WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona33/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   36

żólw błotny (Emys orbicularis)

- gatunek gada z rodziny

-»-żółwi słodkowodnych. Jego pancerz grzbietowy jest śred­nio wypukły, pokryty gładki­mi, regularnymi, rogowymi tarczami, pancerz brzuszny do­brze wykształcony, u samca ze' środkową częścią powierzchni słabo wklęsłą, u samicy płaską. Pancerz grzbietowy dochodzi maksymalnie do długości 26 cm, najczęściej — do ok. 20 cm. Ciężar okazów dorosłych wy­nosi ok. l kg. Ubarwienie grzbietu jest oliwkowobrązowe, przy czym na każdej większej tarczy grzbietowej występuje charakterystyczna plamistość w postaci żółtych kresek roz­chodzących się promieniście z jednego centrum. Pancerz brzuszny pokrywają duże, nie­regularne plamy jasnego kolo-



żółw czerwonolicy

292


293

żółw dwupazurzasty

ru. Również na głowie, szyi i odnóżach występują liczne ma­łe, żółte plamki. Niektóre oka­zy są czarne i zupełnie bez-plamiste. Źrenice oczu są okrągłe. Pora godowa u ż.b. przypada w kwietniu. Jaja oto­czone cienkimi, wapiennymi skorupkami o wymiarach prze­ciętnie 2X3 cm składane są w lipcu. Liczba jaj waha się w granicach od 6 do 16, wyjąt­kowo do 20 sztuk. Samice skła­dają jaja jednorazowo do jam-ki wygrzebanej w ziemi za pomocą tylnych odnóży. Młode o długości pancerza ok. 2,5 cm wylęgają się z końcem sierp­nia. Pancerz ich jest początko­wo miękki, skórzasty. Głów­nym środowiskiem życia ż.b. jest woda, w której żeruje, odbywa gody (w tym ->-am-pleksus i kopulację). Na ląd wychodzi w celu złożenia jaj i wygrzewania się na słońcu. W przypadku wysychania zbiornika wodnego opuszcza go i wędruje lądem do innego. W wodzie szybko i sprawnie pływa oraz znosi długotrwałe zanurzenie, na lądzie zaś po­rusza się powoli i ociężale. Wbrew dawnym poglądom ż.b. nie wydaje żadnych głosów, a zwłaszcza nie gwiżdże. Ży­wi się głównie rozmaitymi małymi zwierzętami wodnymi (np. larwami owadów, ślima­kami, kijankami), rzadziej po­żera dorosłe płazy i małe ryby. Żeruje przeważnie w dzień, rzadziej o zmierzchu i w nocy. Zamieszkuje wody jezior, sta-rorzeczy, dużych stawów i wol­no płynących rzek. Zimuje na dnie tych wód. Jest gatunkiem nizinnym. Występuje w środ­kowej i południowej Europie, w zachodniej Azji oraz w pół-nocno-zachodniej Afryce. Na Krymie sięga do wysokości 800 m n.p.m. Północna granica jego zasięgu dochodzi do 50°N.

W Polsce ż.b. jest gadem bar­dzo rzadkim, podlegającym cał­kowitej ochronie (Tabl. III/l).

żółw czerwonolicy (Chrysemys -scripta) gatunek gada z ro­dziny -»-żółwi błotnych. Są pięknie ubarwione. Pancerz grzbietowy jest rdzawobrązo-wy, pokryty nieregularnymi, różnej wielkości ciemnobrązo­wymi plamami. Na bokach również brązowej głowy wi­doczne są wzdłużne, pojedyn­cze i rozszerzające się ku ty­łowi jaskrawoczerwone pasma licowe. Poniżej tego pasma wy­stępują jeszcze podobne pa­semka o barwie jasnożółtej. Gody odbywa wczesną wiosną, zaś w czerwcu i lipcu nastę­puje składanie jaj. Samica wy­grzebuje w ziemi płytki dołek, •“ zwilża go moczem i następnie składa do niego średnio 10 jaj. Młode wykluwają się po 10 ty­godniach i mierzą ok. 2,5 cm. W trzecim roku życia pancerz -osiąga długość 7,5 cm i rocz­nie przyrasta 1,5 cm. Samce dojrzewają przy długości pan­cerza 10 cm, samice 15 cm. -Z.cz. żywi się głównie roślina- ^ mi wodnym. Zeruje w godzi­nach porannych i późnym po- " południem, w międzyczasie zaś \ wygrzewa się nieruchomo w słońcu, leżąc na kamieniach,

Żółw czerwonolicy

piasku lub na pniach powalo­nych drzew. Przejmuje wtedy charakterystyczną pozycję — rozkłada szeroko przednie od­nóża zaś tylne wysuwa do ty­łu i układa równolegle, odwra­cając je podeszwami do góry. Z.cz. zamieszkuje większe zbiorniki wód stojących z bo­gatą roślinnością wodną. Do­rosłe osobniki zajmują określo­ne rewiry, do których stale wracają. W przypadku wysy­chania zbiornika, w którym aktualnie przebywają, nie wy-wędrowują z niego, ale pozosta­ją w kałużach błota. W zimnej porze roku ż.cz. zapada w sen. Na południu USA (stan Lui-zjana) trwa on od 3—4 mie­sięcy, na północy (stan Illinois) trwa 5—6 miesięcy. Tempera­tura otoczenia, przy której bu­dzi się ze snu, wynosi 10°C. Optyir, dna temperaturą dla życia ż->'z. jest 28°C. Główny­mi naturalnymi wrogami ż.cz. są -^aligatory missisipskie i grzechotniki -^-mokasyny błot­ne. Rozmaite ssaki zjadają ich jajo. Z.cz. jest gatunkiem po­spolitym, bardzo często hodo­wanym i w dużych ilościach eksportowanym jako zwierzę ozdobne. Z.cz. występuje w Ameryce Północnej i Środko­wej.

żółw diugoszyjny, wężogłówka australijska (Chelodina longi-collis) gatunek gada z ro­dziny Chelidae, z podrzędu -*żółwi bokoszyjnych. Długość jego karapaksu dochodzi do 30 cm. Ma wyjątkowo długą ^yję, która wraz z głową rów­na jest długości karapaksu. Jest jednym z 2 znanych ga­tunków żółwi (drugi gatunek Emys granosa) posiadających zrośnięte i przezroczyste po­wieki, tworzące podobnie jak u -»-węży tzw. okulary. Poza tym szczególnie interesującą cechą, zwłaszcza z ewolucyj­nego punktu widzenia, jest występowanie u zarodków ż.d. normalnie rozwiniętego

—•-narządu linii bocznej, który zanika jeszcze przed wyklu­ciem się z jaja. Silnie spła-

Zółw długoszyjny

szczona owalnego kształtu grzbietowa część pancerza jest barwy brązowej z ciemnymi plamami. Z.d. wykazuje ak­tywność dzienną i prowadzi wodny tryb życia. Zamieszkuje rzeki i jeziora. Pożera przede wszystkim małe ryby, a prócz nich rozmaite organizmy wod­ne. Samice składają jaja w grudniu i styczniu. Z.d. jest pospolity. Mięso jego i jaja są jadalne. Z.d. występują w pół­nocnej Australii.



żółw dwupazurzasty, żółw miękkoskóry (Carettochelys in-sculpta) gatunek gada z podrzędu ->-żółwi skrytoszyj-nych, jedyny przedstawiciel rodziny Carettochelyidae. Jego karapaks dochodzi do długości 50 cm. Ma pancerz zbudowany tylko z płyt kostnych (brak pancerza rogowego). Zamiast tego ostatniego całą powierz­chnię pancerza kostnego po­krywa gruba, miękka skóra. Cecha ta upodobnia ż.d. do —>-żółwiaków. Szczęka wydłużo­na jest w krótki mięsisty ry­jek, na którego końcu znajdu­ją się szerokie otwory nosowe. Nad oczami sterczą krótkie płatki skórne. Kończyny są ło-patowato spłaszczone i opa­trzone szerokimi błonami pły-wnymi. We wszystkich odnó­żach I i II palec uzbrojony jest dużymi, grubymi pazurami (nazwa). Z.d. jest gatunkiem

żółw grecki

295


żółw jadalny

wszystkożernym, głównym je­dnak jego pokarmem są ryby. Występuje w rzekach Nowej Gwinei. Często spotyka się ma­łe ż.d. w morzu, w przyujścio­wej strefie dużych rzek. Bio­logia ż.d. jest mało znana.



żółw grecki (Testudo herman-ni) gatunek gada z rodziny żółwi lądowych (Testudinidae), z podrzędu ->-żółwi skrytoszyj-nych. Osiąga długość karapak-su dochodzącą do 25 cm. Ma silnie wypukły pancerz grzbie­towy, a pancerz brzuszny pła­ski, z obu boków zagięty ku górze. Wgłębienie dzieli tarcz­kę nadogonową na 2 części. U samców tylna powierzchnia plastronu jest nieco wklęsła, a u samic płaska lub słabo wy­pukła. Masywną głowę pokry­wają częściowo regularne tar­czki. Mocne szczęki tworzą na końcu jakby ptasi dziób. Dłu­gą szyję otacza miękka skóra. Usztywnione nogi, przednie nieco spłaszczone, a tylne wał­kowate lub słupkowate, zakoń­czone są 5 mocnymi, prostymi pazurami. U niektórych osob­ników tylne kończyny mają zredukowane palce i pazury do 3. Na zewnętrznej powierz­chni tylnych kończyn obok nasady ogona zamiast wyso-.kich, stożkowatych zrogowaceń

Żółw grecki

występują skupienia licznych, małych, rogowych guzków. Krótki, gruby ogon, na końcu silnie zwężony, kończy twardy

kolec. Głowa i nogi są wcią-r galne. Ubarwienie karapaksu , jest jasnożółte, jasnobrązowei;

lub oliwkowobrązowe, z ciem-" nobrązową lub czarną plamą C pośrodku każdej tarczy. Nie^.?. -osłonięte części ciała mają bar-iy, we szarą lub jasnooliwkową,'! pozbawioną plam. Ż.g. prowa-A? dzi ściśle lądowy i dzienny" tryb życia. Do wody nie wcho-"-;! dzi i wody nie pije. Jest wy^ bitnie ciepłolubny. Przy niskich*;:

temperaturach otoczenia prze.f1 staje się poruszać i zapada -wĄ letarg. Zamieszkuje suche,'* częściowo nawet kamieniste £ tereny, pokryte trawiastą roś-.*< linnością. W czasie upalnychyl' godzin kryje się w rozmaitycti^, ziemnych kryjówkach. W go-* rach dochodzi do 700 m n.p.m.-;( Żywi się głównie pokarmeiri^j roślinnym w postaci miękkich^ i soczystych łodyg i liści, kwia-a^ tów i soczystych owoców; rza-i^ dziej zjada małe zwierzęta^ bezkręgowe. Mimo usztywnio»yi nych nóg szybko chodzi z pan-;,5:

cerzem uniesionym nad po-S wierzchnie ziemi, poza tym|| chętnie grzebie w ziemi płyt-|| kie jamy, służące mu za tym-(S» czasowe kryjówki. Znane sąi? przypadki, że ż.g., przywiezio-fl ne do naszego kraju i prze-^ trzymywane w naturalnych® warunkach (w ogrodach) w je-^jt sieni zagrzebywały się całko- % wicie w ziemi, zapadały w sen;;§' i przeżywały zimę. W miej-^ scach nasłonecznionych sami-^;



ce składają jaja do wygrzeba-f. nych przez siebie jam w ziemi.'1'' Składanie jaj odbywa się raź';, w roku, w maju lub w czerw-g cu. Z.g. występują na Półwy-;

śpię Bałkańskim, na południc-,? wych obszarach Półwyspu:

Apenińskiego oraz na Sycylii; ;

Korsyce i Sardynii. Ich hodow*s;' la nie przedstawia szczegół-^ nych trudności. UlubionylĄ-a pokarmem ż.g. są wszelkie so*j|

czyste owoce, np. pomidory, brzoskwinie, banany, pomarań­cze, winogrona, jabłka, śliwki, poza tym liście sałaty, mar­chew oraz liście, a zwłaszcza kwiaty koniczyny. Zjadają one również ser, chleb namoczony w mleku i surowe mięso. Po­karm pobierają chętnie i stają się ruchliwe tylko przy wyż­szych temperaturach otoczenia.

/ żółw jadalny, żółw zielony

(Chelonia mydas) gatunek gada z rodziny żółwi morskich [Chelonidae) z podrzędu -^żół­wi skrytoszyjnych. Długość je­go karapaksu dochodzi do 1,4 m, a ciężar — do 500 kg. Pancerz grzbietowy jest silnie spłaszczony, w tylnej części wyraźnie zwężony. Wąską, z boków silnie spłaszczoną gło­wę pokrywają tarczki regular­nie ułożone. Szczyt pyska jest tępo ścięty, a szczęki nie two­rzą ptasiego dzioba. Kończyny uległy przekształceniu w pła­skie, szerokie wiosła, przy czym przednia ich para, znacz­nie dłuższa od tylnej, posiada po l pazurze. Karapaks jest oliwkowozielony lub brunat­ny, z żółtymi plamkami albo smugami, a plastron — jedno­licie jasnożółty lub biały. Tkanka tłuszczowa ma charak­terystyczny zielony kolor (stąd synonimiczna nazwa “żółw zie­lony"). Z.j. należy do grupy żółwi morskich, ściśle przysto­sowanych do wodnego trybu życia. Znakomicie i wytrwale pływa. Często spotyka się jego stada na pełnym morzu w od­ległości setek kilometrów od wybrzeży. Żywi się głównie roślinami morskimi, w tym tra­wą morską oraz glonami. Sa­mice składają jaja na lądzie, w jamach o głębokości ok. 20 cm, które wygrzebują tylny­mi nogami. Jednorazowo sami­ca składa do 100 jaj średnicy

ok. 5 cm, przy czym czynność ta może być powtarzana kil­kakrotnie w obrębie jednego

Żółw jadalny

cyklu lęgowego, który przypa­da raz na 2 lub 3 lata. Na pod­stawie badań wędrówek zna­kowanych okazów stwierdzono, że ż.j. wykazuje przywiązanie do okolic, w których od poko­leń odbywa składanie jaj, tra­fia zaś do nich bez względu na ich odległość od miejsca swe­go chwilowego pobytu. Tak np. żółwie oznakowane i wy­puszczone u wybrzeży Brazylii, a pochodzące z Wyspy Wnie­bowstąpienia, składają jaja na tej niewielkiej wyspie, leżącej na Oceanie Atlantyckim w od­ległości ok. 2300 km od bra­zylijskich wybrzeży: Do miejsc lęgowych wędrują samce i sa­mice. Jak dotąd, nie zostały dokładnie wyjaśnione mecha­nizmy orientacji, dzięki której ż.j. trafiają do swych rodzin­nych stron, prawdopodobnie jednak kierują się prądami morskimi i być może położe­niem Słońca oraz węchem. Ja­ja ż.j. napastowane są przez wielu wrogów, m.in. przez róż­ne drapieżne ssaki, które roz-grzebują gniazda i pożerają jaja, a poza tym masowo wy-



żółw jaszczurowaty

żółw norowy

bierają je ludzie. Z.j. występu­ją we wszystkich ciepłych mo­rzach i oceanach, zwłaszcza strefy równikowej. Rzadko pojawiają się w Morzu Śród­ziemnym, wyjątkowo zaś spo­tyka się je na Atlantyku u wybrzeży Europy. Mięso ż.j., a przede wszystkim sporządzo­na na nim zupa żółwiowa ma niezwykły i nieporównywalny smak. Dania z ż.j., znane po­wszechnie od co najmniej 300 lat, należą dziś obok trufli, kawioru i homarów do najbar­dziej wykwintnych i najdroż­szych przysmaków na świecie. Rozprowadzane są w postaci konserw produkowanych przez wielkie fabryki, głównie w Anglii i USA. Surowiec stano­wią mrożone ż.j., których do samego tylko Londynu dostar­cza się w ostatnich latach przeciętnie ok. 1200 sztuk rocz­nie, nie licząc kilkudziesięciu ton półfabrykatów w postaci suszonego mięsa i suszonego ekstraktu z mięsa. Nieograni­czone odłowy ż.j. oraz nieogra­niczone zbieranie równie cen­nych jaj doprowadziły do zu­pełnego wytępienia ż.j. w nie­których rejonach, m.in. w Ocea­nie Atlantyckim u wybrzeży Ameryki Środkowej i w sąsie­dztwie większości wysp leżą­cych na Oceanie Indyjskim. W ostatnich latach powstały w USA sztuczne wylęgarnie jaj ż.j., a określone obszary Atlan­tyku zasiedla się odpowiednio wyrośniętymi, młodymi ż.j.



żólw jaszczurowaty, żółw kaj-manowy (Chelydra serpentyna}

— gatunek gada z rodziny

-»żółwi skorpuchowatych. Dłu­gość jego karapaksu dochodzi do 35 cm, a ciężar ciała — do ok. 15 kg, wyjątkowo do 30 kg. Na powierzchni spłaszczonego pancerza grzbietowego widnie­ją 3 rzędy rogowych euzów.

Tylny skraj pancerza jest głę-.*•••• bokp powcinany i tworzy ro- ^ dzaj piły. Silnie zredukowany.^;:

plastron składa się z 10 tarcs, ,7 Głowa jest duża i masywna, a pysk ostro zakończony. Dobrze ^ rozwinięte i bardzo ostre szczę- ,"' ki kończą się na przedzie pOr,,. tężnymi hakami. Wyjątkowa'^ gruba szyja pokryta jest brd^K dawkowała skórą. Przedniej kończyny mają po 5, a tylnej:

"-si ../A

Żółw jaszczurowaty ,".1

po 4 palce zakończone dużymi ^ pazurami. Palce wszystkich ł kończyn spinają błony pływne. . Swoistą właściwością ż.j., nie. .:;

spotykaną u innych żółwi jest y kształt i wygląd ogona. Ce-;

chuje go wyjątkowa dłu^' gość, wynosząca do 2/3 dłu-<-<;. gości karapaksu, oraz wystę-;.;

powanie na jego grzbietowej"'^;;' powierzchni wzdłużnego, z bo-"j& ków spłaszczonego grzebienia^ i utworzonego z rogowych pły- ';, tek, podobnie jak u -»-kroko- ;;

dyli właściwych. Szyja, odnóża .ij,;. i ogon z powodu swojej gru-'y| bości mogą być tylko częścio-,-^' wo chowane do pancerza, a '^ brodawkowata skóra o ziarni-' ““;

stej powierzchni, pokrywająca ^, przednie i tylne kończyny,. t;;' tworzy zwisające fałdy. Kara-^ paks ma barwę brązową lub .^, oliwkowobrązową. Z.j. prowa.-;•,-;' dzi na pół wodny tryb życia-y. Zamieszkuje płytkie rzeki o;, dnie mulistym lub tereny ba--:;

gniste, nie jest jednak dobrym-.:,,. pływakiem. Przebywa zwykle ^ w płytkiej wodzie, zagrzebany ^ w mule dennym i nieruchomd^ czatuje na zdobycz. W poszu--^ kiwaniu Dożywienia wychodzi 'r

również na ląd i często znacz­nie oddala się od wody. Żywi się wszelkimi małymi zwierzę­tami, m.in. rybami, żabami, pisklętami ptaków wodnych, a na lądzie pożera jaszczurki. węże oraz małe ptaki. Pobiera również pokarm roślinny, mar­twe zwierzęta, a nawet rozkła­dającą się padlinę. Dzięki pa-dlinożerstwu spełnia ważną rolę w biocenozie zbiorników wodnych przez usuwanie z nich rozkładającej się materii organicznej. Pewnego ż.j., któ­ry uciekł z hodowli, znalezio­no po 3 latach w stanie dosko­nałego zdrowia w kanalizacji miejskiej. Indianie używają Jeszcze niekiedy uwiązanych na lince ż.j. do odnajdywania zwłok topielców. Z.j. są bardzo ruchliwe, niezwykle agresywne i niebezpieczne. W odróżnieniu od większości innych żółwi, w przypadku zagrożenia nie usi­łują chować się do pancerza, lecz otwierają pysk i zajadle kłapią szczękami lub kąsają napastnika. Dlatego chwyta się je za ogon, podnosi w górę i trzyma w takiej odległości od siebie, aby nie mogły dosięg­nąć pyskiem swojego prześla­dowcy. Samice składają po 25 do 40 jaj na lądzie w pobliżu , wody i gniazdo bardzo staran­nie zasypują ziemią i liśćmi. U embrionów długości ok. 20 mm stwierdzono obecność na bo­kach ciała, pod karapaksem, narządu linii bocznej, który w miarę rozwoju embriona zani­ka. Jest to wyjątkowa cecha u żółwi i bardzo ważna z ewo­lucyjnego punktu widzenia.

•^ja i mięso młodych ż.j. są

•ladalne i w związku z tym na , ź.j. urządza się polowania. Żół­wie te występują w całej Ame-^ce Północnej, od Kanady Poprzez Amerykę Środkową aż do północnych obszarów Ame-) ryki Południowej (Tabl. III/3).

żólw kajmauowy ->żółw ja­szczurowaty.

żółw miękkoskóry ->-żółw dwu-pazurzasty.

żółw norowy (Gopherus poly-phemus) gatunek gada z ro­dziny ->-żółwi lądowych. Dłu­gość jego karapaksu dochodzi do 35 cm. Pancerz grzbietowy jest silnie wydłużony i płaski, co wśród żółwi lądowych na­leży do rzadkości. Pancerz brzuszny samca ma z przodu rogowy wyrostek, którym ten­że podczas walki godowej o samicę podważa pancerz swo­jego rywala i kaleczy go. Prócz tego samiec posługuje się tym wyrostkiem jak pługiem przy wygrzebywaniu jam w ziemi. Do tego celu służą mu również szerokie i nocne przednie od­nóża. Uoarwienie karapaksu jest ciemnobrązowe z jasnymi plamami. Z.n. prowadzi ściśle lądowy tryb życia. Zamieszku­je tereny suche, częściowo pia­szczyste, porośnięte skąpą roś­linnością trawiastą i krzacza­stą lub słabo zalesione. Za schronienie służą im długie i obszerne nory o długości od 3 do 12 m, które same wygrze­bują. W norach tych często

Żółw norowy

razem z ż.n. przebywają inne jeszcze zwierzęta, jak żaby, węże (np. —»-grzechotniki dia­mentowe), dzikie króliki, szczu-

żółw olbrzymi

299


żółw skórzasty

ry, oposy i jenoty, będące nie'-kiedy stałymi współmieszkań­cami tych nor. Z.n. opuszcza­ją swoje kryjówki rano i wie­czorem, kiedy panują niezbyt wysokie temperatury powie­trza, i w tym czasie żerują. Żywią się głównie pędami, liśćmi i owocami roślin. Zja­dają m.in. kaktusy, rzadko — owady. Samice składają od 4 do 7 jaj. 2.n. występują na południowych obszarach Ame­ryki Północnej oraz w Mek­syku.



żółw olbrzymi (Geochelone gi-gantea) gatunek gada z ro­dziny -»-żółwi lądowych. Dłu­gość jego karapaksu dochodzi do ok. 150 cm, a ciężar ciała — do 250 kg. Bardzo wypukły, ciemnobrązowy lub czarniawy pancerz grzbietowy pokrywają duże, gładkie tarcze. Szyję ota­cza miękka skóra. Nogi grube, słupowate, pokryte są dużymi tarczkami. Z.o. żyje wyłącznie na lądzie i pobiera pokarm roślinny w postaci liści krze­wów, pędów traw i soczystych owoców. Podobnie jak inne żółwie lądowe jest długowiecz­ny, stwierdzono bowiem, że pewien okaz ż.o. przeżył 152 la­ta i z całą pewnością mógł żyć dłużej. W XVII i XVIII w. ż.o. żyły masowo na rdzennych ob­szarach swojego występowania. Na niektórych wyspach Ocea­nii Indyjskiego obserwowano wówczas ich stada liczące po kilka tysięcy sztuk. Stada te bywały tak zwarte, że po pan­cerzach żółwi można było przejść kilkadziesiąt metrów bez dotykania stopą ziemi-Mięso ż.o., podobnie jak in­nych żółwi lądowych, jest ja­dalne i znakomite, przy czym od jednego dorosłego okazu uzyskuje się średnio ok. 100 kg mięsa. Od czasu odkrycia ż.o. przez żeglarzy i podróżników

łowiono je w tysiącach sztuk;., rocznie. Z ż.o. oprócz mięsa uzyskiwano z jajników samic;!;;

cenny olej. Wyjątkowa wytrzy-, $ małość ż.o. na brak pokarmu 3 i wody, dzięki czemu znosiły $ one znakomicie długie wędrów- ^ ki na statkach, była przyczyną ^ nadania im miana “żywych-ag konserw". Nieograniczone od-i^ łowy przedstawicieli tego ga^-H tunku doprowadziły do nie-»'3| mai zupełnego jego wytępienia^ już w początkach XIX w., tak,ft że obecnie żyje prawdopodob-S| nie jeszcze tylko kilkadziesiąt^ sztuk ż.o. Na przykład na wyttSif tego gatunku, na wielu umycliH zaś wyspach wyginęły już cal-;g;

kowicie. Z.o. występują dziś;!' wyłącznie na kilku wyspacK.^ Oceanu Indyjskiego, m.in. na.,? Albadarze (Tabl. III/2). %

'%'^.-żółw sępi (MacrocleTOys te'|s| mmźncfcM) — gatunek gada Kil rodziny —»żółwi skorpuchowa^ tych. Długość jego karapaks^ dochodzi do 80 cm, ciężar -^% do ok. 90 kg. Wydłużony t| średnio wypukły karapaks nMi^ tarcze zaopatrzone w wysokiej,, rogowe, bocznie spłaszczona' stożki, ułożone w 3 wzdłużnie rzędy tworzące listwy i funKi^.. cjonujące jak kile. Plastro^ jest silnie zredukowany. Du*. za głowa, pokryta z góry tar< czkami, a z boków guzkami,S postrzępionymi krótkimi wyS? rostkami, opatrzona jest ma-;

sywnymi, mocnymi i ostro za";

kończonymi szczękami, z kto* rych górna jest hakowate ^ dół zakrzywiona, przypomina* jąć sępi dziób. Oczy są dobrze wykształcone, a długi ogOtt pokrywają 3 rzędy guzkó^T* Nogi są dobrze rozwinięte, att słabo przystosowane do pływa*. nią. Grzbietowa powierzchni'

ciała ma barwę jednolicie ciem­nobrązową. Charakterystyczną cechą ż.s. jest występowanie u niego na języku swoistego, mięsistego, a zarazem długiego wyrostka, służącego do wabie­nia głównie ryb. Wyrostek ten ma własną muskulaturę umoż­liwiającą mu ruch. W czasie pełnienia przezeń funkcji czer­wienieje wskutek napływu krwi, tak że zarówno kształ­tem, barwą, jak i rrchem przy­pomina żywą dżdżownicę. Po­lujący na zdobycz ż.s. leży nie­ruchomo na dnie zbiornika wodnego z szeroko otwartym pyskiem, ukazując na tle ciem­no ubarwionej jamy gębowej poruszającą się “przynętę". Jest on zwykle głęboko za­grzebany w mule dennym, ma karapaks porośnięty glonami ; dlatego jest prawie niewido­czny. Ryba więc bez obawy /.bliża się do przynęty i sama, wpadając do pyska drapieżni­ka, staje się jego łupem. Jeśli ryba znajduje się z boku pasz­czy żółwia, wówczas ten powoli zwraca głowę w kierunku ry­by, aby umożliwić jej spostrze­żenie przynęty, a gdy ryba mi­mo to nie zwraca dostatecznej uwagi, wówczas zaczyna bar­dziej energicznie poruszać przy­nętą. Prócz ryb ż.s. zjada owa­dy wodne, żaby, mięczaki, inne żółwie, a nawet węże. 2.s. jest typowym mieszkańcem rzek, jezior i terenów bagiennych. Prowadzi dzienny tryb życia. Samice ż.s. składają na lądzie w wygrzebanych przez siebie głębokich jamach po 20 do 50 jaj, które następnie zasypują ziemią. Mięso młodych ż.s. jest wyborne, natomiast okazów starszych — niesmaczne. 2.s. występują na południowo--wschodnich obszarach Ame­ryki Północnej, stanowiąc naj­większe słodkowodne żółwie tego kontynentu.



żółw skórzasty (Dermochelys coriacea) gatunek gada z podrzędu —>-żółwi skrytoszyj-nych, jedyny przedstawiciel ro­dziny żółwi skórzastych (Der-mochelyidae). Długość jego ka­rapaksu dochodzi do 2 m, roz­piętość przednich kończyn — do 3 m, a ciężar — do 680 kg. Niektóre źródła podają, że ka­rapaks ż.s. osiąga długość 3 m, ciężar zaś żółwia — 1000 kg. Najczęściej spotyka się okazy o ciężarze od 350 do 400 kg. 2.s. jest największym ze wszy­stkich dziś żyjących żółwi. Ma nie zrośnięte, a więc ruchome kręgi grzbietowe, wolne żebra oraz pancerz kostny składający

Żółw skórzasty

się z licznych, małych, niere­gularnych płytek kostnych wto­pionych w skórę. Tarcze rogo­we nie występują, natomiast całą powierzchnię ciała, w tym pancerz kostny i odnóża, po­krywa gruba, miękka i gładka skóra. Na skórze pancerza grzbietowego widocznych jest 7 symetrycznie ułożonych, wzdłu­żnych fałdów, a na skórze pan­cerza brzusznego — 5 takich fałdów. Działają one jak kile. Obie pary odnóży przekształci­ły się w płaskie i szerokie wio­sła. Przednie kończyny są zna­cznie dłuższe od tylnych. Od­nóża nie mają wolnych palców ani pazurów. Szyja i ogon ule­gły znacznemu skróceniu. Ubar­wienie jest ciemnobrązowe lub czarniawe, z rzędami jasnych plamek. 2.s. należy do żółwi morskich. Przystosował się ści-



Pobieranie 5.51 Mb.

1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna