WŁodzimierz juszczyk mały słownik zoologiczny gady I płazy



Pobieranie 5.51 Mb.
Strona5/36
Data02.05.2016
Rozmiar5.51 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36

drzewołazy (Dendrobatidae)rodzina płazów z rzędu -upła­zów bezogonowych. Stano­wią one grupę małych płazów o smukłej postaci, cienkich tyl­nych odnóżach, słabo ziarnistej skórze, pięknym, jaskrawym ubarwieniu i wzorzystym de­seniu. Mają przodowklęsłe trzony kręgów, a pas barkowy typu nieruchomego. U niektó­rych gatunków brak zębów za­równo na szczęce, jak i na żuchwie. Na grzbietowej stro­nie końców wszystkich palców znajdują się silnie rozwinięte zgrubienia gruczołowo-mięś-niowe w postaci parzystych, tarczowatych tworów, przypo­minających swym kształtem przylgi u -rfzekotek. Umożli­wiają one przyczepianie się do podłoża. Skóra d. zawiera liczne gruczoły wytwarzające jad o silnym działaniu tok­sycznym. D. prowadzą na­drzewny tryb życia. Brak u nich typowego -»-ampleksus, występuje natomiast swoisty sposób zapładniania jaj, mia­nowicie partnerzy ustawiają się w czasie godów głowami w przeciwne strony, stykając się otworami kloakalnymi. V/ momencie gdy samica wydala Jaja, samiec je zapładnia. D. opiekują się potomstwem. Samce, samice lub oboje ro­dzice noszą kijanki na grzbie­cie. D. występują wyłącznie w tropikalnej strefie Ameryki Południowej i Środkowej. 0-bejmują 3 rodzaje i ok. 30 ga­tunków.

dusiciele (Boźdae) — rodzina gadów z podrzędu -)-węży. Na­leżą do grupy węży niejado-witych (—rAglypha). Mają re­sztki szkieletu pasa miednico­wego oraz szczątki tylnych kończyn w postaci kikutowa-tych tworów, przypominają­cych wyglądem zewnętrznym pazury. Widoczne są one po bokach szpary kloakalnej i w związku z tym noszą nazwę “pazurów odbytowych". U sam­ców są one lepiej rozwinięte niż u samic. Prócz tego d. cha­rakteryzują niezwykle rozcią­gliwe szczęki, pokryte licznymi, dużymi i ku tyłowi zakrzywio­nymi zębami, obecność 2 płuc, z których na ogół prawe jest znacznie większe od lewego (u pozostałych węży występuje tylko jedno płuco, prawe), oraz sinic rozwinięta muskulatura tułowia. Wielkość poszczegól­nych gatunków d. jest bardzo różna i oscyluje w granicach od ok. 60 cm aż do ok. 11 m, a więc niektóre d. należą do największych węży świata. D. są agresywne i drapieżne. Ata­kują większe zwierzęta, w tym gady, ptaki i ssaki. Ofiarę chwytają paszczą i równocześ­nie błyskawicznie opasują jej ciało kilkoma splotami tułowia, następnie skurczami mięśni du­szą, a wreszcie martwą poże­rają. Dzięki ruchliwości szczęk i rozciągliwości paszczy mogą połykać zwierzęta znacznych rozmiarów. Duże gatunki d. są również groźne dla człowieka. U większości d. skórę pokry­wa kolorowy deseń, a niektó­re należą do najpiękniej ubar­wionych węży. Liczne d. po­siadają ubarwienie ochronne, najczęściej jaskrawozielone. D. prowadzą rozmaity tryb życia, w tym naziemny, ściśle na­drzewny albo częściowo wodny. Gatunki o aktywności dziennej mają źrenice okrągłe, a gatun­ki o aktywności nocnej — szpa-rowate, pionowo ustawione. Z

dwup«sta«i«woś« płciowa

44

uwagi na pewne różnice wy­stępujące w szkielecie czaszki oraz w biologii rozrodu, d, dzielono na 2 podrodziny: d. właściwe (Boinae), obejmujące ok. 15 rodzajów i ok. 60 ga­tunków, oraz pytony (Pythoni-nae), do których należy 6 ro­dzajów i 22 gatunki. D. właś­ciwe są jajożyworodne, a w szkielecie ich czaszki brak w okolicy brwiowej kości nad-oczodołowej. Natomiast w szkielecie czaszki pytonów kość nadoczodołowa występuje, wę­że te są jajorodne, a niektóre z nich wykazują szczególny instynkt opieki nad złożonymi jajami. Opieka ---pytona ty­grysiego polega na owinięciu się samicy wokół jaj i przeby­waniu w tej pozycji dotąd, aż wylęgną się z nich młode wę­że. Ten bezpośredni kontakt samicy z jajami zapewnia im korzystne warunki rozwoju pod względem wilgotności i temperatury. Gdy temperatura powietrza opada poniżej 33°C, wówczas samica dostaje drga­wek, wskutek czego następuje podwyższenie się temperatury jej ciała o 5°C powyżej tem­peratury otoczenia, co z kolei podwyższa ciepłotę wysiady­wanych przez nią jaj i przy­spiesza ich rozwój. W ogóle zresztą u samicy wysiadu­jącej jaja następuje wzrost me­tabolizmu manifestujący się zwiększonym zużyciem tlenu, wzrostem wydalania dwutlenku węgla i przyspieszeniem akcji serca. D. właściwe i pytony różnią się również rozmiesz­czeniem geograficznym. Pierw­sze występują w południowo--zachodniej części Ameryki Północnej, w Ameryce Środ­kowej, w całej tropikalnej strefie Ameryki Południowej na wschód od Andów oraz w północnej Afryce, na Mada­gaskarze, na Półwyspie Arab­skim i w południowo-zachod-niej Azji, pytony zaś spotyka się w środkowej i południowej Afryce (brak ich na Madagas­karze), w 'południowej Azji, na wyspach Archipelagu Malaj-skiego i w Australii.



dwupostaciowość płciowa, dy­morfizm płciowy — odmienny wygląd samca i samicy pod względem wielkości, kształtu ciała, wytworów skórnych oraz ubarwienia. D.p. jest zjawis­kiem powszechnym i silnie za­znaczającym się u płazów i ga­dów. To zróżnicowanie wystę­puje u nich stale lub pojawia się okresowo. Do stałych cech d-p. u płazów i gadów należy różna wielkość ostatecznie wy­rośniętych samców i samic. U ogromnej większości gatunków samica jest trochę większa od samca. Wiąże się to z obec­nością parzystych jajników u samicy, z reguły dużego na­rządu, z jego rozwojem oraz z wytwarzaniem przeważnie sporej liczby jaj. Produkcja jaj wymaga dopływu do jajników dużych ilości materiałów od­żywczych budujących jaja, to zaś wymaga pobierania przez matkę znacznych ilości pokar­mu, który jest łatwiej zdoby­wany przez duży i silny or­ganizm (dlatego też samice wielu gatunków płazów i ga­dów są bardziej drapieżne i bardziej żarłoczne od samców). U -upłazów bezogonowych mniejsze wymiary ciała sam­ca mają szczególne znaczenie w stanie ->-ampleksus z samicą, u licznych bowiem gatunków samica z trzymającym się jej grzbietu samcem musi odby­wać wędrówki lądem, czasem dalekie, w celu znalezienia zbiornika wodnego, odpowied­niego do złożenia jaj, a u in­nych gatunków — wygrzeby­wać nory ziemne na gniazda

45

dysfolid “boornslang"

lub przebywać na gałęziach drzew i wykonywać przy tym szereg mozolnych czynności dla zapewnienia złożonym jajom odpowiednich warunków roz­woju. W przypadku samca większego od samicy i będą­cego z nią w stanie ampleksus wiele tych czynności, będących właściwościami gatunkowymi genetycznie zakodowanymi, by­łoby niewykonalnych, a to za­groziłoby istnieniu gatunków. Do innych stałych morfologicz­nych cech d.p., zwłaszcza u

-upłazów ogoniastych, należy wygląd warg kloakalnych. Na przykład u samca fraszki lub

->ambystomy są one dobrze widoczne, wypukłe, a u sami­cy — płaskie i słabo zaznacza­jące się. Przyczyną sporej wielkości warg kloakalnych samca jest obecność w nich silnie rozwiniętych gruczołów kloakalnych, wytwarzających galaretowatą substancję skle­jającą plemniki i biorącą u-dział w budowie -»-spermato-forów. W wargach kloakalnych samicy brak jest tych gruczo­łów. U wielu gatunków -*-ja-szczurek i -»-węży stałą cechą d.p. jest stosunek długości o-gona do pozostałej reszty cia­ła. Praktycznie biorąc, u nie­których gatunków jest to je­dyna cecha zewnętrzna umoż­liwiająca nam odróżnienie samca od samicy. Do cech d.p. należą rozmaite twory skórne występujące przeważnie u sam­ców, a zjawiające się u nich w okresie godów. Są one skła­dnikami tzw. szaty godowej, której wygląd jest cechą ga­tunkową. Tworami tymi są in.in. rozmaitego kształtu grze­bienie skórne pojawiające się u godujących samców traszek, Płatki skórne na palcach tyl­nych odnóży, modzele godowe "a palcach przednich kończyn u samców płazów bezogono­wych oraz brodawki na skó­rze samic. Do cech d.p. two­rzących się okresowo i będą­cych również składnikiem sza­ty godowej należą barwy go­dowe, z reguły bardziej jas­krawe i kolorowe u samców niż u samic. Wśród tych barw występują np. błękitne, czer­wone, żółte, których brak jest u samców i u samic poza okre­sem godowym. U wielu gatun­ków płazów i gadów stałą ce­chę d.p. stanowi charakter plamistości grzbietu i brzucha. Natomiast okresowo pojawia­jącą się cechą d.p. u płazów bezogonowych jest zdolność wydawania głosu godowego wyłącznie przez samce, co jest warunkowane uaktywnianiem się strun głosowych i -i-rezo-natorów. Po zakończeniu go­dów wszystkie te cechy zani­kają.. Biologicznym celem d.p. jest szybkie i niezawodne roz­poznanie się osobników od­miennych płci oraz sprawny i korzystny dla gatunku prze­bieg godów i składania jaj.

dymorfizm płciowy -(•dwupo­staciowość płciowa.

dysfolid, “boomsiang" (Dispfao-lidus typus) gatunek gada z rodziny -^wężowatych. Roś­nie do długości 2 m. Ma duże, rynienkowate zęby jadowe, u-mieszczone w tyle szczęki (-»-0-pisthoglypha). Należy do naj­bardziej jadowitych węży w rodzinie wężowatych. Jad d.b. jest silniejszy od jadu -Aobry egipskiej. Ubarwienie d.b. by­wa zróżnicowane. Najczęściej spotyka się osobniki zielone lub brązowe. D.b. prowadzą nadrzewny tryb życia. Na ich pokarm składają się rozmaite małe kręgowce, jaja ptasie, a głównie ptaki. D.b. występują w sawannie południowo--wschodniej Afryki.

efa piaskowa

48

E

efa piaskowa (Echis carinatus')

— gatunek gada z rodziny

->-żmijowatych. Rośnie do dłu­gości 80 cm. Ma brązowe u-barwienie grzbietu z rzędem jasnych, poprzecznie wydłużo­nych plam, otoczonych czerwo­nymi obwódkami Na bokach tułowia widoczne są falisto-zygzakowate, szerokie, czarne wstęgi, od strony grzbietowej jasno obrzeżone. Na głowie wy­stępuje biały znak w postaci krzyża. E.p. żyje przeważnie na

Efa piaskowa

terenach piaszczystych lub pia-szczysto-kamienistych, poroś­niętych skąpą roślinnością, po­za tym jednak zamieszkuje ste­py, sawanny, pustynie. Na nie­których obszarach występuje masowo. W dzień kryje się w norach, szczelinach skalnych lub pod kamieniami, o zmierz­chu staje się aktywna i żeruje przez całą noc. Na pokarm e.p.

składają się płazy, jaszczurki, węże (także własnego gatun­ku), małe ptaki, głównie jed­nak małe ssaki, w tym prze­ważnie gryzonie. W sierpniu samica rodzi 5 do 15 młodych długości 10 do 16 cm (tylko w populacjach zamieszkujących północna .Afrykę samice skła­dają ja^JttiNa piasku e.p. po­rusza się w sposób charakte­rystyczny dla węży piasko­wych, mianowicie posuwa się nie do przodu, lecz w bok w w stosunku do długiej osi cia­ła. Zagrożona, zwija się w kłę­bek, chowa głowę i wijąc cias­no splecionym ciałem ociera boki tułowia o siebie. Ponie­waż łuski boczne mają kan­ciaste, rogowe żeberka, pocie­rania wydają przenikliwy sze­lest lub syk. Mimo że e.p. jest niewielka, to jednak posiada silny jad. Znane są stosunko­wo liczne śmiertelne przypadki (ok. 5%) wśród ludzi pokąsa­nych przez tego węża. E.p. charakteryzuje największy ob­szar występowania ze wszyst­kich gatunków żmijowatych. Występuje w całej wschodniej i północnej Afryce po Ghanę, Kamerun, północną Kenię i Ugandę na południu. Zamiesz­kuje również Półwysep Arab­ski oraz zachodnią i południo­wą Azję, od Iraku do doliny Gangesu, oraz Cejlon. Na pół­noc sięga do Azji Środkowej.



frynosoma rogata (Phrynoso-ma cornutum) gatunek ga­da z rodziny -*-legwanów. 0-siąga długość 13 cm (w tym ogon do ok. 4 cm). Ma ciało

grube, grzbieto-brzusznie spła­szczone i wybitnie, zwłaszcza w części tułowiowej, szerokie;

zwężenie szyjne niewidoczne, ogon spłaszczony i bardzo krót-

frynosoma szerokonosa

ki. Wzdłuż boków tułowia i ogona biegnie rząd pojedyn­czych, dużych, stożkowatych łusek, tworzących rodzaj ob­ramowania boków ciała. Na tylnym krańcu głowy sterczą w postaci rogów 2 wysokie, ostre i twarde wyrostki skór­ne, a grzbiet pokryty jest licz­nymi mniejszymi kolcami. 0-gólnym wyglądem f.r. zupeł­nie nie przypomina jaszczurki, lecz raczej ropuchę lub żółwia. Ubarwienie f.r. jest szarobrą-zowe z charakterystycznym de­seniem jasnożółtyeh, cienkich linii, z których główna ciągnie się wzdłuż środka grzbietu, a kilka pozostałych, o falistym przebiegu, przecina ją w po­przek. F.r. przebywają na su­chych, piaszczystych i kamie­nistych terenach górskich, gdzie prowadzą dzienny tryb życia. W związku ze swoim kształtem ciała charakteryzują się wyjątkową powolnością i poruszają się wolno, ociężale. Żywią się rozmaitymi małymi stawonogami. Mają dziwną, od dawna znaną właściwość, po­legającą na wyciskaniu z po­wiek kilku kropel krwi w chwili schwytania ich do ręki lub nawet w tych momentach, gdy tylko zostaną przestraszo­ne. W związku z zalaniem oczu krwią przez krótki czas nie widzą. Znaczenie tego zjawiska nie jest wyjaśnione. F.r. wy­stępują w północnych obsza­rach Ameryki Środkowej oraz w górach Meksyku i na po­łudniu USA.

^rynosoma szerokonosa (Phry-nosoma plathyrhinos) gatu­nek gada z rodziny -»-legwa-^ów. Rośnie do długości ok.

12 cm. Ogólnym kształtem cia­ła i jego proporcjami nie od­biega od innych gatunków fry-nosom (-»-frynosoma rogata), wyróżnia się jednak jeszcze bardziej dziwacznym wyglą­dem zewnętrznym. Ma głowę krótką, kanciastą, wybitnie szeroką, pysk tępo ścięty. Nad oczami występują duże rogo­we guzy, w okolicach skronio­wych i w kątach szczęk ster­czą grube, pojedyncze kolce, a w tyle głowy wznoszą się 3 albo 4 potężne i ostro zakoń­czone rogi, tworzące rodzaj ko­rony. Grzbiet, ogon i odnóża pokrywają guzowate skupienia łusek i różnej wielkości kolce, szczególnie silnie rozwinięte na ogonie. Zarówno cała po­stać, jak i pokrycie ciała tej jaszczurki upodabnia ją do zminiaturyzowanych archaicz­nych gadów żyjących na Zie­mi w epoce karbońskiej czy permskiej. Z dziś żyjących ja­szczurek Lsz. wielkością i licz­bą kolców najbardziej przypo­mina australijskiego -(-molo­cha. Ubarwienie jej grzbietu jest szarożółtobrązowe z jasny­mi i ciemnymi plamami, nie tworzącymi określonego dese­nia, a ogon pokrywają na prze­mian jasne i ciemne poprzecz­ne pręgi. F.sz. jest mieszkań­cem półpustynnych, piaszczy-sto-kamienistych terenów. Pro­wadzi dzienny tryb życia. Głównym jej pokarmem są mrówki — owady dominujące ilościowo podczas dnia w ta­kich środowiskach. F.sz. ma zdolność wyciskania krwi z powiek, podobnie jak ->-fryno-soma rogata. Jest jajorodna. Występuje w Ameryce Pół­nocnej.



gady

48

G

gady (ReptiUa) gromada kręgowców, których skórę po­krywają rogowe tarcze (żółwie, krokodyle) lub tarczki i łuski (jaszczurki, węże). G. nie mają w skórze gruczołów śluzowych i w związku z tym jest ona sucha i szorstka, nie może więc spełniać funkcji oddechowej. Jedynie u niektórych węży morskich stale przebywają­cych w wodzie cienki i słabo zrogowaciały naskórek praw­dopodobnie umożliwia wy­mianę gazową. Temperatu­ra ciała g. jest zmienna, zależnie od temperatury oto­czenia. Część g. posiada 2 pa­ry dobrze rozwiniętych, pięcio-palczastych odnóży, palce zaś zakończone pazurami. Pozosta­łe g. (niektóre jaszczurki i wę­że) mają kończyny w różnym stopniu zredukowane lub brak ich zupełnie. Czaszka łączy się z pierwszym kręgiem za po­mocą l kłykcia. W kręgosłu­pie występują 2 kręgi krzyżo­we. Prócz żółwi wszystkie po­zostałe g. cechuje dobrze roz­winięte uzębienie. U g. repre­zentowane są 3 typy osadzenia zębów: typ akrodontycz-ny (zęby osadzone podstawą na kościach szczęki lub żu­chwy), pleurodontycz-n y (zęby przytwierdzone z boku kości) i tekodon-t y c z n y (zęby osadzone w zębodołach). U większości g. osadzenie zębów jest akrodon-tyczne, a najwyżej uorganizo-wany typ osadzenia — teko-dontyczny — występuje tylko u krokodyli. Poza tym uzębie­nie g. (z wyjątkiem kameleo­nów i agam) charakteryzuje stała wymiana zębów, czyli polifiodontyzm. Kręgo­słup składa się z kręgów o trzonach przeważnie przodo-

wklęsłych, liczba zaś kręgów jest bardzo różna (największa u węży, u których waha się od 141 do 450). G. z wyjątkiem żółwi mają z reguły dobrze wykształcone żebra, tworzące klatkę kostną. U g. (jak u wszystkich kręgowców) wy­różnia się układ nerwowy o-środkowy (obejmujący mózg i rdzeń ki^^wy), układ nerwo­wy obwocNwy (składający się z nerwów odchodzących me-tamerycznie od ośrodkowego układu nerwowego) oraz układ nerwowy współczulny. Zasad­niczymi elementami tego ostat­niego są 2 pnie nerwowe przebiegające po obu bokach kręgosłupa i wyposażone w zwoje nerwowe. G. cechuje sil­niejszy niż u płazów rozwój przodomóżdża i móżdżku. W skład układu pokarmowego g. wchodzi jama gębowa, gar­dziel, przełyk, żołądek, jelito cienkie, jelito grube (kończące się stekiem, czyli kloaką) oraz gruczoły: wątroba i trzustka. Układ wydalniczy składa się z parzystych nerek, 2 moczowo-dów oraz z pęcherza moczo­wego nie łączącego się z mo-czowodami i otwierającego się do steku. Mocz (tak jak u pła­zów) dostaje się moczowodami do kloaki, skąd przechodzi do pęcherza moczowego, a po je­go wypełnieniu zostaje usunię­ty na zewnątrz. U samców w skład układu rozrodczego wchodzą parzyste jądra, nają-drza oraz nasieniowody łączą­ce się z moczowodami w po­bliżu ich ujść do steku. U g. występują różnego kształtu na­rządy kopulacyjne. U jaszczu­rek i węży są one parzyste i zwą się hemipenes. V samic narządy rozrodcze składają się z 2 jajników oraz z 2 jajowo-



TABUCA I. JASZCZURKI cd.

Przedstawiciel rodziny padalcowatych: padalec zwyczajny (fot. W. Strojny)

gawiale

garnuszek “gharial", od czego pochodzi nazwa rodzajowa. Wszystkie zęby są tego same-

Gawial gangesowy -,,.

% go kształtu i jednakowej wiel­kości, długie, cienkie, a przy tym bardzo ostre, skierowane ukośnie w bok. Błony pływne występujące między palcami przednich i tylnych kończyn nie dosięgają końców palców. Rogowe tarcze pokrywają wy­łącznie grzbiet. Ubarwienie je­go jest ciemnooliwkowozielone, a brzucha żółtozielone. G.g. za­mieszkuje przede wszystkim duże rzeki. Głównym jego po­karmem są ryby, które chwyta nagłym, w bok skierowanym ruchem paszczy, a poza tym żywi się dorywczo ptakami i małymi ssakami. Pożera rów­nież padlinę oraz zwłoki to­pielców. Co do napadania na żywych ludzi, zdania są po­dzielone. Według jednych in­formacji g.g. nie zagraża czło­wiekowi, według innych jest dla niego niebezpieczny, a w każdym razie ze względu na swoją znaczną wielkość budzi przerażenie. Znamienne, że w żołądkach g.g. znajduje się roz­maite ozdoby człowieka, jak naszyjniki, bransoletki i pierś­cienie. Z powodu usuwania padliny, zwłaszcza ze świętej dla Hindusów rzeki Gangesu, g.g. jest chroniony, a nawet oddaje mu się cześć. Samice składają corocznie w dołkach wygrzebanych w ławicach pia­sku po ok. 40 jaj. Spośród

50

wszystkich krokodyli hodowla g.g. jest najtrudniejsza i Często kończy się przedwczesną śmier­cią zwierzęcia. Składa się na to m.in. brak odpowiedniego pokarmu, wskutek czego wkrótce występują objawy ra-chityzmu prowadzące do za­krzywienia ku górze nosowej części pyska, co uniemożliwia pobieranie pożywienia. Nie­mniej jednak w niektórych ogrodach zoologicznych g.g. przeżywały do 24 lat. G.g. jest najrzadszym gatunkiem kro­kodyla, obecnie zagrożony wy­marciem. Liczbę osobników ży­jących obecnie na wolności ocenia się na ok. 200 sztuk. G.g. występują w Indiach i w Birmie, w zlewiskach dużych rzek: Indusu, Gangesu, Brah-maputry i in.



gawiale (Gavialidae) — rodzina gadów z rzędu -^krokodyli. W odróżnieniu od innych kroko­dyli mają bardzo silnie wydłu­żony, wąski, o równoległych bocznych krawędziach pysk, wyraźnie odcinający się od tyl­nej części głowy. Wszystkie ich zęby są tego samego kształtu i tej samej wielkości. Liczba zębów w żuchwie wynosi co najmniej 24, w szczęce — co najmniej 27. Zarówno kształt pyska, jak i charakter uzębie­nia świadczą o wyraźnej spe­cjalizacji pokarmowej. Na po- | żywienie g. składają się nie- ;t mai wyłącznie ryby. Również | w budowie czaszki g. występu- !i ją cechy, których nie stwier- l dza się u innych krokodyli. Do v tych cech należą m.in. silnie rozwinięte górne doły skronio­we, znacznie większe od oczo­dołów, oraz nie spłaszczone 3| kości jarzmowe. Rodzina g. o- f bejmuje współcześnie zaledwie ^ l rodzaj z jednym, bardzo j" rzadkim gatunkiem, gawialen* | gangesowym.

51

gekkon czterooczkowany (Phel-



Suma ąuadriocellata) gatu­nek gada z rodziny -»gekko-nów. Osobniki dorosłe są śred­nie.) wielkości. W odróżnieniu od ogromnej większości gekko-nów o szarych lub brązowych kolorach, g. cz. posiada pięk­ne, jednolite, jaskrawozielone ubarwienie grzbietu i tylko na bokach tułowia widoczne są 4 (stąd nazwa) duże, nieregular­nego kształtu i jasno obrzeżo­ne, czarne plamy. Dwie z nich ułożone są za nasadą przed­nich kończyn, dalsze dwie przed nasadą tylnych. Brzuch ma barwę jasną, żółtozieloną. Ubarwienie g. cz. ma znacze­nie ochronne, ale tylko wów­czas, gdy przesiaduje on nieru­chomo na tle zielonej roślin­ności. Pysk ma wydłużony i ostro zakończony, ogon dłuższy od reszty ciała i masywny, od­nóża dobrze wykształcone, końce palców opatrzone szero­kimi przylgami. Nie ma pazur­ków. Źrenice oczu są okrągłe. Ciało pokrywają jednakowej wielkości, małe, ziarniste łus­ki, jedynie na ogonie wystę­pują większe łuski tworzące pierścienie ułożone w regular­nych odstępach. Na pokarm g. cz. składają się drobne zwie­rzęta bezkręgowe oraz miękkie i soczyste części roślin. Podob­nie jak inne, nieliczne gatunki Phelsuma, g.cz. wykazuje nie­zwykłą wśród gekkonów właś­ciwość, którą jest wyłącznie dzienny tryb życia. Wskazuje sia to również jego jaskrawe ubarwienie. G.cz. występuje na Madagaskarze i na wyspach Maskarenach.

gehkon faldoskóry, gekkon ło-patooganowy (Ptychozoon kiih-U, dawniej P. homolocephalum) ~ gatunek gada z rodziny —••gekkonów. Rośnie do długo­ści 20 cm. Jego wybitnie grzbie-

tobrzusznie spla;

ma wyjątkowo d głąd, nie spotyk, gekkonów. Przyc silnie rozwinięte skaml boczne :

(stąd nazwa). Fa czynają się z obi wy, ciągną się boków tułowia i na całej jego dłu tym występują r mi i na tylnych wszystkich odnó;

cienkie, wiotkie zwłaszcza na bok na ogonie, na k tworzą łopatowa! nie. Szerokość fa kach tułowia jes większa od szerok ła. Wskutek ob fałdów z natury si ciała g.f. zostaje tarty i silnie zi Brązowy w różnyl grzbiet pokrywaji ułożone i falisto na przemian jaśni nie, tworzące nier sen, na ogonie zaś szerokie, poprzecz nane ciemne pręgi dzi nadrzewny try dząc na pniu drz kładnie do niego i fałdy skórne, ró przylegające do podłoża uniemożliw nie się cienia. W kontury ciała g.f zlewają się z otoc zowe zaś ubarwier skomplikowany de niają go łudząco d wa pokrytej koło stów. W tych oki zwierzątko jest z dostrzegalne i zna padki, że człowiel jacy w czasie pełni go oświetlenia rei drzewa zupełnie e i nieoczekiwanie

gefc&oa koncertowy

gekkon piaskowy

dzącego na niej g.f. Fałdy skór­ne g.f. pełnią także podobną rolę jak fałdy skórne innej ja­szczurki, -*smoka latającego, służą bowiem do lotu ślizgo­wego. W czasie skoku z drzewa g,t. rozpościera odnóża i wów­czas fałdy skórne, działające jak płaszczyzny nośne, znacz­nie wydłużają długość skoku i pozwalają na łagodne lądowa­nie, jak na spadochrony G.f. składają jaja w dzitaSach drzew i w szczelinach pooHko-rą. Młode wylęgają się po u-pływie ok. 5 miesięcy. G.f. wy­stępują w południowo-wschod-niej Azji — na Półwyspie In-dochińskim i Malajskim oraz w Birmie.



gekkon koncertowy -»-gekkon piaskowy.

gekkon krąglopalcowy (Sphae-rodactylus cinereus, dawniej S. eleoans) gatunek gada z ro­dziny ->-gekkonów. Długość je­go ciała razem z ogonem do­chodzi do 3,5 cm, należy więc do najmniejszych gatunków spośród wszystkich współcześ­nie żyjących gadów. Ma pysk wydłużony w postaci płaskiego dzioba, końce palców opatrzo­ne rozszerzonymi i zaokrąglo­nymi przylgami podpalcowymi (stąd nazwa) oraz krótkie i sła­bo rozwinięte pazurki. Źrenice jego oczu są okrągłe. Ubarwie­nie grzbietu bywa bardzo zmienne, najczęściej brązowe z licznymi jasnymi i ciemnymi plamkami. G.k. zamieszkuje suche tropikalne lasy i plan­tacje, a często przebywa też w rozmaitych zabudowaniach. Mimo okrągłych źrenic oczu prowadzi nocny tryb życia. Głosu nie wydaje. Żywi się rozmaitymi małymi owadami, zwłaszcza mrówkami i termi-tami. Samica składa w sezonie godowym tylko l kuliste jajo

średnicy od 4 do 6 mm. Ma i miękką i lepką otoczkę, którall, jednak na powietrzu szybkę^ wysycha, twardnieje i w koft-|" cu staje się bardzo krucha. Ja-| ja składane są w dziuplacStj^ drzew, pod korą i w rozmai-H tych szczelinach w ścianach? budynków. Okazy świeżo wy-| ległe z jaja mają długość 2^| do 25 mm. G.k. występują nai wyspach Morza Karaibskiego.!




Pobieranie 5.51 Mb.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna