Wstęp I. Obszar i czas realizacji Planu Rozwoju Lokalnego


Środowisko przyrodnicze gminy Jędrzejów



Pobieranie 1.46 Mb.
Strona9/24
Data28.04.2016
Rozmiar1.46 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   24

4. Środowisko przyrodnicze gminy Jędrzejów


Obszar gminy Jędrzejów jest zróżnicowany pod względem ukształtowania powierzchni terenu. Pod względem fizyczno-geograficznym gmina leży w obrębie Niecki Nidziańskiej (342.2) (J. Kondracki, 1998 r.). Miasto Jędrzejów położone jest na Płaskowyżu Jędrzejowskim.

4.1. Klimat


Gmina Jędrzejów należy do Małopolskiego Regionu Klimatycznego. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi tu ok. 7,5 0C, natomiast średnia data pierwszego przymrozku przypada na 15 października, a średnia data ostatniego - na 3 maja. Średnia temperatura stycznia wynosi 3,8oC, natomiast lipca – 17,7oC.

Średnia roczna suma opadów wynosi 582 mm. Maksimum opadów atmosferycznych przypada na lipiec, czerwiec, sierpień i maj. Pokrywa śnieżna zalega tu przez 80-100 dni w ciągu roku, a parowanie terenowe wynosi 400-450 mm.

Jest to klimat korzystny dla rozwoju rolnictwa. Długość okresu wegetacyjnego wynosi 210-220 dni. Różnice w długości tego okresu związane są między innymi z ukształtowaniem terenu – najdłuższy jest w przypadku stoków o wystawie południowej. W partiach szczytowych wzniesień i na stokach północnych jest o 5-6 dni krótszy, podobnie jest w przypadku den dolinnych.


4.2. Uprawy


W gminie Jędrzejów grunty rolne zaliczane są do czystych ekologicznie i do jednych z najlepszych w powiecie jędrzejowskim.

Średnia powierzchnia gospodarstwa rolnych (według danych Powszechnego Spisu Rolnego z 2002 r.) wynosi 5,44 ha.

Około 92% powierzchni użytków rolnych zajmują grunty orne, pozostałe 8% użytki zielone. Dominującą pozycję w strukturze upraw gminy zajmują zboża, ziemniaki oraz użytki zielone z przeznaczeniem na pasze dla inwentarza żywego. Na bazie produkcji zbóż rozwija się produkcja trzody chlewnej oraz drobiarstwo.

Na terenie gminy uprawia się tu zboża, rośliny motylkowe, rzepak, tytoń trzodę chlewną, drób.



4.3. Ochrona gatunkowa roślin i zwierząt


Podstawowym elementem krajobrazu są niewielkie pola o zróżnicowanych uprawach. Miedze i obrzeża pól porośnięte są rzadkimi w skali kraju roślinami towarzyszącymi uprawom, takimi jak kurzyślad błękitny, jaskier polny, czechrzyca grzebieniowa, włóczydło polne czy pszoniak wschodni. Krajobraz ten urozmaicają niewielkie kompleksy leśne oraz doliny biegnące wzdłuż rzek. Są to wielogatunkowe zarośla leszczynowe i taminowe z dużym udziałem gatunków świerków, dębów. Dominującym gatunkiem lasotwórczym w powiecie jest Sosna pospolita (Pinus silvestris). Poza sosną dość znaczny udział ma Brzoza brodawkowata (Betula verrucosa).

Najlepszą metodą wzmocnienia ochrony gatunkowej jest zastosowanie ochrony powierzchniowej stanowisk w formie rezerwatów lub przynajmniej użytków ekologicznych.

Na terenie gminy w miejscowości Sudół Gaj znajduje się rezerwat „Gaj”, który został utworzony w 1959, o pow. 5,90 ha. Na terenie rezerwatu rośnie objęty ochroną storczyk obuwik występujący jako element runa w lesie i młodnikach dębowych.

Dopuszczony jest w nim ruch turystyczny wyłącznie po oznakowanych szlakach.

Na terenie gminy znajdują się również pomniki przyrody żywej i nieożywionej:

- w miejscowości Chorzowa; Nazwa obiektu: Lipa drobnolistna

- w miejscowości Lścin; Nazwa obiektu: Dziesięć lip drobnolistnych
Użytki ekologiczne stanowią stosunkowo łatwą do wprowadzenia, a istotną z praktycznego punktu widzenia formą ochrony przyrody. Tworzy się je w celu ochrony pozostałości naturalnych ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowiska.

Użytkami ekologicznymi mogą być np.: naturalne zbiorniki wodne, śródpolne, śródleśne „oczka wodne”, kępy drzew, krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności. Użytki ekologiczne, wyznaczone decyzją Rady Gminy, pozostawione samoistnym przemianom naturalnym oddziałują pozytywnie na środowisko. Często mogą stanowić element enklawy ekosystemów z elementami flory i fauny utrzymującej się w zmienionym krajobrazie gospodarczym jako pozostałości zbiorowisk naturalnych. Często stanowią ostoję zwierząt.

Oczka wodne mogą pozytywnie oddziaływać na produkcję rolną poprzez zdolności retencyjne wód powierzchniowych i tworzenie korzystnych dla rozwoju roślin warunków mikroklimatycznych. Bujna roślinność użytków ekologicznych, często nitrofilna, wykorzystuje z gleb substancje biogenne i metale ciężkie. Inwentaryzacja przyrodnicza prowadzona w gminach w związku z opracowaniem regionalnych planów zagospodarowania przestrzennego może służyć do wytypowania licznych użytków ekologicznych, ponieważ krajobraz gminy obfituje w interesujące obiekty, które w szerszych perspektywach mogą być ujęte w rozwoju turystyki kwalifikowanej tj. szlaki piesze, drogi rowerowe, spływy kajakowe, drogi, trakty leśne przeznaczone do jazdy konnej.

Na terenie Gminy Jędrzejów zarejestrowany jest jeden użytek ekologiczny.


4.4. Zasoby wód podziemnych i powierzchniowych gminy

Wody podziemne


Bezpośredni związek z budową geologiczną ma występowanie wód podziemnych. Na terenie gminy wody podziemne występują w utworach jurajskich, kredowych i lokalnie czwartorzędowych.

Teren gminy Jędrzejów jest obszarem zasobnym w wodę podziemną, która jest głównym źródłem zaopatrzenia ludności w wodę do picia i na potrzeby gospodarcze. Częściowo poziomy te nie są izolowane od powierzchni terenu warstwą utworów nieprzepuszczalnych. Istnieje zatem duże ryzyko narażenia tych wód na wpływy zanieczyszczenia antropogenicznego. Niezmiernie istotnym ogniskiem zanieczyszczeń, które może prowadzić do degradacji wód podziemnych, są składowiska odpadów komunalnych i przemysłowych, zlokalizowane na powierzchni terenu, zakłady przemysłowe, oczyszczalnie ścieków, wody powierzchniowe. Znaczne zasoby wód w powiecie związane są z dolinami


i pradolinami, a przez to narażone na kontakty z zanieczyszczonymi wodami rzek.

Poziom wodonośny górnojurajski związany jest z wapieniami oolitowymi, pelitycznymi i kredowymi występującymi w północno-wschodniej części gminy. Zwierciadło wody występuje na głębokości 15-50 m i może występować pod niewielkim napięciem hydrostatycznym. Poziom ten jest słabo izolowany od powierzchni terenu, w związku z tym narażony jest na zanieczyszczenia. Jakość wody podziemnej w większości badanych studniach wierconych wykazuje Ib klasę czystości, odpowiadającą wymaganiom stawianym wodzie do spożycia przez ludzi. Lokalnie mogą zawierać podwyższoną zawartość żelaza i manganu wymagającą prostego uzdatniania..

Poziom wodonośny w utworach kredy górnej jest podstawowym źródłem zaopatrzenia w wodę do celów komunalnych i przemysłowych regionu. Zwierciadło wody występuje na głębokości 15-50 m i może występować pod niewielkim napięciem hydrostatycznym. Poziom ten jest słabo izolowany od powierzchni terenu, w związku z tym narażony jest na zanieczyszczenia z powierzchni. Jakość wody podziemnej w większości badanych studniach wierconych wykazuje Ib klasę czystości, odpowiadającą wymaganiom stawianym wodzie do spożycia przez ludzi. Lokalnie mogą zawierać podwyższoną zawartość żelaza i manganu, wymagające prostego uzdatniania.

Czwartorzędowe piętro wodonośne tworzą poziomy podglinowe, międzyglinowe i poziomy dolin rzecznych. Lokalnie poziom ten znajduje się w łączności hydraulicznej z niżej występującym poziomem jurajskim i kredowym. Poziom ten występuje na całym terenie gminy lecz nie stanowi ciągłej warstwy wodonośnej. Ujmowany jest on studniami kopanymi na potrzeby lokalne indywidualnych gospodarstw rolnych. Zwierciadło wody jest przeważnie swobodne i występuje na głębokości kilku metrów. Poziom ten jest słabo izolowany od powierzchni terenu, w związku z tym narażony jest na zanieczyszczenia. Jakość wody podziemnej wykazuje podwyższoną zawartość żelaza i manganu.

Wody podziemne wymagają ochrony jakości przede wszystkim z uwagi na fakt wykorzystywania ich na szeroką skalę jako podstawowe źródło dla celów zaopatrzenia ludności w wodę oraz jako uzupełnienie wykorzystywanych wód powierzchniowych o niższej jakości. Ponadto stanowią rezerwę wody pitnej dla przyszłych pokoleń.

Monitoring wód podziemnych, którego głównym zadaniem jest rozpoznawanie oraz stała kontrola jakości zbiorników wód o znaczeniu regionalnym, prowadzony jest na terenie gminy Jędrzejów w ramach monitoringu regionalnego i krajowego. Monitoring ten posiada szczególne znaczenie, bowiem przedmiotem badań są wody przeznaczone do spożycia przez ludzi i na potrzeby gospodarcze. Pozwala on na bieżącą ocenę stanu jakości tych wód oraz na poznanie kierunków zachodzących zmian, powodowanych przez zanieczyszczenia antropogeniczne. Badania terenowe i opróbowania prowadzone są przez Państwowy Instytut Geologiczny, a analizy chemiczne pobranych próbek wody wykonuje Centralne Laboratorium Chemiczne PIG w Warszawie.


Wody powierzchniowe


Na obszarze gminy Jędrzejów i w pobliżu jej granic występują wody powierzchniowe:

  • rzeka Nida do ujścia Brzeźnicy. Jest to typowa rzeka nizinna, płynąca na piaszczystym podłożu po szerokiej terasie zalewowej pokrytej łąkami. Najbardziej charakterystyczną cechą Nidy jest jej naturalny układ hydrologiczny, a jego najważniejszym elementem jest meandrowanie rzeki z licznymi zakolami i starorzeczami.

  • rzeka Nida Biała na całej długości

  • rzeka Brzeźnica na całej długości

  • rzeka Mierzawa do Sędziszowa

Rzeki gminy wykazują w ciągu roku wahania stanu wód, powodowane zmiennością zasilania. Wysokie stany wód towarzyszą wezbraniom wiosennym (roztopy) i letnim, a niskie stany występują w czerwcu, na początku lipca oraz jesienią.

W systemie zarządzania gospodarką wodną obszar gminy należy do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie.

Stan czystości wód powierzchniowych, na terenie województwa świętokrzyskiego, oceniany jest corocznie w oparciu o analityczne pomiary kontrolne, realizowane w ramach monitoringu środowiska dla wód powierzchniowych płynących (sieć krajowa i regionalna) oraz zbiorników zaporowych (sieć regionalna). Badania te wykonuje Laboratorium Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Kielcach. Podstawowym celem monitoringu jest dostarczenie informacji o stanie czystości wód powierzchniowych, niezbędnych dla ich ochrony i wspomagania procesów zarządzania zasobami wodnymi.

Na terenie gminy monitoringiem regionalnym wód powierzchniowych objęta jest rzeka Biała Nida (2 punkty), Brzeźnica (Borszowice ujście do Nidy).

Badania wody rzeki Białej Nidy prowadzone w roku 2001 wykazały na całej długości III klasę czystości ze względu na ChZT-Mn i m. Coli. Badania prowadzone w 2002 r. wykazały na odcinku od źródeł do 7,2 km III klasę czystości ze względu na zawiesinę i azotyny.

Badania wody rzeki Mierzawy prowadzone w roku 2001 wykazały na całej długości III klasę czystości ze względu na azotyny, fosfor ogólny i m. Coli. Badania prowadzone w 2002 r. wykazały III klasę czystości, a w środkowym odcinku non, ze względu na azotyny i m. Coli.

Podstawowe źródła zanieczyszczenia wód powierzchniowych to ścieki (surowe lub niedostatecznie oczyszczone) komunalne z jednostek osadniczych.

Pomimo tak niekorzystnej klasyfikacji wód powierzchniowych na terenie gminy obserwuje się stopniową poprawę ich jakości.

Poprawa stanu czystości wód powierzchniowych jest wynikiem restrukturyzacji wielu gałęzi przemysłu, rezygnacji z technologii uciążliwych dla środowiska, regresu gospodarczego, większej (z roku na rok) ilości oczyszczalni ścieków oraz rozwoju technologii pozwalających na wyższą efektywność (wysoki stopień) redukcji zanieczyszczeń.

Podstawowymi źródłami antropogenicznego zanieczyszczenia wód powierzchniowych są odprowadzane do wód (surowe lub niedostatecznie oczyszczone) ścieki:


  • komunalne z jednostek osadniczych,

  • przemysłowe,

  • wody opadowe z terenów zurbanizowanych,

  • spływy powierzchniowe z terenów rolniczych (głównie związków biogennych) i komunikacyjnych.

Na jakość wód w gminie Jędrzejów znaczący wpływ mają ładunki zanieczyszczeń wnoszone z sąsiednich terenów (gmin) przez rzeki nie dotrzymujące parametrów zakładanych klas.

Melioracje wodne i obiekty małej retencji

Woda w środowisku przyrodniczym spełnia wiele funkcji - jako środek produkcji rolniczej wpływa na wysokość i jakość plonów, kształtuje zróżnicowanie elementów biologicznych, jest niezbędnym czynnikiem zachowania walorów przyrodniczych, stanowi podstawowy czynnik rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego.

Retencja umożliwia zmagazynowanie części odpływu wody w okresach jej nadmiaru oraz wykorzystanie nagromadzonej wody w okresach posusznych. Jest to równoznaczne ze zwiększeniem zasobów wodnych (poprawą struktury bilansu wodnego). Małą retencję na terenie gminy Jędrzejów przedstawia poniższa tabela.

Na terenie gminy realizowane są również zadania z zakresu melioracji podstawowej, tj. regulacji rzek oraz modernizacji wałów przeciwpowodziowych.


Tabela 11. Mała retencja na terenie Gminy Jędrzejów

Gmina

Miejscowość

Przeznaczenie

Powierzchnia

[ha]

Jędrzejów

Chorzewa

6 stawów rybnych-nieczynne

27

Chorzewa

2 stawy rybne

9,6

Lasków

Staw rybny

4,0

Potok Wielki

5 stawów rybnych

2,15

Mnichów

Przeciwpożarowy

0,05

Źródło: Program Ochrony Środowiska Powiatu Jędrzejowskiego 2004-2011

4.5. Walory i osobliwości przyrodnicze gminy Jędrzejów.


Naturalnym bogactwem gminy Jędrzejów są lasy, których powierzchnia wynosi 5 030 ha, stanowiące w większości własność Skarbu Państwa.

Prywatne kompleksy leśne są zazwyczaj rozdrobnione i mieszczą się


w przedziałach: 0,10-1,0 ha oraz 1,01 ha – 5,00 ha.

W Nadleśnictwie Jędrzejów powierzchnia lasów ochronnych wynosi około:


3760,56 ha.

Na terenie Nadleśnictwa Jędrzejów znajduje się jeden rezerwat „Gaj”, utworzony w celu zachowania stanowiska storczyka – obuwika pospolitego, występuje tu również stanowisko długosza królewskiego (wieś Węgleszyn).

Podstawą gospodarki leśnej w lasach prywatnych są uproszczone plany urządzenia lasów. Plany te warunkują prowadzenie racjonalnej gospodarki leśnej.

Ważnym elementem przyrody są zasoby zwierzyny łownej. Podstawową zwierzyną łowną w gminie Jędrzejów jest zwierzyna drobna, którą reprezentują: lis, zając, bażant, kuropatwa, dzika kaczka. Zmniejszają się obszary występowania pospolitych wcześniej gatunków, a zwierzyna drobna podlega coraz silniejszej presji drapieżników, zwłaszcza lisów. Zwierzyna gruba (łoś, jeleń, sarna, dzik) jest mało liczna.

Ważnym elementem szaty roślinnej na terenach ubogich w lasy są zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne, przydrożne, rosnące na placach, skwerach i nieruchomościach.

Po akcesji do UE zalesienia gruntów rolnych realizowane będą najprawdopodobniej jako jedno z działań Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich, który wykluczy stosowanie krajowej ustawy o zalesieniach (ustawa z dn. 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia, Dz.U. 73, poz. 764 z późn. zm.).

Obszar gminy Jędrzejów posiada wysokie walory przyrodnicze w krajowym i regionalnym układzie przestrzennym oraz pełni ważne funkcje ekologiczne poprzez funkcjonowanie tu doliny rzeki Nidy.

Krajowa Sieć Ekologiczna ECONET-Polska. Przyjmuje się, iż w strukturze krajobrazu ekologicznego głównym wyróżnikiem są ekosystemy, charakteryzujące się największą bioróżnorodnością, zagęszczeniem gatunków i naturalnością. Są to węzły ekologiczne powiązane między sobą korytarzami ekologicznymi, umożliwiającymi ich zasilanie poprzez przepływ materii, energii oraz informacji genetycznej. Funkcje takich korytarzy i ciągów pełnią mało przekształcone przez człowieka doliny rzek i cieków, strefy zadrzewień i zakrzewień śródpolnych lub wydłużone kompleksy leśne.

Na teren gminy Jędrzejów wchodzi fragment korytarza ekologicznego znaczeniu krajowym - Dolina Nidy. Wskazane jest również wyznaczenie na terenie gminy sieci korytarzy ekologicznych o znaczeniu ponadlokalnym.

W projektowanym systemie europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000 na terenie gminy wskazano obszary o wysokich wartościach przyrodniczych, do których należą Wzgórza Chęcińsko-Kieleckie (SOO) - obejmujące 279,1 ha gminy Jędrzejów.

Na terenie gminy Jędrzejów wielkoprzestrzenny system ochrony przyrody obejmuje 2 obszary chronionego krajobrazu (OChK) – poniższa tabela .

Tabela 12. Wielkoprzestrzenny system ochrony przyrody

Forma ochrony

Powierzchnia w powiecie

[ha]


Zasięg

Włoszczowsko-Jędrzejowski OchK

37857

gm. Oksa oraz część gm. Małogoszcz, Nagłowice, Jędrzejów, Sobków, Imielno

Miechowsko-Działoszycki OchK

27001

Część gm. Słupia Jędrzejowska, Sędziszów, Imielno, Wodzisław, Jędrzejów

Źródło: Program Ochrony Środowiska Powiatu Jędrzejowskiego 2004-2011

Jednym z charakterystycznych walorów środowiska w gminie Jędrzejów jest istnienie tu niewielkich, ale ważnych przyrodniczo naturalnych zbiorników retencyjnych (terenów podmokłych, oczek wodnych, nieuregulowanych odcinków cieków). W niektórych przypadkach konieczna wydaje się renaturyzacja części ekosystemów (dolin rzecznych, łąk, zbiorowisk zaroślowych).





1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   24


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna