WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona10/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   36

bameleon karłowaty (Broofce-

sia minima) — gatunek gada z rodziny —-kameleonów. Osiąga długość 4,5 cm. Jest najmniej­szym gatunkiem spośród wszy­stkich współcześnie żyjących kameleonów. Ma krótkie i sła­bo rozwinięte nogi oraz bar­dzo kró-tki, kikutowaty ogon, pozbawiony zdolności chwyt-nych, tzn. zdolności okręcania się wokół gałązki, na której siedzi. Na głowie i nad oczami widoczne są trójkątne, gładkie lub zębate wyrostki, wzdłuż zaś grzbietu ciągnie się rząd niewielkich kolców. Ubarwie­nie k.k. jest rdzawobrązowe, podobne do barwy zeschłych liści. K.k. prowadzi częściowo nadrzewny, częściowo naziem­ny tryb życia. Na ziemi prze­bywa głównie wśród opadłych zeschłych liści, wśród których "trudno go zauważyć ze wzglę­du na jego barwę ochronną. Właściwości biologiczne tego gatunku są mało poznane. K.k. występują wyłącznie na wys­pie Nosy Be koło Madagas­karu.

kameleon liściowaty (Brooke-sia spectrum) — gatunek gada z rodziny —-kameleonów. Roś­nie do długości 7 cm. Podobnie jak u innych gatunków tego rodzaju, ogon k.l. jest krótki i nie ma zdolności chwytnych. Co prawda, jego ogon może się zwinąć w ciasną spiralę,

nie potrafi jednak okręcić sil wokół gałązki. W związku ;

tym k.l. trzyma się gałązki wy.

Kameleon liściowaty

łącznie palcami swoich koń­czyn. Na końcu pyska znajduje się krótki kolec. Ubarwienie. k.l. jest ciemnobrązowe i to u-barwienie oraz kształt ciała łu­dząco przypomina zeschły liść. K.l. prowadzi tryb życia częś­ciowo nadrzewny, a częściowo naziemny. Żywi się głównie o-wadami. Samice składają jaja, których liczba waha się w gra­nicach od 2 do 18 sztuk. K.l. występują w Afryce Środko­wej od Kamerunu i wyspy Fer­nando Po do Ugandy oraz w Kenii i Tanzanii.

kameleon Mellera (Chamaeleo melleri) gatunek gada z ro­dziny —-kameleonów. Rośnie do długości ok. 60 cm. Koniec je­go pyska opatrzony jest krót­kim rogiem, zaokrąglony i ni­ski “hełm" zachodzi na tułów, a na grzbiecie znajduje się bie­gnący wzdłuż ciała średniej wysokości grzebień skórny. U-barwienie tułowia i ogona jest jaskrawożółte z czarnymi, po­przecznymi, szerokimi pasami. Głowa i nogi mają kolor zie­lony. K.M. prowadzi nadrzew­ny tryb życia. Jest gatunkiem drapieżnym, gdyż oprócz owa­dów pożera jaszczurki, małe ptaki i myszy. Występuje w południowej Afryce.

87

kameleon Parsoua

kameleon olbrzymi {Chamaeleo

o-ustaleti) gatunek gada z rodziny —-kameleonów. Rośnie do długości 75 cm (według nie­których źródeł — do l m). Sta­nowi największy gatunek spo­śród wszystkich znanych ka-rneleor-ów. Charakteryzuje go stosunkowo słabo rozwinięty “hełm" i grzebień. Ma ubarwie­nie ciemnooliwkowozielone z jasnymi, wąskimi liniami wzdłuż boków tułowia. Dorosłe osobniki prowadzą drapieżny tryb życia, przy czym najchęt­niej pożerają myszy. K.o. wy­stępują na Madagaskarze, wprowadzono je też do Kenii.

kameleon Owena (Chamaeleo oweni) gatunek gada z ro­dziny —-kameleonów. Rośnie do długości ok. 25 cm. Samce mają na frontalnej powierzch­ni głowy 3 poziomo ustawione rogi — jeden z nich, środko­wy, długi i gruby, wyrasta na samym końcu pyska, a 2 po­zostałe, krótsze i cieńsze, osa­dzone są między oczami. U sa­mic rogów brak, a jedynie na końcu ich pyska sterczy krótki kolec. U obu płci “hełm" na giowie jest słabo wykształcony, grzebień zaś ma postać dużych trójkątnych, ostro zakończo­nych płytek. Na żółtym tle cia­ła widnieją ciemne poprzeczne pręgi i okrągławe plamki róż­nej wielkości. K.O. ma zdol­ność zmiany barw w szerokim zakresie. W grę wchodzą kolo­ry: zielony, brązowy różnych odcieni, czarny, rdzawy, czer­wonawy, żółty i biały. K.O. wy­kazują niezwykłą wśród kame­leonów właściwość przenosze­nia się z gałęzi na gałąź za po­mocą skoków. Długość tych skoków jest niewielka i wy­nosi ok. 50 cm. W przypadku niebezpieczeństwa k.O. potra­fią znakomicie ukryć się przed wrogiem, szybko zmieniając

miejsce na gałęzi w ten spo­sób, że kryją się za nią. Żywią się owadami. Występują w za­chodniej Afryce, w Kamerunie, Nigerii, Gabonie, Kongo i na wyspie Fernando Po.

kameleon Parsona (Chamaeleo parsonii) gatunek gada z ro­dziny —kameleonów. Rośnie do długości kilkudziesięciu centy­metrów. Ma na głowie grubą, szyszkowatą narośl, utworzoną z dużych, zaokrąglonych, ziar­nistych tarczek. Narośl ta przy­twierdzona jest swoją szeroką podstawą do frontalnej powie­rzchni głowy przed oczami, szczytem zaś wysuwa się po­ziomo ku przodowi i sterczy przed pyskiem. Szczególnie sil­nie rozwinięty i wysoki “hełm" sięga daleko za tylny kraniec głowy. Wzdłuż grzbietu bieg­nie wysoka skórna listwa o gładkiej krawędzi. Ubarwienie głowy wraz z naroślą i “heł­mem" jest jasnoliliowe, a po­wierzchnia podgardzielowa, tu­łów, kończyny i ogon mają

Kameleon Parsona

barwę szmaragdowozieloną a czarnymi, okrągłymi plamkami. Na bokach tułowia widnieją pojedyncze, duże, okrągłe ró­żowe plamy. K.P. należy do najpiękniej ubarwionych kame­leonów. Jest gatunkiem owa-

kameleon pospolity

kameleon żyworodny

dożernym. Występuje na Ma­dagaskarze oraz wyspach Nosy Bś i St. Marie.



kameleon pospolity (Chamaeleo chamaeleon) gatunek gada z rodziny -^-kameleonów. Osiąga długość do 30 cm, z czego po­łowa przypada na ogon. Ma dużą, kanciastą głowę, opa­trzoną w tylnej części wyso­kim, bocznie spłaszczonym, sterczącym wyrostkiem, two­rzącym rodzaj rogowego heł­mu. U samców hełm jest większy niż u samic. Boczne krawędzie tego wyrostka wy­raźnie odgraniczają głowę od tułowia. Oczy są duże, a pysk ostro zakończony. Środkiem bocznie spłaszczonego tułowia ciągnie się niski, ostro ząbko-wany, biegnący wzdłuż ciała grzebień, skórę zaś pokrywają małe, ziarniste łuski. Zasadni­cze ubarwienie ciała jest zie­lone z jaśniejszymi i ciemniej­szymi plamkami oraz różowy­mi kreskami na bokach tuło­wia. Przy zmianie temperatury otoczenia i oświetlenia już po kilku minutach następują zmiany ubarwienia i rysunku plam. Poza tym ubarwienie skóry zależy od barwy podło­ża, na którym k.p. przebywa. Może on przybierać barwy czerwone, rdzawe, brązowe, żółtozielone lub szarobłękitne z rozmaitym deseniem w po­staci kresek i plam, w tym na­wet na przemian czarnych i białych, ułożonych obok siebie. Mogą pojawiać się również barwy jednolite bez jakiego­kolwiek rysunku. K.p. zamiesz­kują przeważnie tereny poro­śnięte drzewami i krzewami, gdzie prowadzą nadrzewny tryb życia. Przesiadują zwykle na gałązkach pokrytych kwia­tami, owady bowiem odwie­dzające kwiaty stają się łat­wym ich łupem. Na niektórych

jednak obszarach występu;

również na terenach półpł słynnych, a nawet na płaszcz;

stych wydmach pokrytych pą roślinnością. W tych dowiskach prowadzą nazie:

tryb życia, kryjówkami zaś nich stają się nory rozmaity< zwierząt. K.p. żywią się głóv nie owadami i ich gąsienican na które godzinami czatują zupełnym bezruchu i które ł' wią za pomocą długiego, ciei kiego, walcowatego języka, bł:

skawicznie wysuwanego z p, szczy. Zdobycz przylepia się końca buławkowatego jeży] K.p. vf hodowli chętnie po:

rają koniki polne, świerszcze inne duże owady, a także mł( de jaszczurki. Pora godowa k.) przypada w ciepłej porze rok) jaja zaś składane są w koń( lata. Samice składają po 20 ( 40 jaj o wymiarach 7X9 m, do jamek wygrzebanych w zii mi. Jamki te wygrzebuj przednimi nogami, a wygrzebą' na ziemię odrzucają za pomoc( kończyn tylnych. Gniazdo z ja­jami zasypują następnie pias­kiem lub ziemią i z kolei przy­krywają opadłymi liśćmi i ga­łązkami. Na ciepłych obszarach młode wykluwają się po 5, a na chłodniejszych — po 9 mię-, siącach, czyli w następnymi roku po złożeniu jaj. Świeżo wylęgłe osobniki, mierzące ok;

5 cm długości, są jasnożółte i nie mają “hełmu" na głowie. Hodowla k.p. jest trudna, zwła­szcza ze względu na jego szcze­gólne wymagania cieplne. W pomieszczeniu, w którym prze­bywa, musi panować stała tem­peratura powietrza w grani­cach od 20° do 24°C i pomiesz­czenie to wymaga silnego na­słonecznienia. Spadek tempe­ratury otoczenia do ok. 15°C już zagraża życiu tej jaszczur­ki. K.p. potrzebuje też dużej liczby żywych owadów jako

pokarmu oraz wody do picia, której krople zbiera językiem z blaszek liści lub ze ścian szklanego terrarium. W związ­ku z tymi wymaganiami ho­dowle k.p. udają się najlepiej w krajach ciepłych. W Europie znane są hodowle k.p. w An­daluzji (Hiszpania), gdzie trzy­ma się tego gada w celu tę­pienia owadów. K.p. występuje w północnej Afryce, Izraelu, Syrii, na wyspach Morza Śród­ziemnego, w południowej Hisz­panii oraz w Azji Mniejszej, poza tym w płd. Indiach i na Cejlonie. Stanowi jedyny ga­tunek kameleonów występują­cy w Europie (Tabl. 1/12, 13).

kameleon rzekomy, legwan ka-meleonowaty (Chamaeteolźs chamaeleonttdes) — gatunek gada z rodziny r-»-legwanów. Stanowi osobliwą jaszczurkę o istotnych właściwościach leg-wana i niektórych cechach upodobniających ją do kame­leona: ma silnie wystające o-czy, poruszające się niezależnie jedno od drugiego i osłonięte grubymi, szerokimi powiekami tak, że tylko źrenice są nie za­kryte, następnie długi, cienki, "a przekroju okrągły ogon bę­dący narządem chwytnym, a Ponadto porusza się powoli i stawia nogi podobnie jak ka­meleon, tzn. bardzo ostrożnie ' Jakby z rozmysłem. K.rz. wy­stępują na Kubie.



kameleon uszasty (Chamaeleo diiepis} gatunek gada z ro­dziny -^.kameleonów. Rośnie do długości 40 cm. Jego specyfi­czną cechą jest spłaszczenie górnej powierzchni głowy, co uwidacznia się na skutek bra­ku typowego hełmu w postaci "wuspadzistego daszku oraz występowanie za tylnym krań­cem głowy 2 dużych, zaokrą­glonych płatów skórnych, przy­legających z obu boków do przedniej, górnej powierzchni tułowia. U k.u. podrażnionego

Kameleon uszasty

lub podnieconego płaty te od­stają od tułowia i przypomi­nają wówczas swoim kształtem i ułożeniem małżowiny uszne (stąd nazwa). U obu płci brak rogów, a jedynie wzdłuż grzbie­tu ciągnie się niski i delikatny grzebień skórny. Ubarwienie zasadnicze k.u. jest jasnooliw-kowożółte z ciemniejszymi po­przecznymi pręgami na tuło­wiu i ogonie oraz z licznymi ciemnobrązowymi plamkami. Na obu bokach tułowia wido­czne są 3 duże, nieregularne, białoróżowe plamy. K.u. pro­wadzą nadrzewny tryb życia. Żywią się owadami. Samica składa 23 do 50 jaj do jamki o głębokości ok. 20 cm, którą wygrzebuje w pulchnej ziemi. Rozwój jaj trwa 3 miesiące. K.u. występują w środkowej i południowej Afryce.

kameleon żyworodny (Chamae-leo pumilus) gatunek gada z rodziny -^kameleonów. Roś­nie do długości kilkunastu cen­tymetrów. Nie ma narośli na głowie w postaci rogów. Za­sadnicze ubarwienie jego skóry jest zielone w różnych odcie­niach. k.ż. stanowi wbrew na­zwie gatunek jajożyworodny. Samice rodzą potomstwo, prze­bywając w tym czasie na gałę­zi krzewu lub drzewa. Śwież* urodzone, jeszcze nieruchliwe-młode dzięki bardzo lepkieji

•kameleony

:skórze w chwili rodzenia przy­klejają się kolejno do różnych •gałązek. Wkrótce jednak za-

Kameleon żyworodny

czynają się poruszać, stopnio­wo się odklejają i natychmiast obejmują gałązki palcami koń­czyn. Liczba potomstwa jest niewielka. K.ż. — to gatunek owadożerny. Występuje na chłodnych obszarach południo­wej Afryki. Jajożyworodność k.ż. jest wyrazem jego przy­stosowania się do niekorzyst­nych warunków życia, w klima­cie bowiem o niskiej tempera­turze powietrza jaja tego ga­tunku nie mogłyby się rozwi­jać. .

'.kameleony (Chamaeleonidae)rodzina gadów z podrzędu

•^jaszczurek. Mają charakte­rystyczną postać przystosowa­ną do życia nadrzewnego. Cia­ło ich jest mocno bocznie spła­szczone, zwłaszcza w części

•grzbietowej, na której skóra tworzy wysoką, płaską listwę o ostrej krawędzi. Przednia i

•tylna para jednakowo cienkich nóg ma tę samą długość. Palce wszystkich 4 kończyn są prze­ciwstawne, tak że obejmują gałąź jak obcęgi. W przednich kończynach 2 palce skierowują się na zewnątrz, a 3 do we-

TTMnłł.T tir t^rtr>voh lrr\n f"7Vnflpłl

odwrotnie — 3 palce skiero wuja się na zewnątrz, a 3 d< wewnątrz. Nasady palców śpi na skóra sięgająca aż do; id przedostatnich członów. Długi chwytny ogon pozbawiony jes zdolności regeneracyjnych. R używają go do obejmowani;

gałęzi, na której siedzą. Silnif sklepioną i kanciastą głowi pokrywają u wielu form róż. maite rogowe naroślą w posta-;

ci hełmów lub rogów różne długości w liczbie najwyżej 4 Ruchliwe oczy k. mogą by< równocześnie — każde z osobi na — skierowane w różne stro-^ ny, np. prawe w górę, a lewe w dół. Grube, nieprzezroczyste i pokryte łuskami powieki są ze sobą tak zrośnięte, że po­zostaje między nimi mały o-> krągły otwór obejmujący jedy nie źrenicę oka. Język jest dłu­gi, na końcu buławkowato roz­dęty i pokryty lepkim śluzem. W czasie chwytania owada zo­staje on błyskawicznym ru­chem wysunięty z otwartej paszczy na odległość do kilku­nastu centymetrów. Osadzenie zębów jest typu akrodontycz-nego. Płuca przedłużone w li­czne i rozgałęzione worki po­wietrzne wnikają między trze­wia i pod skórę. Dzięki nadę­ciu ich powietrzem, zwiększają objętość i zmieniają kształt ciała zwierzęcia. U wielu ga­tunków występuje zjawisko —>-dwupostaciowości płciowej. K. przeważnie składają jaja, a tylko nieliczne gatunki są jajo-żyworodne. Liczba składanych jaj waha się u różnych gatun­ków od kilkunastu do kilku­dziesięciu. Głównym pokar­mem k. są rozmaite stawonogi, w tym owady, duże zaś gatun­ki pożerają ponadto małe pta­ki i myszy. K. są bardzo po­wolne; przesiadują nieruchomo na gałęziach drzew i krzewów. Na ziemie schodzą wyjątkowo,

91

kaskabel


jedynie w celu złożenia jaj lub przezimowania. Niektóre ga­tunki żyją gromadnie. K. zna­ne są ze szczególnych zdolności zmiany ubarwienia ciała i do­stosowania go do barwy oto­czenia. Zmiany koloru skóry zależą od różnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Barwami dominującymi są zie­lona, żółta, popielata i brązo­wa, pokryte często rozmaitymi deseniami. Niektóre gatunki upodobniają się do otoczenia nie tylko barwą, lecz nawet kształtem (mimikra), np. kształt ich przypomina zeschłe liście. Długość ciała różnych gatun­ków waha się od ok. 4 cm do przeszło 60 cm. Rodzina k. o-bejmująca 3 rodzaje i ok. 85 gatunków zamieszkuje głównie tropikalne, wilgotne lasy kon­tynentu afrykańskiego (ok. po­łowa gatunków) i Madagaskaru (ok. połowa gatunków), a tylko 4 gatunki występują poza tym obszarem, po jednym: w po­łudniowej Europie, na Bliskim Wschodzie, w Indiach i na Cej­lonie.

karapaks -^żółwie.

karetta (Caretta caretta), gatunek gada z rodziny -^-żół­wi morskich. Długość jej ka-rapaksu dochodzi do 1,2 m. a ciężar ciała do ok. 100 kg. Znane są osobniki o ciężarze ok. 500 kg. Głowę pokrywają regularnie ułożone tarczki, a szczęki mają postać ptasiego dzioba. W karapaksie występu­je 5 par rogowych tarcz że­browych (u innych gatunków żółwi jest ich 4 pary). Kończy­ny zamienione w płaskie i sze­rokie wiosła mają jeszcze na Przednich krawędziach po 2 Pazury. Ubarwienie karapaksu •lest brązowe, w różnych odcie­niach, a plastron — żółtawy. K. zamieszkuje ciepłe morza i

oceany. Żywi się głównie ry­bami i innymi małymi zwierzę­tami morskimi, rzadziej glona­mi. Samice wychodzą na ląd jedynie w celu złożenia jaj w wygrzebywanych przez siebie jamach w nadbrzeżnym pias­ku. Każda z nich składa raz na rok do 150 jaj. Z powodu bardzo nieprzyjemnego odoru mięso k. nie jest jadalne. Pan­cerz ich również nie przedsta­wia wartości, natomiast jaja k. są smaczne i w związku z tym poszukiwane. W niektórych okolicach znajdują duże zasto­sowanie przy wypieku ciast. Masowe wybieranie jaj powo­duje znaczne obniżenie liczby dorosłych osobników. K. wystę­pują głównie w ciepłych stre­fach Oceanu Atlantyckiego, spotyka się je'również w Mo­rzu Śródziemnym, a bardzo

Karetta

rzadko pojawiają się u pół­nocnych wybrzeży zachodniej Europy.



kaskabel (Crotatus durissus) — gatunek gada z rodziny —»-grze-chotnikowatych. Rośnie do dłu­gości 1,8 m. Ma ubarwienie grzbietu ciemnoczerwonawo-brązowe z jasnożółtymi zygza­kowatymi liniami z obu boków ciała. Obejmuje 6 podgatunków,

kątozębne

z których 5 występuje w Ame­ryce Środkowej, natomiast je­den, najbardziej znany, szeroko rozprzestrzeniony, mianowicie Crotalus durźssus terrificus, występuje w Ameryce Połud­niowej (w całej Brazylii, w Argentynie i Paragwaju). Jest on jedynym gatunkiem grze-chotnika właściwego w Brazy­lii (ma grzechotkę) i w związ­ku z tym nosi też nazwę grze-chotnika brazylijskiego. K. jest wężem naziemnym, żyje na su­chych stepach, terenach pół-pustynnych, w sawannach, na wyrębach leśnych i planta­cjach, unika zaś środowisk le­śnych i wilgotnych. Żywi się głównie gryzoniami. Samica rodzi do 20 młodych długości do 35 cm. Jad k. (zawierający dużo neurotoksyn) działa po­dobnie jak jad kobry i dla człowieka jest bardzo niebez­pieczny. Pod względem liczby ukąszeń k. zajmuje w Brazylii drugie miejsce po ->.żararace pospolitej, liczba zaś śmiertel­nych przypadków wśród ludzi nie leczonych surowicą wynosi ok. 70% u dorosłych, 100% zaś u dzieci. W celu uzyskania ja­du do produkcji surowicy do

-^-Instytutu Butantan przysyła się rocznie ok. 4000 k., co świadczy o ich pospolitym wy­stępowaniu.

kątozębne (Hynobiidae) ro­dzina płazów z rzędu -upłazów ogoniastych. W odróżnieniu od

-»-ambystom, pasma zębów podniebiennych znajdujące się za nozdrzami wewnętrznymi załamane są pod ostrym ką­tem. U niektórych gatunków liczba palców uległa redukcji do 4, zaś u -^traszki pazurza-stej (Onychodactylus fischeri) nastąpiła zupełna redukcja płuc. U jednego też gatunku iHynobius shihi) występuje neotenia. Ogólnie biorąc k. to

gatunki małe, o prymitywnie budowie ciała i pierwotnej bi^B logii rozrodu. Jaja i sperm^H tofory składane są do wod^H zapłodnienie jaj zewnętrzni

93

kobra indyjska

Samice nie mają -»-zbiornihH nasiennego i warg kloakalnycj^ umożliwiających podejmowa^ nie spermatoforów. Toki ni^ występują, aktywność płciowi samca wyzwala widok złożoj nych jaj. Liczba składahyd jaj waha się u różnych gatun;

ków od kilkunastu do 75 sztuki Nie występuje opieka nad po;

tomstwem. K. żyją przeważnif w zimnych wodach płynących Rodzina ta obejmuje 5 rodzą' jów (Hynotlius, Pachypalami nus, Ranodon, Batrachuperus, Onychodactylus) i co najmnie| 31 gatunków, przy czym naj­liczniejszy jest rodzaj Hyno-bius, obejmujący 17 gatunkówJ K. występuje w północno-^

-wschodniej Azji aż do Korei' i Japonii włącznie, l gatunek! (H. keyserlingii) wykracza po-i za ten obszar w północno-i

-wschodniej Europie oraz się-' ga poza Północne Koło Podbie­gunowe. 2 gatunki z rodzaju Batrachuperus żyją wysoko w górach, w granicach 1500—

-4000 m n-p.m.



kijanka -••płazy.

kobra egipska, wąż Kleopa­try {Naja haje) gatunek ga­da z rodziny ->zdradnicowa-tych. Rośnie do długości 2 m. Ma ubarwienie grzbietu jedno­licie szarożółte lub oliwkowo-brązowe, a brzucha jasnożółte. Żyje w rozmaitych środowis­kach — na obszarach stepo­wych, półpustynnych, na pu­styniach, w tropikalnych lasach i w górach. Przebywa zarówno wśród gęstej roślinności — jak i w stosach kamieni, w roz­padlinach i rumowiskach skal­nych. Wspina się na drzewa,

w wodzie dobrze pływa. Pro­wadzi dzienny tryb życia. Na pokarm jej składają się wszel-

Kobra egipska

kie małe kręgowce, jak żaby ropuchy, jaszczurki; węże, pta­ki i małe ssaki, zwłaszcza gry­zonie. K.e. ma silny jad, bardzo niebezpieczny dla człowieka, jednak na jego widok z reguły ucieka. K.e. wykazuje właści­wość wpadania w stan chwilo­wego odrętwienia i kurczowego zesztywnienia ciała pod wpły­wem mechanicznego nacisku na ośrodki nerwowe w okolicy podstawy głowy. Występuje w całej środkowej i północnej Afryce oraz na Półwyspie Arab­skim. Podobnie jak kobra in­dyjska w Indiach, k.e. w sta­rożytnym Egipcie odgrywała swoistą rolę. Za panowania faraonów stanowiła symbol ich nieograniczonej władzy, w rę­kach kapłanów egipskich była przedmiotem “cudu" polegają­cego na zamianie laski (k.e. w stanie odrętwienia) na żywego węża, czego dokonał również Mojżesz przed faraonem. Wre­szcie używano jej do tracenia więźniów politycznych, dając im do wyboru śmierć od tor­tur lub od jadu kobry. W pew­nych okolicznościach śmierć od Jadu kobry uważano za lekką i honorową. Jak wiadomo z historii starożytnego Egiptu, królowa Kleopatra popełniła

samobójstwo, dając się dobro­wolnie ukąsić kobrze przyłożo­nej do piersi. Stąd k.e. nosi też nazwę “węża Kleopatry".

kobra indyjska, okularnik (Na­ja naja) gatunek gada z ro­dziny ->-zdradnicowatych. Roś­nie do długości 1,8 m. Ma u-barwienie grzbietu żółtobrązo-we lub popielate, często z po­przecznymi, ciemnymi pasami. Na grzbiecie za głową widocz­ne są 2 ciemne, okrągłe i po­łączone ze sobą plamy, otoczo­ne dwoma obwódkami — białą od wewnątrz i czarną od stro­ny zewnętrznej. Brzuszna po­wierzchnia ciała jest biaława lub jasnożółta, z jedną lub kil­koma poprzecznymi, szerokimi, brązowymi pręgami na przed­nim odcinku tułowia. U nie­których ras geograficznych k.i. deseń ciemnych plam na grzbiecie odbiega od typowego lub brak go zupełnie. Podraż­niona k.i., podobnie jak inne pokrewne je j gatunki, przybie­ra specyficzną postawę; zwija luźno tułów, unosi pionowo w

górę przednią część ciała (ok. 1/3 część jego długości) i przy poziomo ułożonej głowie i za-



kobra indyjska

mkniętym pysku płasko roz­szerza szyjny odcinek tułowia, tworząc rodzaj kaptura. Po­wstaje on w wyniku odchylenia na boki pierwszych 8 par że­ber. Rozpłaszczenie szyi do średnicy talerza powoduje równocześnie ukazanie się na grzbiecie w całej pełni charak­terystycznego desenia plam, podobnego wówczas do odwró­conych ciemnych. okularów w jasnej oprawce (stąd nazwa). K.i. zamieszkuje rozmaite śro­dowiska, zarówno nizinne, jak i górskie do 2700 m n.p.m. Żyje na obszarach stepowych, pół-pustynnych i częściowo kamie­nistych, na obszarach porosłych trawiastą bądź krzaczastą ro­ślinnością i nielicznymi drze­wami, w środowiskach ruderal-nych pokrytych usypiskami kamieni i starych, rozwalonych murów, często też w bezpośred­nim sąsiedztwie opuszczonych i walących się lub zamieszka­nych domostw. K.i. jest aktyw­na w chłodnej porze dnia, zwykle w godzinach popołud­niowych i wieczornych, czę­sto również wcześnie w nocy. Resztę doby przebywa w ukry­ciu w rozmaitych naturalnych kryjówkach. Szczególnie unika południowego słonecznego ża­ru. W razie konieczności wcho­dzi do wody, w której spraw­nie pływa. Żywi się wszelkimi niewielkimi zwierzętami, jak o-wady, żaby, jaszczurki, węże, ptaki oraz małe ssaki. W po­bliżu zamieszkanych domostw pożera ptactwo domowe, my­szy, a zwłaszcza szczury. Jest znakomitym tępicielem tych gryzoni i ważnym biologicznym regulatorem ich liczebności. Ofiary nie owija splotami ciała. K.i. trzymają się zwykle para­mi, a gody odbywają się w sty­czniu i lutym. Samica składa do jam w ziemi, zwykle 10 do 20, rzadziej do 45 jaj, którymi



kobra plująca

się opiekuje. Na widok człowit ka k.i. ucieka i znika najeżę. ciej w kryjówce, przed któr| się wyleguje, jednak zagrożon| natychmiast przybiera postawa atakującą i staje się niebez^ pieczna. K.i. należy do najbari dziej jadowitych, a tym samyni najgroźniejszych węży świataj Jad tego węża, zawierający znaczne ilości neurotoksyn, działa paraliżująco na system nerwowy i poraża funkcję od^ dechową. W skrajnych przy-| padkach ukąszony człowiek,! pozbawiony ratunku, umiera w| ciągu kilku godzin. Nie ma do-a kładnych danych co do liczby^ śmiertelnych ofiar spowodowa-1 nych ukąszeniami k.i. Wiado­mo jednak, że w Indiach, bę-' dących głównym obszarem jej i występowania, jest ich corocz­nie co najmniej kilkanaście tysięcy spośród ok. 300 000 po­kąsanych. Według niektórych źródeł śmiertelność wśród lu­dzi pokąsanych przez k.i. wy­nosi ok. 20%. Wysoką liczbę ofiar powoduje nie tylko siła jadu tej kobry, ale również dość pospolite jej występowa­nie. K.i. zamieszkuje południo­we obszary środkowej i całą południową oraz południowo--wschodnią Azję (wschodni Iran, Afganistan, Pakistan, In­die, Birmę, Tajlandię, Cejlon, Tajwan, wyspy Archipelagu Malajskiego z wyjątkiem Cele-besu). Spośród licznych gatun­ków jadowitych węży Azji k.i. jest jedynym, który dzięki po­tędze swego jadu, swojej wiel­kości i niezwykłej “demonicz­nej" postaci w chwili ataku od wieków związał się z wie­loma baśniami, legendami i wierzeniami religijnymi Indii, a nawet został uznany za węża świętego. Znana też jest po­wszechnie postać indyjskiego zaklinacza węży i kołyszącej się przed nim rytmicznie tej właś­nie kobry. Dziś wiadomo, że ko;vsan.ie uniesioną przednią częścią ciała jest naturalną właściwością k.i., gdyż — ze względu na duży ciężar — nie mc.że ona utrzymać głowy nie­ruchomo, a zaklinacz dobiera takt granej melodii do rytmi­cznych ruchów k.i., węże bo­wiem są głuche.

kobra królewska (Ophiophagus hc?".Kch) — gatunek gada z ro­dziny —>-zdradnicowatych. Roś­nie do długości 5,5 m. Jest naj­większym jadowitym wężem na świecie. Ma ubarwienie grzbietu oliwkowozielone lub

Kobra królewska

brązowe, z poprzecznymi, wąskimi, powyginanymi, cie­mnymi pręgami. Jasnożółtą brzuszną powierzchnię ciała pokrywa kilka poprzecznych ciemnobrązowych pręg. De­seń okularowy jest typowy i dobrze zaznaczony. K.k. za­mieszkuje dżunglę, gdzie czę­sto przebywa w pobliżu wody. Prowadzi naziemny i dzienny tryb życia, potrafi wspinać się na drzewa, jak również pływać w wodzie. Żywi się głównie roz­maitymi gatunkami jadowitych węży, w tym również własnego gatunku, m.in. pożera szczegól­nie jadowite węże z rodzaju Bungarus. Mimo że k.k. sama

jest groźnym, ze względu na siłę jadu, i bardzo agresyw­nym wężem, to jednak pełni rolę pożyteczną przez zjadanie innych jadowitych węży. K.k. są znane z pieczołowitej opie­ki nad swoimi jajami. Składa­ją je do zgarniętych przez sie­bie kopców zbutwiałych liści, same zaś układają się na nich i czuwają nad jajami do wy­lęgu młodych. Również samce opiekują się jajami. K.k. wy­stępują w południowej i po-łudniowo-wschodniej Azji — w Indiach, południowych Chi­nach, na Półwyspie Indochiń-skim, Malajskim, w Indonezji i na Filipinach.




Pobieranie 5.51 Mb.

1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna