W rzymie obalono monarchię I postanowiono co roku powoływać, zamiast króla, dwóch konsulów. Upadek monarchii rzymskiej stanowił jeden z epizodów zmierzchu dominacji etruskiej w Italii



Pobieranie 64.29 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar64.29 Kb.
Początkowo w Rzymie, podobnie jak w innych miastach-państwach italskich panował ustrój monarchiczny. Pełnia władzy państwowej, na którą składała się władza cywlina, sądowa, kapłańska i wojskowa znajdowała sie w rękach króla zwanego rex. Prawdopodobnie władza królewska miała pierwotnie patriarchalny charakter, ale wzmocniła się w okresie panowania etruskiego. Król był obieralny, a wyboru dokonywało zgromadzenie, zwane comitia curatia. W przypadku śmierci króla władza przechodziła w ręce senatu, który sprawował funkcję rady. Senat powoływal co 5 dni nowego zastępce króla. Zastępcy sprawowali włądzę aż do momentu wyboru nowego króla przez zgromadzenie i zatwierdzenia go przez senat.
Monarchia rzymska dobiegła swego czasu w latach 510/509 p.n.e. w konsekwencji dokonanego siłą przewrotu. Antypatia jaką budził w Rzymie sam tytuł rex, wskazuje, że monarchia stała się tam w końcu bardzo niepopularna. Tarkwiniusz Pyszny swym arbitralnym postepowaniem ściągnął na siebie nienawiść Rzymian i bezpośrednią przyczyną pozbawienia go władzy był spisek arystokratów. W Rzymie obalono monarchię i postanowiono co roku powoływać, zamiast króla, dwóch konsulów. Upadek monarchii rzymskiej stanowił jeden z epizodów zmierzchu dominacji etruskiej w Italii.
Niektórzy ze współczesnych badaczy kontynuują tezę Mommesna, według którego od początku republiki najwyższą władzę sprawowało dwóch konsulów i równorzędnym znaczeniu. Werner przekonuje, że na czele republiki stali dwaj urzędnicy o władzy równorzędnej, ale od czasów decemwirów nazywali sie oni pretorami. Według M. Jaczynowskiej charakter władzy republikańskiej w Rzymie przedstawił przekonująco J. Heurgon na podstawie tytulatury urzędników w róznych miastach italskich, etruskich i w samym Rzymie. Idąc za sugestiami S. Mazzarino Heurgon uznał, że struktura miast-państw etruskich miała szczególnie duży wpływ na ustrój civitates italskich, w tym także Rzymu. Zanik władzy króla w Etrurii prowadził do wytworzenia się stanowiska zulath, którego ukoronowaniem był zilath purthne (puthe = łaciński Porsenna). Analogiczną funkcję spotyka się w miastach oskijskich: meddix jako najwyższy urzędnik ma pod swoją władzą innych meddices. Nawiązując do tych prawidłowości rozwoju miast italskich Heurgon starał się wykazać wiarygodność ustępu Liwiusza: " Isteniej dawny przepis, napisany starym pismem i w starym języku, że najwyższy urzędnik (preator maximus) ma wbijać gwóźdź w Idy wrześniowe. Był on wbity w prawą scianęŚwiątyni Jowisza Najlepszego Największego, tam gdzie ma swój przybytek Minerwa. Gwóźdź ten miał być miał być znakiem liczby lat, gdyż w owych czasach pismo było mało znane. (...) Według tego przepisu konsul Horacjusz poświęcił świątynię w rok po wypędzeniu królów". W przytoczonym tekście wystepuje sprzeczność. Liwiusz z jednej strony twierdzi, że gwóźdź w światyni Jowisza wbijał corocznie preator maximus, z drugiej zaś, że pierwszy, który tego dokonał był konsul w 509/508 r. M. Horatius. Huergon wyjaśnia ten cytowany ustęp Liwiusz w sposób następujący. "Stary przepis" mogł być rzeczywiście wyryty w formie inskrypcji archaicznej, mniej więcej współczensje Lapis niger z Rzymu, dedykacji dla Dioskurów z Lawinium oraz złotym tabliczkom z Pyrgi. Inskrypcja ta wymieniałaby jako najwyższego urzędnika rzymskiego praetor maximus - zgodnie z historyczną prawdą, niezrozumiałąw epoce Augusta dla Liwiusza. Ten najwyższy pretor stał w początkach republiki nad całą grupa praetores - zastępując narazie króla. W latach późniejszych w wyniku starć wewnętrznych (walki patrycjuszy z plebejuszami) i trudnej sytuacji zewnętrznej ustanowiono władzę dwóch równorzędnych praetorex maximi, bezpośrednich poprzedników konsulów.

Pod koniec IV w na Rzym najechał władca Clusimo - Porsenna. Zdobył Rzym i wygnał z niego sprawującego królewskie rządy Tarkwiniusza Pysznego."
STRUKTURA WŁADZY
Zgromadzenie kurialne (comitia curiata) istniało jeszcze w epoce królewskiej. Stanowiło najstarszą formę zebrań patrycjuszy oraz jeden z trzech istotnych elementów organizacji systemu rządów, tuż obok monarchy i senatu. W okresie monarchii zwoływał je król, lub z jego polecenia, dowódca jazdy (praefectus celerum), bądź też interrex. W okresie republiki, zaszczyt ten przypadł konsulom, pretorom i dyktatorom.

Zgromadzenie kurialne zwoływano po zasięgnięciu rady senatu i pomyślnych wróżbach. Król, a później wymienieni powyżej urzędnicy republikańscy, wysyłał posłańców (praecones) bądź tez liktorów, którzy wchodzili od domu do domu i wymieniali imię obywatela upoważnionego do głosowania oraz imię jego ojca.

Zgromadzenie zbierało się na Forum Romanum. Głosowano według przynależności do kurii (curiatim). Większość głosów w jednej kurii, dawała jeden głos dla całej kurii. Wyniki głosowania podawano do publicznej wiadomości (renuntiatio).

Do uprawnień kurii należało:

- wybór króla i wyższych urzędników

- nadawanie królowi zwierzchniej władzy (imperium)

- zatwierdzanie lub odrzucanie wyroku dotyczącego zdrady stanu

- rozpatrywanie odwołań od decyzji urzędników

- sprawy wojny i pokoju

- ogłaszano przejście władzy ojcowskiej na innego członka rodziny (arrogatio)

decyzje o usunięcie członka z kurii.
Zgromadzenie trybusowe woływali jedynie wyżsi urzędnicy: konsul, pretor, edyl kurulny, trybun ludowy. Dla omówienia interesów plebejuszy zwoływano zgromadzenie ludowe zwane concilium plebis. Zwołać je mógł jedynie trybun ludowy, przy czym tej dokonywali kolegialnie, chyba że którykolwiek z nich, uzyskał pełnomocnictwa do dokonania tego w imieniu kolegów w urzędzie.

Zgromadzenie trybusowe miało następujące uprawnienia:

pracowało nad projektami ustaw, przedstawionych przez trybunów ludowych. (comitia tribunicia)

- dokonywały wyboru trybunów ludowych

- dokonywały wyboru trybunów wojskowych, edyla, kwestora, niższych urzędników

- wydawało wyroki sądowe na sumę powyżej 3000 asów (pieniądze), na podstawie decyzji urzędników

Ponadto uchwała Lex Hortensia z 187 r. p.n.e. nadała uchwałom zgromadzenia trybusowego, moc powszechnie obowiązującą, które nie wymagały zatwierdzenia senatu.

Głosowanie na zgromadzeniu odbywało się według tribus. Uchwały podjęte na tym zgromadzeniu zwały się plebiscitia.

Zgromadzenie trybusowe mogło również wybierać konsula, wtedy obradowało przyjmując nazwę comitia consularia.
Zgodnie z przeważającą praktyką w miastach-państwach, w okresie przejsciowym po upadku monarchii w Rzymie funkcje króla przekazywano innym osobom w formie mandatu na określony czas, chwilowo nie dokonując rzeczowego podziału jego kompetencji. Prerogatywy królewskie dostały się, praktycznie bez żadnych ograniczeń, w ręce dwóch urzędników, których z początku zwano pretorami (preatores - "Zwierzchnicy"), a którzy później przybrali tytuł konsulów.
Konsulowie posiadali imperium maius, co oznaczało najwyższą władzę wojskowo-religijną na terenie miasta i poza nim. Do ich zakresu ich działań należało:

- kontrolowanie działalności wszystkich urzędników, za wyjątkiem trybunów - ludowych

- zwoływanie posiedzeń senatu i zgromadzeń ludowych

- nadzorowanie wykonywania uchwał senatu i zgromadzeń ludowych

- mogli unieważniać i zmieniać zarządzenia innych urzędników

- przeprowadzanie wyborów urzędników

- ogłaszanie rekrutacji

- organizacja świąt latyńskich na Górze Albańskiej

- przyjmowanie obcych poselstw

- interpretowali wróżby (auspicia)
Ci dwaj konsulowie sprawowali swój urząd tylko przez rok, a ponieważ mieli jednakową władzę i jednakowy zakres kompetencji, każdy z nich miał nieograniczone możliwości przeciwstawiania się decyzjom drugiego. W praktyce, ci najwyżsi urzędnicy dzielili między siebie swe obowiązki i starali nie wchodzić sobie w drogę. Zachowali dawne uprawnienia królewskie do ceremonialnego krzesła z kości słoniowej oraz do eskorty złożonej z dwunastu liktorów, którzy nieśli fasces. Podobnie jak królowie, dowodzili oni osobiście wojskiem w czasie wojny, a ponieważ aktywność militarna Rzymu stale rosła, obowiązki wojskowe konsulów zajmowały coraz więcej czasu. Przysługiwało im również takie samo jak królom prawo karania obywateli, ograniczone tylko zwyczajem zezwalającym na wniesienie apelacji od wyroków skazujących na śmierć lub wygnanie. Jurysdykcję w sprawach karnych konsulowie przekazywali mianowanym przez siebie kwestorom. Kwestorzy sprawowali równierz pieczę nad aerarium.
Władza konsulów podlegała jednakże kilku ograniczeniom. Na terenie Rzymu, ich władza była ograniczona przez trybunów ludowych, którzy mieli prawo weta w stosunku do zarządzeń konsulów. Kolejnym ograniczeniem była możliwość odwołania się od wyroku skazującego na śmierć lub wygnanie, do ludu (provocatio ad populum). Instytucja odwołania istniała od początku republiki, a wprowadzono ją przy użyciu lex Valeria de provocatione ad populum z 509 r. p.n.e.. Również jeden z konsulów mógł wystąpić przeciwko swojemu "koledze" (poprzez intercesio).
Godność konsulów, którzy odziedziczyli prerogatywy królewskie, stanowiła przywilej arystoktratycznej elity. Konsulów wybierały komicja centurialne, a do komicjów kurialnych zwracano się o przyznanie im imperium. Kandydatów na konsulów proponowali senatorzy spośród własnego grona. Ustępujący konsulowie mieli duży wpływ na typowanie swych następców. Wprawdzie plebejusze nie byli z mocy samego prawa wykluczeni od ubiegania sie o konsulat jednak w praktyce na początku V stulecia uzyskiwali stopniowo decydujący głos przy obsadzaniu tego urzędu.
W sferze religijnej konsulowie nie odziedziczyli funkcji monarchów. Obowiązki te przejął rex sacrorum, który otrzymał na forum oficjalną rezydencję, ale od samego początku miał ściśle określone pole działania. Wkrótce na pierwsze miejsce wśród kapłanów wysunął się pontifex maximus, który ogłąszał kalendarz, mianował flaminów i westalki i sprawoał nad nimi jurysdykcję karną. W gruncie rzeczy jednak funkcje pontyfików miały charakter opiniodawczy. Zaś inni kapłani, jak dawniej, zajmowali się wyłącznie odprawianiem obrzędów religijnych.
Urząd konsula został zniesiony dopiero w 541 r. n.e. przez cesarza Justyniana.
Urząd trybunów plebejskich utworzono na wyraźne rządanie plebejuszy, którzy chcąc wzmocnić swoją władzę oraz osłabić monopol arystokracji, urządzili strajk generalny. W 494 r.p.n.e. plebejusze wycofali się z miasta, jakies 6 km na północny wschód od Rzymu. Powrócili dopiero wtedy, gdy Meneniusz Gryppa przytoczył im pewną bajkę o buncie ciała przeciwko żołądkowi. Tribuni plebis byli wybierani przez zgromadzenia plebejskie. Trybun miał prawo weta wobec decyzji innych urzędników, uwięzienia urzędnika, zwoływania zgromadzeń ludowych. Trybuni wyrośli przede wszystkim na obrońców plebsu przed nadużyciami ze strony patrycjatu. Urząd trybuna ludowego zastrzeżony był jedynie dla plebejuszy. Trybunowi przypadała nietykalność osobista - plebs złożył przysięgę, że naruszenie ich nietykalności będzie uważał za akt świętokradczy. Początkowo liczba trybunów została ustalona na 2, jednak działanie senatu, który pragnął do ograniczania wpływu plebejuszy na politykę państwa, spowodował, że liczba trybunów wzrosła do 10. Ponadto trybun mógł założyć prawo weta przeciwko swojemu "koledze". Trybuni ludowi stali się rzecznikami ludu. Wzieli na siebie obowiązek przedkładania jego skarg konsulom i senatowi. Nie mając imperium nie byli oni urzędnikami, ale przyznano im prawo zwracania się o opinię do ludu oraz do zwoływania jego zgromadzeń.
Pierwszych edylów (aedes - świątynia) wybrano w 494 r. p.n.e. Początkowo było jedynie dwóch edylów plebejskich (aediles plebei) wybieranych przez trybunów ludowych. Wybory odbywały się podczas zgromadzeń trybusowych. Edylowie początkowo pomagali trybunom ludowym, w wypełnianiu ich obowiązków. W 366 r. p.n.e. wyłącznie dla organizowania igrzysk, wybrano jeszcze dwóch edylów kurulnych (aediles curules). Z czasem, rozbieżności pomiędzy zakresem obowiązków zanikły. Odtąd utworzono kolegium o funkcjach policyjnych. Do ich obowiązków należało:

- nadzorowanie porządku i bezpieczeństwa w mieście

- zaopatrywanie mieszkańców miasta w żywność

- ustalali ceny

- na zlecenie senatu, urządzali igrzyska ludi Romani i ludi Megalenses
Edylowie mieli uprawnienia do karania grzywnami pieniężnymi za różnej maści wykroczenia. Dla realizacji własnych zadań, mogli wydawać zarządzenia. Wspomagał ich aparat urzędniczy, urzędujący w każdej z dzielnic miasta. Cezar powiększył liczbę edylów do sześciu, dodając dwóch edylów dla spraw zaopatrzenia miasta w żywność (aediles cereales).

Spisu obywateli dokonywali cenzorzy (censeo - oceniam). Urząd cenzora (censores - od censeo - oceniam) powołano w 443 r. p.n.e. Na 5-letnią kadencję, wybierano dwóch cenzorów. Mimo tak długiego czasu urzędowania, zazwyczaj wypełnieni wszystkich zadań zajmowało im co najwyżej 18 miesięcy. Cenzorami mogli być jedynie byli konsulowie. Listę obywateli sporządzano na podstawie stanu majątkowego i przynależności do określonej tribus i centurii. Każdy obywatel, który zgłaszał się u cenzorów, podawał im swój stan majątkowy i rodzinny, a następnie wciągano go na listę obywateli. Oprócz tego, cenzorowie układali również listę centurii jazdy, a także prowadzili listę senatu (lectio senatus). Obywatele, którzy popełnili wykroczenia w życiu prywatnym jak i społecznym, otrzymywali od cenzorów upomnienie (nota censoria), natomiast za większe wykroczenia, kara była znacznie surowsza. Do zakresu działalności cenzorów, należały również:

- układanie budżetu państwa

- zarządzanie finansami

- ustalanie wysokości podatków

- ustalanie wysokości cła

- nadzór i konserwacja robót publicznych

Postanowienia cenzora były niewzruszalne. W tym przypadku, nieskuteczne było veto trybuna ludowego
Kodex XII Tablic

Plebejusze od 462 r.p.n. pracowali nad skodyfikowaniem praw na piśmie. Mieli na celu zapewnienie sobie bezpieczeństwa zarówno osobistego jak i materialnego. Pierwszy, z żądaniem spisania prawa, wystąpił trybun ?Terentiliusz Harsa. Jednak dopiero w 451 roku spośród patrycjuszy wyznaczono dziesięciu urzędników (decemviri), by nadali oni obowiązującemu prawu ścisłą i trwałą formułę. Należy pamiętać, że zadaniem kodyfikacji było sformułowanie, a nie korygowanie prawa zwyczajowego. Na czas pracy decemvirów zawieszono stosowanie przyjętych zasad ustrojowych. Oni sprawowali najwyższą włądzę wpaństwie.
Kodeks XII Tablic nigdy nie został uchylony. Niektóre jego przepisy obowiązywały do końca historii rzymskiej. Jako całość stanowił system praw, który narzucał społeczeństwu ścisłe rygory, ale nie pozbawiał możliwości rozwoju społeczeństwa. Plebejuszom zapewnił poczucie bezpieczeństwa dzięki sprecyzowaniu norm prawnych na piśmie oraz stworzył system ochrony przed arbitralnymi wyrokami sądowymi. Odznaczał się zwięzłą i precyzyjną formułą, która stanowiła zapowiedź przyszłej dominacji łaciny zarówno w dziedzinie prawa jak i w administracji europejskiej.
Najważniejszym postanowieniem Kodeksu był zakaz pozbawienia człowieka życia bez wyroku właściwego sądu. Kodeks XII Tablic był dokumentem obejmującym sferę życia prywatnego jak i publicznego. W dziedzinie prawa prywatnego regulował, w ogólnym zarysie, prawa i obowiązki związane z własnością rodzinną.
W sferze prawa publicznego kodeks definiował przestępstwa przeciwko społeczności i ustanawiał kilka podstawowych zasad ustroju rzymskiego. Kodyfikacja XII Tablic przyznawała jednostce znaczną swobodę osobistą, kładąc jednocześnie silny nacisk na przestrzeganie porządku publicznego.
Co się tyczy prawa rodzinnego, to ustawodawcy usankcjonowali możliwość emancypacji żony i dzieci spod absolutnej władzy ojca rodziny. Na podstawie tych przepisów pater familias mógł usamowolnić swojego syna za pomocą symbolicznych aktów sprzedaży go w niewolęi wykupu, które nalezało powtórzyć dwókrotnie; kobieta mogła wyjśćza mąż w drodze zwyczajengu usus (przez wspólne zamieszkanie z mężczyzną, bez ceremonii religijnej, a ponieważ w tym przypadku nie dostawała się pod manus (włądzę męża jako głowy rodziny), od chwili śmierci swego ojca była w pełni niezależna (sui iuris). Została także uregulowana kwestia zrzeszania się dla prowadzenia działalności handlowej, a spadkodawcy przyznano prawo do swobodnego dysponowania całym majątkiem ruchomym. Kodeks ustanowił gwarancje, które miały chronic społeczeństwo przed nadużywanie wolności osobistej. Zakazaono grzebania oraz kremowania zmarłych w obrębie miasta (ze względów sanitarnych). Zakazono odbywania pogrzebów z ostentacyjnym zbytkiem i niepowściągliwego okazywania uczuć podczas obrzędów żałobnych.
W Kodeksie XII Tablic znalazło się niewiele norm o charakterze ustrojowym, jednakże zalegalizował on prawo do odwołania sięod wyroku każdego sądu do zgromadzenia ludowego. Ważnym postanowieniem była decyzja o wymierzaniu kary śmierci lub wygnania: mogło ją podjąćtylko comitiatus maximus. Prawdopodobnie chodziło o komicja centurialne.
Kodeks nie rozstrzygnął ednak wielu spornych zagadnień. Zbiór formułek słownych, niezbędnych do wszczęcia procesu na drodze sądowej, jeszcze przez długi czas pozostawał sekretem pontyfików. Prawa tes twarzały możliwośćodwołania się od werdyktów sądowych, ale wcale nie ograniczyły imprium konsulów w sferze wykonawczej. Kodeks nie poprawił sytuacji materialnej plebejuszy. W obronie interesów niewypłacalnego dłużnika przyjęto zasadę, że egzekucja wyroku sądowego może nastąpić dopiero po trzydziestu dniach od jego orzeczenia. Ustalono także, że wierzyciel, który wziąłswojego dłużnika w niewolę powinien zapewnić mu przyzwoite utrzymanie i nie zakuwać go w zby ciężkie kajdany. Natomiast sprzedaż dłużnika w wieczystą niewolę może ustąpić dopiero po upływie dodatkowego terminu, umożliwiając mu zebranie odpowiedniej sumy na wykupienie się z niewoli. W kodeksie znalazło się także postanowienie zabraniające związków małżeńskich pomiędzy członkami patrycjuszy i plebejuszy. Doprowadzono w ten sposób do zamknięcia się kasty patrycjuszowskiej.


SENAT W REPUBLICE RZYMSKIEJ

Organem zapewniającym ciągłość władzy w Rzymie był senat - senatus. W czasach republiki było to ciało ustawodawcze i wykonawcze. W gestii senatu znajdowały się: bezpieczeństo państwa, polityka zagraniczna, finanse oraz sprawy kultu. Senat przyjmował obce poselstwa. Rozdzielał dowództwa i zadania urzędników. Senat prawdopodobnie był instytucją równie starą jak władza królewska. Należeli do niego przedstawiciele możnych rodów (patres). Najprawdopodobniej na początku było ich 100, później liczba zwiększyła się do 300, a następnie do 600. Senat w okresie królewskim miał prawdopodobnie znaczenie jedynie doradcze, nie wiążące króla w jego postanowieniach. Senat za czasów Rzymu królewskiego mógł być zwoływany wyłącznie na podstawie zarządzenia wysokiej rangi urzędnika, a senatorowie nie mogli zabierać głosu z własnej woli, lecz tylko na wyraźne zapytanie przewodniczącego urzędnika. Senat epoki królewskiej wieksze goznaczenia zyskiwał tylko w okresie bezkrólewia.
Senat w okresie republiki, stał się najważniejszym organem władzy państwowej. Kadencja senatu trwała 5 lat. W senacie mogli zasiadać obywatele rzymscy, wolnourodzeni, o nienagannej opinii, będący w wieku co najmniej 45 lat i posiadający majątek ziemski o wartości co najmniej 400000 sesterców (pieniądze). Początkowo senat składał się z 300 osób. Sulla zwiększył tą liczbę do 600, a Cezar dołożył jeszcze 300, głównie Gallów.
Do uprawnień senatu można zaliczyć:

wypowiedzenie wojny

zawarcie pokoju

przyjmowanie poselstw z obcych państw

wyznaczanie prokonsulów i namiestników prowincji

kierował sprawami finansowymi państwa

zarządzanie poboru rekrutów

przeprowadzanie wyborów urzędników

nadzorował sprawy religijne

ustanawiał i znosił kulty

ogłaszał stan wyjątkowy

udzielał wodzowi na odbycie triumfu
W senacie zasiadali byli i obecni urzędnicy, których wpisano na listę senatorów. Listę senatu sporządzano według rangi. Senatorów wpisywał na listę konsul, później czynność tą powierzono cenzorowi. Oczywiście można było skreślić z listy senatora, który dopuścił się morderstwa, czy prowadził niemoralny tryb życia. Senatorów często nazywano też ojcami wpisywanymi na listę (patres conscripti). Kolejność na liście, była uzależniona od pełnionych urzędów. Otwierali ją więc konsulowie, a następnie umieszczano pretorów, edylów, trybunów, kwestorów. W poszczególnych grupach, o kolejności na liście decydował wiek. Na pierwszym miejscu znajdował się jeden z konsulów i nazywany był princeps senatus.
Senatorowie nie mogli:
wstępować w mieszane związki małżeńskie

zajmować się handlem (od 218 r. p.n.e.)

być dzierżawcami

zajmować się dostawami państwowymi

opuszczać Italii bez pozwolenia senatu
Jeżeli senator musiał już załatwić jakieś sprawy za granicą, to uzyskiwał misję dyplomatyczną bez obowiązków (legatio libera) i otrzymywał od namiestnika prowincji liktorów.
W okresie od czasów Grakchów i jeszcze za rządów Sulli, jedynie senatorowie mogli zostać wybrani do funkcji sędziów przysięgłych.
Oznakami godności senatorskiej były: purpurowy pas na tunice (latus clavus) i purpurowe okrycie nogi, ze sprzączką z kości słoniowej w kształcie półksiężyca (mullei cum lunula), złoty pierścień ozdobiony drogocennym kamieniem (anulus aureus). Służył za sygnet, ale również do pieczętowania listów. Obuwie to calcei. W teatrze i cyrku zajmowali honorowe miejsca.
Posiedzenia senatu zwoływał pretor, konsul lub trybun ludowy. Odbywały się w Curia Hostilia, w świątyni Jowisza Statora na Palatynie, świątyni Kastora i Polluksa, świątyni Zgody lub w prywatnych pałacach. Poselstwa i wodzów powracających z wypraw, senat przyjmował w świątyni Belony, bądź też w Villa Publica na Polu Marsowym. Posiedzenia odbywały się pierwszego, trzynastego i piętnastego dnia miesiąca. Gdy była taka potrzeba, zwoływano je w inne dni, przy czym nie mogły być to dni zastrzeżone dla świąt religijnych (dies nefasti). Posiedzenia odbywały się od wschodu do zachodu słońca, jednakże nadzwyczajna sytuacja, mogła sprawić iż posiedzenia kończyły się dopiero w nocy. Na posiedzenia, senatorów wzywał urzędnik, który przy pomocy herolda, wręczał senatorom obwieszczenie (edictum). Posiedzeniom przewodniczył urzędnik, który je zwołał. Zwykle obrady toczyły się przy otwartych drzwiach. Do III w. p.n.e. na posiedzeniach uczestniczyli synowie senatorów. Sprawa zakończyła się z incydentem Papiriusza. W posiedzeniach uczestniczyli również sekretarze (scribae), posłańcy (viatores) i liktorzy.
Otwarcie posiedzenia poprzedzały wróżby, po czym przewodniczący otwierał posiedzenie słowami quod bonum felix faustum fortunatumque sit. Następnie sam przewodniczący lub inna osoba, referował sprawy (referre ad senatum), a następnie wzywał senatorów do wypowiedzenia się, zadając pytanie quid censes? (co sądzisz?). Każdy senator, poproszony o to, wstawał i wygłaszał przemówienie, bądź zgadzał się ze zdaniem przedmówcy. Po dyskusji, następowało głosowanie, również zarządzane przez przewodniczącego posiedzenia. Głosowanie polegało na przejściu na prawą lub lewą stronę sali posiedzeń, opowiadając się za lub przeciw wnioskowi. Liczenie (numeratio) następowało jedynie w wątpliwych przypadkach. Uchwała zapadała zwykłą większością głosów. Quorum wynosiło albo 1/3 lub też 1/2 ustawowej liczby senatorów. Jedna z tych dwóch możliwości, uzależniona była od wagi sprawy. Jeżeli głosowano nad sprawami o kluczowym znaczeniu, np.: wypowiedzenie wojny, wtedy quorum wynosiło 1/2. Pełny skład senatu zwano senatus frequens. Do prawomocności uchwały senatu, wymagano aby żaden senator nie zgłosił sprzeciwu. Obrady senatu zamykano słowami: Senatus populusque Romanus decrevit (senat i Lud Rzymski uchwalił).
Pobieranie 64.29 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna