nie tylko w procesie archiwizacji praw otrzymanych od osób trzecich, ale również praw własności intelektualnej do treści własnych. Innowacje technologiczne na polu zarządzania prawami cyfrowymi mogą zostać poddane monitoringowi w celu ustalenia możliwych korzyści z nich płynących.
Muzea, biblioteki i archiwa powinny rozważyć korzyści płynące z wykorzystania ich własnych praw własności intelektualnej jako alternatywnego źródła dochodu. W związku z powyższym, należy się zwrócić ku nowym rozwiązaniom technologicznym, np. zarządzanie prawami cyfrowymi, mikro – płatności i ustalenia licencyjne dla najbardziej odpowiednich rozwiązań (por. Modele biznesowe).

Zarządzanie archiwami cyfrowymi jest podstawą funkcjonowania e-Rządu. System zarządzania archiwami cyfrowymi powinien zostać skonstruowany w oparciu o systemy archiwizujące i systemy gromadzące dane.

Muzea, biblioteki i archiwa powinny poszukiwać rozwiązań chroniących je przed monopolistycznymi zakusami właścicieli praw autorskich i wydawców. Należy zapoznać się z alternatywnymi formami licencjonowania np. Creative Commons, które mogą korzystnie wpłynąć na wykorzystanie treści objętych prawami autorskimi, jak również udostępnianie materiałów własnych.


Mając na względzie istniejące obecnie na poziomie narodowym rozbieżności dotyczące prawa właściwego dla umów licencyjnych, należy rozważyć możliwość harmonizacji przepisów na poziomie europejskim.

Kwestie techniczne związane ze współdziałaniem tj. na poziomie europejskim również wymagają opracowania. COM DOC (2004) 261 [11] dotyczący zarządzania prawem autorskim i prawami pokrewnymi na rynku wewnętrznym stwierdza, co następuje: „utworzenie wspólnej globalnej infrastruktury w systemach zarządzania danymi cyfrowymi opartej na porozumieniu między osobami zainteresowanymi może stać się niezbędnym dodatkiem do istniejącego prawodawstwa oraz przesłanką dla powstania skutecznego systemu rozpowszechniania i ochrony danych na rynku wewnętrznym”.

W związku z wymogami ochrony danych, ważne jest osiągniecie równowagi między całkowitą otwartością, a koniecznością naruszenia prywatności obywateli w świetle zagrożenia terroryzmem, oszustwami i wszelką inną działalnością przestępczą. Inicjatywa ta wymaga stałego monitoringu w celu sprawdzenia, czy działania na poziomie lokalnym i państwowym, chroniące prawa obywateli i przeciwdziałające terroryzmowi są zrównoważone odpowiednimi środkami podjętymi dla ochrony prywatności jednostki, łącznie z ich prawem do korzystania z internetu w instytucjach dziedzictwa kulturowego.

Jednym z problemów, które należy rozwiązać jest zagwarantowanie że władze nie będą utrudniały dostępu do informacji zasłaniając się przepisami o ochronie danych.

W sprawie wolności informacji istnieje ciągła potrzeba uświadamiania obywateli w ich prawach dostępu do informacji. Władze powinny znaleźć sposób na ułatwienie obywatelom dostępu do informacji oficjalnych. Na poziomie europejskim rozważano uruchomienie wspólnego portalu, dzięki któremu wszelkie informacje dostępne byłyby na jednej stronie internetowej. Unia Europejska ma możliwości przyspieszenia tempa wdrażania przepisów dotyczących wolności informacji, tworząc tym samym łatwiejszy do niej dostęp.

Narasta potrzeba walki ze spamem metodami prawnymi, społecznymi i edukacyjnymi. Jeśli chodzi o regulacje prawne, ujednolicenie legislacji na poziomie lokalnym bądź europejskim jest niewystarczające w obliczu ogólnoświatowego zagrożenia, jakie stanowią reklamy przesyłane pocztą elektroniczną.



BIBLIOGRAFIA ZAKRES
[1] Konwencja Berneńska http://www.wipo.int/treaties/en/ip/berne/.
[2]Traktat o Prawie Autorskim WIPO http://www.wipo.int/clea/docs/en/wo/wo033en.htm
[3] Traktat WIPO o wykonaniu i fonogramach

http://www.wipo.int/clea/docs/en/wo/wo034en.htm.
[4] Biuro ds. praw autorskich, USA http://www.copyright.gov/
[5] Dyrektywa 2001/29/EC z dnia 22 maja 2001 dotycząca ujednolicenia niektórych aspektów praw autorskich i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym

http://europa.eu.int/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=EN&numdoc=32001L0029&model=guichett
[6] Dokument roboczy Komisji Europejskiej dotyczący przeglądu prawodawstwa UE pod kątem praw autorskich i praw pokrewnych SEC (2004) 995 (19/7/04)

http://www4.europarl.eu.int/registre/recherche/ResultatsAbreges.cfm?relation=REFSOURCE&typerelation=SEC(2004)995
[7] EBLIDA (Europejskie Biuro Stowarzyszeń Bibliotek, Informacji i Dokumentacji): odpowiedź na dokument roboczy Komisji Europejskiej dotyczący przeglądu prawodawstwa UE pod kątem praw autorskich i praw pokrewnych SEC (2004) 995 (19/7/04)

http://www.eblida.org/position/Copyright_Response_CommissionReview_October04.htm
[8] dokument IFLA dotyczący praw autorskich w środowisku cyfrowym.

http://www.ifla.org/III/clm/p1/pos-dig.htm;

Domena publiczna, źródło: Wikipedia. http://en.wikipedia.org/wiki/Public_domain


[9] Dyrektywa Rady 92/100/EEC o najmie i wypożyczaniu oraz określonych prawach pokrewnych w zakresie praw własności intelektualnej http://europa.eu.int/ISPO/ecommerce/legal/documents/392L0100/392L0100_EN.doc

[10] Dyrektywa 2004/48/EC Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca wdrożenia Praw Własności Intelektualnej.



http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2004/l_195/l_19520040602en00160025.pdf
[11] Notatka Komisji Europejskiej (COM (2004) 261 (wersja ostateczna): Zarządzanie prawem autorskim i prawami pokrewnymi na rynku wewnętrznym.

http://europa.eu.int/comm/internal_market/copyright/management/management_en.htm
[12] Stokes, Simon: Digital copyright : law and practice. London: Butterworths, 2002. ISBN 0406947023
[13] WIPO (Światowa Organizacja Praw Własności Intelektualnej)

http://www.wipo.int/
[14] UNESCO: zbiór legislacji narodowych dotyczących prawa autorskiego.

http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=14076&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html
[15] Dyrektywa Rady No 96/9/EC dotycząca prawnej ochrony baz danych http://europa.eu.int/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=en&numdoc=31996L0009&model=guichett
[16] Instytut Informacyjny Muzeów Europejskich

http:www.emii-dcf.org
[17] Rozporządzenie Rady 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000

w sprawie właściwości sądów oraz egzekucji orzeczeń wydanych w sprawach cywilnych i gospodarczych.



http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2001/l_012/l_01220010116en00010023.pdf

[18] Międzynarodowa Koalicja Konsorcjów Bibliotecznych (ICOLC): Oświadczenie o obecnej sytuacji oraz działaniach zalecanych podczas wyboru i zakupu informacji elektronicznej 1998.

http://www.library.yale.edu/consortia/statement.html

[19] IFLA - zasady udzielania licencji. 2001.

http://www.ifla.org/V/ebpb/copy.htm

[20] Giavarra, Emanuella: Licensing Digital Resources: How to avoid the legal pitfalls. 2nd ed. 2001. http://www.eblida.org/ecup/publica/

[21] Creative Commons http://creativecommons.org/



[22] Europejska konwencja w sprawie ochrony praw człowieka i podstawowych wolności obywatelskich

http://www.pfc.org.uk/legal/echrtext.htm




[23] Europa - prawodawstwo dotyczące ochrony danych osobowych


http://europa.eu.int/comm/internal_market/privacy/law_en.htm

[24] OECD Privacy Statement Generator



http://www.oecd.org/document/39/0,2340,en_2649_34255_28863271_1_1_1_1,00.html
[25] Europe Direct http://europa.eu.int/europedirect/privacy_en.htm

University of Leicester http://www.le.ac.uk/li/libservices/dataprot.html

Russian Archives Online http://www.russianarchives.com/rao/privacy.html
[26] Europa - strona internetowa aktów prawnych o ochronie danych osobowych.

http://europa.eu.int/comm/internal_market/privacy/index_en.htm

[27] Narodowe Komitety Ochrony Danych Osobowych

http://europa.eu.int/comm/internal_market/privacy/links_en.htm

[28] ONZ. Rezolucje przyjęte przez Zgromadzenie Ogólne podczas pierwszego posiedzenia w roku 1946. Rezolucja 59(1).



http://ods-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/033/10/IMG/NR003310.pdf?OpenElement

[29] Banisar, David: Freedom of information and access to government records around the world. Privacy International, Updated May 12, 2004.

http://www.freedominfo.org/survey.htm

[30] Mendel, Toby: Freedom of information: a comparative legal survey.


UNESCO, 2003.


http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=14139&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

[31] Traktat amsterdamski. http://europa.eu.int/scadplus/leg/en/lvb/a18000.htm

[32] Rozporządzenie (EC) Nr 1049 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 dotyczącej ogólnego dostępu do dokumentacji Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji.

http://www.iue.it/ECArchives/pdf/1049EN.pdf
[33] Kodeks postępowania Lorda Kanclerza dotyczący jawności postępowania urzędników państwowych zgodnie z art. 1 Ustawy o Wolności Informacji z 2000r. http://www.dca.gov.uk/foi/codepafunc.htm

oraz, Kodeks postępowania Lorda Kanclerza w Sprawie Zarządzania Archiwami zgodnie z art. 26 Ustawy o Wolności Informacji z 2000r.



http://www.dca.gov.uk/foi/codemanrec.htm
[34] Dyrektywa 2003/98/EC o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego.

http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2003/l_345/l_34520031231en00900096.pdf
[35] Europa. Informacje Sektora Publicznego: dostęp i ponowne wykorzystanie.

http://europa.eu.int/information_society/policy/psi/index_en.htm
[36] Dyrektywa UE 2000/31/EC (o handlu elektronicznym) http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2000/l_178/l_17820000717en00010016.pdf
[37] Dyrektywa UE 97/7/EC (o sprzedaży zdalnej)

http://europa.eu.int/comm/consumers/cons_int/safe_shop/dist_sell/index_en.htm

[38] Dyrektywa 1999/93/EC (o podpisie elektronicznym)



http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2000/l_013/l_01320000119en00120020.pdf
[39] Copyright Licensing Agency Ltd. Visually Impaired Persons Guidelines.

http://www.cla.co.uk/directive/vip.html
LINKI ZAKRES

Międzynarodowe



Museums Computer Network - Copyright and Intellectual Property Law Resources Muzealna Sieć komputerowa – Zasoby Informacji o prawach Własności Intelektualnej. Zestaw linków do stron internetowych poświęconych prawom autorskim na całym świecie (Kanada, Australia, Japonia I inne).

http://www.mcn.edu/resources/copyright.htm

UNESCO

Informacja o inicjatywach w zakresie prawa autorskiego, konwencje i linki do ustawodawstwa w zakresie prawa autorskiego w państwach członkowskich UNESCO.

http://www.unesco.org/culture/copyright
World Intellectual Property Organisation (WIPO) – Światowa Organizacja Własności Intelektualnej

Ogólna informacja na temat wszelkich aspektów własności intelektualnej plus teksty oraz sygnatariusze konwencji berneńskiej i innych konwencji dotyczących praw autorskich. http://www.wipo.int



Europa




Rada Europy/EBLIDA

Przewodnik po prawodawstwie i polityce bibliotecznej państw UE.

http://www.coe.int/T/E/Cultural_Co-operation/Culture/Resources/Reference_texts/Guidelines/ecubook_R3.asp
EBLIDA (Europejskie Biuro Stowarzyszeń Bibliotek, Informacji i Dokumentacji)

Lobbing na rzecz archiwów i bibliotek. http://www.eblida.org/


EDRI (Europejskie Prawa Cyfrowe)

Europejskie Prawa Cyfrowe są stowarzyszeniem typu non-profit wspierającym kampanię na rzecz ochrony swobód obywatelskich w społeczeństwie informacyjnym. Przykładami rozporządzeń leżących w kręgu zainteresowań EDRI są spam, przechwycenia sygnału telekomunikacyjnego, filtrowanie i blokowanie sieci internetowej, przestępczość cybernetyczna, prawa autorskie i ograniczenia dozwolonego użytku itp. http://www.edri.org/



EMII-DCF (European Museums Information Institute Disseminated Content Framework) Europejski Instytut Informacji Muzealnej

promowanie i wymiana doświadczeń dotyczących dobrego postępowania oraz wykorzystania standardów w zarządzaniu informacją http://emii-dcf.org

EUROPA Nowinki z zakresu Własności Intelektualnej.

http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/intprop/news/index.htm



Europejska Sieć Archiwów

Strona bazowa dla wszystkich archiwów europejskich



http://www.european-archival.net/
European Copyright User Platform (ECUP) Europejska Platforma Użytkowników Praw Autorskich

Punkt centralny prawa autorskiego - również TECUP (Testbed implementation of the ECUP framework – Próbne wdrożenie struktury ECUP). Zadaniem projektu TECUP była analiza praktycznych mechanizmów dystrybucji, archiwizacji i wykorzystania produktów elektronicznych w kontekście zróżnicowanych właścicieli i w różnych bibliotekach .



http://www.eblida.org/ecup/

http://gdz.sub.uni-goettingen.de/tecup/

TECUP porozumienie 2001 (TECUP raport D6.4)



http://gdz.sub.uni-goettingen.de/tecup/mou.pdf

Dreier, Thomas: Towards Consensus on the Electronic Use of Publications in Libraries – strategy issues and recommendations. 2001 (raport TECUP D6.6).



http://gdz.sub.uni-goettingen.de/tecup/towacons.pdf
Grupa Frankfurcka

Porozumienie w zakresie informacji akademickiej i naukowej, stanowi kontynuację programu TECUP; opublikowała oświadczenie dotyczące retrodigitalizacji (dygitalizacji treści oryginalnie drukowanych) dokonywanej przez wydawców i biblioteki.



http://www.sub.uni-goettingen.de/frankfurtgroup/
Hiszpania
La Federación Española de Sociedades de Archivística, Biblioteconomía, Documentación y Museística (FESABID)

Biblioteka publiczna okręgu Guadalajara oraz grupa robocza ds. Praw własności intelektualnej i Bibliotek FESABID odegrały znacząca rolę w narodowej kampanii rozpoczętej w celu uświadomienia społeczeństwa o konieczności zwolnienia bibliotek publicznych z potencjalnych opłat z tytułu wypożyczania publicznego. Argumentacja opiera się głównie na problemie ciągłych braków nękających biblioteki hiszpańskie. Dodatkowe opłaty za wypożyczanie publiczne wiązałyby się więc z koniecznością okrojenia budżetu na nowe zakupy.



http://www.maratondeloscuentos.org/librolibre/jornadaslibrolibre.htm

http://www.bib.uab.es/project/cas/piadr0.htm
Wielka Brytania
LACA (Libraries and Archives Copyright Alliance – Unia ds. Praw Autorskich Bibliotek i Atchiwów)

Reprezentacja głównych organizacji zawodowych brytyjskiego bibliotekoznawstwa i informacji naukowej.



http://www.cilip.org.uk/committees/laca/laca.html. LACA is also working with the Grupa ds. Praw Autorskich w Muzeach http://www.mda.org.uk/mcopyg/cdpa.htm
Museums Copyright Group - Grupa ds. Praw Autorskich w Muzeach

grupa pracowników muzeów zainteresowana wszelkimi aspektami łączącymi muzea i prawa autorskie, zwłaszcza w obszarze lobbingu, licencjonowania i dygitalizacji.



http://www.mda.org.uk/mcopyg/
NESLI (National Electronic Site Licensing Initiative) Narodowa Strona Eektroniczna Inicjatyw Licencyjnych

Program uruchomiony w celu dostarczenia brytyjskim środowiskom akademickim i naukowo–badawczym elektronicznego serwisu czasopism. NESLI popiera akceptację wydawców dla Wzorcowej Strony Licencyjnej.



http://www.nesli2.ac.uk/index.htm




1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna