WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona15/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   36

narządy wzroku płazów

usztywniających przednią po­wierzchnię oka. Na dnie oka znajduje się niewielki, silnie unaczyniony i pokryty ciem­nymi komórkami barwnikowy­mi wzgórek skierowany ku soczewce. Jest to zawiązek tzw. grzebienia występującego u ptaków, a chroniącego oko przed rażącymi promieniami świetlnymi. Oczy gada opatrzo­ne są dobrze rozwiniętymi i ruchomymi powiekami — górną i dolną. Poza tym występuje jeszcze trzecia powieka, tzw. błona migawkowa, przytwier­dzona do dośrodkowego kąta oka, a przesuwająca się w kie­runku poprzecznym (bocznym) do ruchu powiek. U wielu jasz­czurek (np. —>-scynki) oraz u

-)-węży powieki są zrośnięte, przezroczyste i tworzą tzw. okulary. Niektóre z obecnie ży­jących gatunków gadów (—-hat-teria) lub ich zarodki (->]a-szczurki) mają dobrze rozwi­nięte ->-oko ciemieniowe.

narządy wzroku płazów. U

wszystkich -upłazów o lądo­wym trybie życia oczy są dob­rze wykształcone i podobnie zbudowane jak u innych krę­gowców. W skład oczu wchodzi m.in. twardówka przechodząca w przezroczystą rogówkę, na­czyniówka bogato wyposażona w naczynia krwionośne i prze­chodząca na przedzie oka w rozmaicie zabarwioną tęczów­kę oraz siatkówka, w której znajdują się komórki zmysłowe

— czopki i pręciki. Źrenice u różnych gatunków mają roz­maity kształt, najczęściej jed­nak poziomo lub pionowo o-walny, rzadziej trójkątny lub nieregularny. Za tęczówką znajduje się dobrze rozwinięta, spłaszczona, dwuwypukła so­czewka. Oczy mają zdolność akomodacji, która następuje tylko wskutek przesuwania

nurzaniec błotny

soczewki ku przodowi albo fania jej bez zmiany kszt soczewki. Przemieszczenie czewki odbywa się za pom połączonych z nią mieś Wnętrze oczu wypełnia cis szkliste. Brak zawiązka grs hienia. U -upłazów bezogom wych występują niejednakov rozwinięte powieki — górn znacznie mniejsza i nieruehi ma, oraz dolna, duża i ruchł wa, często przezroczysta, kto] przesuwając się ku górze osła' nią całą przednią powierzchni gałki ocznej. Oczy ->-płazófl ogoniastych, zwłaszcza prowa. dzących wodny tryb życia, wy. kazują nieco niższy stopief. rozwoju. Soczewka oka, podo-i bnie jak u ryb, jest kulista,. obydwie zaś powieki — górnaj^ i dolna — mniej więcej jedna-;

kowej wielkości, są nierucho­me. U niektórych płazów;

(-^-odmieniec jaskiniowy, -^-sa­lamandra teksaska, —.-marsz-, czelec pierścieniowy) oczy są;

uwstecznione i ukryte pod skó­rą, u innych zaś (-^-syrena ja-szczurowata, -s-grzbietoród a-merykański) oczy są normalnie wykształcone, lecz zupełnie po­zbawione powiek. Również lar­wy płazów mają dobrze rozwi­nięte oczy, ale brak im powiek, co stanowi cechę rybią.

neotenia — zjawisko występu­jące m.in. u płazów, a polega­jące na uzyskiwaniu dojrzało­ści płciowej oraz zdolności rozmnażania się w stanie lar­walnym (n. pełna albo zupeł­na) lub na nadmiernym prze­dłużaniu się życia larwalnego, jednak bez zdolności rozmna­żania się (n. niepełna albo nie­zupełna). U płazów n. pełna wynika z braku odpowiedniej reakcji tkanek ich larw na hormon tarczycy — tyroksynę przy normalnie wykształconym gruczole tarczowym lub wy­nika z niedorozwoju bądź nie­normalnej funkcji tarczycy przy zachowaniu zdolności reagowania tkanek na hormon tego gruczołu. Pierwszy z tych czynników stanowi właściwość gatunkową, zakodowaną gene­tycznie. Takich płazów, jak np. -^-odmieniec jaskiniowy, -»-am-fiuma 1 ->-syrena, występują­cych przez całe życie w sta­dium larwy, a mających dobrze wykształcone gruczoły tarczo­we, nie można zmusić poda­waniem nawet znacznych iloś­ci tyroksyny w pokarmie do przeobrażenia się. Tkanki wy­mienionych gatunków nie rea­gują na hormon tarczycy. Ga­tunki te, nie znane jako formy lądowe, mają tzw. larwy stałe. Inne natomiast gatunki płazów, np. dość pospolite w laborato­riach ambystomy (->-aksolotl), jakkolwiek w warunkach na­turalnych pozostają przez całe życie w stadium larwy i roz­mnażają się w tym stadium, to jednak mogą się przeobrazić w zdolne do rozrodu formy lą­dowe. W warunkach hodowla­nych metamorfoza tych gatun­ków następuje często już po jednorazowym podaniu nie­wielkiej ilości tyroksyny. Wy­nika z tego, że u płazów tych tarczyca nie jest w pełni roz­winięta lub nie produkuje od­powiedniej ilości hormonu, lecz tkanki zachowały zdol­ność reakcji na ten hormon. U larw z objawami n. pełnej występuje szata godowa, toki samców, składanie spermato-forów i jaj. Stosunkowo rzad­kie zjawisko n. zupełnej znane Jest tylko u -upłazów ogonia­stych, natomiast dość pospoli­ta n. niepełna występuje za­równo u płazów ogoniastych, Jak i bezogonowych. Powsta­wanie neotenicznych form pła­zów mogą umożliwiać m.in.

panujące w środowisku życia larw, które hamują ich rozwój. Należą, do nich najczęściej al­bo brak odpowiedniej ilości pokarmu w początkowym o-kresie życia larwy, albo zbyt niska temperatura wody, w której larwy żyją. Zwykle te czynniki działają wspólnie. Znakomitym tego przykładem jest odkryty w 1959 nowy pod-gatunek ->traszki zwyczajnej. Triturus vulgaris borealis, za­mieszkujący zimne, wysoko­górskie jeziora w północnej Szwecji, a występujący tylko w postaci neotenicznej.



nurzaniec błotny (Pelodytes punctdtMS) — gatunek płaza z rodziny -^-grzebiuszkowatych. Osiąga długość ok. 5 cm. Ma ciało krępe, głowę płaską, skó­rę pokrytą drobnymi brodaw­kami. Na podeszwowej po­wierzchni tylnych odnóży brak rogowych modzeli. Źrenice oczu n.b. są szparowate i pio­nowo ustawione, rezonatory — bardzo słabo rozwinięte i na zewnątrz niewidoczne. W okre­sie godów występują u samców małe, ciemno ubarwione mo-dzele godowe, widoczne na 2 pierwszych palcach przednich kończyn, na przedramieniu i ramieniu oraz parzyste mo-dzele na powierzchni brzusznej w okolicy mostka. Ubarwienie grzbietu jest bardzo zmienne, najczęściej szare, brązowe lub oliwkowe z zielonkawymi, nie­regularnymi plamami. Brzuch biały. N.b. zamieszkują tereny nizinne porośnięte roślinnością trawiastą i zaroślami. Żyją przeważnie na wilgotnych albo bagnistych łąkach, na wrzoso­wiskach oraz wśród zarośli w dolinach rzek. Na lądzie zrę­cznie skaczą, podobnie jak ża­ba, a w razie niebezpieczeń­stwa przywierają do ziemi.

'KT.t/i ••w* f. -i n rr/l/^lł-t/l^it^ 7*1 rfT"7olTV—

nurzańcowate

obrączkowiec z Florydy

wania się. Prowadzą lądowy i nocny tryb życia. Do wody wchodzą tylko w czasie godów, które odbywają w małych stawkach silnie zarośniętych roślinnością. Pora godowa przypada na wiosnę, w połud­niowych jednak obszarach wy­stępowania n.b. istnieje jeszcze druga pora godowa, która przy­pada na jesień. Głos godowy samców jest bardzo słaby. Sa­mice składają skrzek w posta­ci krótkiego, grubego, pojedyn­czego, galaretowatego rulonu. Kijanki osiągają długość ok. 3 cm, wyjątkowo ok. 6 cm. N.b. żywią się różnymi owada­mi, w tym gąsienicami, oraz dżdżownicami. Występują tyl­ko w zachodniej Europie — w Hiszpanii, Francji, Belgii i w północno-zachodnich Włoszech.



nurzańcowate (Pelodytidae) rodzina płazów z rzędu -»-pL zów bezogonowych. Rodzina nie jest wyodrębniana prą wszystkich autorów, jedyn, zaś należący tu rodzaj oraz gatunki zaliczane są do rod;;

ny ->grzebiuszkowatych. W w różnieniu jednak od tych t. stataich, rodzaj nurzaniec (P< lodytes) wykazuje istotne róż nice w budowie ciała. Krę krzyżowy jest wolny i łącz;

się z urostylem 2 kłykciami Kości tylnej kończyny, astra galus i calcaneus, są ze sob zrośnięte w jeden element ko stny, poza tym na podeszwo^ wej powierzchni tylnej koni­czyny nie ma rogowych mo-*l dzeli. N. występują w zachodni niej Europie (P. punctatus) i na| Kaukazie (P. caucasicus).

O

obrąezkowee, amfizbeny (ato-phisbaenźa) — podrząd gadów z rzędu -^łuskoskórych, jedna z najbardziej wyspecjalizowa­nych i równocześnie najbar­dziej jpod względem budowy ciała uwstecznionych grup ga­dów. O. charakteryzuje swoi­sty, robakowato wydłużony kształt ciała, na całej długości jednakowo gruby, na przekro­ju okrągły lub słabo grzbieto--brzusznie spłaszczony. Głowa o. jest mała, podobnej szero­kości jak tułów, pysk tępo za­okrąglony, zwężenie szyjne bardzo słabo zaznaczone lub nie występuje. O. mają mały otwór gębowy, przód szczęki mniej lub więcej wydłużony, u niektórych gatunków grzbie-to-brzusznie spłaszczony, żu­chwę znacznie krótszą, two­rzącą razem ze szczęką rodzaj dłuta. Zęby są duże i ostro za­kończone, język krótki, szero­ki, mięsisty. Szczątkowym oczom brak powiek lub w miej­scu oczu występują tylko ciem­ne punkty przysłonięte skórą, będące rezultatem nagroma­dzenia się pigmentu. Narządu słuchu nie widać z zewnątrz z powodu braku błon bębenko­wych. O. mają funkcjonujące tylko l płuco, lewe. Ogon jest krótki, podobnie gruby jak tu­łów, wybitnie tępo zakończony, w związku z czym niewiele odróżnia się kształtem od gło­wy. Głowę okrywają tarczki, pozostała zaś powierzchnia cia­ła pozbawiona jest łusek, tyl­ko zaznaczają się na niej głę­bokie, poprzeczne bruzdy two­rzące na powierzchni tułowia i ogona liczne i regularnie u-łożone obrączki (stąd nazwa podrzędu). Przednie kończyny

ClP<1i WY-słonInat f--, ł——" '••'-

pięciopalczaste w porównaniu ; wielkością ciała niepropor­cjonalnie małe, jednak moc­ne i opatrzone długimi pazu­rami. Tylko 3 meksykańskie gatunki (z rodzaju Bipes) po­siadają przednie kończyny, po­zostałe natomiast gatunki o. w ogóle odnóży nie mają, przy czym istnieją u nich resztki pasa barkowego i miednicowe­go albo nawet brak tych ele­mentów zupełnie. Podobnie jak u innych gadów, u sam­ców o. występuje zewnętrzny, podwójny narząd kopulacyjny (hemipenes). O. są na ogół ja-jorodne, rzadziej — jajożywo-rodne. Większość gatunków o. ma jasne ubarwienie w kolo­rach różowym, żółtawym, brą­zowym lub pastelowoliliowym, przy czym niektóre z nich po­kryte są ciemnymi plamkami. Wylinkę zrzucają w całości po­dobnie jak węże. Długość cia-la o. waha się u większości gatunków w granicach od 20 do 30 cm, a największe ga­tunki osiągają długość 70 cm. O. są ściśle przystosowane do naziemnego lub podziemnego trybu życia. Te ostatnie za po­mocą specyficznych ruchów głowy i przedniego odcinka tułowia ryją w ziemi chodni­ki, które zamieszkują. Na zie­mi poruszają się prostolinio­wym ruchem ciała, posługując się przy tym głównie funkcją mięśni brzusznych. Na pokarm o. składają się m.in. rozmaite owady, zwłaszcza mrówki i termity, przy czym pewne ga­tunki o. zamieszkują ich gnia-^a, do których składają swe isja. Poza tym o. pożerają wije, dżdżownice i inne małe zwierzęta bezkręgowe. O. pro­wadzą na ogół skryty tryb ży-^a. Aktywne są przeważnie w nocy i podczas pogody de­szczowej. Blisko połowa gatun-

tCim? r\ ^inrotctTMno na łrrmiłcal-

nych i subtropikalnych obsza­rach Ameryk, niemal wszystkie pozostałe — w tropikach Afry­ki, nieliczne — w północnej i południowej Afryce, na Pół­wyspie Arabskim i w Azji Mniejszej, a tylko l gatunek żyje w południowo-zachodniej Europie. Podrząd o. obejmuje 2 rodziny, 19 rodzajów i 132 gatunki.



obrączkowiec europejski {Bla-nus cinereus) gatunek gada z rodziny obrączkowców. Ro­śnie do długości 32 cm. Ma ubarwienie szaroczerwonawe lub rdzawobrązowe, głowę ma­łą, pysk zwężony, tępo ścięty, szczękę i żuchwę niemal rów­nej długości, zwężenie szyjne

Obrączkowiec europejski

słabo zaznaczone, pozostałą część ciała robakowato wydłu­żoną, pokrytą regularnymi o-brączkami w liczbie ok. 150. O.e. 'pozbawiony jest zupełnie oczu oraz odnóży. Prowadzi podziemny lub naziemny tryb życia. Chodniki w ziemi ryje za pomocą głowy. Często prze­bywa pod kamieniami. Żywi się głównie wijami, a prócz nich innymi stawonogami. O.e. jest jedynym gatunkiem o-brączkowca występującym w Europie, na Półwyspie Pire-nejskim.

obrączkowiec z Florydy (Rhi-neura floridana} gatunek gada z rodziny obrączkow­ców. Rośnie do długości 30 cm. Ma ubarwienie jednolicie bia­ławe z różowym odcieniem i

odmieniec amerykański

odmieniec jaskiniowy

błyszczącą powierzchnię skóry. Robakowato wydłużone ciało pozbawione jest zupełnie od­nóży i oczu. Skórę pokrywa­ją liczne, wyraźnie zaznaczo­ne i regularnie ułożone obrą­czki. Tarczki na stosunkowo małej głowie są dobrze wido­czne. Przód głowy jest grzbie-to-brzusznie spłaszczony, ogon krótki, gruby i tępo ścięty, tak mało zewnętrznie różni się od głowy, że o. z F. nazywany jest niekiedy, o. dwugłowym. Ogólnie biorąc, o. z F. przy­pomina kształtem ciała dużą dżdżownicę. Prowadzi on ściśle podziemny tryb życia. Za­ostrzonym pyskiem ryje w wil­gotnej ziemi długie chodniki, w których porusza się zarów­no do przodu, jak i do tyłu. Często jest wykopywany pod­czas prac ziemnych. Żywi się głównie dżdżownicami, a po­nadto rozmaitymi owadami, zwłaszcza termitami i mrów­kami. Z początkiem wiosny sa­mica składa 2 silnie wydłużo­ne jaja, otoczone pergamino-watymi osłonkami. O. z F. wy­stępują wyłącznie w południo-wo-wschodniej części Amery­ki Północnej, na Florydzie.



odmieniec amerykański (Nec-turus maculosus) gatunek płaza z rodziny odmieńcowa-tych (Proteidae) z rzędu -upła­zów ogoniastych. Rośnie do długości 43 cm. Jest gatunkiem neotenicznym, nie odbywa me­tamorfozy. Ma 3 pary skrzeli zewnętrznych. Wielkość skrze­li zależy od warunków środo­wiska. U osobników żyjących w wodach zimnych i bogato natlenionych skrzela są małe i słabo rozwinięte, natomiast u osobników żyjących w wo­dach stojących, ciepłych i ubo­gich w tlen, skrzela są duże i silnie krzaczaste. Duża, pła­ska i szeroka głowa, o.a. koń­czy się tępo ściętym pys Masywny tułów przecho< krótki, bocznie spłasa ogon. Odnóża są dobrze

Odmieniec amerykański ,|

winietę i mają po 4 palce. posiada małe, jednak norr nie wykształcone oczy. Ul wienie jego grzbietu jest szj lub rdzawobrązowe z mały) okrągłymi, ciemnobrązowy plamami. O.a. żyje w je| rach, nie wysychających 6 żych stawach, strumieniad rzekach z czystą wodą, pri ważnie z piaszczystym dnen obficie zarośniętych rośltni ścią wodną. Prowadzi noC tryb życia. Żywi się rozmai" mi organizmami wodnymi, skorupiaki, larwy owadów, maki, małe ryby, kijanki;

zera również ikrę ryb i skrzi płazów. Pora godowa przyp da na jesień, rzadziej na wio nę. Zapłodnienie jaj jest w wnętrzne i zachodzi za porno -,-spermatoforów zbieranyl przez samice wargami kloaka nymi. W maju lub czerwcu si mice składają po kilkadziesil jaj, z których każde otacza;

galaretowate, przezroczyste < słonki. Średnica jaj w otocaf kach wynosi 5 do 6 mm. Jajj przyklejane są obok siebie pd jedynczo do pędów roślfl wodnych lub do spodniej pd wierzchni kamieni. Samice d piekują się jajami aż do wył lęgu larw. W zależności o< temperatury wody rozwój ja trwa od 38 do 63 dni. Swież< wylęgłe larwy mierzą 22 di 23 mm i mają dobrze rozwinięto nrzednie i tylne odnóża ora:

skórne fałdy larwalne otacza­jące ogon. Dojrzałość .płciową uzyskują po 5 latach życia, przy długości ok. 20 cm. W Ameryce o.a. nazywane są “psami wodnymi" z powodu Zdolności wydawania głosu szczekającego psa. O.a. wystę­pują we wschodnich obszarach Ameryki Północnej, od Kana­dy aż do basenu rzeki Missi­sipi.

odmieniec jaskiniowy (Proteus anguinus) gatunek płaza z rodziny odmieńcowatych (Pro-teidae), z rzędu -upłazów ogo­niastych. Rośnie do długości 30 cm. Jest gatunkiem neote­nicznym, nie przechodzącym metamorfozy. Zachowuje' przez całe życie 3 pary dobrze roz­winiętych skrzeli zewnętrz­nych. Ma parzyste, gładko-ścienne worki płucne, które są jednak nieczynne, i w związku z tym o.j. wydobyty z wody po krótkim czasie ginie. Głowa o.j. jest silnie wydłużona, pysk spłaszczony, tępo ścięty, tułów nieproporcjonalnie długi, cien­ki, wałkowaty, ogon krótki, bocznie spłaszczony. Odnóża są słabo rozwinięte, krótkie i cien­kie, przednie trzypalczaste, a tylne dwupalczaste. Szczątko­we, zarośnięte skórą oczy prze­świtują przez nią w postaci ciemnych punkcików. Ubar­wienie ciała jest jasnoróżowe lub jasnożółtawe, z powodu braku melanoforów, często z niałymi, okrągłymi, żółtymi lub

Odmieniec jaskiniowy

szarymi plamkami. Skrzela '"nają krwistoczerwony kolor. 0-J- żyje wyłącznie w podziem­nych, zimnych, czystych, boga­tych w wapń wodach gór kra­sowych, płynących w grotach, jaskiniach i korytach podziem­nych rzek, gdzie przebywa w zupełnych ciemnościach. Tem­peratura wód, które są środo­wiskiem życia o.j., waha się w granicach od 6° do 15°C. Poza grotami o.j. występuje bardzo rzadko i tylko przypadkowo. Ma to miejsce wówczas, gdy wskutek silnych opadów desz­czu zostaje uniesiony z wezbra­nymi, podziemnymi wodami na powierzchnię ziemi. O.j. umie­szczony w świetle dziennym jest wyraźnie zaniepokojony i stara się ukryć w miejscu za­cienionym. Reakcja ta jest wy­nikiem wrażliwości na światło całej powierzchni skóry. O.j. żywi się rozmaitymi skorupia­kami i robakami. Jest bardzo wytrzymały na brak pokarmu, którego może nie pobierać przez szereg miesięcy. W wa­runkach naturalnych przy tem­peraturze wody ok. 15°C sami­ca o.j. rodzi 2 larwy długości 9 do 12 mm. W hodowli przy temperaturze ok. 20°C samica składa 12 do 80 jaj, których rozwój trwa ok. 90 dni. Świeżo wylęgłe larwy mierzą 20 do 22 mm i są dość podobne do form dorosłych. Różnią się od tych ostatnich lepiej rozwiniętą płetwą ogonową, której fałd grzbietowy sięga aż do połowy tułowia, lepiej widocznymi o-czami oraz otworem gębowym przesuniętym pod spód pyska. O.j. w warunkach hodowlanych rozpoczynają gody dopiero wówczas, gdy w akwarium z przepływającą i zimną wodą zostaną umieszczone okruchy wapiennych skał. Jaja bywają składane już przy temperatu­rze wody wynoszącej 11,5°C. Jaja, którymi opiekuje się sa­miec, są przyklejane do po­wierzchni kamieni. Zapłodnie-

odmieńcowate

okularowiec pannoński

nie jaj jest wewnętrzne. O.j. występuje wyłącznie w pod­ziemnych grotach Jugosławii. Jest on płazem rzadkim i pod­lega całkowitej ochronie.



odmieńcowate (Proteźdae) — rodzina płazów z rzędu -upła­zów ogoniastych. Biologiczną właściwością o. jest występo­wanie przez całe życie w sta­dium larwy, zdolnej do roz­mnażania się. Wiąże się to ze zjawiskiem -rfieotenii, wszyst­kie bowiem gatunki o. nie prze­chodzą metamorfozy, lecz jako osobniki dorosłe posiadają w pełni rozwinięte 3 pary skrzel zewnętrznych, prócz tego po 2 szczeliny skrzelowe z każde­go boku głowy i larwalną stru­kturę skóry. Podawanie hor­monu tarczycy nie powoduje u o. przeobrażenia się. Niezależ­nie od obecności skrzel o. mają również płuca, którymi jednak nigdy nie oddychają. O. prze­bywają stale w .wodzie w bar­dzo różnych zbiornikach wod­nych, w tym również w zbior­nikach wód jaskiniowych. O. mają silnie wydłużone ciało opatrzone 2 parami kończyno rozmaicie zredukowanej liczbie palców, zarówno w przednich, jak i w tylnych odnóżach. Nie­które kości aparatu gębowego również ulegają u nich reduk­cji. Jeden z gatunków (-^od­mieniec jaskiniowy) nie posia­da powiek. Zapłodnienie jaj jest wewnętrzne za pomocą -»-spermatoforów. Rodzina o. obejmuje 2 rodzaje i 6 gatun­ków. Występują one w połud­niowej Europie (rodzaj Proteus) oraz w Ameryce Północnej (rodzaj Necturus, obejmujący 5 gatunków).

oko ciemieniowe — trzecie, nor­malnie wykształcone oko, po­łożone w otworze znajdującym się w czaszce między kośćmi

ciemieniowymi, połączone wem wzrokowym z ośrod' wzrokowym w mózgu. występowało u wielu pr tywnych płazów i gadów l, cych w erze paleozoicznei mezozoicznej, o czym świad wyraźny otwór ciemienio istniejący w czaszkach kopalnych kręgowców. Z giem ewolucji zarówno jak i otwór ciemieniowy . gły zanikowi. Obecnie jedyn współczesnym gadem, u l rego zachowało się normaL wykształcone o.c., jest —>-hat ria. U niektórych innych (, dów, np. u -^-waranów, ->-1^ wanów, ->-scynków, istnieje j szcze w czaszce otwór cierni niowy, u wielu zaś jaszczur! występuje ponadto szczątkom o.c. U pozostałych gadów, po tym u ptaków i ssaków, po2 stałością po o.c. jest szyszyni;

Sądząc z budowy o.c. u hatt< rii, zwierzęta mające ten orga odbierały nim takie same wrą żenią wzrokowe jak pozostał" mi oczami, widziały więc 3 czarni.

oko termiczne ->.narząd polic!

kowy. '


okularnik -»-kobra indyjska.

okularowiec (Ablepharus) -rodzaj gadów z rodziny -»-scyn ków. Obejmuje ok. 32 niewiel­kie i bardzo małe gatunki. O charakteryzują zrośnięte ze so­bą, przezroczyste powieki, tzw;

okulary, podobne do “okula­rów" węży, krótkie i słabo roz­winięte odnóża (u większość gatunków pięciopalczaste, u niektórych dwu-, trzy- lut czteropalczaste), wydłużone walcowate ciało bez widoczne-| go przewężenia szyjnego orażj długi ogon. O. poruszają siej wijącymi ruchami ciała, podob-jj nie jak węże. Żyją na terenach!

trawiastych, piaszczystych, ka­mienistych, wśród rumowisk skalnych, między korzeniami i konarami zwalonych drzew, w wykrotach itp. Są jajorodne lub jajożyworodne. Żywią się drobnymi stawonogami i mię­czakami. Występują w połud­niowej Europie (na Półwyspie Bałkańskim), w Afryce, na Madagaskarze, w środkowej Azji, w Australii, na Nowej Gwinei oraz na wyspach Oce­anu Spokojnego.

okularowiec alajski (Ablepha­rus alaźcus) — gatunek gada z rodzaju -»-okularowca. Rośnie do długości 8 cm. Samice są większe od samców. O.a. ma ubarwienie grzbietu szarooliw-kowozielone, na którego tle występują 4 wzdłużne rzędy jasnych kresek. Żyje na tra­wiastych i kamienistych sto­kach gór i w dolinach górskich. Od czerwca do sierpnia samice rodzą po 2 do 6 młodych. O.a. dochodzi w górach do wysoko­ści 3800 m n.p.m., gdzie w nie­których rejonach (Pamir, Góry Ałajskie, Tien-szan) jest jedy­nym gatunkiem gadów żyjącym na tak znacznej wysokości. Występuje w środkowej Azji.



okularowiec azjatycki (Able-

P?iarus brandtź) — gatunek ga­da z rodzaju -»-okularowca. Rośnie do długości 6 cm. Samice ^ą większe od samców. Typo­wo ubarwione okazy mają sza-rooliwkowe tło grzbietu, na którym występują 3 wzdłużne, wąskie, ciemne linie, z boków zaś tułowia — pojedyncze, siemnoszare pasy z rzędami Jasnych plamek pośrodku. Ogon Pokrywają na przemian ciemne 1 Jasne plamki, ułożone poprze­dnie. O.a. zamieszkuje tereny 0 wilgotnym podłożu, porośnię-te drzewami i krzewami. U-^rywa się w rozmaitych ziem­nych zakamarkach, do których wpełza za pomocą wężowych ruchów ciała, przy czym od­nóża przylegają ściśle do bo­ków tułowia. Składanie jaj na nizinach odbywa się z końcem kwietnia, w górach — w czerw­cu i lipcu. Liczba składanych jaj (długości 9 do 10 mm) wy­nosi najczęściej 3 do 4, a nie przekracza 6 sztuk. Młode, do­piero co wylęgłe z jaj, mierzą ok. 20 mm. -O.a. dochodzi w górach do 2500 m n.p.m. Wy­stępuje w środkowej Azji, Azji Mniejszej, Iraku i północno-

-zachodniej części Iranu.

okularowiec karłowaty (Able-

pharus grayanus) gatunek gada z rodzaju -^.okularowca. Rośnie do długości 4 cm. Sta­nowi najmniejszy gatunek z rodziny scynków. Pokrojem i ubarwieniem przypomina ->o-kularowca azjatyckiego. Wy­stępuje w południowej i połud-niowo-zachodniej Azji — w Indiach, Afganistanie, Tadży­kistanie i Iranie.

okularowiec pannoński (Able-pharus pannonicus, obecnie A. kitaibelii} gatunek gada z rodzaju ->-okularowca. Rośnie do długości 11 cm. Ogólnym pokrojem ciała przypomina

-»-padalca. Ma oliwkowobru-natne ubarwienie, które zdobią biegnące środkiem grzbietu 2 czarne paski lub kilka do kil­kunastu rzędów czarnych kre­sek. O.p. porusza się zwinny­mi, wężowatymi ruchami. Żyje na terenach trawiastych lub trawiasto-piaszczystych, gdzie prowadzi skryty tryb życia. Jest gadem jajorodnym. Wy­stępuje w południowej Europie (na Węgrzech, w Rumunii,, Buł­garii, Grecji, Jugosławii i Al­banii) oraz w Azji Mniejszej i w północnej części Półwyspu Arabskiego.




Pobieranie 5.51 Mb.

1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna