Wniosku o ustalenie strefy ochronnej ostoi miodokwiatu krzyżowego



Pobieranie 28.86 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar28.86 Kb.
Opinia

Wniosku o ustalenie strefy ochronnej ostoi miodokwiatu krzyżowego Herminium monorchis

złożonego przez

Stowarzyszenie Chrońmy Mokradła

i Oddział Podlaski Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot

Prof. dr hab. Andrzej Czerwiński, Inwentaryzacje Przyrodnicze, ul. Mazowiecka 41/91, 15–302 Białystok


Dr Wojciech Adamowski, Białowieska Stacja Geobotaniczna Uniwersytetu Warszawskiego, ul. Sportowa, 17–230 Białowieża, (085) 68 12 548, adamowsk@tilia.bsg.bialowieza.pl
Dr Dan Wołkowycki, Zakład Ekologii Krajobrazu, Politechnika Białostocka, ul. Wiejska 45A, 15–351 Białystok, (085) 74 69 658, danwolko@pb.bialystok.pl

Ocena podstaw prawnych wniosku

Autorzy wniosku o ustalenie strefy ochronnej miodokwiatu krzyżowego opierają się przede wszystkim na następujących aktach prawnych:



  1. ustawa o ochronie przyrody z dn. 16.04.2004r. (Dz.U. 04.92.880);

  2. rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną z dn. 09.07.2004r. (Dz.U. 04.168.1764).

Jako podstawę prawną swojego wniosku wskazują także rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną z dn. 28.09.2004r. (Dz.U. 04.220.2237) oraz unijne akty prawne – Dyrektywę Siedliskową 92/43/EWG z dn. 21.05.1992r. i Dyrektywę Ptasią 79/409/EWG z dn. 20.04.1979r.

Przywoływana ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004r. nakłada na wojewodę obowiązek podejmowania działań w celu trwałego zachowania gatunków objętych ochroną gatunkową, którym zagrażają przewidywane zmiany w środowisku (art. 60.2).

Jedną z form ochrony przewidzianych przez ustawę jest ustalenie stref ochrony ostoi lub stanowisk. Art. 46 pkt. 2 wzmiankowanej ustawy mówi, że „w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową lub ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być ustalane strefy ochrony”. Zapis ten może sugerować pewną dowolność przy stosowaniu tej formy ochrony, ale ustawa precyzuje, że lista gatunków wymagających ustalenia strefy ochrony ostoi lub stanowisk zostanie określona w drodze rozporządzenia. Na podstawie art. 48 ustawy Minister Środowiska w rozporządzeniu z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną określił m.in. „gatunki dziko występujących roślin [...] wymagających ustalenia stref ochrony ich ostoi lub stanowisk oraz wielkość tych stref” (§ 1 pkt 1d) oraz „zakazy właściwe dla poszczególnych gatunków lub grup gatunków roślin i odstępstwa od zakazów” (§ 1 pkt 2). Miodokwiat krzyżowy Herminium monorchis wymieniony jest w Załączniku 4 cytowanego rozporządzenia jako gatunek wymagający ustalenia strefy ochrony ostoi lub stanowiska. Wielkość strefy ochrony Minister Środowiska określił w Załączniku jako „całe torfowisko, na którym występuje” ten gatunek.

W § 6 cytowanego rozporządzenia wprowadza się m.in. zakaz niszczenia siedlisk i ostoi gatunków objętych ochroną prawną. Zakaz ten, jak i inne wymienione w § 6 nie dotyczy wprawdzie „wykonywania czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej...”, ale tak sformułowane ograniczenie rygorów ochronnych nie obejmuje siedlisk miodokwiatu krzyżowego. Miodokwiat krzyżowy w Załączniku 1 do cytowanego rozporządzenia wymieniającym gatunki objęte ochroną ścisłą oznaczony jest symbolem (1) jako jeden z tych, „dla których nie stosuje się określonych w § 7 do rozporządzenia odstępstw od zakazów”.

Podsumowując, należy stwierdzić, że zapisy ustawy i rozporządzenia jednoznacznie narzucają wymóg powołania strefy ochrony miodokwiatu krzyżowego, ponieważ ochrona tego gatunku ma nadrzędne znaczenie i nie podlega ograniczeniom w przypadku konfliktu z racjonalnie prowadzoną gospodarką leśną, rolną i rybacką ani w ramach innych gałęzi gospodarki. W świetle obowiązujących aktów prawnych powołanie strefy ochrony ostoi miodokwiatu krzyżowego powinno mieć, o ile można tak się wyrazić, tryb niemal automatyczny. Jedynym i wystarczającym kryterium przy rozpatrywaniu wniosku o ustanowienie ostoi jest w tym przypadku samo występowanie w terenie gatunku wymienionego w cytowanym rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r.

Ocena celowości powołania strefy ochronnej

Zagrożenie i potrzeby ochrony gatunku wskazanego we wniosku


Miodokwiat krzyżowy Herminium monorchis (L.) R. Br. jest gatunkiem rozproszonym i zagrożonym w znacznej części swego rozległego zasięgu (od Hiszpanii po Japonię i Chiny). Wymarł on w Czechach, Finlandii i na Węgrzech. W większości europejskich krajów (Norwegii, Danii, Niemczech, Austrii, Luksemburgu, Holandii, na Słowacji, Białorusi, Litwie, Łotwie i Ukrainie, a także w Bułgarii i Rumunii) miodokwiat znajduje się na listach roślin zagrożonych wymarciem (Ingelög i in. 1993, Lindacher 1995, Čeřovský i in. 1999). Znaczna część stanowisk tego gatunku liczy bardzo niewiele osobników, a nawet ma charakter efemeryczny.

W Polsce gatunek ten jest krytycznie zagrożony (Adamowski 2001) i objęty ścisłą ochroną prawną. Historycznie notowano go na 18 stanowiskach. Na Dolnym Śląsku (okolice Głogowa, Lubina i Wołowa) i pod Warszawą miodokwiat wyginął już w XIX w. Nie potwierdzony od dawna na innych stanowiskach: w okolicach Białegostoku (Raciborski 1919), w Puszczy Białowieskiej (Błoński, Drymmer & Ejsmond 1888), między Puławami a Kazimierzem, na Wolinie: Międzyzdroje, Boryń, koło Człuchowa, Ostródy i Pisza, w pobliżu Bydgoszczy oraz w Wielkopolsce.

Dolina Rospudy (Sokołowski 1988a,b) to obecnie jedyne miejsce występowania gatunku w Polsce.

Miodokwiat jest rośliną światłożądną, niezwykle wrażliwą na wszelkie zmiany warunków siedliskowych. W europejskiej części zasięgu rośnie w otwartych zbiorowiskach roślinnych: w murawach z rzędu Brometalia erecti, na wilgotnych łąkach Molinietalia oraz eutroficznych młakach niskoturzycowych Caricetalia davalianae. W dolinie Rospudy miodokwiat rośnie na silnie nawodnionym, rozległym torfowisku, głównie w zespole turzycy bagiennej Drepanoclado–Caricetum limosae (Sokołowski 1988b).

Zagrożenie istnienia miodokwiatu jest związane przede wszystkim z niszczeniem jego siedlisk w wyniku odwadniania torfowisk lub intensyfikacji gospodarki rolnej (Michalik 1975, Sokołowski 1993), a także z sukcesją wtórną (Čeřovský i in. 1999). Tradycyjna gospodarka (późne koszenie i ekstensywny wypas) może sprzyjać utrzymywaniu się miodokwiatu ze względu na hamowanie rozwoju gatunków drzewiastych. Kluczowe znaczenie ma jednak zachowanie nie zmienionych stosunków hydrologicznych. Osobniki miodokwiatu skupiają się na szczytach małych kęp i na obrzeżach większych na powierzchni torfowiska (Adamowski & Keczyński 1998). Rozpad tych kęp po obniżeniu poziomu wody gruntowej odsłania podziemne organy tego storczyka i doprowadza do ich obumarcia. Z kolei w przypadku podwyższenia poziomu wody dochodzi do trwałego zatopienia osobników miodokwiatu, a następnie do zmiany charakteru roślinności na szuwarową, co jest równoznaczne z wyginięciem populacji.

Odwodnienie terenu prowadzi do gwałtownej kolonizacji murszejących torfów przez gatunki drzewiaste (olsza, brzoza) i nitrofilne zioła (pokrzywa), a w konsekwencji do zacienienia i wymarcia populacji miodokwiatu (Kołos 2004). Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rezerwacie Bagno Wizna I, gdzie w latach 60. ubiegłego stulecia odnaleziono stanowisko tej rośliny (Pałczyński 1963, Sokołowski 1993). Populacja tamtejsza, która liczyła ponad 200 osobników dziś niestety już nie istnieje.

Prowadzony od roku 1996 monitoring populacji miodokwiatu (Adamowski, Keczyński 1998 i materiały niepublikowane) wykazał utrzymywanie się stanowiska przy znacznych wahaniach liczby obserwowanych osobników (od ok. 120 do ponad 470) i udziału osobników kwitnących (7–30%). Obserwowana liczebność populacji daje szanse na trwałe zachowanie tego gatunku w naszej florze, o ile zachowane zostaną naturalne stosunki hydrologiczne. Populacja wymaga ciągłego monitoringu i ewentualnych zabiegów ochrony czynnej na niewielką skalę (usuwanie rozrastających się drzew i krzewów).

 

Ogólne walory przyrodnicze doliny Rospudy i potrzeby jej ochrony

Chociaż wniosek dotyczy powołania strefy ochrony jednego gatunku autorzy wskazują na niezwykle wysokie ogólne walory przyrodnicze obszaru jego występowania. Dolina Rospudy na odcinku, którego dotyczy wniosek, jest bez wątpienia najcenniejszym obiektem przyrodniczym w północno-wschodniej Polsce nie objętym żadną formą ochrony. Wysoka bioróżnorodność, unikalność i stan zachowania siedlisk stawiają dolinę Rospudy w rzędzie takich obiektów jak Parki Narodowe – Białowieski, Biebrzański i Wigierski. Mimo nieporównywalnie mniejszej powierzchni dolina Rospudy przewyższa nawet niektóre obszary parków narodowych stopniem naturalności układów krajobrazowych i stosunków siedliskowych. Do najcenniejszych biogeocenoz należą tu torfowiska wysokie, a także mechowiska oraz zarośla brzozy niskiej i wierzby rokity Betulo–Salicetum repentis wykształcające się na torfowiskach niskich i przejściowych, które są nie tylko niezwykle już rzadko spotykane w Polsce, ale i w całej Europie i w związku z tym zostały uwzględnione w Dyrektywie Siedliskowej UE, jako siedliska, których zachowanie ma znaczenie ogólnoeuropejskie.

Do flory doliny Rospudy należy aż 45 gatunków roślin objętych ochroną ścisłą (dla porównania w Narwiańskim Parku Narodowym – kilkanaście gatunków, por. Wołkowycki, Dziejma, Szewczyk 2003) i 14 gatunków zagrożonych w Polsce wyginięciem, uwzględnionych w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin (Kaźmierczakowa, Zarzycki 2001) – oprócz miodokwiatu krzyżowego także brzoza niska Betula humilis, lipiennik Loesela Liparis loeselii, obuwik pospolity Cypripedium calceolus, skalnica torfowiskowa Saxifraga hirculus, stoplamek krwisty białokwiatowy Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca, turzyca bagienna Carex limosa, turzyca strunowa Carex chordorrhiza, turzyca życicowa Carex loliacea, wełnianeczka alpejska Baeothryon alpinum, wełnianka delikatna Eriophorum gracile, wielosił błękitny Polemonium coeruleum, wierzba lapońska Salix lapponum, wyblin jednolistny Malaxis monophyllos (por. Sokołowski 1988a). Obszar ten jest także ostoją siedmiu gatunków roślin, którym grozi wyginięcie w województwie podlaskim, takich jak bagnica torfowa Scheuchzeria palustris, gwiazdniaca grubolistna Stellaria crassifolia, gółka długoostrogowa Gymnadenia conopsea, konietlica syberyjska Trisetum sibiricum, manna gajowa Glyceria nemoralis, storczyk męski Orchis mascula i żurawina drobnoowocowa Oxycoccus microcarpos (Sokołowski, Wołkowycki, w przygotowaniu).

W dolinie Rospudy występuje 15 gatunków ptaków uwzględnionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej, m.in. bielik, cietrzew, derkacz, głuszec, jarząbek i żuraw.

Wysoki stopień naturalności siedlisk i skupienie dużej liczby gatunków zagrożonych wyginięciem sprawiają, że dolina Rospudy powinna pełnić funkcję obszaru węzłowego w systemie ochrony przyrody w województwie podlaskim. Jej położenie przyczynia się także do tego, że oprócz funkcji ostoi pełni ona rolę niezwykle ważnego korytarza ekologicznego łączącego Kotlinę Biebrzańską i Puszczę Augustowską z Pojezierzem Mazurskim.


Wnioski końcowe

Podsumowując należy stwierdzić, że wniosek o ustalenie strefy ochronnej ostoi miodokwiatu krzyżowego Herminium monorchis złożony przez Stowarzyszenie Chrońmy Mokradła i Oddział Podlaski Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot jest poprawny z prawnego punktu widzenia i posiada bardzo mocne uzasadnienie merytoryczne. Strefa ochronna ostoi gatunku jest wyznaczona prawidłowo na mapie załączonej do wniosku i obejmuje obszar zapewniający skuteczną ochronę gatunku.



W świetle obowiązujących zapisów prawnych istnieje wymóg ustalania stref ochrony stanowisk takich gatunków jak wskazany we wniosku miodokwiat krzyżowy. Powołanie takiej strefy leży w gestii wojewody i powinno być niezwłocznie zrealizowane. Zważywszy na wysokie walory przyrodnicze doliny Rospudy jej obszar należy w przyszłości objąć ochroną w formie rezerwatu częściowego. 
Cytowana literatura:

Adamowski W. 2001. Herminium monorchis (L.) R. Br. Miodokwiat krzyżowy. – W: R. Kaźmierczakowa, K. Zarzycki, Polska Czerwona Księga Roślin. PAN, Kraków, 542–544.

Adamowski W., Keczyński A. 1998. Miodokwiat krzyżowy Herminium monorchis i jego ochrona w projektowanym rezerwacie Rospuda. – Parki nar. Rez. przyr. 17(2): 69–74.

Błoński F., Drymmer K., Ejsmond A. 1888. Sprawozdanie z wycieczki botanicznej odbytej po Puszczy Białowieskiej w lecie 1887r. – Pam. fizyograf. 8: 59–155.

Čeřovský J., Feráková V., Holub J., Maglocký Š., Prochazká F. 1999. Červena kniha ohrozených a vzácnych druhov rastlín a živocíchov SR a ČR. Vol. 5 Vyššie rastliny. 456 pp. Príroda a. s., Bratislava.

Ingelög T., Andersson R., Tjenberg M. (eds.) 1993. Red data book of the Baltic region. Part I. List of threatened vascular plants and vertebrates. Swedish Threatened Species Unit, Uppsala.

Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. 2001. Polska Czerwona Księga Roślin. PAN, Kraków, ss. 664.

Kołos A. 2004. Współczesna roślinność i flora rezerwatów przyrody Bagno Wizna I i Bagno Wizna II jako efekt długotrwałego odwodnienia torfowisk w dolinie środkowej Narwi. – Parki nar. Rez. przyr. 23(1): 61–91.

Lindacher R. 1995. PHANART Datenbank der Gefasspflanzen Mitteleuropas. Veroff. Geobot. Inst. ETH, Stiftung Rubel 125: 1–436.

Michalik S. 1975. Storczyki – ginąca grupa roślin.– Wiad. Bot. 19(4): 231–241.

Pałczyński A. 1963. O ochronę storczyka - miodokwiatu krzyżowego i innych roślin w kompleksie torfowiskowym "Bagno Wizna". Chrońmy Przyr. Ojcz. 19(6): 7–14.

Raciborski M. 1919. Rodzina: Orchidaceae, Storczykowate. – W: M. Raciborski, W. Szafer Flora polska I: 365–398.

Sokołowski A. W. 1988a. Flora roślin naczyniowych rezerwatu „Rospuda” w Puszczy Augustowskiej. – Parki nar. Rez. przyr. 9(1): 33–44.

Sokołowski A.W. 1988b. Miodokwiat krzyżowy Herminium monorchis w Puszczy Augustowskiej. – Chrońmy Przyr. Ojcz. 44(5): 70–74.

Sokołowski A. W. 1993. Przyroda województwa łomżyńskiego. Urząd Wojewódzki w Łomży, Łomża, 136 pp.

Sokołowski A. W., Wołkowycki D. (red.), w przygotowaniu. Czerwona Księga Roślin Województwa Podlaskiego. Instytut Botaniki PAN, Kraków.

Wołkowycki D., Dziejma C., Szewczyk M., 2003. Rośliny naczyniowe Narwiańskiego Parku Narodowego. – Parki nar. Rez. przyr. 22(3): 369–406.

Pobieranie 28.86 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna