WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona32/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   36

żararaka urutu (Bothrops alter-natus) — gatunek gada z ro­dziny ->-grzechotnikowatych.

Rośnie do długości ok. 1,5 m. Ma grzbiet jasnomiedzianobrą-zowy z rzędem dużych, ciem­nych, podkowiastych plam na każdym boku, otoczonych żół­tymi obwódkami. Na głowie widnieje ciemna plama z kształtu podobna do krzyża. Od niej pochodzi miejscowa na­zwa tego grzechoitnika: krzyżo­wy. Ż.u. uważana jest za najpiękniej ubarwionego jado­witego węża Ameryki Połud­niowej. Będąc niezwykle agre­sywna, jest plagą na niektórych obszarach swego występowa­nia, zwłaszcza w Argentynie. Od jednego okazu ż.u. otrzy­muje się .w laboratorium przy pierwszym pobraniu aż 60 mg suchej masy jadu. Z.u. wystę­pują w południowej i środko­wej Brazylii, Paragwaju, Uru­gwaju i w północnej Argenty-

żararaka wyspowa (Bothrops insularis) gatunek gada z rodziny ->grzechotnikowatych. Rośnie do długości l m. Ma grzbiet żółtoszary z ciemnymi, nieregularnymi plamami. Pro­wadzi nadrzewny tryb życia i w związku z tym głównym jej pokarmem są ptaki, które jad tego węża natychmiast uśmier­ca. Również dla człowieka jad ż.w. jest bardzo niebezpieczny. U ż.w. występuje pospolicie bardzo rzadkie wśród gadów zjawisko obojnactwa rzekome­go i prawdziwego. Ż.w. jest ga­tunkiem endemicznym, żyje bowiem wyłącznie na małej wysepce Oueimada Grandę o powierzchni ok. 3 km2, poło­żonej koło Santos w stanie Sao Paulo, w Brazylii.

żararaka zielona

paskowana.



żmija gabońska (Bitis gaboni-ca) gatunek gada z rodziny

->-żmijowatych. Rośnie do dłu­gości 1,5 m, wyjątkowo do 2 m, osiągając przy tym ciężar do­chodzący do 8 kg. Tułów jej jest w porównaniu z tułowiem innych gatunków węży niepro­porcjonalnie gruby, na przekro­ju trapezowaty, na stronie brzusznej szerszy niż na grzbie­towej. Duża, płaska głowa ma wyraźnie trójkątny zarys. Mię­dzy nozdrzami sterczą 2 krót­kie wyrostki skórne. Grzbiet i boki ciała pokrywa geometry­czny deseń kontrastowo kolo­rowych plam: na środku grzbie­tu wydłużonych, na bokach ciała trójkątnych. Zęby jadowe typu kanalikowego, po 2 na obu bokach szczęki, osiągają wyjątkowo długość od 3 do 4 cm. Z.g. często porusza się po ziemi wyprostowanym ciałem, a nie ruchami wijącymi tak jak inne węże. Ten rzadki wśród tych gadów sposób lokomocji jest wynikiem swoistego współ­działania wolnych końców że­ber, odpowiednich mięśni oraz krawędzi tarczek brzusznych. Jad ż.g. jest bardzo silny i szybko działający, zwłaszcza że zęby jadowe wprowadzają go głęboko do ciała ofiary. Uką­szenie tej żmii jest dla czło­wieka śmiertelne w przypadku braku natychmiastowej pomo­cy (podania surowicy, transfu­zji krwi), ukąszenia należą jed­nak do rzadkości, gdyż ż.g. jest wybitnie leniwa i ociężała, co pozwala tubylcom na wczesne jej dostrzeżenie i uniknięcie z nią kontaktu. Z.g. żywią się przeważnie drobnymi ssakami, ptakami i jaszczurkami. Rodzą do 40 młodych. Występują w Afryce, od Liberii do Tangani­ki i od południowego Sudanu do Angoli.



żmija karłowata (Bitis perin-gueyi) gatunek gada z ro­dziny -»-żmijowatych. Rośnie

żmija kaukaska

284

do długości 30 cm. Stanowi je­den z najmniejszych gatunków żmijowatych. Nad oczami brak jej skórnych wyrostków. Ma grzbiet szary, często z odcie­niem rdzawym lub czerwonym, na którego tle biegną 3 rzędy małych, ciemnych plamek. Ko­niec ogona jest czarny. 2.k. żyją na piaszczystych obsza­rach pustyń, gdzie za pomocą bocznych ruchów ciała szybko zagrzebują się w piasku tak, że wychylają z niego jedynie ko­niec pyska. Żywią się innymi gadami, zwłaszcza małymi ja­szczurkami. Ze względu na sła­be działanie jadu ukąszenie ich nie zagraża życiu człowieka. 2.k. występują w południowo-

-zachodniej Afryce na terenie Angoli, oraz na pustyniach Kałahari i Namib.

żmija kaukaska (Yipera kazna-kovi) — gatunek gada z rodzi­ny -^żmijowatych. Osiąga dłu­gość 60 cm. Ma czarną z jas­nymi plamkami grzbietową powierzchnię głowy, a ubar­wienie grzbietu żółte lub ce-glastoczerwone z szeroką, wzdłużną, czarną wstęgą, po­łączoną z czarną plamą na głowie. 2.k: zamieszkują góry do wysokości 2500 m n.p.m. Przebywają w lasach i na łą­kach pokrywających zbocza gór. 2ywią się głównie gryzo­niami. Ich ukąszenia są groźne dla zwierząt domowych. Znane są też śmiertelne przypadki po­kąsania człowieka przez te żmije. 2.k. występują na ob­szarze całego Kaukazu i Za-kaukazia oraz w północno-

-wschodniej Turcji.



żmija lewantyńska (Yipera le-betina) gatunek gada z ro­dziny ->-żmijowatych. Długość samców dochodzi do 1,6 m, sa­mic — do 1,3 m. 2.1. mają ko­niec pyska tępo zaokrąglony,

naroża skroniowe szeroko roz­stawione, oczy małe, źrenice pionowe oraz grzbietową po-

żmija łańcuszkowa

Żmija lewantyńska

\, wierzchnie głowy pokrytą wy­łącznie małymi żeberkowany-mi łuskami. Ubarwienie i pla­mistość grzbietu u tego gatun­ku są bardzo zmienne — od barw szarych, żółtawych i brą­zowych, plamistych, do rdzawo-czerwonych lub ciemnopopiela-tych oraz niemal czarnych, bezplamistych. U osobników jasno ubarwionych wzdłuż grzbietu biegnie rząd parzy­stych czerwonawobrązowych lub czarniawych plam, które ustawione są obok siebie lub na przemian i razem tworzą rodzaj zygzaka. Boki tułowia pokrywają pojedyncze rzędy ciemnych plam. Zęby jadowe ż.l. są wyjątkowo duże, gdyż osiągają długość 2 cm. 2.1. za­mieszkują rozmaite środowiska. 2yje na nizinach, na pogórzu i w górach, gdzie dochodzi do wysokości 1500 m n.p.m. Spo­tyka się ją w dolinach rzek, na zboczach gór, w ogrodach, sadach i winnicach, często w pobliżu domostw. Najliczniej przebywa na suchych kamie­nistych terenach, pokrytych zaroślami, i w tych środowis­kach liczebność jej wynosi zwykle do 4 osobników na l ha, a w niektórych okolicznościach — nawet do 20 sztuk na l ha. 2.1. poluje głównie wcześnie rano i wieczorem. Pożera roz­maite małe kręgowce, w tym

jaszczurki i ptaki, głównie jed­nak żywi się gryzoiniami. Na przeważającej części swojego obszaru występowania rodzi żywe młode, natomiast w środ­kowej Azji samice składają ja­ja zawierające zarodki rozmai­cie zaawansowane w rozwoju. Jaja składane są przeważnie w liczbie od 15 do 20, niekiedy do 43. Długość. świeżo wylęg­łych młodych wynosi ok. 24 cm. 2.1. stanowi zagrożenie zarów­no dla człowieka, jak i dla dużych zwierząt. Przy jedno­razowym ukąszeniu wprowa­dza do ciała ofiary aż 50 mg jadu, którego działanie jest słabsze tylko od jadu -^-kobry indyjskiej. Stąd znane są częste przypadki śmierci wśród ludzi pokąsanych, wynoszące ok. 10% spośród osób ukąszonych i nie leczonych surowicą. Koń, kro­wa lub wielbłąd ukąszone w głowę giną po 2 godzinach. 2.1. występują w Europie na nie­których wyspach otaczających Półwysep Bałkański, w pół­nocnej Afryce, na Półwyspie Arabskim, w Azji Mniejszej (Irak, Zakaukazie, Iran, Afga­nistan) oraz w Indiach na wschód od Kaszmiru.

żmija łańcuszkowa (Yipera rus-sellii) gatunek gada z rodziny -^żmijowatych. Rośnie do dłu­gości 1,6 m. Ma ubarwienie grzbietu jasnobrązowe z 3 rzę­dami wydłużonych, dużych, czerwonobrązowych lub czer­wonych plam, otoczonych sze­rokimi, czarnymi pierścieniami, biało obrzeżonymi. U niektó­rych okazów czarne otoczki plam łączą się ze sobą i tworzą 3 wzdłużnie obok siebie ułożo­ne, czarne łańcuszki. Ogniwa środkowego łańcuszka są duże i silnie wydłużone, natomiast ogniwa bocznych łańcuszków — bardziej okrągłe i mniejsze. Od tego desenia pochodzi nazwa

tej żmii. 2.ł. potrafi wydawać niezwykle głośny syk zarówno przy wdechu, jak i przy wy­dechu powietrza z płuc. Za­mieszkuje suche, na pół ka­mieniste tereny porośnięte krzaczastą roślinnością. W gó­rach dochodzi do 2000 m n.p.m. Jest aktywna w nocy, a pod­czas dnia kryje się w norach gryzoni, pod kamieniami itp. 2ywi się głównie żabami, pta­kami i jaszczurkami. Jest wy­jątkowo płodna — rodzi od 20 do 63 zupełnie rozwiniętych młodych. Stanowi zagrożenie dla człowieka ze względu na silny jad, duże zęby jadowe oraz rzadko spotykaną agre­sywność. Od jednej ż.ł. można uzyskać w l porcji do 800 mg suchej masy jadu. Jad ten za­wiera duże ilości neurotoksyn oraz substancji wpływających na krzepliwość krwi. W związ­ku z tym ż.ł. na obszarze swo­jego występowania powoduje bardzo dużą liczbę śmiertel­nych pokąsań, która v/ przy­padkach nie leczonych wynosi ok. 15%.' Z jej jadu przemysł farmaceutyczny wytwarza sze­reg preparatów o działaniu przeciwkrwotocznym, mających duże znaczenie w leczeniu roz­maitych schorzeń. Poza tym lokalnie produkuje się rozmai-

Zmija łańcuszkowa

te nalewki, zalewając alkoho­lem całe okazy ż.ł., którym przypisuje się działanie lecz­nicze. 2.ł., występują w całej



żmija łąkowa

południowo-wschodniej Azji o-raz na wyspach Cejlon, Taj­wan, Jawa, Komodo, Flores.



żmija łąkowa (Vipera ursinii)

- gatunek gada z rodziny

->żmijowatych. Osiąga długość 57 cm. Ma szpiczaste zakoń­czony pysk. Ubarwienie jej grzbietu jest brązowooliwkowe lub brązowe, z falistą lub zyg­zakowatą, wzdłużną wstęgą, złożoną z połączonych ze sobą rombowych lub eliptycznych, ciemnobrązowych plam. Boki tułowia pokrywają rzędy brą-zowoczarnych, nieregularnych plamek. 2.ł. zamieszkuje różne środowiska, przede wszystkim jednak tereny trawiaste, jak stepy, lasostepy, łąki, nadbrze­żne okolice rzek i mórz oraz trawiaste zbocza gór, w któ­rych dochodzi do wysokości 2700 m n.p.m. Liczebność tej żmii na niektórych obszarach jej występowania jest bardzo duża. Na przykład na pew­nych plantacjach herbaty osią­ga 45 osobników na l ha, na przybrzeżnych zaś obszarach Morza Azowskiego spotyka się aż do 160 osobników ż.ł. na l km marszruty. 2.ł. prowadzi dzienny tryb życia, kryjąc się w nocy w norach gryzoni. Wiosną żywi się głównie ma­łymi myszami i jaszczurkami, które pożera jeszcze żywe, gdyż jej jad jest tak słaby, że uką­szeniem nie uśmierca tych zwierząt natychmiast. W lecie zjada przeważnie owady, zwła­szcza duże szarańczaki, oraz pisklęta małych ptaków lęgną-ce się na ziemi. Samice ż.ł. rozmnażają się już w trzecim roku życia przy długości ciała od 31 do 35 cm i rodzą młode w liczbie od 3 do 16 sztuk, dłu­gości od 12 do 18 cm. Jad ż.ł. jest znacznie słabszy od jadu

->-żmii zygzakowatej, tak że nie dochodzi do śmiertelnych przy­padków pokąsań wśród ludzjp-2.Ł występują w południowca Europie, a także w Azji Mniely'':

szej (w Turcji, w stepowych '•) obszarach Kaukazu, w Iranie oraz we wschodnim Kazach-;

stanie aż do północno-zachod-nich Chin).

żmija nadrzewna (Atheris sąua- ':

miger) gatunek gada z ro- .;

dziny -^-żmijowatych. Rośnie,,;

do długości 75 cm. Ubarwienie . grzbietu zielone, ze słabo wi-»;

docznymi jasnymi, nieregular- .^ nymi plamami, poprzecznie 3 wydłużonymi. Głowa i grzbiety pokryte łuskami tej samej/;? wielkości, łuski na tułowiu ';

silnie wręgowane. 2.n. posiada chwytny ogon i w związku z.^ tym prowadzi nadrzewny tryb ' życia. 2ywi się żabami, jasz- ;

czurkami, pisklętami, które , zdobywa w czasie penetrowa- -' nią gniazd. 2.n. należy do we- ;

ży jajożyworodnych. Jest jed­nym z ośmiu gatunków właś- ^ ciwych żmij nadrzewnych, wy- ;., stepujących wyłącznie w śród- ;

kowej i wschodniej Afryce, i



żmija nosoroga (Vipera ammo- J dytes) gatunek gada z ro- ^ dziny -»-żmijowatych. Rośnie. do długości 90 cm. Ma grzbie- .,• tową powierzchnię głowy po­krytą małymi łuskami, a na ;

szczycie pyska również pokryty łuskami, mięsisty, sterczący do ' góry wyrostek długości od 3 do 5 mm. Ubarwienie grzbietu jest zmienne — szare, brązowe lub rdzawe, z zygzakowatą, ciem­nobrązową, czarno obrzeżoną, :

szeroką wstęgą. Znane są też, osobniki zupełnie czarne. 2.n;1“ zamieszkuje suche kamieniste tereny, z rzadka porośnięte-krzaczastą roślinnością, zbocza gór, stare kamieniołomy, doli- ;

ny górskich rzek i słoneczne-skraje lasów. W górach docho- ., dzi do wysokości 2000 m n.p.m- -

287

żmija rogata

Unika wyraźnie terenów pia­szczystych. Prowadzi nocny tryb życia. Na pokarm jej skła-

Ż.mija nosoroga

dają się przede wszystkim gryzonie, poza tym krety, pis­klęta i małe ptaki, rzadziej nie­wielkie węże i jaszczurki, przy czym te ostatnie pożera jesz­cze żywe. Gody odbywa od marca do maja. W sierpniu lub we wrześniu samica rodzi do 20 młodych długości od 20 do 23 cm. Jad ż.n. jest znacz­nie silniejszy w działaniu ,od jadu —i-żmii zygzakowatej. Po­woduje on ok. 3% śmiertelnych przypadków wśród ludzi uką­szonych przez tę żmiję. Spośród wszystkich europejskich jado­witych węży ż.n. ma drugi co do wielkości, po -»-żmii zygza­kowatej obszar występowania. Znana jest w południowej Au­strii, we Włoszech, w Jugosła­wii i na pozostałych obszarach Półwyspu Bałkańskiego oraz na Cykladach. Występuje w Azji Mniejszej aż do zachod­niego Przedkaukazia.



żmija plująca ->-kobra plująca

żmija rogata (Cerastes ceras-

(es) — gatunek gada z rodzi­ny -^-żmijowatych. Rośnie do długości 80 cm. Grzbietową powierzchnię jej głowy pokry­wają drobne łuski, a nad ocza­mi sterczą kilkumilimetrowe, pojedyncze, ostre wyrostki skórne w kształcie rogów. Tu­łów jest nieproporcjonalnie gruby, natomiast ogon cienki i bardzo krótki. 2.r. ma grzbiet szary, jasnożółty lub żółtobrą-zowy, z dużymi, nieregularny­mi, ciemnobrązowymi plamami. Zamieszkuje piaszczyste lub piaszczysto-kamieniste pusty­nie. W dzień kryje się najczęś­ciej w piasku (tak że na jego powierzchni widać tylko ko­niec jej pyska z oczami i ster­czącymi nad nimi wyrostkami), rzadziej — pod kamieniami i w rozpadlinach skalnych. 2e-ruje w nocy. Na pokarm osob­ników starszych składają się głównie gryzonie i małe pta­ki, młode zaś okazy żywią się szarańczakami i jaszczurkami. 2.r. jest jajorodna. Samice składają po 10 do 20 jaj. Na piasku ż.r. porusza się szybko i zwinnie, wijąc ciałem i rów­nocześnie 'posuwając się w kie­runku bocznym w stosunku do długiej osi ciała. W ciągu kil­kunastu sekund potrafi całko­wicie zagrzebać się w piasku. 2.r. jest bardzo jadowita. Zna­li ją już starożytni Egipcjanie, a dziś jeszcze egipscy zaklina-cze wężów używają obok -^ko­bry egipskiej również ż.r. do swoich przedstawień. Dla

Żmija rogata

zwiększenia efektu przykleja­ją do głowy ż.r. sztuczne rogi, znacznie większe od jej natu­ralnych wyrostków. 2.r. wystę-



żmija sykliwa

pują w północnej Afryce (m.in. na Saharze) i na Półwyspie Arabskim.



żmija sykliwa (Bitis arietans)

— gatunek gada z rodziny

->żmijowatych. Rośnie do dłu­gości 1,6 m. Ma głowę o wy­raźnym trójkątnym zarysie, pokrytą małymi łuskami, tu­łów wybitnie gruby, ogon krót­ki, cienki. Ubarwienie jej grzbietu jest brązowe lub brą-zowoszare, z poprzecznie uło­żonymi i podkowiasto wygię­tymi, wąskimi, ciemnymi, jas­no obrzeżonymi plamami. Z.s. zamieszkuje trawiaste i krza­czaste obszary sawanny, rzad­kie suche lasy, tereny upraw rolnych, pobliże domostw, a unika bezwodnych pustyń i gę­stych lasów. Prowadzi nocny tryb życia. Dzień spędza w bez­ruchu, zaszyta w gęstwinie traw lub wśród krzaków, gdzie z powodu ochronnych barw ciała jest trudno dostrzegalna. Żywi się głównie dużymi gry­zoniami, zwłaszcza szczurami, a ponadto pożera ptaki, jasz­czurki, rzadko płazy. Jest ogromnie płodna. Samice ro­dzą przeważnie po 30 do 40 młodych długości od 15 do 20 cm, zdarza się jednak po­nad 70 młodych w miocie. Po­czątkowo żywią się one mło­dymi gryzoniami i jaszczurka­mi i już w drugim roku życia osiągają długość od 80 do 90 cm. Z.s. ma bardzo silny i szybko działający jad, groźny dla ży­cia człowieka. Śmiertelne przy­padki pokąsania ludzi nie le­czonych surowicą dochodzą do 20%. Ogólnie jednak biorąc, liczba pokąsanych jest niewiel­ka, gdyż ż.s. charakteryzuje wyjątkowo mała agresywność. Atakuje ona ludzi tylko w ostateczności i w stanie silnego rozdrażnienia. Rozdrażniona zdradza chęć ukąszenia swois-

289


żmija żebrowana

tym zachowaniem się: nadyma? silnie tułów i wydaje głośny, przeciągły i natarczywy syk. ' Jednak nawet wzięta do ręki, delikatnie i ostrożnie, nie kąsa.' Znane są przypadki bawienia, się tubylczych dzieci tą żmiją, Z.s. występuje niemal w całej Afryce (prócz Sahary i zachod­niej tropikalnej części tego kontynentu) oraz na Półwyspie. Arabskim.



żmija zygzakowata (Yipera be-r rus) gatunek gada z rodziny

—>-żmijowatych. Długość sam- _/ ców dochodzi do 68 cm, samic;;.

— do 84 cm. Z.z. ma ubarwię- ' nie zmienne. Znane są 3 od- f. miany barwne: o grzbiecie •" srebrzystym, brązowym wróż^' nych odcieniach i zupełnie czarnym. U okazów srebrzy- . stych i brązowych wzdłuż" grzbietu biegnie czarny, regu- -lamy zygzak, na ogół u samców wyraźniejszy niż u samic. U okazów czarnych zygzak jest , niewidoczny. Na głowie wystę- ." puje czarna plama o kształcie . zbliżonym do litery X. Brzuch. jest ciemny w odcieniach po3':.. pielatym lub brązowym. Brzu­szna strona ogona ma barwę . siarkowożółtą. Najczęściej spo-i -tyka się osobniki o brązowym" _,. ubarwieniu, natomiast bardzo •_ rzadka jest odmiana czarna. Po-, dobnie jak inne żmijowate, ż.z. ' ma szparowate, pionowo usta- >' wionę źrenice oczu. Gody odby- , wa w kwietniu i w maju.Ko- •..':-pulację poprzedza walka-taniec między 2 samcami rywalizu-.' jącymi o samicę. W czasie tej :

walki samce zwrócone do sie­bie głowami oplatają się luz- ,:

no przednimi odcinkami tuło- .,' wia wzniesionymi do góry i wy- ...-' konują nimi ruchy wahadłowe. _,' Po pewnym czasie starają się ^ wzajemnie głową przycisnąć, ^ przeciwnika do ziemi tak, że' ,,'•'. w końcu słabszy samiec ucie- -y

ka. Z.z. jest jajożyworodna. Rodzenie młodych przypada na sierpień i wrzesień. W rzadkich przypadkach ciężarne samice zimują, a wtedy rodzenie mło­dych odbywa się na wiosnę. Samica rodzi ich od 5 do 18 sztuk, rzadko więcej, dłu­gości w granicach od 14 do 23 cm. Z.z. zamieszkuje roz­maite środowiska nizinne i górskie, w tym zarówno su-ch^., jak i wilgotne, a nawet podmokłe. Występuje najczęś­ciej na terenach pokrytych roślinnością trawiastą lub po­rośniętych niskimi zaroślami,

Żmija zygzakowata

na łąkach śródleśnych i wyrę­bach, w pobliżu wód. W wo­dzie sprawnie pływa. Lubi wy­grzewać się na słońcu. Głów­nym pokarmem dorosłych osobników są polne gryzonie, poza tym ryjówki, krety,, pi­sklęta, rzadziej żaby i jaszczur­ki. Ofiarę uśmierca ukąsze­niem zębami jadowymi, a na­stępnie pożera martwą. Ze względu na tępienie dużych ilości gryzoni ż.z. jest pożytecz­na, ale jako wąż jadowity za­graża zdrowiu człowieka, a w rzadkich przypadkach nawet jego życiu. Jest gatunkiem eu­ropejskim i północnoazjatyc-kim. Występuje na obszarze ca­łej Polski (w jej górach — do

wysokości 1700 m n.p,m.,ana pozostałych obszarach Europy — do 3000 m n.p.m.). Zwarty zasięg ż.z. obejmuje środkową, północną i wschodnią Europę oraz Syberię. Północna grani­ca zasięgu w Europie leży na Półwyspie Skandynawskim i dochodzi do 69°N. Poza rezer­watami i parkami narodowymi nie podlega ochronie gatunko­wej.

żmija żebrowana (Vżpera ns-pis) gatunek gada z rodzi­ny ->żmijowatych. Rośnie do długości 70 cm. Grzbietową powierzchnię jej głowy pokry­wają małe, nieregularne łuski, brak natomiast na głowie skór­nych wyrostków, a jedynie szczyt górnej szczęki jest nie­co wydłużony i słabo zadarty ku górze. Grzbiet ma barwę jasnopopielatą, jasnobrązową, cynamonową albo zielonkawą, z 2 rzędami poprzecznie wy­dłużonych, wąskich, czarnych plam, ułożonych na prze­mian i łączących się ze sobą w środkowej linii grzbietu. De­seń ten tworzy charakterys­tyczne żebrowanie (stąd na­zwa). Boki tułowia pokrywa­ją pojedyncze rzędy czarnych plam; znane też są osobniki je­dnolicie czarne. Z.z. występu­je na nizinach, głównie jednak w górach, gdzie dochodzi do wysokości 2500 m n.p.m. Za­mieszkuje zwykle tereny su­che, piaszczysto-kamieniste lub kamieniste, porośnięte roślin­nością krzaczastą i trawiastą, a poza tym słoneczne skraje lasów, wyręby leśne i zbocza gór. Okazy dorosłe żywią się gryzoniami, kretami i pisklęta­mi, a osobniki młode — jasz­czurkami, rzadziej płazami. Żerowanie rozpoczynają c zmierzchu i są aktywne przez całą noc. Dzień spędzają ukry­te w rozmaitych ziemnych

żmijowate

290

291


źólw blotny

kryjówkach. 2.ż. rozpoczynają porę godową wkrótce po obu­dzeniu się ze snu zimowego, a

Żmija żebrowana

młode przychodzą na świat w sierpniu lub we wrześniu. Sa­mice rodzą po 4 do 18 mło­dych długości od 15 do 20 cm. Ukąszenie przez ż.ż. jest groź­ne przede wszystkim dla dzie­ci, a jej jad ma podobne dzia­łanie do jadu ->źmu zygzako­watej. 2.ż. występują w połu-dniowo-zachodniej Europie (we wschodniej Hiszpanii, w połu­dniowej i południowo-wschod-niej Francji, w Szwajcarii, w południowej Austrii, we Wło­szech i w Jugosławii).



żmijowate (Vi'peridae) — rodzi­na gadów z podrzędu -»-węży. Mają na ogół niewielkie roz­miary. Charakteryzują je szpa-rowate i pionowo ustawione źrenice oraz podobnie jak u -»-grzechotnikowatych najlepiej wśród jadowitych węży rozwi­nięty aparat jadowy w posta­ci 2 par zębów jadowych typu kanalikowatego, umiejscowio­nych na przedzie pyska i zna­cznie większych od pozostałych zębów chwytnych. Zęby jado­we osadzone są na ruchomych kościach szczękowych. W związku z tym, w chwili gdy żmija otwiera pysk, dzięki współdziałaniu zespołu kości oraz mięśni zęby te częściowo samorzutnie zostają ustawione prostopadle do krawędzi szczę­ki, przy zamykaniu zaś pyska układają się poziomo i chowa--ją w fałdach błony śluzowej jamy gębowej. Niezależnie od tego żmija może dowolnie po­ruszać przy otwartej paszczy zębami jadowymi, a także usta­wiać je oddzielnie, np. prawy lub lewy ząb może wychylać nieco na boki pyska. Zęby ja­dowe okresowo wypadają, je­dnak stale są zastępowane przez nowe. Z. nawet po wy­padkowej utracie zębów jado­wych (np. wskutek ich wyła­mania w czasie obrony) wkrótce odzyskują pełny ich garnitur. Kanaliki zębów ja­dowych łączą się przewodami z gruczołami jadowymi, znaj­dującymi się w głowie, po je­dnym z każdego boku, za ocza­mi. W momencie uderzenia otwartym pyskiem odsłonięte zęby jadowe zostają wbite w ciało ofiary, a wskutek skur­czu mięśni otulających gru­czoły jadowe zostaje z nich wyciśnięty jad, który przez kanaliki zębów jadowych do­staje się do zadanych ran. Z. polują głównie o zmierzchu i w nocy. Jedynie gatunki ży­jące daleko na północy lub wy­soko w górach (np. górskie -^żmije zygzakowate) prowa­dzą dzienny tryb życia. Pokar­mem ż. są rozmaite małe krę­gowce, głównie polne gryzonie z rodziny myszowatych. Więk­szość ż. stanowią gatunki jajo-żyworodne: nieliczne składają jaja. Jedynymi obszarami wy­stępowania ż. są Afryka i Eur­azja. Brak ich w Amerykach w Australii i na Madagaskarze. Rodzina ż. obejmuje 10 rodza­jów i 58 gatunków.

l

ii

żóltopuzik bałkański (Ophisau- ^ rus apodus) — gatunek gada .1 z rodziny ->-padalcowatych. ,^ Rośnie do długości 110 cm, przy'^ czym ogon osiąga przeszło po—:-||

łowę, a u niektórych osobni­ków nawet 2/3 długości cia­ła. 2.b. jest największą euro­pejską jaszczurką. Ma kształt podobny do węża. Brak mu od­nóży, a jedynie z obu boków szczeliny kloakalnej widnieją pozostałości zredukowanych tylnych kończyn w postaci krótkich i słabo widocznych kolców. Głowę pokrywają re­gularne i symetrycznie ułożone tarczki w liczbie 5, których u-kład i kształt są typowe dla pa-dalcowatych. Na całym ciele znajdują się regularne o podob­nej wielkości łuski, które na grzbiecie układają się w 12, na brzuchu zaś w 10 wzdłużnych rzędów. Tułów łagodnie prze­chodzi w ogon. ->-Wylinka zsu­wana jest z powierzchni ciała w całości, podobnie jak u -*-węży. W ubarwieniu wystę­pują różnice osobnicze oraz różnice zależne od wieku ja­szczurki. Młode ż.b. mają bar­wę szaropopielatą lub szaro-oliwkową, z poprzecznymi ciemnymi paskami. Dorosłe są jednolicie żółte lub brązowe. 2.b. zamieszkuje tereny nizin­ne do 400 m n.p.m., pokryte roślinnością trawiastą, niskimi zaroślami i krzewami, wśród których znajdują się usypiska lub pojedyncze kamienie. Prze­bywa też na łąkach, polach uprawnych i w dolinach rzek.

Zółtopuzik bałkański

Prowadzi dzienny tryb życia i zasadniczo naziemny, jakkol­wiek chętnie przebywa w wo­dzie. W miejscach otwartych

wygrzewa się na słońcu lub poluje na owady. Unika tere­nów zalesionych i zacienionych. Młode osobniki w czasie dnia kryją się pod kamieniami. 2.b. jest bardzo zwinny i szybki. W razie niebezpieczeństwa ucieka, wykonując gwałtowne skręty ciała, lecz przystaje co kilka metrów. Schwytany ręką, wy­rzuca z otworu kloakalnego cuchnącą ciecz, podobnie jak

-^-zaskroniec zwyczajny. 2.b. żywi się przede wszystkim róż­nymi rozmaitymi owadami (zwłaszcza szarańczakami), a poza tym ślimakami i jajami ptaków. Pożera również małe jaszczurki, węże, myszy i nie­wielkie ptaki. W czerwcu sa­mice składają po 8 do 10 bia­łych, wydłużonych jaj o wy­miarach 2X4 cm. Świeżo wy­lęgłe młode mają długość ok. 10 cm. 2.b. występują w południowej Europie na Pół­wyspie Bałkańskim, w Azji Mniejszej i w niektórych re­jonach Półwyspu Arabskiego.



Pobieranie 5.51 Mb.

1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna