WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona16/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   36

okularowiec pustynny

padalcowate

okularowiec pustynny (Abie-pharus deserti) gatunek ga­da z rodzaju —>-okularowca. Rośnie do długości ok. 6 cm. Ubarwienie jego grzbietu jest najczęściej jednolicie szaro-oliwkowe z zielonawym odcie­niem, bez wzdłużnych pasów. Z boków głowy, od nozdrzy po­przez oczy i z boków tułowia biegną pojedyncze rzędy ciem­noszarych plam przechodzą­cych na ogon. O.p. żyje na ob­szarach pustynnych, piaszczy­stych i kamienistych, porosłych skąpą roślinnością kserofitycz-ną, a także na terenach upraw­nych, w winnicach i sadach. Ukrywa się pod kamieniami, w szczelinach gruntu i w norach gryzoni. Potrafi wspinać się na drzewa. Na nizinach z końcem maja, a w górach w czerwcu i lipcu samica składa 3 do 6 jaj długości ok. 9 mm. Młode, dłu­gości 15 do 20 mm, pojawiają się w sierpniu. O.p. dochodzą w górach do 3000 m n.p.m. Występują wyłącznie w środ­kowej Azji.

okulary -»węże.

Opisthogłypha grupa gatun­ków węży z rodziny -»-wężowa-tych, mająca l lub kilka par nieruchomych zębów jado­wych, większych od pozostałych i osadzonych w tyle szczęki za innymi zębami. Każdy ząb ja­dowy opatrzony jest na przed­niej powierzchni wzdłużną ry­nienką lub rowkiem, którymi spływa jad do rany zadanej w momencie ukąszenia ofiary. Wąż o takim typie uzębienia jest groźny jedynie w tym wy­padku, jeśli zdoła uchwycić ofiarę głęboko paszczą. Tylko wówczas bowiem umieszczone w tyle szczęki zęby jadowe dosięgają ciała ofiary i speł­niają swoją rolę. Stąd znane są liczne przypadki pokąsań lu­dzi przez jadowite węże z ] py O., które okazały się źli nie niegroźne w skutkach związku z tym węże o omói nym wyżej typie uzębieni kreślą się mianem węży runkowo jadowitych. Póki węży z grupy O. stano głównie małe zwierzęta, tylko takie są łatwo dosfc dla ich zębów jadowych. :

tym jad większości gatun jest bardzo słaby.



ostajnica nakrapiana (CT

des ocellatus) gatunek z rodziny ->scynków. R do długości 25 cm. Ubarwię jej grzbietu bywa najczęśi jasnobrązowe z ciemnymi, regularnymi plamkami. ma wydłużone, wężowate ( stosunkowo krótki ogon małe, kikutowate odnóża,! których każde opatrzone je,' palcami. Mimo zmarniał kończyn porusza się bar szybko wężowatymi ruchs Porę godową odbywa 2 lub razy w roku. U samicy wys' puje prymitywne łożysko. jednym miocie samica rodzi do 9 młodych długości ( 4 cm, które natychmiast po rodzeniu zagrzebują się w pi sku. O.n. występuje w połu niowej Europie (w Grecji, Sardynii, Sycylii) oraz w p< nocnej Afryce i na Półwysi Arabskim (Tabl. 1/14).

ostajnica trójpalczasta (Chale des chalcides) gatunek ga< z rodziny -»scynków. Osią;

długość 40 cm, z czego poło< przypada na ogon. Ubarwień jej grzbietu jest jasnopopiel te, brązowe lub oliwkowobr zowe, z kilkoma wzdłużnyH ciemnymi pasami. Ma wężowi ty kształt ciała i silnie zredl kowane, cienkie kończyn przednie mierzące 8 mm, a ty ne — 12 mm długości. Każd

odnóże wieńczą 3 szczątkowe, nie funkcjonujące palce. O.t. ;yje na terenach pokrytych trawiastą roślinnością, na wil­gotnych łąkach, nieużytkach itp. Jej pożywienie stanowią różne pająki, owady, gąsienice i małe ślimaki. Samica rodzi żywe młode, zwykle w liczbie do 15 sztuk. O.t. występują na Półwyspie Apenińskim. Sardy­nii, na Sycylii oraz na terenie północnej Afryki.

otwory udowe — występują one wyłącznie u -^-jaszczurek na brzusznej powierzchni skóry okolicy udowej obu tylnych kończyn. Liczba o.u. na jednej nodze wynosi przeciętnie kilka­naście i stanowi cechę gatun­kową różnych jaszczurek. O.u. znajdują się w łuskach ułożo­nych w pojedynczy rząd bieg­nący wzdłuż środkowej linii uda, od tarczki analnej do sta­wu kolanowego. Każdy z nich prowadzi do oddzielnego i sto­sunkowo dużego, płaskiego, o nerkowatym kształcie gruczo­łu skórnego, którego dno wy­ściela kilkanaście warstw ży­wych komórek, owalnych na

przekroju i mających duże ją­dra. Komórki dolnych warstw mnożąc się przesuwają górne ich warstwy do wnętrza gru­czołu, gdzie te ostatnie stopnio­wo obumierają i zamieniają się w gęstą, mazistą substancję. Wypełnia ona szczelnie krótki i szeroki kanał, otwierający się na powierzchni łuski. Substan­cja ta, żółtawego koloru, wy­dziela specyficzną, ostrą woń, dającą się łatwo wyczuć w za­mkniętym pomieszczeniu, w którym znajdują się jaszczurki. O.u. występują zarówno u sam­ców, jak i u samic, jednak u tych ostatnich gruczoły udowe są nieczynne. Zapach wydziela­nej substancji ma znaczenie sy­gnalizacyjne, umożliwia bo­wiem rozpoznawanie i odnaj­dywanie się jaszczurek płci odmiennej w okresie godowym. Dla jaszczurek żyjących w gęstej, przyziemnej roślinności, a mających dobrze rozwinięty narząd zmysłu węchu (->-na-rząd Jacobsona), sygnały za­pachowe mają duże znaczenie. Po zakończeniu pory godowej czynność gruczołów udowych zanika.

P

Padalcowate (Anguidae) ro­dzina gadów z podrzędu -^-ja­szczurek. Należą do nich for-"ly małe i średniej wielkości, o rozmaicie wykształconych odnóżach — w pełni rozwinię-^ch, szczątkowych lub całko­wicie zredukowanych. U ga­rnków opatrzonych kończyna­mi brak gruczołów udowych (-^otwory udowe). P. mają dłu­gi ogon, niezwykle łamliwy,

•Jednak nie podlegający całko­witej regeneracji. Rogowe

•srczki i łuski pokrywające

ciało podścielone są płytkami kostnymi pochodzenia skórne­go. Utwory te tworzą razem rodzaj sztywnego pancerza, zmniejszającego plastyczność ciała. Oczy opatrzone są roz­dzielonymi, ruchomymi i nie­przezroczystymi powiekami. Dobrze rozwinięte i przeważ­nie ostre zęby osadzone są bocznie (pleurodontyzm) na kościach szczęki i żuchwy. W czaszce zachował się otwór ciemieniowy, a u form bezno-gich występują szczątki pasa



padalec zwyczajny

parotydy

barkowego i miednicowego. Charakterystyczną cechą mor­fologiczną, wspólną dla wszyst­kich, jest budowa języka, któ­ry składa się z 2 części: przed­niej — wąskiej, u różnych ga­tunków rozmaicie wciętej, oraz tylnej — grubej, mięsistej, tworzącej rodzaj pochwy, do której bywa wciągana przed­nia część języka. P. wiodą lą­dowy tryb życia. Są jajorodne lub jajoźyworodne. Żywią się rozmaitymi drobnymi zwie­rzętami bezkręgowymi, głów­nie owadami, ślimakami i dżdżownicami. Rodzina p. obej­muje ok. 10 rodzajów i 60 ga­tunków. Większość z nich wy­stępuje w Ameryce Środkowej i Północnej, a pozostałe za­mieszkują południowo-wschod-nią Europę, Azję Mniejszą, za­chodnie Indie oraz północne obszary Afryki.



padalec zwyczajny (Anguis fragilis) gatunek gada z ro­dziny ->-padalcowatych. Samce rosną do długości 45 cm, sa­mice — do ok. 55 cm. P.z. ma ciało wężowato wydłużone, na przekroju okrągłe, pozbawio­ne zupełnie odnóży. Zwężenie szyjne nie występuje. Ogon jest słabo wyodrębniony, a je­go długość stanowi przeszło połowę <53—55%) długości cia­ła. Ogon łatwo odpada i po zabliźnieniu nie dorasta do pierwotnej długości. Łuski grzbietowej i brzusznej po­wierzchni ciała mają ten sam kształt i podobną wielkość. Źrenice oczu są okrągłe, otwo­ry uszne bardzo małe i słabo widoczne. Ubarwienie grzbie­tu bywa brązowe w różnych odcieniach. U osobników typo­wo ubarwionych środkiem grzbietu biegną 2 ciemne lub prawie czarne linie, ułożone blisko siebie i rozpoczynające się na pograniczu głowy i tu­łowia widełkowato nymi końcami. Często . pują osobniki z 3 lub 5 mi oraz okazy jednolicie wionę bez linii. Znana je rzadka odmiana barwna| padalec turkusowy — p ^| zowym kolorze grzbietu. wzdłużnych linii, pok] licznymi, małymi, jaskray bieskozielonymi plamka] wszystkich odmian bam brzuszna powierzchnia samców jest , jasnopopieB u samic — ciemnopopielatd czarnej włącznie. Barwy goi we nie występują. U p.z.1 odróżnieniu od -^-węży) isf" ją otwory uszne oraz ruch i nieprzezroczyste pow P.z. jest jajożyworodny. M_^ długości 8 do 10 cm rodzą;

jeszcze w osłonkach jajowy! wiotkich i przezroczysty które natychmiast po uroi" niu lub w chwili rodzenia gają rozerwaniu, a świeżo l dzone młode zdolne są do niedzielnego życia. Pora go^ wa trwa od połowy kwie^ do połowy lipca. Ciąża t ok. 3 miesięcy. Rodzenie i-dych rozpoczyna się z końc, lipca, lecz najczęściej przyt da na sierpień i począt września. Nieliczne sam" wydają potomstwo nawet październiku lub zimują stanie ciężarnym. Liczba mł| dych rodzonych przez jedj| samicę waha się zwykle odj do 16 sztuk, wyjątkowo do f sztuk. P.z. jest jaszczurką! aktywności zmierzchowej | nocnej. Żywi się owadart ślimakami i dżdżownicami. Z muje w rozmaitych ziemnyt kryjówkach, często gromadni razem z innymi gadami, a taM że płazami. Występuje w ró nych środowiskach zarówno i nizinach, jak i w górach, gd2 sięga do wysokości 2200 n.p.m. W Polsce spotyka sJJ



p.z. na obszarze całego kraju. W Tatrach i na Babiej Górze znajdowano go do wysokości 1100 m n.p.m. P.z. zamieszkuje prawie całą Europę, w tym również Alpy, a na Półwyspie Skandynawskim granica jego zasięgu przebiega niedaleko Koła Podbiegunowego. Poza tym występuje w Turcji, w za-kaukaskiej części ZSRR, w Iranie, na Cyprze i na niektó­rych wyspach Morza Egejskie­go. P.z., powszechnie posądza­ny o jadowitość, należy nie­stety do gadów tępionych. Jest jednak nie tylko niejadowity, ale zupełnie bezbronny, podle­ga w Polsce całkowitej ochro­nie (Tabl. 1/9).

Parapsida — historyczna, nie­aktualna już nazwa podgroma-dy wymarłych w erze mezozo-icznej, przeważnie morskich -^gadów, w których czaszce występował l dół skroniowy, górny.

parotydy, gruczoły przyuszne, gruczoły zauszne — skupienia silnie rozwiniętych gruczołów jadowych, wytwarzających substancje toksyczne w posta­ci żółtawej, gęstej, mazistej i tężejącej na powietrzu wydzie­liny o nieprzyjemnym zapachu. P. występują u płazów i mają kształt dużych, nerkowatych tworów, znajdujących się po bokach głowy za oczami i się­gających aż poza okolicę skro­niową. Największe p. istnieją u niektórych -^-salamandrowa-tych oraz u wszystkich ->-ro-Puchowatych. Silnie piekący i gorzko-kwaśny jad zawiera między innymi 2 składniki o różnych właściwościach — bu-fotalinę — CgłH^Oid — o dzia­łaniu zbliżonym do glikozydów nasercowych (np. ekstrakt z naparstnicy) oraz bufoteninę mającą podobny skład che­miczny, ale działającą odurza­jąco względnie usypiająco i ha-lucynogennie. Znane są fakty, że niektóre prymitywne ple­miona od setek lat używają startych na proszek, wysuszo­nych skór ropuch jako swo­istego narkotyku. Dla psa śmiertelna dawka wysuszone­go jadu ropuchy wprowadzo­nego podskórnie wynosi 5 mg na l kg ciała; śmierć nastę­puje po ok. 15 minutach. U psa, który ugryzł żywą ropu­chę, pierwszym charakterys­tycznym objawem działania jadu jest obfity, pienisty śli-notok. Toksyczne działanie ja­du jest znacznie słabsze w przypadku dostania się go do przewodu pokarmowego. Obli­czono, że doustna śmiertelna dawka jadu dla dorosłego czło­wieka równa się tej ilości, jaka zawarta jest w skórach 10 dużych ropuch. Mniejsze dawki trucizny wywołują sen­ność, co przypisuje się dzia­łaniu bufoteniny. Powodują też mdłości, duszność, bez­wład (stężenie mięśni), hamu­ją akcję serca, w przypadku zaś zetknięcia się z błonami śluzowymi lub spojówkami oczu, wywołują ich ostre za­palenie. Natomiast odpowied­nio małe dawki jadu działają uśmierzająco na bóle serca. Tę właściwość jadu ropuchy zna­li już lekarze starożytnych Chin, pacjentom bowiem cier­piącym na serce podawali do spożycia kawałki wysuszonej lub sproszkowanej skóry tego płaza. Starta na proszek su­cha skóra ropuchy zastosowa­na w większych ilościach słu­żyła też do sporządzania różnych trucizn. Jad produko­wany przez p. odstrasza natu­ralnych wrogów ropuch i sala­mander. Płazy te na widok napastnika nie mogą co praw­da wydzielić samorzutnie ja-

pelomeduzy

du. Następuje to dopiero po mechanicznym podrażnieniu płaza, np. po uderzeniu go, ugryzieniu lub mocnym ściś­nięciu. Taki mechaniczny uraz (za pośrednictwem silnie roz­gałęzionych zakończeń nerwo­wych oplatających p.) powo­duje skurcz, włókien mięśnio­wych, również otaczających każdy gruczoł, czego efektem jest wyciśnięcie jadu. Wów­czas nieznaczna ilość jadu, ja­ka dostaje się na język napa­stnika, zmusza go do porzu­cenia ofiary. Istnieją jednak zwierzęta (np. -^-zaskroniec zwyczajny), które nie reagują na jad ropuch i salamander i pożerają je.



pelomeduzy (Pelomedusźdae) — rodzina gadów z podrzędu ->-żółwi bokoszyjnych. Należą tu żółwie, które nie wciągają głowy w głąb pancerza, lecz odchylają głowę w bok i ukła­dają ją między pancerzem grzbietowym a brzusznym. Kręgi szyjne mają na przedzie wyrostki poprzeczne, które nie występują u ->-żółwi skryto-szyjnych. Podobnie jak u wszystkich żółwi bokoszyjnych na przedzie pancerza brzusz­nego znajduje się nieparzysty, średniej wielkości wyrostek. P. zamieszkują rzeki oraz wody stojące. W okresie suszy zapa­dają w sen letni. P. występują na półkuli południowej, w Afryce, Ameryce Południowej oraz na Madagaskarze.

pętówka babienica (Alytes ob-stetrźcaras) — gatunek płaza z rodziny ->-ropuszkowatych. Rośnie do długości ok. 5 cm. Ma ciało silnie grzbieto-brzusz-nie spłaszczone. Prawie całą skórę pokrywają małe bro­dawki, a jedynie na bokach tułowia występują pojedyncze rzędy dużych, okrągłych bro­dawek. Źrenice oczu są sz rowate i pionowo ustawio:

a błony bębenkowe — sła widoczne. U samców brak r zonatorów. Na brzusznej p wierzchni dłoni znajdują się okrągłe modzele, na powier;

chni podeszwowej — l du okrągły modzel. Ubarwiei grzbietu bywa szare, szarobi zowe lub zielonkawe, z moz. ką czarnych i jasnych plami U samic rzędy bocznych bri dawek mają kolor ceglasty lul pomarańczowy. Brzuch je:

białawy. P.b. zamieszkuje po( górza i góry do wysokości 151 m n.p.m. Przebywa na ten nach o sypkiej glebie, w ka' mieniołomach, wśród usypisi kamieni Prowadzi ściśle lądo­wy i nocny tryb życia. V dzień kryje się wśród ziem' nych zakamarków — pod kas mieniami, w norach gryzom, w chodnikach kretów — ora^ w norkach przez siebie wy­grzebywanych za pomocą prze-ł dnich odnóży i końca pyskaj Długość tych norek dochodzi niejednokrotnie do ok. l m, P.b. jest wytrzymała na brali wilgoci. Na lądzie skacze lut biega. Żywi się głównie owa­dami, m.in. gąsienicami orai dżdżownicami. Gody p.b. trwa^ ją przez cały ciepły okres ro­ku (od maja do września), Skrzek składany jest kilka-



platana

krotnie. Kojarzenie par, skła< danie jaj oraz ich zapłodnienia odbywa się na lądzie. Skrzek ma postać 2 krótkich, galare­towatych sznurów, z których każdy zawiera od 20 do 60 jaj;

Samiec w stanie -»-ampleksus z samicą, po złożeniu przez nią jaj na lądzie, wsuwa do skrze-i ku tylne kończyny i odpo-;;

wiednimi ruchami powodujej owinięcie się sznurów skrzeku, wokół nóg. Następnie puszcza) samicę i mając spętane (stąd! nazwa rodzajowa) odnóż

skrzekiem, chowa się do kry­jówki. W tym stanie pozo­staje przez okres 2 do 3 ty-

Pętówka babienica

godni, w którym to czasie na­stępuje rozwój jaj aż do wy­rośnięcia larw. Zawartość wo­dy w galaretowatych osłonkach jaj uzupełniana jest albo przez rosę w czasie żerowania sam­ca w nocy, albo też samiec co pewien czas wchodzi na noc do wody i rano ją opuszcza. Gdy larwy są już wyrośnięte, samiec wchodzi ze skrzekiem do wody, a wówczas kijanki opuszczają galaretowate osłon­ki jajowe. Jeśli skrzek zosta­nie przez samca przypadkowo zagubiony na lądzie, jaja roz­wijają się dalej, jednak do ukończenia całkowitego roz­woju konieczne jest dostanie się ich w odpowiednim czasie do wody. Kijanki osiągają dłu­gość ok. 5 cm, wyjątkowo — 8 cm. Często zimują i przeo­brażają się dopiero na drugi rok, w tym przypadku długość ich ciała wynosi ok. 2,5 cm. P.b. występują na stosunko­wo niewielkim i zwartym ob­szarze Europy — we Francji, Belgii, Holandii oraz w Repu­blice Federalnej Niemiec.

Pęz dwubarwny ->-wąż morski dwubarwny.

Plastron -^.żółwie.

plątana, żaba szponiasta (Xe-"opus laevis) — gatunek pła­za z rodziny bezjęzycznych (Pi-pidae), z rzędu -upłazów bez-ogonowych. Długość samic do­chodzi do 12,5 cm, samców — do 8 cm. P. ma małą głowę, pysk szeroko zaokrąglony, ma­sywny, ku tyłowi rozszerzony tułów oraz nieproporcjonalnie grube i silnie umięśnione tyl­ne kończyny. Małe, wystające i pozbawione powiek oczy z okrągłymi źrenicami, umiesz­czone na grzbietowej powierz­chni głowy, skierowane są wy­raźnie ku górze. Pod oczami występują krótkie, nitkowate twory, przypominające swoim wyglądem narząd dotykowy u płazów beznogich. Język nie występuje, podobnie jak u in­nych przedstawicieli bezjęzycz­nych. Długie i cienkie palce przednich odnóży nie mają błon pływnych oraz gwiaździs­tych narządów dotykowych, typowych dla pokrewnego ga­tunku, ->grzbietoroda amery­kańskiego. Silnie rozwinięte i grube palce tylnych kończyn spięte są obszernymi błonami pływnymi, sięgającymi do koń­ca palców. U samic otwór klo-akalny zakrywają 3 fałdy skórne. Skóra jest gładka i śliska. Szczególnie charaktery­styczne morfologiczne cechy p. stanowi występowanie na 3 pierwszych palcach tylnych odnóży dużych, ostrych i czar-\lo ubarwionych pazurków ffifaz występowanie na skórze boków tułowia dobrze rozwi­niętego -^narządu linii bocz­nej, widocznego w postaci 2 rzędów kresek, ustawionych do siebie prostopadle. Ubar­wienie grzbietowej powierz­chni ciała jest dość różnorod­ne — jasnobrązowe lub oliw-kowozielone w różnych odcie­niach, z dużymi, nieregularny­mi, ciemnobrązowymi albo czarniawymi plamami, roz­maicie ze sobą połączonymi. P.

plątana

wykazuje również zdolność do­stosowywania barwy grzbietu do barwy, a nawet desenia otoczenia. Brzuch ma jasno-

Platana

szary lub żółtawy, pozbawiony plam lub pokryty małymi, ciemnymi plamkami. P. pro­wadzi ściśle wodny tryb życia i na suchy ląd nigdy nie wy­chodzi. Położona na ziemi po­rusza się powoli i bardzo nie­dołężnie, przy czym usiłuje skakać, natomiast w wodzie szybko i zwinnie pływa. Obec­ność narządu linii bocznej wskazuje na wyraźną adapta­cję p. do życia w środowisku wodnym. P. zamieszkuje więk­sze i bogato zarośnięte roślin­nością zbiorniki wód stojących. W przypadku wysychania zbiornika wodnego początkowo wywędrowuje z płytszych miejsc do głębszych, pełzając po błotnistym dnie. Po mu-listym i wilgotnym podłożu potrafi również przewędrować z jednego zbiornika do dru­giego, jeśli dzieli je niewielka odległość. Przeważnie jednak w okresie suszy p. zagrzebuje się w głębsze, wilgotne i chło­dne warstwy mułu dennego i zapada w letarg będący snem letnim. Z nastaniem pory de­szczowej wygrzebuje się mułu i rozpoczyna życie c:



ne, przystępując do rozn żania. P. jest drapieżna i zwykle żarłoczna. Na poka:

jej składają się wszelkie orj niżmy wodne, które tylko j trafi połknąć (w tym równ własne potomstwo), a ponal padlina. Na zdobycz czati ukryta na dnie zbiornika w< nego, gdzie zagrzebuje się mule palcami zakończonymi ' pazury. W hodowli chętnie ] biera duże kawałki świeże surowego mięsa. Przy połyt niu pokarmu pomaga so palcami przednich odnóży, l dobnie jak to czynią inne p zy bezogonowe. Zarówno warunkach naturalnych, jak w hodowli p. pobiera pokari wyłącznie pod powierzchni wody. W naturze składa ja;

kilka razy do roku, w warui kach hodowlanych — prz cały rok. U godujących sar ców pojawiają się na palcai przednich odnóży dobrze r winietę modzele godowe 01 ujawnia się zdolność do v dawania donośnego głosu g' dowego, podobnego do głos^ rzekotki. W stanie -»-amplek. sus samce trzymają samice pachwinach. Wówczas u oso! ników obu płci skóra grzbie pęcznieje, plamistość zaś stajć się bardziej kontrastowa i jas­krawa. Gody, w tym kojarze­nie par oraz składanie jaj, od­bywają się tylko w nocy. Do­rosła samica może złożyć łącz­nie do 15 000 jaj rocznie. Za­płodnienie ich jest zewnętrzne. Jaja przyklejane są pojedyn­czo lub po kilka do pędów roś­lin wodnych, które samica przytrzymuje w tym czasie tylnymi odnóżami. Średnica komórki jajowej wynosi ok. 3 mm. Przy temperaturze wody 22°C kijanki opuszczają osło­ny jajowe po 48 godzinach,

145


platonóg wężowaty

cały zaś ich rozwój odbywa się w czasie od 2,5 do 3 mie­sięcy, w tym przeobrażenie trwa od 15 do 20 dni. Kijanki opuszczające osłonki jajowe nie mają już skrzeli zewnę­trznych, gdyż pojawiają się one, a następnie zanikają w okresie życia zarodkowego, za­tem jeszcze w osłonkach jajo­wych. Poza tym kijanki p. po­siadają szereg swoistych cech, brak im bowiem lejka około-gębowego, rogowych szczęk i rogowych ząbków. Za głową po bokach ciała występują 2 otwory skrzelowe, na spodniej zaś powierzchni głowy, w oko­licy otworu gębowego, widocz­na jest parzysta gruczołowa przylga, która wkrótce zanika. Wreszcie w pierwszych dniach życia kijanek p. wyrastają im w kątach otworu gębowego nitkowate twory będące na­rządem równowagi (-^-narząd Rusconiego). P. jest jedynym gatunkiem płaza bezogonowe-go, u którego kijanki mają ten narząd. Na pokarm kijanek składają się rozmaite mikro­skopijnej wielkości organizmy wodne, jak wiciowce, jednoko­mórkowe glony, skorupiaki itp. Są one pobierane razem z wo­dą, a następnie odcedzane na aparacie filtracyjnym, znajdu­jącym się na łukach skrzelo-wych. W czasie pobierania po­karmu kijanki przyjmują pio­nową pozycję dzięki odpowied­nim ruchom płetwy ogonowej. Wyrośnięte kijanki p. oddycha­ją częściowo płucami. Przeo­brażenie rozpoczyna się poja­wieniem się przednich odnóży równocześnie z obu boków ciała. Odnóża przebijają ścia­ny kieszonki skórnej nad otwo­rami oddechowymi, a więc nie Wydostają się przez te otwory. Po zakończonym przeobrażeniu Fnłode osobniki pozostają w wodzie. Ogólnie biorąc, kijan­ki p. swoimi cechami i sposo­bem przeobrażania się upo­dobniają się do larw płazów ogoniastych. Zarówno dorosłe osobniki, jak i kijanki p. do­skonale znoszą warunki ho­dowlane, jeśli zapewni im się odpowiednio wysoką tempera­turę wody (powyżej 20::C). W związku z małymi wyma­ganiami pokarmowymi p., jak również w związku z właści­wością rozmnażania się w każ­dej porze roku, p. należą do powszechnie hodowanych zwie­rząt laboratoryjnych. Wystę­pują w południowej Afryce, sięgając na północ po Angolę i Kilimandżaro.



platonógrżowaty (Pygopus

lepidopodus) gatunek gada z rodziny płatonogów (Pygo-podidae), z podrzędu —^jaszczu­rek. Osiąga długość 60 cm. Ma pośrednie cechy budowy ciała między budową -^jaszczurek i -t-węży. Ogólnym wyglądem upodobnia się do węża, jednak szereg cech zewnętrznych wy­raźnie wskazuje na jego r^y-należność do jaszczurek. P.w. jest wężowato wydłużony, o-*-"'. trzony smukłym ogonem, którego długość jest dwukrot­nie większa od długości reszty ciała. Ma słabo wyodrębnioną głowę, a tułów cienki, walco­waty. Grzbietową powierz­chnię głowy pokrywają duże, regularne tarczki, natomiast

Płatonóg wężowaty

boki głowy i pozostała powierz­chnia ciała, w tym grzbiet i brzuch, pokryte są małymi, tej

plaży

plaży

samej wielkości i kształtu łu­skami (co stanowi cechę ja­szczurek). Przednich kończyn brak, tylne zaś, częściowo zre­dukowane, mają postać łopat-kowatych lub płatowatych, pokrytych łuskami tworów o zaokrąglonych kształtach. Wy­rostki te, zawierające jeszcze resztki szkieletu palców, są u samców dwukrotnie większe niż u samic. P.w. porusza się wężowatymi ruchami ciała, w czym odnóża nie biorą żadne­go udziału. Podobnie jak u wę­ży na oczach p.w. znajdują się przezroczyste okulary, na­tomiast analogicznie jak u jaszczurek występują otwory uszne w postaci ukośnych szpar. Zęby są dobrze rozwi­nięte, jednakowej wielkości, ostre i pochylone nieco ku ty­łowi. Szparowate źrenice oczu ustawione są pionowo. Na tle rdzawobrązowego lub oliwko-wobrązowego grzbietu przebie­gają zwykle wzdłużne rzędy czarnych plamek. U młodych osobników, z reguły jaśniej ubarwionych, czarne plamki wyraźnie się zaznaczają, u do­rosłych często zupełnie zani­kają. P.w. zamieszkuje suche, półpustynne tereny porośnięte trawiastą roślinnością i niski­mi krzewami. Spotyka się go również na obrzeżach lasów. Prowadzi nocny tryb życia. W dzień ukrywa się pod kamie­niami lub w zaroślach bądź też w gniazdach termitów, cza­sem jednak spostrzega się p.w. owinięte wężowatymi splotami na gałęzi krzewu i wygrzewa­jące się na słońcu. P.w. żywią się głównie rozmaitymi owa­dami, duże osobniki pożerają również jaszczurki. Są jajo-rodne. Biologia ich rozrodu jest jeszcze słabo poznana. Wy­stępują w środkowej i wscho­dnie] części Australii oraz na Tasmanii.




Pobieranie 5.51 Mb.

1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna