Wydawnictwo Centrum Szkolenia Policji w Legionowie Druk: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie. Nakład 500 egz


I. WYSTĄPIENIA PLENARNE 9 Paweá Wojtunik WYSTĄPIENIE INAUGURACYJNE



Pobieranie 0.84 Mb.
Strona2/20
Data28.04.2016
Rozmiar0.84 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

I. WYSTĄPIENIA PLENARNE



9
Paweá Wojtunik

WYSTĄPIENIE INAUGURACYJNE


SZEFA CENTRALNEGO BIURA ANTYKORUPCYJNEGO

O autorze


Paweá Wojtunik — urodziá siĊ 26 czerwca 1972 roku. Absolwent Wydziaáu Prawa Uniwersytetu w Biaáymstoku. W Policji pracowaá od 1992 roku. Od 1996 roku w pionie zwalczania przestĊpczoĞci zorganizowanej Komendy Gáównej Policji. Po utworzeniu Centralnego Biura ĝledczego w 1996 roku peániá w nim waĪne funkcje, w tym od grudnia 2007 roku szefa CBĝ. W 2007 roku odbyá teĪ sáuĪbĊ w Scotland Yardzie. Od paĨdziernika 2009 roku jest Szefem Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

Szanowni PaĔstwo

Przypadá mi w udziale zaszczyt przywitania PaĔstwa na Konferencji antykorupcyjnej z okazji MiĊdzynarodowego Dnia Przeciwdziaáania Korupcji. W imieniu Centralnego Biura Antykorupcyjnego chciaábym serdecznie podziĊkowaü za tak liczne przybycie.

Czujemy siĊ zaszczyceni, goszcząc przedstawicieli sáuĪb polskich i zagranicznych, agencji rządowych, organizacji pozarządowych, Ğwiata nauki oraz wszystkie osoby, które swoją pracĊ poĞwiĊcają walce z korupcją. Jestem wdziĊczny, widząc wĞród zgromadzonych goĞci przedstawicieli organizacji i instytucji, które wspóápracują na tym polu z Centralnym Biurem Antykorupcyjnym, a takĪe tych, na których konstruktywną krytykĊ moĪemy zawsze liczyü.

Zaproszenie do udziaáu w dzisiejszej uroczystoĞci, wystosowane na PaĔstwa rĊce jest wyrazem chĊci przeáamania stereotypu Centralnego Biura Antykorupcyjnego jako oblĊĪonej twierdzy, zamkniĊtej na wspóápracĊ z podmiotami zewnĊtrznymi. Jako Szef CBA patrzĊ na funkcjonowanie Biura zarówno od strony zwalczania przestĊpczoĞci korupcyjnej, ale takĪe na zapobieganie jej poprzez prowadzenie dziaáalnoĞci prewencyjnej, profilaktycznej i edukacyjnej.

CBA w ostatnim czasie wydaáo trzy podrĊczniki: ,,Poradnik antykorupcyjny dla urzĊdników”, ,,Rekomendacje postĊpowaĔ antykorupcyjnych przy stosowaniu procedury


10
udzielania zamówieĔ publicznych” oraz ,,MapĊ korupcji”, które dostĊpne są równieĪ na naszej stronie internetowej.

NajwiĊkszym zainteresowaniem cieszy siĊ ,,Poradnik antykorupcyjny dla urzĊdników”, który bezpáatnie zostaá rozprowadzony w urzĊdach paĔstwowych i samorządowych w caáym kraju. Jego wydanie odbiáo siĊ duĪym zainteresowaniem ze strony urzĊdów i zapotrzebowaniem na przeprowadzenie szkoleĔ w tym zakresie. Do dzisiaj funkcjonariusze CBA przeszkolili ponad 600 urzĊdników w 12 urzĊdach.

DziĞ ma swoją premierĊ czwarta juĪ ksiąĪka „Instytucje antykorupcyjne w wybranych paĔstwach Ğwiata”, bĊdąca pierwszym tego typu zestawieniem dostĊpnym w naszym kraju.

Do szerokiego grona odbiorców CBA skierowaáo nowatorską stronĊ www.antykorupcja.edu.pl. Portal stanowi bazĊ informacji poĞwiĊconych przeciwdziaáaniu i zwalczaniu korupcji, poczynając od krajowych i miĊdzynarodowych regulacji prawnych po szeroki wybór publikacji. Wkrótce teĪ Biuro bĊdzie redagowaü trzecią stronĊ internetową przekazaną nam przez Ministerstwo Spraw WewnĊtrznych i Administracji www.antykorupcja.gov.pl.

CBA chce poáoĪyü teĪ duĪy nacisk na prewencjĊ — na systematyczną i skuteczną zmianĊ nastawienia spoáeczeĔstwa do tej patologii. Efekty tych zmian juĪ są widoczne. Z kaĪdym rokiem Polska plasuje siĊ coraz wyĪej w Indeksie Percepcji Korupcji. Jednak, aby wejĞü w poczet najmniej skorumpowanych krajów, musimy zbudowaü koalicjĊ i mam nadziejĊ, Īe PaĔstwa obecnoĞü dzisiaj jest przejawem tej woli i chĊci wspóápracy.

Proponowane przeze mnie otwarcie na szeroko rozumianą wspóápracĊ z reprezentowanymi przez PaĔstwa instytucjami ma na celu poáączyü wysiáki w walce z korupcją.

Zgodzą siĊ PaĔstwo ze mną, iĪ suma naszych poáączonych dziaáaĔ z pewnoĞcią przyniesie lepszy efekt, niĪ gdyby kaĪde z nas dziaáaáo osobno. Ze swojej strony pragnĊ zapewniü, iĪ Centralne Biuro Antykorupcyjne doáoĪy wszelkich staraĔ, by konferencja antykorupcyjna w przyszáoĞci przerodziáa siĊ w wydarzenie cykliczne, które na staáe wpisze siĊ w miĊdzynarodowy kalendarz walki z korupcją.

Zapraszam wszystkich PaĔstwa do uczestnictwa w panelach dyskusyjnych, po których spotkamy siĊ aby podsumowaü konferencjĊ.


11
prof. Brunon Hoáyst

UWAGI KRYMINOLOGICZNE NA TEMAT KORUPCJI




O autorze


prof. Brunon Hoáyst — od 1961 roku prowadzi dziaáalnoĞü naukową i dydaktyczną na Uniwersytecie àódzkim. W 1974 roku zostaá mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1978 roku profesorem zwyczajnym Uà. Rektor WyĪszej Szkoáy MenedĪerskiej w Warszawie. Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego. W latach 1987– 1990 byá czáonkiem Komitetu Prawnego Polskiej Akademii Nauk. Od 1979 roku jest czáonkiem-korespondentem Canadian International Academy of Humanities and Social Science oraz Canadian Inter-American Research Institute.


Pecunia non olet (pieniądz nie cuchnie) ok. 70 roku n.e. odpowiedziaá cesarz Wespazjan do syna Tytusa, gdy ten czyniá mu zarzut z opodatkowania latryn publicznych (mocz potrzebny byá farbiarzom do produkcji farb do tkanin). A jednak brudny pieniądz cuchnie. NiewáaĞciwe jest dziĞ powoáywanie siĊ na sáowa cesarza Wespazjana. Są zatem pieniądze pachnące — pochodzące z legalnych Ĩródeá i cuchnące towarzyszące zyskom z zachowaĔ sprzecznych z prawem.

Gdy mówimy o korupcji jako zjawisku spoáecznym, to trzeba przede wszystkim wskazaü na zmieniający siĊ obraz czáowieka. Czáowiek wspóáczesny, to tzw. homo econominen — czáowiek ekonomiczny, kierujący siĊ tylko motywacją ekonomiczno-finansową, dąĪący wyáącznie do najwiĊkszego zysku. W procesie wychowawczym w wielu dziedzinach zanika aksjologia, a system wartoĞci jest okreĞlany przez pryzmat pieniądza.

Prawo coraz czĊĞciej ulega dewaluacji i jest wykorzystywane do doraĨnych celów politycznych. Ale to co jest najwaĪniejsze, to jakoĞü tego prawa. Zbyt czĊsto mamy do czynienia z niedoskonaáym prawem (lex imperfecta). Luki w prawie bĊdące przejawem tych mankamentów, stwarzają dogodne warunki dla rozwoju korupcji.

PrzestĊpczoĞü zorganizowana z rozgaáĊzionym systemem korupcji, obejmująca róĪne dziedziny Īycia publicznego i gospodarczego, tworzy „swoistą misterną pajĊczynĊ” (intricate web) instytucjonalnych powiązaĔ.


12
Bardzo czĊsto przestĊpcy korzystają z buforu ochronnego w postaci doradców, protektorów w policji, wymiarze sprawiedliwoĞci, polityce i gospodarce. PrzestĊpczoĞü zorganizowana jest oceniana jako big business.

NajwiĊcej szkód spoáecznych powoduje korupcja polityczna, wpáywa ona wyjątkowo negatywnie na ksztaátowanie opinii publicznej. Stąd przysáowie ludowe Īe: „ryba psuje siĊ od gáowy”. Ludzie myĞlą w sposób uproszczony, chociaĪ pragmatyczny. Skoro osoby piastujące wysokie stanowiska pozwalają sobie na korupcyjne praktyki, to i mnie na dole drabiny spoáecznej moĪna tak postĊpowaü. Nie mniejsze znaczenie dla obszaru moralnoĞci spoáeczeĔstwa ma korupcja wĞród pracowników organów Ğcigania karnego i wymiaru sprawiedliwoĞci. Nie moĪe byü takiego przekonania, iĪ wszystko moĪna kupiü: od prawa jazdy do korzystnego wyroku sądowego.

Straty w obrocie gospodarczym w wyniku korupcji są wielokrotnie wiĊksze niĪ te, które powoduje przestĊpczoĞü pospolita. ĩadne inne zjawisko nie wzbudza wspóáczeĞnie w Polsce i innych krajach tak szerokiego oddĨwiĊku spoáecznego jak korupcja. Parlamenty, elity polityczne, media, organizacje rządowe i pozarządowe oraz opinia publiczna traktują korupcjĊ i towarzyszącą jej przestĊpczoĞü zorganizowaną jako najpowaĪniejsze zagroĪenie dla rozwoju spoáecznego i gospodarczego oraz stosunków miĊdzyludzkich. PodkreĞla siĊ, Īe nasilająca siĊ korupcja nie tylko narusza zaufanie do prawa i wáadz paĔstwowych, lecz takĪe podnosi koszty towarów, usáug i transakcji handlowych, powoduje brak poczucia bezpieczeĔstwa u obywateli, dewastuje podstawowe zasady moralne — uczciwoĞü, lojalnoĞü i odpowiedzialnoĞü, a tym samym niszczy podstawową tkankĊ spoáeczeĔstwa

obywatelskiego1.

PoĪądanym zmianom spoáecznym, do których naleĪy zaliczyü transformacjĊ ustrojową w Polsce, towarzyszyáy wiara w postĊp moralny i obyczajowy, ufnoĞü w prospoáeczne nastawienie polityków i w wiĊkszą harmoniĊ stosunków miĊdzyludzkich. Optymistyczne zwrócenie siĊ ku przyszáoĞci, które wydaje siĊ nastĊpstwem rozlegáych przemian spoáecznych, trwa na ogóá krótko, gdyĪ optymistyczne prognozy okazują siĊ naiwnymi, w wiĊkszej czĊĞci niespeánionymi przewidywaniami, a nadzieje i oczekiwania nie stają siĊ siáą sprawczą procesu historycznego.

Korupcja naleĪy do zjawisk niezwykle záoĪonych i wielopostaciowych. W najszerszym rozumieniu korupcją jest przywáaszczenie zasobów publicznych (dóbr, ĞwiadczeĔ, usáug) lub takie nimi dysponowanie, aby bezprawnie uzyskaü osobistą korzyĞü. Przekupstwo,




1 A. Kojder, Korupcja i poczucie moralne Polaków, w: J. MariaĔski (red.), Kondycja moralna spoáeczeĔstwa polskiego, Kraków 2002.


13


sprzedajnoĞü, páatna protekcja, nepotyzm, nieuczciwe poĞrednictwo i wykorzystywanie zajmowanego stanowiska do osobistych bądĨ teĪ rodzinnych czy koleĪeĔskich celów to najczĊstsze wspóáczeĞnie dziaáania korupcyjne. Polski Kodeks karny do przestĊpstw przeciwko dziaáalnoĞci instytucji paĔstwowych i samorządu terytorialnego zalicza: áapownictwo bierne, áapownictwo czynne, páatną protekcjĊ bierną i czynną, naduĪycie funkcji, a takĪe korupcjĊ: wyborczą, gospodarczą i sportową.

Nie jest uzasadnione utoĪsamianie korupcji tylko z áapownictwem (biernym i czynnym) i páatną protekcją. Najbardziej typowymi cechami korupcji są: powszechnoĞü, entropia, rynkowoĞü oraz interakcyjnoĞü. Korupcja jest zjawiskiem powszechnym — wystĊpuje we wszystkich systemach politycznych i gospodarczych. Rozprzestrzenia siĊ na dziedziny, które wczeĞniej nie byáy nią objĊte. RynkowoĞü korupcji oznacza, iĪ cena korupcyjnych transakcji jest wypadkową podaĪy i popytu na zawáaszczane zasoby publiczne. InterakcyjnoĞü korupcji przejawia siĊ w tym, Īe partnerami korupcyjnej transakcji są zawsze „dawcy” jakichĞ zasobów publicznych i ich „biorcy”. Zazwyczaj kieruje nimi motywacja osiągniĊcia maksymalnych osobistych korzyĞci i wspólne dąĪenie do zminimalizowania ryzyka, Īe zawarta transakcja korupcyjna zostanie ujawniona.

Gáówne rodzaje korupcji obejmują korupcjĊ: urzĊdniczą, gospodarczą i polityczną. Wskazuje siĊ, Īe Ĩródáem korupcji politycznej w polskich warunkach jest sponsorowanie partii politycznych i ich kampanii wyborczych przez ludzi biznesu. Za pomocą owego sponsoringu, w którego uprawianiu poĞredniczą firmy tzw. doradztwa strategicznego, duĪy i wielki biznes wpáywa na dziaáania i decyzje podejmowane przez polityków w parlamencie i w samorządach lokalnych. O powszechnoĞci takich praktyk byáa i jest przekonana wiĊkszoĞü Polaków.

Gdy zjawiska patologii osiągają maksymalne nasilenie, to mamy do czynienia z sytuacją, w której w spoáeczeĔstwie faktyczną wáadzĊ przejmują przestĊpcy, narzucając innym swój system norm i wartoĞci. Powszechne staje siĊ poczucie bezradnoĞci i brak nadziei na powrót do stanu normalnego. WewnĊtrzna dynamika procesów patologicznych w sferze gospodarczej prowadzi do poszerzenia obszarów aktywnoĞci, angaĪowania w tĊ dziaáalnoĞü coraz wiĊkszej liczby osób, a takĪe dysponowania coraz wiĊkszymi Ğrodkami finansowymi. Prowadzi do stanu, w którym zmieniają siĊ formy samej przestĊpczoĞci. Gdy moĪliwe jest stosowanie bardziej skomplikowanych przedsiĊwziĊü, dopuszczalne staje siĊ „inwestowanie” w niektóre typy dziaáalnoĞci, pozwalające uzyskiwaü wysokie korzyĞci z pewnym opóĨnieniem. Pojawia siĊ równieĪ profesjonalizacja poáączona z daleko zaawansowaną specjalizacją.


14
Ograniczenie korupcji moĪe nastąpiü przede wszystkim w wyniku oddziaáywania szeroko rozumianego otoczenia spoáecznego. Szczególnie chodzi tu o skoordynowaną dziaáalnoĞü wielu instytucji zajmujących siĊ zwalczaniem przestĊpczoĞci gospodarczej, a takĪe aktywną postawĊ pozostaáych instytucji w obrĊbie struktur paĔstwowych. WewnĊtrzne podziaáy i wzajemne zwalczanie siĊ róĪnych frakcji lub grup przestĊpczych moĪe stanowiü czynnik prowadzący do zahamowania lub ograniczenia dynamiki procesów patologii. Sytuacja taka przybiera czasem formĊ gwaátownej walki, prowadząc nierzadko do okresowego wewnĊtrznego rozbicia i osáabienia rywalizujących stron. Walka ta dotyczy najczĊĞciej podziaáu stref wpáywów, zarówno w ich aspekcie przestrzennym, jak i wedáug rodzajów dziaáalnoĞci.

Ograniczenia zakresu patologii moĪna traktowaü jako próbĊ niedopuszczenia do przeksztaácenia siĊ systemu stabilnego w system niezrównowaĪony, tzn. w taki, w którym narasta chaos. W jego obrĊbie minimalne zmiany początkowe nie są eliminowane, lecz potĊgują siĊ i prowadzą do zmian radykalnych. W konsekwencji powodowaü mogą caákowite zaáamanie dotychczasowego typu porządku spoáecznego. Narastanie tego procesu i brak adekwatnego przeciwdziaáania Ğwiadczyü mogą o swoistym wewnĊtrznym paraliĪu systemu. Sytuacja taka powstaje, gdy instytucje powoáane do reagowania nie podejmują stosownych dziaáaĔ. Stan taki moĪe mieü wiele róĪnorodnych przyczyn — od braku wáaĞciwego „systemu wczesnego ostrzegania” lub bagatelizowania docierających sygnaáów do braku Ğrodków i moĪliwoĞci skutecznego przeciwdziaáania.

PostĊpująca dezorganizacja porządku instytucjonalnego, a takĪe zaáamanie siĊ dotychczasowego typu porządku spoáecznego staje siĊ nieodzownym warunkiem patologizacji Īycia spoáecznego i gospodarczego. W warunkach stabilnoĞci áatwiej jest zwróciü uwagĊ na symptomy patologii i podjąü odpowiednie dziaáania zapobiegawcze. Poszerzanie siĊ obszaru patologii stanowi wskaĨnik stopnia wewnĊtrznej dezintegracji systemu, do której dochodzi wtedy, gdy system nie jest zdolny do przeciwdziaáania tym zjawiskom. MoĪe to byü spowodowane jego wewnĊtrzną inercją, paraliĪowaniem moĪliwoĞci dziaáania przez jego elementy skáadowe albo teĪ faktem, iĪ caáa energia gáównych podmiotów Īycia publicznego skupia siĊ na innych kwestiach Īycia spoáecznego lub politycznego.

Wiadomo, Īe gdy zjawisko patologiczne juĪ siĊ uformuje, to jego wyeliminowanie jest znacznie trudniejsze niĪ w fazie początkowej. MoĪna wiĊc uznaü, Īe to system spoáeczny stwarza warunki korzystne do zaistnienia róĪnych form patologii, a wáaĞciwoĞci systemowe, przede wszystkim typ istniejącego porządku spoáecznego, wytwarzają róĪnorodne formy patologii. Korupcja odnosiü siĊ moĪe do caáych systemów spoáecznych. Na tej podstawie


15
wyodrĊbnia siĊ róĪne typy spoáecznej dezorganizacji, np. Īywioáową i inercyjną, wystĊpujące zarówno w spoáeczeĔstwach z dominacją porządku typu instrumentalnego, jak i teologicznego.

Przekonanie o istnieniu niezmiennego porządku spoáecznego, który zostaá jedynie zakáócony, okazuje siĊ niekiedy záudzeniem. MoĪna przyjąü zaáoĪenie odwrotne, Īe stanem permanentnym jest raczej brak porządku, a jedynie czáowiek tworzy sobie uporządkowaną wizjĊ rzeczywistoĞci, aby uczyniü ją áatwiejszą do zniesienia. Mając na uwadze doĞwiadczenia Polski oraz innych krajów postsocjalistycznych, moĪna przyjąü, Īe dynamika patologii charakteryzuje siĊ przejĞciem od patologii caáego systemu do patologii w obrĊbie systemu. Podczas trwania realnego socjalizmu przestĊpczoĞü gospodarcza przybieraáa formy specyficzne. Z uwagi jednak na dąĪenie do Ğcisáej kontroli ludzkich zachowaĔ zawiązanie siĊ struktur typowych dla przestĊpczoĞci zorganizowanej byáo utrudnione. Struktury te pozostawaáy w Ğcisáym związku z instytucjami politycznymi. Trwanie patologicznego systemu i struktur gospodarczych áączyáo siĊ z relatywnie niskim stopniem patologii w jego obrĊbie.

PrzejĞcie do systemu zdecentralizowanego wiąĪe siĊ ze zmniejszeniem stopnia patologizacji systemu spoáeczno-gospodarczego. Niemniej jednak wzrasta patologia wewnątrzsystemowa, co wynika ze wzrostu swobód obywatelskich, w tym zwáaszcza mniejszej kontroli prywatnego Īycia jednostek. Pojawienie siĊ niektórych form patologii, takich jak m.in. korupcja, moĪliwe jest wyáącznie w obrĊbie systemu demokratycznego czy teĪ, mówiąc bardziej ogólnie, systemu gwarantującego przynajmniej minimum wolnoĞci obywatelskich. W przypadku szczególnie drastycznych form przestĊpczoĞci, związanych z dziaáalnoĞcią grup mafijnych lub organizacji terrorystycznych, wysuwane są niekiedy propozycje przejĞciowego ograniczenia niektórych praw i wolnoĞci demokratycznych w celu zwiĊkszenia skutecznoĞci Ğcigania tego typu przestĊpstw oraz rozbicia podziemnych struktur zagraĪających istnieniu porządku demokratycznego. W propozycjach tych chodzi o zwiĊkszenie siáy paĔstwa. Wprowadzenie w Īycie zdecydowanych dziaáaĔ nie zapewnia jednak osiągniĊcia zaáoĪonych celów. Wskazywany związek miĊdzy obecnoĞcią niektórych form patologii a demokratycznym áadem spoáecznym ujmowany moĪe byü jedynie wirtualnie, jako wstĊpny ukáad zaleĪnoĞci. W wielu bowiem systemach demokratycznych przestĊpczoĞü przybierająca formy zorganizowane siĊ nie pojawia.

W Centralnym Biurze Antykorupcyjnym zaszáy powaĪne zmiany. Nie jest to „polowanie na ludzi”, ale uporczywe zmaganie siĊ z problemem korupcji.


16
CBA powstaáo z woli politycznej i takĪe siáy polityczne mogą np. po wyborach parlamentarnych zadecydowaü o przeksztaáceniu tego organu.

Realizacja tych samych funkcji, ale w innym ksztaácie organizacyjnym czy instytucjonalnym byü moĪe — patrząc bardzo optymistycznie — sprawi, Īe poziom korupcji ulegnie takiej degresji, Īe przestanie byü problemem spoáecznym. Oby tak siĊ staáo!2





2 BliĪsze uwagi patrz: B. Hoáyst, Kryminologia, Warszawa 2009, s. 361 i nast.


17


Jacek Kapica



Pobieranie 0.84 Mb.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna