Walka o hegemonię w europie zachodniej w pierwszej połowie XVI wieku.



Pobieranie 28.12 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar28.12 Kb.
WALKA O HEGEMONIĘ W EUROPIE ZACHODNIEJ W PIERWSZEJ POŁOWIE XVI WIEKU. (długie, ale nie dało się krócej  )

Rywalizację tę w nieco uproszczony sposób nazywamy rywalizacją francusko- habsburską. W zmaganiach zbrojnych uczestniczyły liczne państwa, główna rolę jednak odegrały Francja, Hiszpania, państwa włoskie i Rzesza Niemiecka. Głównymi kandydatami do hegemonii były w tym czasie Francja i Hiszpania. Średniowieczny dualizm władzy w Europie- duchowej papieża i świeckiej cesarza- stracił niemal zupełnie znaczenie. Zanika poczucie solidarności krajów chrześcijańskich. W rywalizacji z Habsburgami król arcychrześcijański (tj. król Francji) nie wahał się szukać sprzymierzeńca w osobie sułtana tureckiego. Anglia w tym czasie była sojusznikiem cennym dla tej czy innej strony, ale stanowiła siłę wspomagającą, a nie decydującą.



Sytuacja wewnętrzna we Francji.

Na przełomie XVI i XVII we Francuzach pojawia się poczucie jedności wobec wspólnych wrogów- powoli powstaje zjednoczone, narodowe państwo. Doszło do unifikacji ziem pod berłem Walezjuszy. Po śmierci Karola Zuchwałego, ks. Burgundii, w bitwie pod Nancy (1477), jego ziemie (Burgundia i Pikardia) zostały przyłączone do Francji. Hrabstwo Burgundii (Franche- Comte) na skutek małżeństwa córki Karola, Marii z Maksymilianem, arcyksięciem austriackim, przypadła Habsburgom. Francja nie chciała zadowolić się tylko częścią spadku po Karolu Zuchwałym. W 1481 r., po śmieci Karola Andegaweńskiego, nastąpiła inkorporacja hr. Prowansji do Francji. Następnie dążono do przyłączenia Bretanii. Była to brama wypadowa do Francji dla Anglików. Wobec przygotowań do wojny we Włoszech konieczne było zabezpieczenie się z tej strony od Anglii. Sojusznikiem Bretanii była Anglia. Wojna o jej włączenie do Francji trwała w latach 1487- 1491. Zakończyła się zwycięstwem Francuzów, na mocy traktatu w Longeais (1491). Formalne włączenie nastąpiło w 1532 r.

W XV i XVI wieku stale wzmacniała się władza królewska we Francji- sprzyjało to scalaniu ziem. W ręku monarchy spoczywała najwyższa władza ustawodawcza, sądownicza a także wykonawcza. Król był naczelnym wodzem armii. Wprowadzenie stałych podatków i utworzenie armii zaciężnej jeszcze bardziej umocniło pozycję króla. Jednym z najwidoczniejszych objawów wzmocnienia władzy królewskiej, było ograniczenie roli Stanów Generalnych, które począwszy od roku 1484 nie były zwoływane przez 76 lat. W zamian za to królowie posługiwali się Zgromadzeniem Notablów (najbogatszych i najbardziej wpływowych rodów arystokracji) , do którego wchodziły osoby zaproszone przez króla, a nie wybrane przez stany.

Wielcy władcy feudalni zaczęli tracić znaczenie. Hasłem w polityce wewnętrznej stało się „jedna wiara, jedno prawo, jeden król”. Takie wzmocnienie szlachty było możliwe dzięki rywalizacji między silną szlachtą i silnym mieszczaństwem- królowie potrafili to wykorzystać. Gęstość zaludnienia we Francji wynosiła 30 osób na km2 (14-15 mln)- jedna z największych w Europie. Podstawą gospodarki było rolnictwo, oparte na systemie czynszowym. Na początku XVI wieku większość chłopów była osobiście wolna, nie posiadała jednak na własność ziemi, gospodarując na pańskiej, bądź jako dzierżawcy wieczyści czy krótkoterminowi. Miasta przeżywały silny rozwój gospodarki towarowo- pieniężnej, powstają liczne banki, a od 1522 r. datuje się początek kredytu publicznego. Zaczynają się pojawiać manufaktury, rośnie znaczenie mieszczaństwa, które zaczyna konkurować ze szlachtą. Kupcy i bankierzy co raz bardzie interesują się sprawami gospodarczymi i politycznymi Włoch. Wzrost znaczenia piechoty i artylerii, spowodowany rozpowszechnieniem się broni palnej, odbywał się kosztem konnego rycerstwa, a więc szlachty- upada stan rycerski. Znaczenie arystokracji natomiast zależało od godności urzędów rozdawanych przez króla.

Karol VIII podjął wyprawę do Włoch- chodziło mu o aneksję Królestwa Neapolitańskiego, do którego rościł sobie prawa jaka dziedzica Andegawenów, a jednocześnie chciał stworzyć bazę wypadową do Turcji. W 1523 r. w trosce o zapewnienie armii stałych dochodów Franciszek I utworzył specjalny skarb wojskowy.

Kastylia i Aragonia.

Głównym rywalem Francji w jej ekspansji była monarchia hiszpańska. Na przełomie XV i XVI wieku nie było to jednolite państwa. Jedność hiszpańska, datowana od małżeństwa Izabeli i Ferdynanda (1469) była bardzo luźna. Nadal istniała komora celna. Kastylia i Aragonia miały inne „orientacje ekonomiczne”. Kastylia kierowała się ku Oceanowi i Afryce, Aragonia była połączona z Morzem Śródziemnym i Sycylią.

Hiszpania była słabsza od Francji, nie dorównywała jej liczbą ludności i gęstością zaludnienia. Ponadto ludność była zróżnicowana pod względem rasowym, religijnym, narodowościowym (Romanie, Maurytanie, Żydzi). Rozpoczęły się prześladowania Żydów (antagonizmy na tle gospodarczym). W tym czasie w Hiszpanii działała Święta Inkwizycja- powołana już w XII wieku. W Hiszpanii jej działalność była wymierzona przeciwko Żydom, a także marranes- Żydom, którzy przeszli teoretycznie na chrześcijaństwo. Pierwszym wielkim inkwizytorem był Tomas Torquemada- spowiednik Izabeli i Ferdynanda, W 1490 objął osobistym nadzorem proces przeciwko grupie Żydów oraz żydowskich konwertytów, oskarżonych o bluźnierstwa, kradzież hostii i mord rytualny. Zarzuty opierały się na dość słabych dowodach, mimo to po upływie roku wszystkich oskarżonych uznano za winnych i spalono na stosie, a sam proces wykorzystano do antyżydowskiej nagonki, która walnie przyczyniła się do wydania dekretu o wygnaniu Żydów z Hiszpanii w 1492 roku. Sam Torquemada był zresztą jednym z inicjatorów tego dekretu.

Na mocy edyktu z 1502 roku ludność mahometańska w ciągu dwóch i pół miesiąca winna przyjąć wiarę chrześcijańską. Alternatywą było opuszczenie kraju. W ciągu XVI wieku Św. Inkwizycja przerodziła się w organ represyjny przeciwko wszelkim przeciwnikom Kościoła.

Władza królewska w Kastylii umacniała się, natomiast wpływy traciło przedstawicielstwo stanowe (Kortezy)- jest to więc zjawisko analogiczne, jak we Francji. W Aragonii pozycja szlachty i przedstawicielstwa stanowego nie została tak ograniczona. Specyficzne warunki społeczno- gospodarcze w Hiszpanii pozwoliły na utworzenie narodowej piechoty, składającej się głównie z ludności miejskiej. Hiszpanie posiadali lepszą od Francuzów flotę, sztuka oblężnicza, kawaleria i artyleria stała niżej niż u sąsiadów.

1492- zdobycie Granady i koniec panowania Maurów.

Habsburgowie i ich kraje dziedziczne.

Posiadłości ich u progu wojen włoskich składały się z krajów dziedzicznych lub odziedziczonych (Austria, Styria, Karyntia, Tyrol, Kraina, Triest, Księstwo Burgundii) oraz z krajów niemieckich, w których sprawowali władzę jako cesarze obierani. Pozycja dziedzicznych władców tych krajów nie była silna. Opozycja dobrze zorganizowanych stanów przysparzała im sporo kłopotów. Również władza Habsburgów jako cesarzy była słaba, a decentralistyczne tendencje wielko feudalne brały górę we wszystkich krajach, którymi władali. W krajach tych w XVI wieku zapoczątkował się okres narastania konfliktów społecznych. Armia, którą dysponowali na początku wojen włoskich nie dorównywała francuskiej. Najsłabiej prezentowała się lekka kawaleria, bardzo niski był poziom sztuki fortyfikacyjnej.

Perłę posiadłości habsburskich stanowiła Księstwo Burgundzkie. Składało się z Niderlandów, Alzacji, Lotaryngii i Franche- Comte. Największą chyba słabością Habsburgów było to, że nie mogli liczyć na pomoc z Niemiec.

Sytuacja polityczna na Półwyspie Apenińskim u progu wojen włoskich.

Istniał tam zlepek różnych państewek o skrajnie przeciwnych interesach, skłóconych ze sobą, ulegającym wpływom obcych mocarstw.



Wenecja była republiką rządzoną przez oligarchię patrycjuszowską. Na czele państwa stał doża. System rządów był centralistyczny. Podstawą jej egzystencji był handel, szczególnie lewantyński- była więc ściśle powiązana z Turcją. Dostawy zboża niezbędne dla republiki, szły głównie z krajów bałkańskich, znajdujących się pod władza turecką. Utrzymywano tam dużą armię zaciężną oraz jedną z najsilniejszych flot na świecie, opartej na własnym przemyśle okrętowym. Tak silna Republika Wenecka kierowała swoją ekspansję ku Półwyspowi Apenińskiemu.

Państwo Kościelne było drugim obok Wenecji najsilniejszym państwem we Włoszech. Papieże epoki odrodzenia dążyli do zapewnienia sobie jak największej władzy świeckiej, przeciwstawiali się obcym najazdom i działali w zasadzie interesie całego kraju. Zaczęli też wyraźnie rezygnować z dualizmu średniowiecznego (cesarz, papież).

Jedyną (nie licząc Państwa Kościelnego) monarchią w Italii było Królestwo Neapolitańskie. Ścierały się tu wpływy hiszpańskie i francuskie. Do spadku po dynastii andegaweńskiej pretendowali nie tylko francuscy Andegawenowie , ale i przedstawiciele dynastii aragońskiej. Na razie na tronie Neapolu usadowili się Aragończycy.



Republika Florencka u schyłku XV stulecia przeżywała okres dużego nasilenia walk społecznych. Na czele ruchu społecznego stanął Girolamo Savonarola, dominikanin, głęboko zgorszony zepsuciem obyczajów w Kościele i życiu świeckim. Zjednał sobie biedotę, występował przeciwko duchownym. W czasie okupacji Florencji przez Francuzów, Savonarola sprawował najwyższą władzę w mieście. Wyjątkowo ostro krytykował papieża Aleksandra VI. Został spalony na stosie w 1498 r.

Wyprawa Karola VIII za Alpy. Początek wojen włoskich.

Podejmując decyzję o rozpoczęci wojny o Neapol, Karol VIII zdecydował się zlikwidować dotychczasowe punkty zapalne polityki francuskiej. Wyrazem tego były trzy traktaty- z Anglią w Etaples (1492), z Hiszpanią w Barcelonie (1493), z Habsburgami z Senlis. Wszystkie trzy były dla Francji niekorzystne- przyniosły straty pieniężne i terytorialne. Równocześnie Karol zawarł układ z władcą Mediolanu Ludwikiem Moro. Układ ten skierowano przeciwko władcy Neapolu- Ferdynandowi. Wartość traktatu podważył fakt, że w roku następnym ks. Moro zawarł przymierze z cesarzem Maksymilianem i Wenecją. Starania mające na celu pozyskanie Stolicy Apostolskiej nie powiodły się. Zmarł papież Innocenty VIII, który był skłonny poprzeć Francję, a jego następca Aleksander VI, Hiszpan z pochodzenia, był wrogo nastawiony do Francuzów.

We wrześniu 1494 r. Karol wyruszył na wojnę przyjmując tytuł „króla Sycylii i Jerozolimy” (podejmował walkę jako spadkobierca Andegawenów, którzy nosili taki tytuł). 3 grudnia 1494 r. zajął Rzym, a pod koniec lutego 1495 Neapol. Zwycięski Karol koronował się 12 maja 1495 r. na króla Neapolu.

Sukcesy francuskie wywołały natychmiastową reakcję. 31 marca 1495 został podpisany w Wenecji traktat (tzw. Liga Wenecka) między papieżem, Wenecją i Mediolanem. Przystąpili do niego także Habsburgowie oraz Ferdynand i Izabela hiszpańscy. Liga skierowana była przeciwko Francuzom. Karol VIII był zagrożony odcięciem od Francji. Rozpoczął odwrót. 6 lipca została stoczona nierozstrzygnięta bitwa pod Fornuovo. Ostatecznie przedostał się do Francji, a po uporczywych walkach udało się usunąć Francuzów z Neapolu. Na tron powróciła dynastia aragońska. W 1498 zmarł Karol VIII.



Rywalizacja francusko- hiszpańska we Włoszech. Podbój Mediolanu przez Francuzów i Neapolu przez Hiszpanów.

Ludwik XII kontynuował politykę Karola VIII. Był jednak ostrożniejszy- skierował się ku bliższemu celowi- Mediolanowi. Przy wstąpieniu na tron przyjął tytuł „króla Francji i ks. Mediolanu”. Zneutralizował Anglię (1498), zawarł przymierze z Hiszpanią (1489) i Wenecją (1499), zjednał sobie papieża Aleksandra VI i rozpoczął w 1499 wojnę w Mediolanem. Rządy Sforzów zostały obalone terytorium księstwa podzielone między Francję, Wenecję i Szwajcarów (za dostarczenie posiłków wojskowych). Następnie Ludwik zaczął kierować się w stronę Neapolu. Postanowił, w przeciwieństwie do Karola VIII, załatwić sprawę Neapolu nie wbrew Hiszpanii, a w porozumieniu z nią. W 1500 roku podpisano w Grenadzie traktat hiszpańsko- francuski. Mieli podzielić się łupem, walcząc obok siebie. W 1501 podbito Neapol. Między zwycięskimi zaborcami doszło jednak szybko do nieporozumienia. Na mocy rozejmu w Lyonie (1504) Hiszpanie stali się władcami Neapolu, a Francuzi zatrzymali Mediolan.



Zmienne konfiguracje polityczne. Liga w Cambrai i Liga Święta.

Wenecja stała się głównym wrogiem zaborczych mocarstw i Państwa Kościelnego. Papiestwo bowiem za Juliusza II dążyło do wzmocnienia swej władzy świeckiej i do rewindykacji terytoriów weneckich.

W 1508 r. zawarto między królem francuskim a cesarzem Maksymilianem ligę w Cambrai. Przyłączyli do niej papież Juliusz II, król angielski Henryk VII, Ferdynand Aragoński i król węgierski. Juliusz II ekskomunikował republikę, a Francuzi rozbili wojska weneckie w bitwie pod Agnadello (1509).

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech wojen włoski były ciągłe niemal przewroty przymierzy. Zaczęto się obawiać wpływów francuskich we Włoszech- po zwycięstwie nad Wenecją mogły stać się niebezpieczne.

Juliusz II stał się głównym inicjatorem nowej, antyfrancuskiej polityki. Pozyskał Wenecję, Hiszpanię i Anglię oraz pomoc wojskową Szwajcarii. Zmontował tzw. Ligę Świętą przeciwko Francji (1511). Zjednoczone siły wypadły Ludwika XII z Włoch (1512).

Dalszy ciąg wojen włoskich i pokój w Cambrai.

Następca Ludwika, Franciszek I nie zrezygnował z Włoch. W krwawej bitwie pod Marignano (1515) zadał druzgocącą klęskę wojskom szwajcarskim (uważanym za niepokonane), sprzymierzonym z cesarzem. Mediolan ponownie wpadł w ręce Francuzów. Następnie Franciszek dążył do spacyfikowania Włoch. Zaczął zawierać traktaty z przeciwnikami w roku 1516- plan się powiódł. Podpisał między innymi konkordat z papiestwem, który utrzymał ich poprawne stosunki aż do rewolucji francuskiej. Przez kilka lat panował spokój. Zaczął jednak wzrastać antagonizm pomiędzy Francją a Habsburgami. Potęga Habsburgów niesamowicie wzrosła- wnuk Maksymiliana, syn księcia Filipa Pięknego i Joanny Obłąkanej, stał się dziedzicem Niderlandów i Franche- Comte (1515) oraz Hiszpanii (1516). Pod jego berłem, jako Karola I, nastąpiło ostateczne zjednoczenie Kastylii i Aragonii. Franciszek I zaczął się obawiać, że Karol zacznie dążyć do zdobycia korony cesarskiej. Wysłał więc poselstwo m.in. do Zygmunta Starego- proponując mu zdobycie korony cesarskiej dla siebie. W 1519 królem rzymskim został wybrany Karol I Habsburg (bardzo pomogły mu pieniądz Fuggerów i Welserów).

Wojna między Franciszkiem I a Karolem wybuchła w marcu 1521 r. i toczyła się w niewielkimi przerwami przez 38 lat. Wojna ta straciła charakter wojny o ziemie włoskie, a stała się wojną o prymat w Europie Zachodniej. W 1522 Francuzi zostali wyparci ze swoich włoskich posiadłości, a od południa do Francji wtargnęły wojska hiszpańskie, a od północy sprzymierzone z nimi wojska angielskie. Równocześnie lennik Franciszka, ks. Karol Bourbon, przeszedł na stronę wrogów. W 1524 od strony Włoch wkroczyły do Francji wojska koalicji. Nagle kryzys francuski się przełamał i ponownie wkroczyli do Włoch. Z koalicji antyfrancuskiej odpadła Wenecja, a Franciszek sprzymierzył się z dotychczasowym wrogiem, papieżem Klemensem VII. 24 II 1525 pod Pawią doszło do jednej z największym bitew XVI w., w której Francuzi zostali rozgromieni przez wojska niemieckie i hiszpańskie Karola V. Franciszek I dostał się do niewoli- wywieziono go do Madrytu. Zwycięski Karol nie mógł w pełni wykorzystać wygranej- po pierwsze brakowało mu pieniędzy, po drugie przygotowywał się do wojny z Turcją. Wydarzenia pod Pawią zachwiały równowagę europejską. Anglia zawarła z Francją przymierze w Moore (1525). W 1526 r. znajdujący się w niewoli Franciszek I podpisał z Karolem V traktat pokojowy w Madrycie. Wyrzekł się Burgundii, posiadłości włoskich. Nie zamierzał jednak niczego dotrzymać, mimo że jako zakładników musiał dać swych trzech synów. Po wyjściu na wolność niezwłocznie zaczął montować koalicję przeciwko Karolowi. Miał za sobą całe Włochy przerażone wzrostem potęgi Habsburgów. 22 maja 1526 zawarł ligę w Cognac z papieżem, Mediolanem, Wenecją i Florencją. Wojna została wznowiona, a w czasie je trwania wojska cesarskie pod wodzą ks. Karola Bourbon zdobyły szturmem Rzym (1527), a następnie w ciągu 8 dni spaliły i złupiły go doszczętnie (Sacco di Roma). Niepowodzenia Franciszka zmusiły go do podpisania pokoju w Cambrai w 1529 r. Francja straciła posiadłości włoskie, a panem całego kraju został Karol V. Papież Klemens VII musiał koronować go w Bolonii na cesarza (1530).

Wojny francusko- habsburskie w latach 40.-60. XVI wieku.

Cesarz Karol miał co raz więcej kłopotów: prowadził wojnę w Turcji a także wojny wewnętrzne w Niemczech. Franciszek prónował jeszcze raz szczęścia w walce. Wojna lat 1536- 1538 zakończyła się pokojem w Nicei. Po tym stosunki obu monarchów ułożyły się na jakiś czas przyjaźnie. Klęska Karola V w walce z Turkami (1541) i niepowodzenia w Niemczech doprowadziły do nowej wojny (1542-1544). Franciszek sprzymierzył się z prostestanckimi książętami Rzeszy, z królem duńskim Chrystianem III i z Turkami. Traktat w Crepy (1544) zakończył wojnę na zasadzie uti possidetis (z zachowaniem aktualnego w danym momencie stanu posiadania - a więc na usankcjonowanie wszystkich zdobyczy i strat wojennych), ale konfliktu nie rozstrzygnął.

W 1547 r. zmarł Franciszek I, a Karol V abdykował w 1556 r. przekazując swoje dziedzictwo synowi Filipowi II (Hiszpania, Niderlandy, Neapol, Sycylia, Mediolan)- była to linia hiszpańska. Posiadłości austriackie, Czechy i część Węgier wraz z koroną cesarską odziedziczył brak Karola- Ferdynand. Rozpoczął linię niemiecką Habsburgów. Następca Franciszka Heryk II, wszczął wojnę z Filipem II. Na trenie Włoch Francuzi ponieśli klęskę. Na północy walki toczyły się na pograniczu francusko- flandryjskim. Osamotnieni Francuzi walczyli tak z koalicją Hiszpanii, Anglii i Niderlandów. Ponieśli dwie klęski- pod St.- Quentin (1557) i Gravelines (1558).

2-3 kwietnia 1559 w Cateau- Cambresis został podpisany pokój hiszpańsko- francuski i osobny pokój francusko- angielski. Francja straciła ostatecznie wszystkie swe posiadłości włoskie, zatrzymywała na 8 lat Calais.



Przeobrażenia w sztuce wojennej.

W średniowieczu- głównie ciężkozbrojna jazda rycerska. U schyłku XV i początku XVI wieku konnica zeszła na dalszy plan. Na czoło wysuwa się piechota, uzbrojona w co raz lepszą broń palną, najpierw arkebuzy, nieco później muszkiety i pistolety. Wybitną rolę odegrała także artyleria. Ulepszono kule armatnie. Kształtuje się teoretyczna wiedza wojskowa, a wraz z nią nowe koncepcje taktyki i strategii. Popularne są oddziały zaciężne.

Pobieranie 28.12 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna