WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona11/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   36

kobra plująca, żmija plująca

(Haemachatus haemachatus) — gatunek gada z rodziny ->-zdra-dnicowatych. Rośnie do długo­ści 1,5 m. Ma ubarwienie grzbietu czarne z deseniem nieregularnych, jasnobrązo-wych lub oliwkowozielonych plam, brzucha — także czarne, ale z 2 szerokimi, białymi, po­przecznymi pasami w przed­nim odcinku tułowia. Zęby chwytne za zębami jadowymi nie występują. Tryb życia i po­karm k.p. są podobne jak u innych kobr. Jest ona wężem żyworodnym, bardzo jadowi­tym, powoduje znaczną liczbę ukąszeń wśród ludzi. Stanowi jeden z 3 gatunków kobr ma­jących zdolność wystrzykiwa-nia jadu na znaczną odległość w kierunku napastnika. Właś­ciwość ta nazywana jest poto­cznie “pluciem" i stąd pochodzi nazwa “plująca". Wystrzyki-wanie jadu następuje pod wpływem skurczu mięśni ota­czających gruczoły jadowe i możliwe jest dzięki skierowa­nym ku przodowi otworom ka­nalików w zębach jadowych. W momencie wystrzykiwania jadu z zębów wąż rozpyla go



komórki barwnikowe

krągloglówka uszasta

silnym wydechem powietrza i nadaje rozpylonym kropelkom dodatkową szybkość przez gwałtowny wyrzut głowy ku przodowi. Obłoczek jadu zosta­je wyrzucony na odległość ok. 3 m i na tej odległości zajmuje powierzchnię ok. kilkudziesię­ciu centymetrów kwadrato­wych. W ten sposób jad zaw­sze dosięga napastnika znajdu­jącego się w pobliżu i z reguły kropelki jadu przypadkowo do­stają się do oczu, mimo że wąż wcale w oczy nie celuje. Całość tego zabiegu odbywa się w błyskawicznym tempie, w u-łamkach sekundy. Na widok zbliżającego się człowieka k.p. natychmiast przyjmuje typową dla kobr pozycję atakującą, otwiera szeroko pysk i w tym momencie wystrzykuje jad w jego kierunku. Jad k.p. nie wy­wiera żadnych ujemnych skut­ków na skórze człowieka, na­tomiast w zetknięciu z błonami śluzowymi, np. spojówkami o-czu, wywołuje ostry stan za­palny, grożący lokalnym znisz­czeniem tych błon. Natychmia­stowe przemycie oczu wodą zapobiega trwałemu ich uszko­dzeniu i ewentualnej ślepocie. K.p. występują w południowej Afryce.

kBmórki barwnikowe

nizm.


>-albi-

konolof r-»-legwan z Galapagos.

kotylozaury -^pochodzenie i ewolucja gadów.

krągległówka piaskowa (Phry-

nocephalus interscapularis)gatunek gada z rodziny ->agam. Rośnie do długości 8 cm. Ma wyraźnie wyodrębnioną głowę, tułów szeroki, ogon na całej długości silnie grzbieto-brzusz-nie spłaszczony. Grzbietową powierzchnię ciała pokrywają

małe, wyraźnie żeberkov łuski. Na bokach tułowia i :

sady ogona ułożone są pój dyncze rzędy łusek zakończ nych kolcami, które tworj frędzelkowate skupienia. UTaaą wienie grzbietu jest piaskowo żółte z małymi, ciemnymi i ją snymi plamkami. Na środki grzbietu między łopatkami wi<^ nieje owalna, wydłużona, jas kraworóżowa lub czerwona pla ma z liliową obwódką. BrzucJ| ma barwę białą. K.p. zamiesz| kuje tereny pagórkowate, po| kryte częściowo ruchomymi piaskami. W dzień jest aktywa na i żeruje, a na noc kryje sia w wygrzebanej przez siebie norce. Ponieważ zostają one szybko zasypane piaskiem, nai każdą noc wygrzebuje nową norkę. W niebezpieczeństwie w| ciągu kilku sekund zagłębia| się zupełnie w piasek za po-j mocą bocznych, wahadłowych} ruchów ciała. K.p. żywi się| przede wszystkim mrówkami, j a poza tym zjada chrząszcze i inne owady, rzadko — soczy­ste części roślin. Samice wy­twarzają stosunkowo duże jaja, ' długości od 10 do 15 mm. W i całym okresie rozmnażania każda z nich składa od 3 do 4 jaj, przeciętnie po jednym na tydzień. Świeżo wylęgłe młode mają długość ok. 5 cm

Krągloglówka piaskowa

i uzyskują dojrzałość płciową w następnym roku. K.p. wy­stępują w Azji Środkowej, w

południowym Kazachstanie, a prawdopodobnie także w Ira­nie i Afganistanie.



krągloglówka słoneczna (Phry-nocephalus helioscopus) ga­tunek gada z rodziny ->-agam. Bośnie do długości ok. 12 cm.

Krągłoglówka słoneczna

Ma skórę pokrytą na ogół nie­wielkimi i gładkimi łuskami, prócz nich jednak na grzbie­cie, ogonie i na bokach tułowia widnieją skupienia silnie zgru­białych łusek tworzących nie­regularnie rozmieszczone i róż­nej wielkości wzgórki. Liczba tych wzgórków bywa rozmaita u różnych osobników. Ogon, szeroki tylko u nasady, w dal­szym swym przebiegu wybit­nie się zwęża, jest cienki i o-krągły na przekroju. Grzbiet nna barwę szaropopielatą lub szarobrązową, z poprzecznie ułożonymi brunatnymi lub czarnymi plamami, a ogon — z ciemniejszymi, poprzecznymi Pasami. K.s. żyje na gliniasto--Piaszczystych lub kamieni­stych, rzadziej piaszczystych Półpustyniach, porośniętych ni­ską, krzewiastą roślinnością. Za schronienie służą jej norki owadów i inne ziemne kryjów­ki. Na pokarm składają się głównie rozmaite owady. K.s. uzyskuje dojrzałość płciową Już w drugim roku życia. Je­den miot zawiera od 2 do 5 jaj. K. porusza się w charaktery­styczny dla niej sposób: prze-biegnąwszy bardzo szybko kil­ka metrów, nagle zatrzymuje się, mocno przywiera do ziemi, zwykle w miejscu, gdzie pada cień rośliny. Po chwili znowu się zrywa i zaczyna biec. Sa­miec podniecony unosi w górę ogon. K.s. występują we wschodniej Europie, w central­nej i południowo-zachodniej Azji oraz w Azji Mniejszej-

krągloglówka uszasta (Phryno-

cephalus mystaceus) gatu­nek gada z rodziny -»-agam. Rośnie do długości 20 cm. Prze­dnia część pyska pionowo ścię­ta i mocno skrócona nadaje głowie kształt zbliżony do okrą­głego. Od strony grzbietowej nozdrza są niewidoczne. Z obu kątów otworu gębowego wy­rastają na zewnątrz duże, mię­siste płaty skórne ze sterczą-

Krąglogłówka uszasta

cymi na ich brzegach stożko­watymi i długimi łuskami. W tyle głowy znajdują się sku­pienia dużych, kolczastych łu­sek. Ubarwienie grzbietu jest żółtoszare lub piaskowe, z nie­regularnymi, ciemnymi smu­gami i owalnymi plamami. Od­nóża i ogon pokrywają ciemne pręgi. K.u. zamieszkuje tereny piaszczyste. Chroni się w wy­grzebywanych przez siebie długich norach, zakończonych komorą mieszkalną. Główny jej pokarm stanową rozmaite owady, ale pobiere również po­karm roślinny. Składanie jaj odbywa się 2 razy w roku —

krokodyl kubański

w :^aju i w lipcu. W l miocie samica składa od 2 do 6 jaj. K.u. znana jest z charakterys­tycznej dla tego gatunku po­stawy odstraszającej. Zaatako­wana, szeroko rozstawia nogi, w górę unosi głowę i przód "tułowia, szeroko rozdziawia pysk i rozpościera wachlarzo-wato gębowe płaty skórne, któ­re trzykrotnie powiększają po­wierzchnię jamy gębowej. Przy tym zarówno błona śluzowa ja­my gębowej, jak i płatów skór­nych nabiega krwią i staje się intensywnie czerwona. Następ­nie, gdy napastnik nie umyka, k.u. zaczyna syczeć, parska, macha ogonem i w końcu do niego doskakuje. K.u. wystę­pują na krańcach południowo-

•wschodniej Europy oraz w

•środkowej i południowo-za-chodniej Azji.



taąglojękyczne ->-ropuszkowa-te.

'krokodyl błotny (Crocodylus palustris) gatunek gada z rodziny ->krokodyli właści­wych. Osiąga długość 4 m. Jest

•bardzo podobny do -^-krokodyla nilowego i często bywa z nim mylony. Różni się od niego nieregularnie ułożonymi tar­czami grzbietowymi, krótszą i szerszą głową, której długość jest co najwyżej 1,5 razy więk­sza od jej szerokości u pod­stawy, oraz innymi szczegóła-.mi zewnętrznymi. Ma ubar­wienie grzbietu zielonooliwko-we w różnych odcieniach. Za­mieszkuje wyłącznie zbiorniki wód słodkich, w tym rzeki, je­ziora, a zwłaszcza tereny bag­niste, unika zaś wód zasolo­nych. Żywi się rybami, żółwia­mi, jaszczurkami i małymi ssa-Tcami. Nie dogodzono resztki du­żej ofiary często zagrzebuje, a po pewnym czasie wraca do



.^łłłł^ i nc;łatp>p7me> Ttrrópra. V7

okresach suszy i obniżania si< poziomu wód zbiornika zagrze. buje się w wysychającym mul< dennym i zapada w stan o. drętwienia aż do nadejścia po.j ry deszczowej. Samica składa ok. 20 jaj do gniazda wygrze-i banego na lądzie. K.b. nie za­graża człowiekowi, a na wielu obszarach Indii jest nawe^ czczony jako zwierzę święte;

któremu składa się ofiary v) postaci zabitej kozy. Na gło­wach niektórych żywych k.b malowane są wersety Koranuf co m.in. świadczy o spokojnynj^ usposobieniu tego krokodyla, Natomiast podgatunek k.b (Crocodylus palustris kimbula] zamieszkujący Cejlon i częste przebywający w zasolonych wodach lagun jest niebezpiecz-f ny, gdyż atakuje człowieka— K.b. występuje pospolicie v" Indiach, od Iranu na zachodzi do Singapuru na wschodzie Nepalu na północy, a poza tyn na Cejlonie.

krokodyl gawialowy, krokody sundajski (Tomżstoma schlege lii) — gatunek gada z rodzina ^•krokodyli właściwych. Roś' nie do długości 5 m. Od innyci krokodyli właściwych odróżni) się silnie wydłużoną i wąski głową, której długość jest di

Krokodyl gawialowy •

4,5 razy większa od jej szero-j kości u podstawy, w związki™ z czym kształt pyska k.g. upo-B

dobnia go do -»-gawiali (stąd nazwa). Niemniej jednak k.g. jest bardziej spokrewniony z krokodylami właściwymi ani­żeli z gawialami. Jego zęby są jednakowej wielkości, długie, cienkie i ostre, a skraj górnej szczęki nie ma festonowatych wycięć, istniejących u pozo­stałych krokodyli. Ubarwienie grzbietu jest oliwkowobrązowe, brzuch żółtozielony lub żółty, ogon z poprzecznymi, szeroki­mi, ciemnobrązowymi pręgami. K.g. zamieszkują rzeki. Żywią się rybami. Występują na Pół­wyspie Malajskim i na okoli­cznych wyspach, m.in. na Su­matrze.



krokodyl krótkopyski (Osteo-

laemus tetraspis) gatunek gada z rodziny -i-krokodyli właściwych. Rośnie do długości 1,8 m. Od innych gatunków krokodyli różni się kilkoma swoistymi cechami. Należą do nich m.in.; bardzo krótka gło­wa (w tym również pysk). Któ­rej długość jest tylko nieco większa od jej szerokości u podstawy, występowanie w nozdrzach zewnętrznych kost­nych przegród dzielących każ­dy otwór nosowy na dwie czę­ści, obecność w górnych powie­kach kostnych tworów oraz brązowa barwa tęczówek oczu (u innych krokodyli tęczówki są żółtozielone). Ubarwienie grzbietu k.k. jest ciemnobrązo­we z czarnymi, okrągłymi pla-roami, a brzucha — brązowe. Młode są jasnobrązowe z czar­nymi, poprzecznymi, szerokimi Pręgami. K.k. zamieszkuje wszelkie małe zbiorniki wodne, w tym rzeki i stawy, oraz te-''eny bagniste położone wśród lasów. Żywi się różnymi orga­nizmami wodnymi, głównie ródnak skorupiakami, mięcza­kami i rybami. Tylne zęby k.k., znacznie większe od pozosta­łych, grzybkowate spłaszczone i otoczone pierścieniami zgru­bień, przystosowane są do

Krokodyl krótkopyski

miażdżenia pancerzy krabów słodkowodnych oraz muszli mięczaków. K.k. człowiekowi nie zagrażają. Składają jaja do gniazd zbudowanych ze szcząt­ków roślinnych. Występują w środkowej oraz w zachodniej. Afryce, na południe od Sahary.

krokodyl kubański (Crocodylus rhombifer) gatunek gada z rodziny -^-krokodyli właści­wych. Osiąga długość ok. 3,5 m. Na przedzie głowy, przed o-czami występują 2 wyniosłości w kształcie rombu. K.k. żyje nad brzegami jezior położonych na obszarach podmokłych, mo­czarach porośniętych szuwara­mi. Żywi się rozmaitymi ma-. łymi kręgowcami, głównie ry­bami i rakami, poza tym pła­zami, gadami, a nawet ptaka­mi. W czerwcu samice składają jaja o wymiarach 6X8 cm, z których w końcu lata wylęga­ją się młode osobniki długości ok. 30 cm. K.k. należy do ga­dów bardzo agresywnych, ata­kuje m.in. inne krokodyle, w tym własnego gatunku i często osobniki większe od siebie. Za­graża również człowiekowi. Jest gatunkiem endemicznym wy­stępującym wyłącznie na Ku­bie. na półwyspie Zapate. Od dłuższego czasu żyje tam w specjalnie dla niego utworzo­nych rezerwatach. Jest jednym z najrzadszych dzisiaj kroko­dyli i w związku z tym podle­ga całkowitej ochronie. Nie­które źródła oceniają jego li­czebność na kilkaset sztuk.

krokodyl nilowy

krokodyl różańcowy

krokodyl nilowy (Crocodyius mioticus) — gatunek gada z ro­dziny -^krokodyli właściwych. Rośnie do długości 6 m (na Madagaskarze znaleziono jed­nak szkielety współczesnych k.n. długości ok. 10 m). K.n. charakteryzuje głęboko wcięta paszcza oraz potężne stożkowa­te zęby nierównej wielkości. W górnej szczęce piąty ząb, a w żuchwie czwarty są zębami największymi. Przy zamknię­tym pysku wchodzą one w specjalne zagłębienia w szczę­ce i żuchwie. Długość głowy jest dwukrotnie większa od jej szerokości u podstawy. Dobrze wykształcone oczy o zielonych lub żółtozielonych tęczówkach mają pionowo ustawione, szpa-rowate źrenice. Grzbiet pokry­wa 4, 5 lub 6 rzędów regular­nych, prostokątnych, ułożonych wzdłuż ciała grubych tarcz ro­gowych, z których każda po­siada wysoki, wzdłużny guz. Wspólnie tworzą one kilka rzędów kili, z których 2 szcze­gólnie wysokie przechodzą na grzbietową krawędź ogona. W końcowym odcinku ogon jest wysoki i silnie bocznie spłasz­czony. Krótkie odnóża są do­brze rozwinięte, a palce — za­kończone pazurami. Zielone lub brązowe w różnych odcie­niach ubarwienie grzbietowej powierzchni ciała zdobią liczne małe, czarne plamki. Brzuch

Krokodyl nilowy

jest żółtawy. K.n. prowadzi lądowo-wodny tryb życia. Dzień snedza na ladzie w po­bliżu wody, wygrzewając s na ławicach piasku lub wśró przybrzeżnych zarośli, na no zaś wchodzi do wody, w ktć rej żeruje. Na lądzie porusz się na ogół powoli i ociężali jednak spłoszony lub atakują zwierzynę potrafi szybko prz< biec w prostej linii krótką od ległość z tułowiem uniesiony-nad powierzchnią ziemi. W w' dzie niezwykle sprawnie -pł:

wa i nurkuje, posługując si głównie ogonem działającyr jak płetwa. Skład pokarmu k.] zależy od wielkości tego gad;

Świeżo wylęgłe oraz małe 0| sobniki żywią się rozmaitymi stawonogami, osobniki średi niej wielkości — przeważnie małymi rybami, mięczakami , skorupiakami, natomiast oka' zy duże są drapieżnikami: po;

żerają większe ryby, inne gai;

dy (w tym mniejsze osobnikB własnego gatunku), rozmait(™ ptaki wodne oraz ssaki nawę znacznej wielkości. Te ostatni atakowane są najczęściej u wo dopojów, gdzie k.n. w stani

k.n. chwyta paszczą zwierz pijące wodę za głowę lub z nogi, wciąga je do wody i to< pi, utopioną zaś ofiarę rozszar puje i pożera kolejne fragmen' ty jej ciała. Często atakuje ta' kie duże ssaki, jak konie, kro wy, wielbłądy lub osły, kto' rych nie jest w stanie pożrą w całości. Duże k.n. są rówi nież groźne dla człowieka. Zna ne są przypadki pożerani) przez nie dzieci i topienia lu­dzi dorosłych lub ciężkiego ict okaleczenia. Zdarza się to naj częściej podczas czerpania wo' dy, brodzenia, a zwłaszcza v czasie kąpieli. W związku zi zdolnością pochłaniania jedno razowo ogromnych ilości po

karmu k.n., podobnie jak pta­ki, samorzutnie pobiera i po­łyka kamienie usprawniające mechaniczny proces trawienia pokarmu. K.n. jest bardzo wy­trzymały na brak pożywienia i może się bez niego obejść na­wet przez kilka miesięcy. W suchej porze roku i przy nis­kim stanie wody samice k.n. składają na lądzie w niewiel­kiej odległości od wody jaja osłonięte wapiennymi skorup­kami, podobne do jaj kurzych. Liczba składanych jaj, zależ­na od wielkości samicy, waha się od 25 do 95 sztuk, najczęś­ciej wynosi 55 do 60 sztuk. Jaja składane są do gniazda uprzed­nio przygotowanego przez mat­kę, która wygrzebuje w pia­sku lub w lekkiej glebie dół głębokości 50 do 60 cm, złożone zaś do niego jaja za­sypuje piaskiem i przykrywa rozmaitymi szczątkami roślin. Samica strzeże gniazda przed wrogami, nie pobierając w tym czasie pokarmu. Rozwój jaj od­bywa się dzięki wysokiej tem­peraturze gleby nagrzanej pro­mieniami słońca. Po okresie 60 do 90 dni następuje wylęg mło­dych, które mierzą od 20 do 30 cm. W momencie wyklu-wania się potomstwo wydaje donośne dźwięki przypomina­jące kwakanie. Matka pomaga młodym wydobyć się z gniaz­da, a następnie prowadzi je do wody. W czasie tej wędrówki dużo młodych k.n. pada ofiarą rożnych wrogów, głównie dra­pieżnych ptaków (np. czapli, marabutów, kormoranów), jak również innych większych kro­kodyli. po upływie roku młode "zagają długość 60 cm, po 2 latach — 90 cm, po 5 — ok. 1.7 m, po 10 — ok. 2,5 m, a po w — ok. 4 m. K.n. zamiesz­ają (często gromadnie) duże leziora, rzeki i rozległe tereny bagniste, rzadziej — ujścia

rzek do morza oraz przybrzeż­ne strefy mórz. Jako zwierzęta niebezpieczne dla człowieka są powszechnie tępione. Ponadto łowi się je dla zdobycia mię­sa, a zwłaszcza cennej skóry, służącej do wyrobu rozmaitych przedmiotów galanteryjnych. Wskutek tego zostały całkowi­cie wytępione w północnej Afryce (gdzie jeszcze kilkadzie­siąt lat temu były pospolite w dolnym biegu Nilu) oraz na Półwyspie Arabskim w Jorda­nie. Obecnie k.n. występują w całej środkowej i południowej Afryce oraz na Madagaskarze, Wyspach Seszelskich i Komo­rach.



krokodyl pancerny

wąskopyski.

>-krokodyl

krokodyl różańcowy (Crocody-lus porosus) — gatunek gada z rodziny -^-krokodyli właści­wych. Rośnie do długości 6 m (według niektórych badaczy do 10 m). Cechuje go obecność na grzbietowej powierzchni głowy 2 rzędów okrągłych, guzkowatych, kostnych naroś­li przypominających paciorki różańca (stąd nazwa), ciągną­cych się od przednich krawę­dzi orbit oczu aż do otworów nosowych. Ubarwienie grzbie­tu jest ciemnooliwkowe, zielo­ne, brunatne, ciemnoplamiste lub prawie czarne, brzuch — żółtawy. K.r. zamieszkuje rze­ki, głównie jednak ich ujścia do morza. Spotyka go się tak­że w wodach zasolonych oraz na otwartym morzu. Żywi się wszelkimi dostępnymi zwierzę­tami oraz padliną. Podobnie jak krokodyl nilowy, k.r. chwy­ta duże ssaki u wodopojów, gdzie godzinami nieruchomo czatuje na zdobycz. Po schwy­taniu ofiary paszczą obezwład­nia zdobycz uderzeniami po­tężnego ogona i topi. W nocy

krokodyl sundajski

często wychodzi na ląd, znacz­nie oddalając się od wody, i w czasie tej wędrówki napada na każde napotkane zwierzę, a uciekające goni. K.r. jest niezwykle agresywny i bardzo niebezpieczny dla człowieka, którego atakuje w każdej oko­liczności na lądzie i w wodzie. Znane są liczne przypadki uśmiercenia ludzi przez k.r., w związku z czym stały się one postrachem dla ludności tu­bylczej. W niektórych jednak rejonach ludność uważa k.r. za zwierzę święte, w którym prze­bywają dusze zmarłych, co go chroni przed tępieniem. Sami­ca k.r. składa jaja w liczbie od 25 do 50 sztuk w gniazdach odległych o kilkadziesiąt me­trów od wody. Mają one kształt kopców utworzonych z liści i pędów roślin. Średnica tych kopców wynosi ok. 7 m, a wy­sokość — ok. l m. Wskutek rozkładu butwiejących roślin temperatura wnętrza gniazda dochodzi do ok. 32°C, co za­pewnia szybki rozwój zarod­ków. Co roku samica buduje nowe gniazdo, jednak w tym samym miejscu co stare. Spo­śród wszystkich gatunków kro­kodyli obszar występowania k.r. jest największy. Obejmu­je on południowe Indie, połud-niowo-wschodnią Azję, Filipi­ny, północną Australię oraz Cejlon, Sumatrę, Jawę i Fidżi. Rozległe występowanie k.r. świadczy o jego upodobaniach do wód słonych i niezwykłych zdolnościach pływackich.



krokodyl sundajski -^-krokodyl gawialowy.

krokodyl wąskopyski, kroko­dyl pancerny (Crocodylus ca-taphractus) — gatunek gada z rodziny ^-krokodyli właści­wych. Rośnie do długości 2,5 m. Ma głowę znacznie wydłu­żoną, wąską i ostro zakończo­ną. Długość jej jest trzykrot­nie większa od szerokości l podstawy. Tarczki przednie:

części brzucha mają silnie roz­winięte płytki kostne, tworzą' ce rodzaj pancerza. Wszystkii zęby są jednakowej wielkości^ stożkowatego kształtu i ostref Żółty lub ciemnooliwkowy^B grzbiet zdobią duże, ciemno­brązowe lub czarne plamy, po­przecznie ułożone na tułowh i ogonie. Brzuch jest jasno-żółty. K.w. zamieszkuje prze­ważnie rzeki i jeziora, pozi tym jednak spotyka się go -v wodach zasolonych przy ujś ciach rzek do morza oraz v lagunach. W okresach suszyfl wywędrowuje z małych zbior-^ ników wodnych do większych, Samica składa jaja do gniazd zbudowanych na lądzie z< szczątków roślinnych. Młodl żywią się skorupiakami, owa darni wodnymi oraz larwamf a osobniki dorosłe — głównie^ rybami oraz innymi kręgowii cami. K.w. z reguły człowie-i kowi nie zagraża i na jego ww dok najczęściej ucieka. Znane są jednak przypadki, że duże osobniki k.w. w dogodnych dla siebie okolicznościach, m.in. na głębokiej wodzie, usiłowały człowieka zaatakować. K.w. występują we wschodniej Afryce, głównie w jeziorze Tanganika, oraz w zachodniej Afryce, od Senegalu do An­goli.



krokodyle (CrocodyHa) — rząd gadów z podgromady -t-Archo-\ sauria. Wśród współcześnie;! żyjących gadów stanowią je-j dyną grupę, którą charaktery-1 żuje kilka progresywnych cecbl budowy ciała, mających istot­ne znaczenie ewolucyjne. Na-i leżą do nich: osadzenie zębów w zębodołach (zęby tekodon-tyczne), zupełny podział serca

krokodyle

na 2 przedsionki i 2 komory (wykluczający mieszanie się krwi tętniczej z żylną), wystę­powanie przepony (niehomo-logicznej z przeponą ssaków), która dzieli jamę ciała na ja­mę klatki piersiowej i jamę brzuszną, gąbczasta struktura piuc oraz występowanie ucha zewnętrznego, wreszcie brak jest narządu Jacobsona. Wszystkie te cechy są właści­wością ssaków i częściowo ptaków, zatem wyżej uorgani-zowanych gromad kręgowców. Prócz tego k. wykazują wiele swoistych dla nich cech, czę­sto prymitywnych. Masywna, szeroka i silnie wydłużona czaszka ma 2 doły skroniowe (czaszka diapsidalna), podob­nie jak czaszka hatterii i wy­marłych dinozaurów. Silnie rozwinięte wtórne podniebie­nie, utworzone z kilku ele­mentów kostnych, spowodo-dowało przesunięcie się noz­drzy wewnętrznych ku tyłowi, do gardzieli, co usprawnia funkcję oddechową w czasie pobierania pokarmu. Zarówno skraje szczęki, jak i żuchwy pokrywają na całej długości liczne, stożkowate i na ogół różnej wielkości zęby, służące do chwytania zdobyczy i roz­szarpywania jej ciała. Zęby szczęki i żuchwy ułożone są w ten sposób, że wzajemnie się mijają, co pozwala na spraw­niejsze zamknięcie paszczy. Brak zębów podniebiennych, a w puszce mózgowej brak otwo­ru dla oka ciemieniowego. Krę­gosłup składa się z 67 do 69 kręgów o trzonach przodo-wklęsłych, a w mięśniach ściany brzucha występuje 7 do 8 Par żeber brzusznych, zwa-"yeh gastraliami. Żołądek po­dzielony jest na przednią część "lięśniową i tylną gruczołową. Pierwsza z nich, silnie umięś­niona i wyścielona od we­wnątrz rogowymi płytkami, z reguły zawiera kamienie, tzw. gastrolity, połykane przez k. Podobnie jak u ptaków, po­magają one w mechanicznym rozcieraniu pokarmu. Druga część pełni funkcję trawien­ną. Pęcherz moczowy nie wy­stępuje, a szpara kloakalna jest ustawiona wzdłużnie. K. mają dobrze wykształcony, silnie umięśniony i bocznie spłaszczony ogon, którego wy­sokość wydatnie zwiększają spłaszczone grzbietowe tarcze rogowe. Poza tym u wszyst­kich k. istnieją dobrze rozwi­nięte odnóża, z których tylne są znacznie większe i lepiej umięśnione od przednich. Te ostatnie posiadają po 5 palców. między którymi brak błon pływnych, natomiast tylne od­nóża są czteropalczaste, a ich palce są spięte błonami pływ-nymi. K. pływają wyłącznie za pomocą ogona, poruszając nim jak płetwą. Bierne wówczas odnóża przylegają do boków ciała. Na lądzie k. kroczą po­woli i niezdarnie na wypro­stowanych odnóżach, przy czym brzuch wloką po ziemi, w razie potrzeby jednak po­trafią szybko przebiec krótką odległość z tułowiem uniesio­nym nad ziemią. Skórę k. po­krywają grube, guzowate tar­cze rogowe, ułożone na grzbie­cie w kilka regularnych, prze­biegających wzdłuż ciała rzę­dów, z których co najmniej 2 środkowe przechodzą na ogon. U wszystkich k. grzbietowe tarcze rogowe podścielone są płytkami kostnymi, czyli osteo-dermalnymi (u kajmanów pod­ścielone są nimi również tar­cze brzuszne). U k. występują gruczoły wonne, których wy­dzielina ma znaczenie wabiące podczas godów. Jedne z nich znajdują się na podgardzielo-wej powierzchni głowy, a dru-


Pobieranie 5.51 Mb.

1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna