W projekt Calimera jest finansowany przez Komisję Europejską



Pobieranie 2.67 Mb.
Strona14/27
Data29.04.2016
Rozmiar2.67 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   27

Formaty plików ZAKRES


Obraz czy inny plik stworzony w procesie dygitalizacji musi być przechowywany w określonym formacie pliku. Słusznym wydaje się zatem przetrzymywanie kopii matek i kopii roboczych w różnych formatach.
W trakcie tworzenia zasobów zdygitalizowanych, należy preferować używanie otwartych standardów by mieć pewność, że zasoby mogą być ponownie użyte, modyfikowane i obrabiane przez rozmaite aplikacje. Pozwoli to uzyskać współdziałanie z innymi programami, zwiększy dostęp, obniży zależność od jednego dostawcy i pozwoli chronić przed zaniknięciem (formatu). Kopie matki powinny być zapisane w formacie, który wspiera zapisywanie plików w dużej wielkości i rozdzielczości. ( np. TIFF (Tagged Image File Format).

W dostarczaniu zasobów jest preferowane użycie więcej niż jednego formatu w rozmaitych rozmiarach i rozdzielczościach, mając na względzie użytkowników, posiadających różny sprzęt i oprogramowanie, a także rozmaite przepustowości łączy. Udostępniane kopie powinny być zazwyczaj zapisane w mniejszych plikach odpowiednich do przesyłania w internecie (np. JPG, PNG (Portable Network Graphics) czy w GIF (Graphical Interchange Format) ). Więcej szczegółów w sekcji Standardy (poniżej).



    1. Standardy ZAKRES


Standardy są bardzo ważne ponieważ nieodpowiednie użycie standardu formatu zapisu pliku oraz nieodpowiednich nośników danych może:

  • Być główną przeszkodą w wymianie plików danych z obrazami i tworzeniu zasobów sieciowych;

  • Prowadzić do zanikania danych (zgodność ze standardami jest właściwym wskaźnikiem przyszłego wspierania formatu lub nośnika danych).

Istnieją różne typy standardów dla różnych typów formatów cyfrowych, do zapisywania, przechowywania i dostarczania.




  • Zapisywanie i przechowywanie danych tekstowych – istnieją standardy:

  • Kodowania liter (patrz: Jukka Korpela: A tutorial on character code issues [8]);

  • Formatów dokumentu (patrz: AHDS Guide to good practice: creating and documenting electronic texts [9]).

  • Dostarczanie danych tekstowych – ponownie, w celu uzyskania informacji na temat kodowania liter patrz artykuł Jukka Korpela [8]. Dla formatów dokumentu polecane są najnowsze wersje XHTML lub HTML, chociaż właściwe mogą być zastrzeżone (zamknięte) formaty takie jak PDF (Portable document Format), RTF (Rich Text Formula) lub Microsoft Word jako alternatywy.

Patrz:


  • HTML 4.01 HyperText Markup Language (język znakowania hipertekstu) [10];

  • XHTML 1.0 Extensible HyperText Markup Language (rozszerzony język znakowania hipertekstu) [11];

  • Portable Document Format (PDF) [12].

  • Zgrywanie i przechowywanie obrazów statycznych – obrazy statyczne są obrazami rastrowymi (dla fotografii i rysunków) oraz wektorowymi (dla obiektów, kształtów geometrycznych i rysunków).
    zob. TASI: Advice: Creating digital images [13].

  • Podczas tworzenia obrazów rastrowych musi być uwzględniona rozdzielczość przestrzenna (piksele na cal) oraz głębia bitowa, preferowana jest największa możliwa rozdzielczość. Najbardziej rozpowszechnionymi formatami rastrowymi są TIFF (Tagged Image File Format) [14] i PNG (Portable Network Graphics) [17].

  • Dla obrazów wektorowych powinien być wykorzystywany format otwarty, taki jak SVG (Scalable Vector Graphics [15]. W pewnych przypadkach, właściwy może być format zastrzeżony, taki jak Macromedia Flash [16].




  • Dostarczanie obrazu statycznego (still image)

  • Obrazy fotograficzne dostarczone przez internet muszą być zapisywane w formacie JPE (Joint Photographic Expert Group) [18] lub w formacie JPEG/SPIFF (JPEG Still Picture Interchange File Format) [19] . Więcej informacji dostępnych jest na temat JPEG [20] oraz na temat JPEG 2000 [21] oraz istnieje standard ISO [22].

  • Obrazy wektorowe powinny być dostarczane przy użyciu:

  • GIF (Graphic Interchange Format) [23];

  • PNG (Portable Network Graphics) [24];;

  • Lub SVG (Scalable Vector Graphics) [25].


Zgrywanie i przechowywanie obrazu wideo - obraz wideo powinien być przechowywany przy użyciu nieskompresowanego formatu AVI (Audio Video Interleave) [26], ale format MPEG (Moving Pictures Expert Group)[27] może być wykorzystany, lub nawet Microsoft WMF (Windows Media Format), Microsoft ASF (Advanced Systems Format), czy Apple Quicktime (szczegóły dostępne na odpowiednich stronach internetowych [28]). Standardy dostępne są na stronie internetowej MPEG [29].


  • Dostarczanie obrazu wideo – należy pamiętać, że na dostęp do wideo wpływa szerokość pasma, tak więc wskazane jest dostarczenie więcej niż jednego formatu pliku lub jakość przesyłania strumieniowego obrazu wideo

  • Obraz wideo przeznaczony do pobrania powinien być zapisany w formacie MPEG-1 30]], lub w Microsoft WMF (Windows Media Video), AVI (Audio Video Interleave) lub Apple Quicktime (szczegóły dostępne na odpowiednich stronach internetowych [28]).

  • Obraz wideo przeznaczony do przesyłania strumieniowego powinien być zapisany w Microsoft ASF (Advanced Streaming Format), WMF lub Apple Quicktime (szczegóły dostępne na odpowiednich stronach internetowych [28]).




  • Zgrywanie i przechowywanie plików dźwiękowych – Dźwięk może być przechowywane zarówno w postaci:

  • Nieskompresowanych formatów, takich jak Microsoft WAV (wave) lub Apple AIFF (Audio Image File Format) (szczegóły dostępne na odpowiednich stronach internetowych [28]);

  • jak i w postaci skompresowanych formatów takich jak MP3 [31], formacie Microsoft WMA (Windows Media Audio) [28], Real Audio [32] lub Sun AU [33].

Stowarzyszenie Technologii Dźwięku (Audio Engineering Society, AES) [34] oraz Międzynarodowe Zrzeszenie Archiwów Dźwięku i Audiowizualnych (International Association of Sound and Audiovisual Archives; IASA) [35] tworzą zalecenia, które powinny być wzięte pod uwagę.




  • Dostarczanie plików dźwiękowych – podobnie jak w przypadku obrazu wideo, na dostęp wpływa szerokość pasma, tak więc najlepiej, aby był dostarczony zakres plików lub przesyłanie strumieniowe różnej jakości. Należy stosować się do zaleceń AES [34] i IASA [35].

  • Zgrywanie i przechowywanie materiałów 3D – dygitalizacja materiału trójwymiarowego jest szczególnie ważna dla muzeów. Wideo cyfrowe jest nisko budżetową alternatywą dla tworzenia rzeczywistych modeli 3D, ale jest oczywiście bardziej ograniczone w zakresie swoich interaktywnych możliwości. Dyskusje na temat technologii 3D możesz znaleźć na stronach Web 3D Consortium [36] lub 3dsite, inc. [37]. .

  • Dostarczanie materiałów 3D VRML (Virtual Reality Markup Language) oraz X3D [38] są głównymi standardami wykorzystanymi w wirtualnym zwiedzaniu oraz modelach 3D. Alternatywą jest shockwave 3D [39]. Dzięki niemu zawartość może być oglądana przez każdego, kto posiada ostatnią wersję wtyczki shockwave, ale jak do tej pory nie posiada on możliwości VRML.



IPR (Prawa Własności Intelektualnej; Intellectual Properity Rights) (zob. też Prawa autorskie). ZAKRES

Nie można przecenić wagi tego zagadnienia, gdyż jeśli nie jest możliwe otrzymanie prawa do kopiowania, dygitalizacji jednostki nie można rozpocząć.

Istnieją dwa aspekty tego problemu:


  • Ustalenie praw autorskich. Czy instytucja jest w posiadaniu praw do tworzenia kopii cyfrowych? Koniecznym będzie zabezpieczenie praw autorskich materiału, w szczególności, jeśli ma on zostać udostępniony na stronie internetowej, a może być to długotrwały i prawdopodobnie kosztowny proces. Jest to czynnik odnoszący się do procesu selekcji i należy rozpatrzyć go już na etapie planowania.

  • Zabezpieczenie praw autorskich. Jakie prawa dostępu do zdygitalizowanych obrazów instytucja ma zamiar wprowadzić? Czy wszystkie obrazy będą swobodnie dostępne, czy też w sieci będą wyświetlane miniatury, a za kopie o wyższej rozdzielczości będą pobierane opłaty? Kwestie te należy rozważyć na etapie planowania. Prawa autorskie materiału umieszczonego w internecie można zabezpieczyć sposobami technicznymi, jak np.:

  • Umieszczanie widocznych znaków wodnych;

  • Umieszczanie niewidocznych cyfrowych znaków wodnych [40];

  • Szyfrowanie obrazów;

  • Ograniczenie udostępniania do obrazów o niskiej rozdzielczości;

  • Ograniczenie udostępniania jedynie do niewielkich części obrazu;

  • Ograniczenie udostępniania jedynie do autoryzowanych użytkowników.

Wszystkie te metody mają swoje zalety i wady i muszą być rozpatrzone w kontekście zamiarów i celów projektu i instytucji.


Strona internetowa University of New York w Bufflo, zawiera linki do wielu użytecznych stron [41], a wskazówki dostępne są na stronie TASI (Technical Advisory Service for Images) dotyczącej praw autorskich [42].
Dodatkowo, organizacje mogą chcieć popierać inne wykorzystanie ich zasobów, w szczególności w kontekście promowania nauczania i nauki. Można tego dokonać przy użyciu licencji Creative Commons [43] (zob. Prawa autorskie). Licencja Creative commons wyraźnie określa sposoby, w jakie jednostki cyfrowe mogą być ponownie wykorzystane , a tabela zawarta w Załączniku pokazuje w jaki sposób może być to zastosowane w połączeniu z udostępnianiem w internecie obrazów o niskiej rozdzielczości.
Projektowanie wyglądu i prezentacja (zob. też: Interaktywność oraz Usługi Multimedialne). ZAKRES

Wiele projektów dygitalizacji w środowisku kultury będzie prowadziło do tworzenia stron internetowych [44], chociaż pewne z nich będą przeznaczone jedynie do użytku wewnętrznego.


Jako przykłady użycia wewnętrznego można podać:

  • Wyświetlanie interaktywne w muzeach;

  • Wyświetlanie cyfrowe delikatnych dokumentów lub książek w archiwach i bibliotekach;

  • Wyświetlanie cyfrowe eksponatów w muzeach zarówno w celu zabezpieczenia delikatnych obiektów przed światłem jak również w celu wielowymiarowego pokazania obiektu ;

  • Katalogi, indeksy i przewodniki dla zwiedzających, a także przewodniki dźwiękowe;

  • Dygitalizacja w celu zwiększenia dostępu dla ludzi niepełnosprawnych (zob. Dostępność dla osób niepełnosprawnych).

Przy udostępnianiu materiału na stronach internetowych, należy mieć na uwadze następujące kwestie:



  • Łatwość przeglądania na każdej stronie t.j. dostępne linki do strony tytułowej, mapa strony lub tabela zawartości dostępne na każdej stronie;

  • Dostępność dla osób niepełnosprawne (zob. Dostępność dla osób niepełnosprawnych);

  • Bardzo ostrożne używanie animacji, pop-upów, Flash’a itd. z możliwością ich ominięcia;

Dostęp wielojęzykowy (zob. Wielojęzyczność).
Przygotowanie do publikacji w internecie obejmuje przetwarzanie plików wzorcowych, aby dopasować je do wymagań operacyjnych, co zwykle polega na redukcji rozmiaru i jakości pliku, aby umożliwić krótki czas ładowania. Tam, gdzie udostępniane są większe obrazy, powinno odbywać się to przez linki na stronie internetowej, z ostrzeżeniem, że czas ładowania może być długi.

Przetwarzanie obrazu oraz edytowanie plików dźwiękowych i wideo jest bez trudu możliwe do wynajęcia lub dostarczane ze sprzętem. Przeglądarki 3D i materiały wirtualne nie są tak powszechnie dostępne, chociaż komputery osobiste wykorzystywane do gier zawsze będą posiadały akceleratory i zwiększoną pamięć graficzną, co może polepszyć sytuację.


Inne systemy dostarczania to CD i DVD.
Przechowywanie (zob. też Ochrona danych cyfrowych) ZAKRES

Płyty CD i DVD również mogą być wykorzystywane w celu przechowywania zbiorów cyfrowych. Materiały cyfrowe będą przechowywane na serwerach, a ich zawartość musi zostać skopiowana, najlepiej, na przynajmniej dwóch typach oddzielnie przechowywanych nośników. CD-ROM były do niedawna powszechnym nośnikiem do wykonywania kopii, ale zostały zastąpione przez płyty DVD, które są w stanie przechować większe pliki. Cyfrowa taśma video (Digital Linear Tape) nie wyszła jeszcze z użytku, tak więc dwoma wykorzystywanymi typami mogłyby być DLT oraz DVD. Jednakże istnieje wzrastająca tendencja, aby przechowywać dane na przenośnych twardych dyskach, i cały czas transferowanie ich na nowe serwery i w ten sposób zapobieganie ryzyku starzenia się nośników.


PERSPEKTYWY ZAKRES
Dygitalizacja umożliwia muzeom, bibliotekom i archiwom dotarcie do nowych użytkowników, jak również dostarczanie usług użytkownikom tradycyjnym w nowy sposób. Dygitalizacja może zmienić sposób, w jaki wykorzystywane są zbiory jak również sposób w jaki same instytucje są zorganizowane. Technologia cyfrowa oferuje nowe sposoby pełnienia nadrzędnych zadań, jakimi są edukacja, podniesienie wiedzy o kulturę. Muzea, biblioteki i archiwa powinny rozważyć utworzenie nowych modeli biznesowych gwarantujących utrzymanie, nie kolidujących z głównymi zadaniami i celami (zob. Modele biznesowe).
W przyszłości powinno mieć miejsce szerokie zastosowanie standardów technicznych, które doprowadziłoby do współoperatywności między zbiorami cyfrowymi.
Ustawodawcy powinni pracować w kierunku załagodzenia kwestii praw autorskich aby umożliwić bezpośredni dostęp do zasobów cyfrowych.
Obecnie bardzo prawdopodobne jest, że nośniki zestarzeją się w ciągu około 5 lat, tak więc instytucje powinny stosować rygorystyczną politykę kopiowania i migracji.
Rosnąca tendencja do przechowywania danych „w internecie” na dużych serwerach oraz jako dane na przenośnych twardych dyskach ułatwia migrację danych z nośnika na nośnik. Jeżeli zasoby serwerów będą kopiowane i cały czas będą migrować na nowe serwery, zależność od nośników wymiennych jako nośników przechowywania będzie się zmniejszała. W dłuższej perspektywie, spodziewane jest, że dojdzie do rozwoju nośnika, który będzie odpowiedni do bardziej trwałej ochrony zasobów cyfrowych.
Współpraca miedzy instytucjami mogłaby doprowadzić do rozwoju repozytoriów społecznych (community repozytories), a w połączeniu z tym, współpracy w ochronie obiektów cyfrowych [45].
Coraz więcej materiału będzie tworzone w formie cyfrowej. Instytucje będą potrzebowały swojej własnej polityki w celu zagwarantowania, że oryginalny materiał cyfrowy jest chroniony i dostępny (zob. Opis zasobu oraz Ochrona danych cyfrowych).
W przyszłości nowe metody wyszukiwania powinny umożliwić użytkownikom poszukiwanie każdego obiektu cyfrowego lub obrazu, obejrzenie go oraz załadowanie, bez potrzeby znajomości miejsca przechowywania oryginału czy potrzeby dokonywania korekt na ich komputerach. (zob. Wykrywanie i pobieranie zasobów).
Wizja przyszłości na: The Digicult Report: Technical Landscapes for tomorrow’s cultural economy: unlocking the value of cultural heritage European Commission, 2002. ISBN 928262658 [46].
BIBLIOGRAFIA ZAKRES
[1] Założenia z Lund http://www.cordis.lu/ist/directorate_e/digicult/lund_principles.htm
[2] Plan działania z Lund http://www.cordis.lu/ist/directorate_e/digicult/lund_ap_browse.htm
[3] Minerva Project http://www.minervaeurope.org/
[4] Good Practices Handbook, edited by the Minerva Working Group 6. Version 1.3. 3 March 2004. http://www.minervaeurope.org/structure/workinggroups/goodpract/document/goodpractices1_3.htm
[5] Minerva Technical Guidelines for Digital Cultural Content Creation Programmes. Version 1.0. 8 April 2004. http://www.minervaeurope.org/publications/technicalguidelines.htm
[6] Europa: Granty i dofinansowania http://europa.eu.int/grants/
[7] TASI (Technical Advisory Service for Images): Image Capture: Hardware and Software http://www.tasi.ac.uk/advice/creating/hwandsw.html
[8] Jukka Korpela: A tutorial on character code issues. http://www.cs.tut.fi/~jkorpela/chars.html
[9] AHDS Guide to good practice: creating and documenting electronic texts. http://ota.ahds.ac.uk/documents/creating/
[10] HTML 4.01 HyperText Markup Language http://www.w3.org/TR/html401
[11] XHTML 1.0 Extensible HyperText Markup Language http://www.w3.org/TR/xhtml1/
[12] Portable Document Format (PDF) http://www.adobe.com/products/acrobat/adobepdf.html
[13] TASI: Advice: Creating digital images http://www.tasi.ac.uk/advice/creating/creating.html
[14] TIFF (Tagged Image File Format) http://www.itu.int/itudoc/itu-t/com16/tiff-fx/docs/tiff6.pdf
[15] SVG (Scalable Vector Graphics http://www.w3.org/TR/SVG
[16] Macromedia Flash http://www.macromedia.com
[17] PNG (Portable Network Graphics) http://www.w3.org/TR/PNG/
[18] JPEG (Joint Photographic Expert Group) format http://www.w3.org/Graphics/JPEG
[19] JPEG/SPIFF (JPEG Still Picture Interchange File Format) http://www.jpeg.org/public/spiff.pdf
[20] Więcej informacji o JPEG na http://www.jpeg.org lub http://www.faqs.org/faqs/jpeg-faq/
[21] JPEG 2000 opis standardu na http://www.jpeg.org/jpeg2000/index.html
[22] ISO/IEC 15444
[23] GIF (Graphics Interchange Format) http://astronomy.swin.edu.au/~pbourke/dataformats/gif/
[24] PNG (Portable Network Graphics) format http://www.w3.org/TR/REC-png-multi.html
[25] SVG (Scalable Vector Graphics) format (od maja 2004 specyfikacja wciąż w wersji roboczej na http://www.w3.org/TR/SVG12/ )
[26] AVI (Audio Video Interleave) format http://support.microsoft.com/default.aspx?id=kb;en-us;Q316992
[27] MPEG (Moving Pictures Expert Group) format http://www.chiariglione.org/mpeg/
[28] Microsoft http://www.microsoft.com/ ; Apple http://www.apple.com/
[29] MPEG standard http://www.chiariglione.org/mpeg/standards.htm
[30] MPEG-1 format http://www.chiariglione.org/mpeg/standards/mpeg-1/mpeg-1.htm
[31] MP3 format http://www.mp3-tech.org
[32] Real Audio http://www.real.com
[33] Sun AU http://www.sun.com/
[34] Audio Engineering Society (AES) http://www.aes.org/
[35] International Association of Sound and Audiovisual Archives (IASA) http://www.iasa-web.org/
[36] Web 3D Consortium http://www.web3d.org
[37] 3dsite, inc http://www.3dsite.com
[38] VRML (Virtual Reality Markup Language) and X3D http://www.web3d.org
[39] Shockwave 3D http://www.macromedia.com
[40] Przegląd informacji na temat znaku wodnego http://www.webreference.com/content/watermarks/
[41] Strona University of New York, Buffalo, http://ublib.buffalo.edu/libraries/units/cts/preservation/digires.html
[42] Strona na temat praw autorskich TASI (Technical Advisory Service for Images)

http://www.tasi.ac.uk/advice/managing/copyright.html
[43] Creative Commons http://www.creativecommons.org
[44] Istnieją dosłownie tysiące stron omawiających projektowanie i tworzenie stron internetowych m.in:

http://www.essdack.org/webdesign/

http://www.htmlgoodies.com

http://www.iasl-slo.org/creatingweb.html
[45] Zobacz stronę Digital Preservation Coalition http://www.dpconline.org/text/index.html.
[46] The Digicult Report: Technical Landscapes for tomorrow’s cultural economy: unlocking the value of cultural heritage. European Commission, 2002. Full report ISBN 92-828-5189-3. Executive summary ISBN 92-828-6265-8. http://www.digicult.info/pages/report.php
LINKI ZAKRES

Międzynarodowe
Google digitisation project (Projekt dygitalizacji Google)

Zbiory pięciu najważniejszych na świecie instytucji akademickich będą zdygitalizowane przez Google. Zeskanowane strony z książek nie ograniczonych prawami autorskimi będą dostępne do przeszukiwania i przeglądania online. Bibliotekami połączonymi przez Google w jedną całość są Oxford University Library, biblioteki na Universytecie Michigan, Harvardu, oraz Uniwersytecie Stanford w U.S.A., a także New York Public Library.



http://business.timesonline.co.uk/article/0,,9075-1403143,00.html
Armenia
Digital Library of Classical Armenian Literature from the Vth to the XVIIIth Centuries

Cyfrowa biblioteka Klasycznej Literatury Armeńskiej od V do XVIII wieku

W projekcie zdygitalizowano różne typy literatury armeńskiej: prawną, ekonomiczną, geograficzną, historyczną, filozoficzną, medyczną etc., i pracuje na bazie obiektów muzealnych, aby stworzyć virtualną wersję muzeum z trójwymiarową klasyfikacją. http://www.digilib.am
Bułgaria
Old Varna Project (Projekt Stara Warna)

Jego celem jest zabezpieczenie historii Warny na zdjęciach i w tekście dla przyszłych pokoleń oraz popularyzować ją pośród mieszkańców Warny. Fragmenty wystawy i zdjęcia są gromadzone, restaurowane przy pomocy specjalnej technologii i nagrywane na “mówiących” (talking) CD oraz w sieci. CD są również dostępne po angielsku. Strona www jest tylko po bułgarsku. http://www.libvar.bg/old-varna/


Euxinograd Palace Project Projekt Pałac Euxinograd

Fotografie pałacu, parku oraz dokumenty archiwalne są gromadzone, dygitalizowane i systematycznie przyporządkowywane do sześciu głównych tematów. W następnym etapie są planowane symulacja podróży w parku albo symulacje 3D holu Pałacu. Na płytach CD dostępne jedynie po bułgarsku na płytach CD. Planowana jest również wersja www.


Croatia Chorwacja
Cyfrowa kolekcja “Silvije Strahimir Kranjcevic”

Kolekcja zdygitalizowanch materiałów (tekstów poezji, rękopisów, historii rodzinnej, korespondencji, zdjęć związanych ze sławnym XIX wiecznym poetą chorwackim. Zawierają szczegółowe inwentarze i bazy danych wszystkich eksponatów ułatwiając późniejsze badania.

Dostępna online i na płytach CD. http://www.sskranjcevic.hr
Czechy
Pałac arybiskupi i ogrody w Kroměřížu

Przykład dygitalizacji książki w lokalnej instytucji http://digi.azz.cz i również kolekcji monet http://coins.azz.cz


Baza danych pieczęci w czeskich archiwach

Projekt Dyrekcji Archiwów Departamentu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Czeskiej i AiP Beroun s.r.o. http://database.aipberoun.cz/pecete


Memoria Project Projekt Memoria

Zapewnia dostęp do pełnego zestawu zdygitalizowanych dokumentów i pełnego zbioru szczegółowych opisów dokumentów historycznych, jak również do opisów bibliograficznych z szerokiego zestawy źródeł bazy danych Memoria. Projekt przyjmuje dane wszystkiego rodzaju. http://www.memoria.cz


Francja
Valenciennes library Biblioteka Walencji

Zapewnia dostęp do zdygitalizowanych mikrofilmów starych rękopisów.



http://www.ville-valenciennes.fr/bib/fondsvirtuels/microfilms/accueil.asp




1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   27


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna